Skip to main content
x
ተቃዋሚዎች ገሸሽ የሚያደርጉት ኢሕአዴግ ብቻውን የሚያሸንፍበት አካባቢያዊ ምርጫ

ተቃዋሚዎች ገሸሽ የሚያደርጉት ኢሕአዴግ ብቻውን የሚያሸንፍበት አካባቢያዊ ምርጫ

አገሪቱን ባለፉት ሦስት ዓመታት ከገጠማት የፖለቲካ ቀውስና አለመረጋጋት ለማውጣት መንግሥት የተለያዩ ዕርምጃዎች እየወሰደ ቢሆንም፣ ችግሮቹ መልካቸውን እየቀያየሩ የቀጠሉ ይመስላል፡፡ የ‘ጥልቅ ተሃድሶ’ የፓርቲና የመንግሥት ግምገማ፣ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ፣ አስተዳደራዊ ዕርምጃዎችና የፀረ ሙስና ዘመቻዎች አገሪቱን ወደ ነበረችበት መረጋጋት መልሰዋታል ለማለት አዳጋች ነው፡፡

የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ በሥራ ላይ በነበረባቸው አሥር ወራት ግጭት ውስጥ እንደነበሩ የተገለጹት ኦሮሚያና ሶማሌ ብሔራዊ ክልሎች፣ አዋጁ ከተነሳ በኋላም ብዙዎችን ሥጋት ላይ በጣለ ሌላ ደም አፋሳሽ ግጭት ውስጥ አልፈዋል፡፡

በኦሮሚያ የነበረው ተቃውሞና አመፅ ባለፈው ዓመት አንፃራዊ መሻሻል ያሳየ ቢሆንም፣ በዓመት መጨረሻ ወራት ግን አገርሽቶበት ነበር፡፡ የዚህኛው ዙር ተቃውሞና ሰላማዊ ሠልፍ ተሳታፊዎች ለመንግሥት በርካታ ጥያቄዎች አቅርበው በሰላም ወደ ቤታቸው ገብተዋል፡፡ ከቀረቡት ጥያቄዎች መካከል አንዱ የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ሊቀመንበር ዶ/ር መረራ ጉዲናና ሌላኛው አመራር አቶ በቀለ ገርባ ከእስር እንዲፈቱ ይጠይቃል፡፡ ኦሕዴድ በተወሰነ መልኩ ጥያቄው ተገቢ መሆኑን ተቀብሎ፣ ጉዳዩ በፌዴራል መንግሥት የሚፈታ እንደሆነ መግለጹም ይታወሳል፡፡

ይህ ጥያቄ በተለይ አምቦ ላይ ጎልቶ የወጣ ነበር፡፡ አምቦ ደግሞ ለታዋቂው ፖለቲከኛ ዶ/ር መረራ የድጋፍ መሠረት ናት፡፡ ዶ/ር መረራ ከ1998 እስከ 2002 ዓ.ም. የፓርላማ አባል የሆኑት የአምቦን ሕዝብ ድጋፍና ይሁንታ አግኝተው ነው፡፡ ይሁንና ዶ/ር መረራን ጨምሮ ታዋቂ ፖለቲከኞች የድጋፍ መሠረታቸው የሆነውን አካባቢ ለማስተዳደር፣ በአካባቢያዊ ምርጫዎች ዕጩ ሆነው ሲቀርቡ አይታዩም፡፡

ተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎች ትኩረት የሚሰጡት ለጠቅላላ ወይም ለአገር አቀፍ ምርጫዎች ነው፡፡ ያለፉት አምስት አካባቢያዊ ምርጫዎች የተከናወኑት ያለ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ተሳትፎ ነው ማለት ይቻላል፡፡ አገሪቱ በዚህ ዓመት ሌላ አካባቢያዊ ምርጫ ታካሂዳለች፡፡ የአካባቢ ምርጫ በየደረጃው በሚገኙ የዞን፣ የወረዳ፣ የከተማ፣ የማዘጋጃ ቤት፣ የክፍለ ከተማ ወይም የቀበሌ ምክር ቤቶች አባላት ምርጫ ነው::

በአካባቢያዊ ምርጫዎች ኢሕአዴግ ብቻውን ተወዳድሮ ነው የሚያሸንፈው፡፡ በመላው አገሪቱ የተካሄደው ምርጫ ከኢሕአዴግ ውጪ የብዙ ዜጎችን ትኩረት አላገኘም፡ ከተወዳዳሪዎች አለመመጣጠን የተነሳ ብቻውን ተወዳድሯል የሚባለው ኢሕአዴግ ምርጫው ሳይደረግ ውጤቱን ያውቀዋል:: የኢሕአዴግ ሕዝብ ግንኙነት መምርያ ኃላፊ አቶ ለጥይበሉ ሞቱማ ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ አካባቢያዊ ምርጫ ላይ የሚደረገው ዝግጅት በገዥው ፓርቲ የዓመቱ ዕቅድ ውስጥ የተካተተ ነው፡፡ ይሁንና የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ዝርዝር መርሐ ግብር ይፋ ያላደረገ በመሆኑ ዝርዝር ዕቅዶችን ለመናገር እንደሚያዳግት አመልክተዋል፡፡

የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ የኮሙኒኬሽን ኃላፊ አቶ ተስፋለም ዓባይ በበኩላቸው ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ ዝርዝር መርሐ ግብሩ በቅርቡ የሚገለጽ ቢሆንም ምርጫ ቦርድ ለምርጫው የሚያስፈልጉ ቁሳቁሶችን የማዘጋጀት ሥራ እያከናወነ መሆኑን አስታውቀዋል፡

ኦፌኮንና ሌሎች ሦስት ፓርቲዎችን ያቀፈው የመድረክ ሕዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ ሙላቱ ገመቹ በበኩላቸው ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ መድረክ በምርጫው ስለመሳተፉ ገና አቋም አልወሰደም፡፡ ይሁንና ዶ/ር መረራ ጉዲናና አቶ በቀለ ገርባን ጨምሮ የመድረክ አመራሮች በታሰሩበትና አዲስ አበባ ከሚገኘው ዋና ጽሕፈት ቤቱ ውጪ ያሉት ቢሮዎቹ በተዘጉበት ሁኔታ፣ የመሳተፍ ዕድሉ በጣም አነስተኛ እንደሆነ ጠቁመዋል፡፡

በተመሳሳይ የሰማያዊ ፓርቲ ምክትል ሊቀመንበር አቶ ጌታነህ ባልቻ ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ ጋዜጣዊ መግለጫ መስጠት በተከለከለበት የፖለቲካ ምኅዳር በአካባቢያዊ ምርጫ መሳተፍ አዳጋች ነው፡፡

ከመቼውም ጊዜ በባሰ ሁኔታ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ከገዥው ፓርቲ ጋር ተወዳድረው በአካባቢያዊ ምክር ቤቶች ወንበሮችን ለማሸነፍ የሚያስችል ቁመና እንደሌላቸው ብዙዎች ይስማማሉ፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፌዴራሊዝም ጥናት ማዕከል ተባባሪ ፕሮፌሰርና በአካባቢያዊ አስተዳደር ላይ ትኩረት ያደረጉት የሕገ መንግሥት ኤክስፐርቱ ዶ/ር ዘመላክ ዓይተነው፣ ቀጣዩ አካባቢያዊ ምርጫ ካለፈው የተለየ እንደሆነ ለማሰብ የሚያስገድድ አዲስ ነገር እንዳልተፈጠረ ይከራከራሉ፡፡ “አካባቢያዊ ምርጫዎችን የሚገዛው ተቋማዊ ማዕቀፍ ገዥው ፓርቲን ይበልጥ ተጠቃሚ የሚያደርግ ነው፡፡ ይህ አሠራር የሚቀጥል ከሆነ የተለየ ውጤት መጠበቅ አይቻልም፤” ብለዋል፡፡

ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች በአካባቢያዊ ምርጫዎች የመሳተፍ ፍላጎት እንኳን እንደሌላቸው የተለያዩ ሪፖርቶች ያሳያሉ፡፡ ዶ/ር ዘመላክ በምርጫው የማሸነፍ ዕድል የሌላቸው መሆኑን ፓርቲዎቹ መገንዘባቸው፣ በምርጫ የመሳተፍ ፍላጎት እንዲያጡ እንደሚያደርግ ይቀበላሉ፡፡ ከዚህ በተጨማሪ በአገሪቱ ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት ውስጥ አካባቢያዊ አስተዳደሮች ያላቸውን ቦታና ሚና በአግባቡ ከመገንዘብ አኳያ ያለው መሠረታዊ ክፍተት ፓርቲዎቹ በአካባቢያዊ ምርጫዎች ላይ ብዙም ፍላጎት እንዳይኖራቸው ማድረጉንም ይጠቅሳሉ፡፡ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች በተለይ  ብሔራዊ ወይም አገር አቀፍ የሆኑት ማዕከላዊውን ወይም የፌዴራል መንግሥቱን መቆጣጠር አካባቢያዊ አስተዳደሮችን ወዲያውኑ ለመቆጣጠር ያበቃል የሚል ስትራቴጂ እንዳላቸውም ያስገነዝባሉ፡፡ ‹‹በጠቅላላና በአካባቢያዊ ምርጫዎች ላይ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ይገጥሙናል የሚሏቸው ለሥራና ለውድድር ምቹ ያልሆነ የሕግ ማዕቀፍና የፖለቲካ ጭቆናን ጨምሮ፣ የተለያዩ ተቋማዊና ፖለቲካዊ ጫናዎች ከሞላ ጎደል ተመሳሳይ ናቸው፡፡ ይሁንና እነዚህ ጉዳዮች በጠቅላላ ምርጫ ላይ ከመሳተፍ አላገዷቸውም፡፡  ነገር ግን በአካባቢያዊ ምርጫዎች ላይ የመጀመሪያው ችግር ምልክት እንደታየ ከምርጫው ራሳቸውን ያገላሉ፤›› ብለዋል::

አብዛኛዎቹ የማይሳተፉት ለአካባቢያዊ ምርጫዎች ከሚሰጡት ዝቅ ያለ ግምት የተነሳ ነው ብለው፣ ‹‹የሚካሄደው ጠቅላላ ምርጫ ቢሆን ኖሮ በዚህ ወቅት ሚዲያው ምርጫውን በተመለከተ ዜናና ሪፖርት ተጥለቅልቆ ነበር፡፡ ይኼ በአገራችን አካባቢያዊ ምርጫዎችና አካባቢያዊ ዴሞክራሲ ያላቸውን ዝቅተኛ ደረጃ ያሳያል፡፡ አካባቢያዊ ዴሞክራሲ በአገሪቱ አጠቃላይ የዴሞክራሲ ሽግግር ሒደት ላይ ሊጫወት የሚችለው ግዙፍ ሚና ላይ ያለው ግንዛቤ በጣም ጥቂት ነው፡፡ አካባቢያዊ አስተዳደር ሲነሳ ወደ አዕምሮ የሚመጣው ትንሽ ፈላጭ ቆራጭ ሰው ነው፡፡ ስለዚህ አካባቢያዊ አስተዳደሮችን ዴሞክራሲያዊ ለማድረግ ብዙ መሥራት ይጠበቅብናል፤›› ሲሉ ዶ/ር ዘመላክ አስረድተዋል፡፡

በ2005 ዓ.ም. በተካሄደው የአካባቢ ምርጫ የተመዘገቡ መራጮች ቁጥር 31.6 ሚሊዮን መሆኑን ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አስታውቆ ነበር:: 45,000 በሚሆኑ የምርጫ ጣቢያዎች ለመመረጥ ዕጩ የነበሩት ቁጥር ደግሞ 3.8 ሚሊዮን መሆኑን ቦርዱ ያመለክታል:: ኢሕአዴግ ከዚህ ቁጥር ውስጥ 3.7 ሚሊዮን ዕጩ ያቀረበ ሲሆን፣ የሌሎች ፖለቲካ ፓርቲዎችን ዕጩዎች ቁጥር ለሚያይ ልዩነቱ በውቅያኖስና በጠብታ መካከል መሆኑን ማስተዋል ይቻላል:: የኢትዮጵያዊያን ሰላማዊ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ 183፣ የመላው ኢትዮጵያ ብሔራዊ ንቅናቄ 85፣ ቅንጅትና ኢራፓ 42፣ እንዲሁም ኢዴፓ አንድ ዕጩ በማቅረብ ከተወዳዳሪነት ይልቅ የኢሕአዴግ አጃቢዎች መሆንን መርጠዋል:: ሌሎች 33 የሚጠጉ ተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎች ደግሞ እንደተለመደው በመጫወቻ ሜዳውና በብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ገለልተኝነት ላይ እምነት የለንም በማለት ራሳቸውን ከምርጫው አግልለዋል::

በኦሮሚያ የተጀመረው ተቃውሞና አመፅ ቀስ በቀስ በመላ አገሪቱ በመስፋፋት በተለይ በአማራና በደቡብ ክልሎች ለበርካታ ሰዎች ሞትና ንብረት መጥፋት ምክንያት መሆኑ ይታወሳል፡፡ በ2007 ዓ.ም. የተካሄደውን ጠቅላላ ምርጫ ተከትለው በመጡት በእነዚህ ሦስት ዓመታት አካባቢያዊና ማንነትን መሠረት ያደረጉ ጥያቄ መበራከትና አልፎ አልፎም ለግጭት መነሻ ምክንያት መሆናቸው በጉልህ ታይቷል፡፡ ነገር ግን እነዚህ አዳዲስ ክስተቶች ፓርቲዎቹ ለአካባቢያዊ ምርጫዎች የተሻለ ቦታ እንዲሰጡ አላደረጉም፡፡

የምርጫ ሕጉ ተፅዕኖ ትልቁ ተግዳሮት እንደሆነም በርካታ ሪፖርቶች ይጠቁማሉ፡፡  የኢትዮጵያ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች የድጋፍ መሠረት ከመቼውም ጊዜ ይልቅ ደካማ ደረጃ ላይ ይገኛል፡፡ ይሁንና በአካባቢያዊ ምርጫዎች ለመሳተፍ ማቅረብ የሚጠበቅባቸው የዕጩ ቁጥር ከሦስት ሚሊዮን በላይ ነው፡፡ ‹‹በቀበሌ፣ በወረዳ፣ በከተማና በዞን ደረጃ ያሉ አካባቢያዊ ምክር ቤቶች ወንበሮች ቁጥር ከ600,000 ወደ 3.6 ሚሊዮን እንዲጨምር ያደረገው ማሻሻያ በአገሪቱ ላይ በከፍተኛ ሁኔታ አሉታዊ ተፅዕኖ ከፈጠሩ የድኅረ ምርጫ 97 የሕግ ማሻሻያዎች አካል ነው፡፡ በ2000 ዓ.ም. ሥራ ላይ ውሏል፡፡ ገዥው ፓርቲ ይህን ማሻሻያ ያደረገው፡፡ የሕዝቦችን የፖለቲካ ውክልናና ተሳትፎ ለማሳደግ እንደሆነ ይገልጻል፡፡ ነገር ግን፣ ገዥው ፓርቲ ይህን ለማድረግ ሐሳብ የሌለው እንኳን ቢሆን፣ ሦስት ሚሊዮን ዕጩዎችን የሚያንቀሳቀስ  አደረጃጀትና የገንዘብ አቅም ያለው ገዥው ፓርቲ ብቻ በመሆኑ፣ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች በአካባቢያዊ ምርጫዎች የማሸነፍ ዕድላቸውን ፍፁም የማይቻል በማድረግ ይህ ማሻሻያ ግልጽ ተፅዕኖ ፈጥሯል፤›› ሲሉ ዶ/ር ዘመላክ ሕጉ ስለፈጠረው ተፅዕኖ አስረድተዋል፡፡  

የምርጫ ሕጉን ጨምሮ ገዥው ፓርቲና ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ከመድበለ ፓርቲ ሥርዓቱ ጋር በተያያዙ የተለያዩ ጉዳዮች ላይ በመደራደር ላይ ናቸው፡፡ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባ አዋጅ ላይ ተደራድረው የተወሰኑ አንቀጾች ላይ ማሻሻያ ለማድረግ መስማማታቸውም ይታወሳል፡፡ ካለፈው ሐሙስ መስከረም 11 ቀን 2009 ዓ.ም. ጀምሮ ደግሞ በተሻሻለው የምርጫ ሕግ ላይ ድርድር ጀምረዋል፡፡

ዶ/ር ዘመላክ ድርድሩ አጠቃላይ ትኩረቱ በብሔራዊ ወይም ጠቅላላ ምርጫ ላይ እንደሆነ ያመለክታሉ፡፡ ‹‹በድርድሩ ላይ እየተሳተፉ ያሉት አገር አቀፍ ፓርቲዎች ብቻ ናቸው፡፡ ክልላዊና አካባቢያዊ ፓርቲዎች የድርድሩ ሒደቱ አካል አይደሉም፡፡ እኔ እስከማውቀው ድረስ አካባቢያዊ ፓርቲዎችና አካባቢያዊ ምርጫዎች የድርድሩ ሒደቱ አካል አይደሉም፡፡ ፓርቲዎቹ በጠቅላላ ምርጫ ላይ የሚደርሱበት ስምምነት ለአካባቢያዊ ምርጫዎች ተፈጻሚ ስለመሆኑ እርግጠኛ አይደለሁም፡፡ ድርድሩም ሆነ የማሻሻያ ሐሳቡ ታሳቢ ያደረገው በ2012 ዓ.ም. የሚካሄደውን ጠቅላላ ምርጫ በመሆኑ ማሻሻያዎቹን በአካባቢያዊ ምርጫዎች ለመፈተሽ በቂ ጊዜ ያለ አይመስለኝም፤›› ብለዋል፡፡

ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ከገዥው ፓርቲ ጋር እያደረጉ ባለው ድርድር የአካባቢያዊ ምክር ቤቶች ወንበሮች ቁጥር እንዲቀንስ ጥያቄ ያቀረቡ እንደማይመስላቸው የጠቆሙት ዶ/ር ዘመላክ፣ ‹‹ከገዥው ፓርቲ ጋር እየተደራደሩ ያሉት ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች የአካባቢያዊ አስተዳደሮችንና አካባቢያዊ ምርጫዎችን ጉዳይ ወደ ውይይት ጠረጴዛው ማምጣት ያለባቸው፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ ማሻሻያ ማድረግ ያስፈልጋል ብዬ የማምነው ተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎች በአካባቢያዊ ምክር ቤቶች ውስጥ የተወሰኑ መቀመጫዎችን እንዲያሸንፉ ለማስቻል ብቻ ሳይሆን፣ ለአካባቢያዊ ዴሞክራሲ ጤናማ ከባቢ ሁኔታ ለመፍጠርም ነው፤›› ብለዋል፡፡

እንደ ኢሕአዴግ ያሉ አውራ ፓርቲዎችን ለማሸነፍ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች አካባቢያዊ አስተዳደሮችን ከመቆጣጠር መጀመር እንዳለባቸውና ቀስ በቀስ ፌዴራል መንግሥቱን የመቆጣጠር አቅም እየገነቡ እንዲሄዱ የፌዴራሊዝም ኤክስፐርቶች ይመክራሉ:: በሌላ በኩል ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች በቅድሚያ የፌዴራል መንግሥትን መቆጣጠር በእርግጠኝነት አካባቢያዊ አስተዳደሮችን ለመቆጣጠር ያስችላል የሚል ስትራቴጂ ነው ያላቸው::

ዶ/ር ዘመላክ፣ ‹‹እኔ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች የፌዴራል መንግሥቱን ለመቆጣጠር በማሰብ ወደ ውድድር ከመግባታቸው በፊት ከዚያ በመለስ ያሉ የመንግሥት እርከኖች ላይ በማተኮር፣ ጠንካራ የፖለቲካ መሠረት እንዲፈጥሩ ከሚከራከሩት ውስጥ አንዱ ነኝ፡፡ ኢሕአዴግ የፌዴራል መንግሥቱን የተቆጣጠረው የአካባቢያዊ ምክር ቤቶችን ስለተቆጣጠረ ነው፤›› ብለዋል::

ዶ/ር ዘመላክ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች አካባቢያዊ አስተዳደሮችን መቆጣጠራቸው የፖሊሲያቸውን ውጤታማነት ለመፈተሽ፣ የአስተዳደር ልምድ እንዲቀስሙ፣ እንዲሁም ከሕዝቡ ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት እንዳይፈጥሩ የሚከለክሏቸው ጨቋኝ አካባቢያዊ ባለሥልጣናትን ጨምሮ በምርጫ ስኬት እንዳያስመዘግቡ እንቅፋት ሆነውብናል የሚሏቸውን ሌሎች ችግሮች ለማስወገድ እንደሚያስችል ይከራከራሉ:: ነገር ግን ይህን ዕውን ለማድረግ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች በአካባቢያዊ ምርጫዎች ለመወዳደርና ለማሸነፍ በጣሩበት መጠን እንዲያሸንፉ የሚያስችሉ፣ ተቋማዊና ፖለቲካዊ ከባቢ ሁኔታዎች አስቀድመው መሟላታቸው የግድ እንደሆነ አስገንዝበዋል፡፡

ሕገ መንግሥቱ አካባቢያዊ አስተዳደሮች ራሳቸውን የቻሉ የአስተዳደር እርከኖች መሆናቸውን በግልጽ እንደማይደነግግም ዶ/ር ዘመላክ ይከራከራሉ:: ማዕከላዊውን መንግሥት የሚመሩ አካላት አካባቢያዊ አስተዳደሮችንና አካባቢያዊ ባለሥልጣናትን እንደ ዴሞክራሲያዊ ተቋማት ከመውሰድ ይልቅ፣ የሥልጣን መሣሪያ አድርገው ነው የሚወስዷቸው አንዱ ምክንያት ይህ የሕግ ክፍተት እንደሆነም ያስገነዝባሉ:: ‹‹የክልል መንግሥታት በሕገ መንግሥቶቻቸው ላይ ማሻሻያ በማድረግ የአካባቢያዊ አስተዳደሮችን ሥልጣንና ተግባር በግልጽ ማስቀመጥና በቂ የገቢ ምንጭ እንዲኖራቸው ማድረግ አለባቸው:: ከዚህ አንፃር በፍጥነት ማሻሻያ ሊደረግበት የሚገባው ጉዳይ የክልል መንግሥታት ለወረዳዎች እንዲሁም በተወሰነ መልኩ ለከተማዎች የሚያስተላልፉት ቅድመ ሁኔታ የሌለውን የበጀት ድጋፍ አስገዳጅ ማድረግ ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ክልሎች ለወረዳዎች የሚያስተላልፉት እንዲሁም በተወሰነ መልኩ ለከተማዎች የሚያስተቅላልፉት ቅድመ ሁኔታ ያለው የበጀት ድጋፍ ከ70 በመቶ በላይ የወረዳዎቹን ወጭ የሚሸፍን ቢሆንም፣ እንደ ስጦታ የሚወሰድ በመሆኑ ይህን ማግኘት የወረዳዎች መብት አይደለም፤›› ሲሉም አብራርተዋል፡፡

ገዥው ፓርቲ የአገሪቱን የምርጫ ሥርዓት ለማሻሻል፣ በዚህም የተነሳ ሕገ መንግሥታዊ ማሻሻያ ለማድረግ መስማማቱም በስፋት ተነግሮ ነበር፡፡ ነገር ግን ይህ ማሻሻያ በክልሎች የሚደረግ የምርጫ ሥርዓት ማሻሻያ ጋር የተገናኘ አይደለም፡፡

የተሻሻለው የምርጫ ሕግ ለአካባቢ ምርጫ በአንድ ምርጫ ክልል ምን ያህል ተወካዮች እንደሚመርጡ፣ እንደየምርጫው ዓይነትና ለየምክር ቤቱ የሚመርጡትን አባላት መሠረት በማድረግ በየክልሎቹ ሕግ እንደሚወሰን ይደነግጋል፡፡ በምርጫ 97 የቀበሌ ምክር ቤት አባላት ቁጥር 15 የነበረ ሲሆን፣ ከ1999 ዓ.ም. ማሻሻያ በኋላ ግን አብዛኛዎቹ ክልሎች የቀበሌ የምክር ቤት ቁጥርን ወደ 300 ከፍ አድርገዋል፡፡ ለምሳሌ በኦሮሚያ ዝቅተኛው ቁጥር 100፣ ከፍተኛው ደግሞ 300 እንደሚሆን በክልሉ ሕግ ተደንግጓል:: ይህ ማለት በቀበሌና በወረዳ ምክር ቤቶች ምርጫ የሚሳተፍ አንድ የፖለቲካ ፓርቲ ለ3.6 ሚሊዮን ወንበሮች ዕጩዎች ማቅረብ አለበት::

የፖለቲካ ተንታኞችና የጥናት ውጤቶች የአካባቢ ምርጫዎች ካላቸው መጠነ ሰፊ ጠቀሜታ አኳያ የተሻለ ትኩረት እንዲያገኙ አገሪቱ ቅድሚያ ሰጥታ ልትሠራበት እንደሚገባ ይመክራሉ:: የዕጩዎች ብዛት፣ የግንዛቤ ችግር፣ የፌዴራል መንግሥት ጫና፣ የፖለቲካ ባህልና የፖለቲካ ፓርቲዎች ደካማ ይዞታን በአንኳር ምክንያትነት የሚያነሱት አስተያየት ሰጪዎች እነዚህን ችግሮች ለመቅረፍ ከሕግ፣ ከኢኮኖሚ፣ ከፖለቲካ፣ ከማኅበራዊ አኗኗርና ከባህል ጋር የተገናኙ የመፍትሔ ሐሳቦችን ይሰጣሉ::

የተለያዩ የጥናት ሥራዎች የምክር ቤቶቹ የአባላት ቁጥር ማደግ ተወዳዳሪ ፖለቲካ ፓርቲዎቹን እንደሚያዳክም በማወቅ ኢሕአዴግ በሥሌት የሕግ ማሻሻያውን እንዳደረገ ይከሳሉ:: ይሁንና ወቀሳው ለኢሕአዴግ ብቻ ሳይሆን ደካማ አደረጃጀትና አፈጻጸም ከማሳየት ወደ ኋላ ብለው የማያውቁት የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎችም ጭምር መሆኑን ተመራማሪዎች ይገልጻሉ::

ምርጫ ያለ አማራጭ ለፖለቲካ ፓርቲ ስሜት የሚሰጥ ነገር እንዳልሆነ የሚጠቁሙ አስተያየት ሰጪዎች፣ ኢሕአዴግ ብቻውን ለሚወዳደርበት ምርጫ ውድ የሆነ የምርጫ ቅስቀሳ እንደሚያደርግ ይከሳሉ፡፡ ምርጫውን ‹‹ምርጫ›› ከማለት ይልቅ የመተማመኛ ድምፅ ማግኛ (Vote of Confidence) ቢባል እንደሚቀል የሚገልጹም አሉ፡፡

ክርክርና ውይይት ሊደረግባቸው የሚገቡ ሕጋዊ፣ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች በእያንዳንዱ አካባቢ እንዳሉ በማስታወስም አስተያየት ሰጪዎች ተቃዋሚ ፓርቲዎች በአገር አቀፍ ምርጫ ላይ ያላቸውን ከመጠን ያለፈ ትኩረት በመቀነስ፣ ለአካባቢያዊ ምርጫዎች የተሻለ ትኩረት እንዲሰጡ ያሳስባሉ::

የአካባቢ አስተዳደሮች ለሕዝቡ እጅግ የቀረቡና መጠነ ሰፊ የዜጎች ተሳትፎን ለማረጋገጥ የተመቹ ናቸው:: የተለያዩ ኅብረተሰብ አቀፍ መፍትሔዎችንና አማራጭ ሐሳቦችን በማፍለቅ ለፌዴራል ሥርዓቱ መሠረት የሚሆኑም አካላት ናቸው:: ለአካባቢ ልማትና የኢኮኖሚ ዕድገት ዋነኛ መሣሪያም መሆን ይችላሉ:: የአካባቢ አስተዳደሮች ለድኅነት ቅነሳ፣ ፍትሐዊ የሀብት ክፍፍል ለመፍጠርና መልካም አስተዳደርን ለሰፊው ሕዝብ ለማስፈን የተመቹ መዋቅሮች መሆናቸውን የፖለቲካ ሳይንስ ምሁሩ ዶ/ር ካሳሁን ብርሃኑ ያመላክታሉ::

ዶ/ር ካሳሁን ኢሕአዴግ በተቃዋሚዎችና በሌሎች የመንግሥትን ሥልጣን ለፓርቲ ሥራ ይጠቀማል በሚል እንደሚተች፣ የተቃዋሚ ፓርቲ አባላትን እንደሚያዋክብና ጠንካራ ዕጩዎችን ከምርጫ ሒደቱ እንደሚያስተጓጉል፣ መራጮችን በተለያዩ ተፅዕኖዎች ሥር እንደሚጥል፣ የፓርቲውን ደጋፊዎች ከነፃና ተቃዋሚ ፓርቲ ዕጩዎች ጋር በሚያደርጉት ውድድር ድጋፍ እንደሚያደርግ የተለያዩ ክሶች እንደሚቀርቡበት አስታውሰው፣ እነዚህ ነገሮች እውነትነት ካላቸው አገሪቱን ወደ አለመረጋጋት እንደሚወስዱና የዴሞክራሲ ግንባታውንም እንደሚያቀጭጨው ይገልጻሉ፡፡ ኤለንና ትሮንቮል በ2000 ዓ.ም. የተካሄደውን የአካባቢ ምርጫ አስመልክተው በጻፉት ‹‹The 2008 Ethiopian Local Elections: The Return of Electoral Authoritarianism›› በተሰኘ ሥራቸው፣ የአሁኑን ጠቅላይ ሚኒስትርና የያኔውን የኢሕአዴግ የምርጫ ኮሚቴ ሰብሳቢን አቶ ኃይለ ማርያም ደሳለኝን አናግረው በምርጫ 97 የኢሕአዴግ አባላት ቁጥር 760,000 ብቻ እንደነበር፣ በሦስት ዓመት ጊዜ ውስጥ ወደ አራት ሚሊዮን ማደጉን እንደተረዱ ገልጸዋል:: ኤለንና ትሮንቮል ኢሕአዴግ የፓርቲውን አባላት ቁጥር ለመጨመር የመንግሥት ተቀጣሪዎች ላይ ጫና መፍጠሩን ጠቁመዋል:: ኢሕአዴግ የአካባቢ አስተዳደሮችን ለመቆጣጠርና ሌሎች ፓርቲዎችን ለማዳከም በስፋት መሥራት የጀመረው ከምርጫ 97 በኋላ ዓለም አቀፍ ለጋሾች ለፌዴራል መንግሥት በቀጥታ በጀት ድጋፍ ከማድረግ ይልቅ፣ በመሠረታዊ አገልግሎት አቅርቦት ፕሮግራም በኩል የአካባቢ አስተዳደሮች ዕርዳታውን ለተጠቃሚዎቹ በቀጥታ እንዲያደርሱ ማድረግ ከጀመሩ በኋላ መሆኑን ያስረዳሉ::

ኢሕአዴግና የሚመራው የፌዴራል መንግሥት የአካባቢ አስተዳደሮች ነፃ መሆናቸውንና የስኬቱ መሠረትም ያስመዘገበው ውጤት እንደሆነ ይከራከራል:: ተቃዋሚዎችም ቢሆኑ ከድል የራቁት በስንፍናቸው መሆኑን አበክሮ ይናገራል:: ዶ/ር ካሳሁን ብርሃኑ ኢሕአዴግ ለድሉ ምክንያት የሚያደርገው ያለው ሰፊ የሕዝብ ድጋፍና የፓርቲው ፕሮግራሞች ተፈትነው አዋጪ በመሆናቸውና ፓርቲውም ከትጥቅ ትግሉ ጀምሮ ተፈትኖ ያለፈ መሆኑን በመግለጽ እንደሆነ ይጠቁማሉ:: ኤለንና ትሮንቮልም ኢሕአዴግ በአካባቢ ምርጫዎች ተወዳዳሪ ያጣው ተቃዋሚ ፓርቲዎች የተከፋፈሉና በሚገባ የተደራጁ ባለመሆናቸው እንደሆነ የሚያምን መሆኑን ገልጸዋል:: አቶ በረከት ስምኦንን ዋቢ በማድረግ ተቃዋሚዎች የተለያዩ ምክንያቶችን በመጥቀስ ከምርጫ ራሳቸውን የሚያገሉት ሽንፈትን ለማምለጥ መሆኑን እንደሚያምን አሥፍረዋል::

ተቃዋሚ ፓርቲዎች በአገሪቱ የፖለቲካ ባህል ባለመዳበሩ የተነሳ ከሕዝቡ፣ ከመንግሥት፣ ከሲቪል ማኅበራትና ከዓለም አቀፍ ማኅበረሰብ የሚጠብቁትን ያህል ድጋፍ አለማግኘታቸው ግልጽ ነው:: ይሁንና ፓርቲዎቹ አደረጃጀታቸውን በማስተካከል ሕዝቡን ለማንቀሳቀስና ውጤታማ ለመሆን እየሠሩ ነው ለማለት አይቻልም:: አብዛኛዎቹ ፓርቲዎች ያላቸውን አቋም እንኳን የሚተነትን ፕሮግራም የሌላቸውና አመራራቸውም ፖለቲካን እንደ ትርፍ ጊዜ ሥራ በያዘበት ሁኔታ፣ እጅግ የፈረጠመውን ኢሕአዴግን ለመወዳደርና አማራጭ ሆኖ ለመቅረብ አዳጋች ነው:: ዶ/ር ዘመላክ የኢዴፓውን አቶ ልደቱ አያሌውን በመጥቀስ፣ አብዛኛው የተቃዋሚ ፓርቲ አባል ለአካባቢ ምርጫ ባለው ዝቅተኛ ግምት የመሳተፍ ፍላጎት እንደሌለው ገልጸዋል:: ዶ/ር ዘመላክ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በአካባቢ አስተዳደር ውስጥ ተወካይ እንደሌላቸውና መራጮችን የሚስብ ፕሮግራም ባለቤት እንዳልሆኑም ገልጸዋል:: ይሁንና እንደ ዶ/ር ዘመላክ ዕይታ ተቃዋሚዎች አስፈላጊነቱን ያልተገነዘቡት የአካባቢ አስተዳደር የተቃዋሚዎችን ዕድገት ግን እየገታ ነው::

ሪፖርተር ያነጋገራቸው የፖለቲካ ተንታኝ እንደ ኢሕአዴግ ያሉ ጠንካራ ፓርቲዎችን በህንድና በሜክሲኮ ለማሸነፍ ጥረቱ የተጀመረው ከአካባቢ ምርጫ እንደነበር አስታውሰው፣ የኢትዮጵያ ተቃዋሚዎች ግን ትኩረታቸው ብሔራዊ ምርጫ ላይ ብቻ መሆኑን ተችተዋል:: ‹‹ምናልባት በነፃነት እንዳይሠሩ ጫና ይኖርባቸው ይሆናል:: ነገር ግን ለአካባቢ ምርጫ ዕጩ አጥተው ከምርጫ ራስን ማግለል በምንም መሥፈርት ተቀባይነት የለውም:: ይህን መሠረታዊ ችግር መፍታት ካልቻሉ ፈቃዳቸውን ይመልሱና ራሳቸውን ይዝጉ:: ምናልባት የእነሱን ስህተት የማይደግም አዲስ ፓርቲ ይመጣ ይሆናል፤›› ብለዋል::

የፖለቲካ ተንታኞች በኢሕአዴግ የምትመራው ኢትዮጵያ ካለፉት ሥርዓቶች በወረሰችው ፈላጭ ቆራጭና አምባገነናዊ ባህል፣ ሕገ መንግሥቷና ዝርዝር ሕጐቿ በሚሰብኩት ጠንካራና ጤናማ የዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ መካከል የምትዋልል እንደሆነች ያስረዳሉ:: ገዥው ፓርቲ ያቀፋቸው ፖለቲከኞች ከ1987 ዓ.ም. ጀምሮ የመንግሥት ፖሊሲዎችን በፍፁም የበላይነት የተቆጣጠሩ በመሆናቸው፣ ለዴሞክራሲያዊ ሥርዓት አንዱ መግለጫ በሆነው የምርጫ ሥርዓት የአማራጭ ፓርቲዎች ተወዳዳሪነት በመንግሥት ላይ የፈጠረው ተፅዕኖ ደካማ ለመሆኑ ኢሕአዴግን ተጠያቂም ያደርጋሉ:: እርግጥ ነው የእጀ ረጃጅሙን የኢሕአዴግን ተፅዕኖ ለመቋቋም ተቃዋሚዎች ያደረጉትን ጥረት ኢምንትነት ግንዛቤ ውስጥ ይከታሉ::

ከሌሎች ፖለቲካ ፓርቲዎች በተቃራኒ ኢሕአዴግ ያለው ተቋማዊ አደረጃጀትና የቀረፃቸው የፖለቲካና የኢኮኖሚ አጀንዳዎች የበርካታ ተንታኞችን ትኩረት ይስባሉ:: ኢሕአዴግ ሰላምንና መረጋጋትን በማምጣት፣ ኢኮኖሚያዊ ዕድገትንም በዘላቂነት እያስመዘገበ በመሆኑ ይሞገሳል:: ነገር ግን በሕጋዊ ማዕቀፎች ላይ አጉልቶ የሚያወሳው የመድበለ ፓርቲ ሥርዓት እንዲዳብርና እውነተኛ አማራጭ ለሕዝቡ እንዲቀርብ ለማድረግ፣ ወሳኝ የሆኑትን የሲቪልና የፖለቲካ መብቶችን በማረጋገጥ ረገድ ከበጐ ምግባሮቹ ይልቅ ግድፈቶቹ ጐልተው ይወጣሉ:: የራሳቸው ድክመት እንደተጠበቀ ሆኖ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎችን ይበልጥ ለማዳከም ይሠራል ተብሎም ይወቀሳል:: ይሁንና ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ላለባቸው መሠረታዊ ድክመት ሁሉ ተወቃሹ ኢሕአዴግ ሊሆን አይችልም::

ተወዳዳሪ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎችም ኢሕአዴግን ለመቀናቀን የሚያስችል ኃይል ለመገንባት ያደረጉት ጥረት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተጠናከረ ከመሄድ ይልቅ፣ በተቃራኒው ይበልጥ እየተዳከመ ሄዶ አሁን አሉ የማይባሉበት ደረጃ ላይ ደርሰዋል፡፡ ከአንደበታቸው የማይጠፋውን የሕዝብ ድጋፍ መሬት ላይ ማሳየት ተስኗቸዋል፡፡ የፖለቲካ ምኅዳሩ እንዲጠብ ያደረገው የገዥው ፓርቲ ዕርምጃ በመሆኑ ለችግሩ ዋነኛ ተጠያቂው ራሱ መሆኑን ሲገልጹም ይደመጣሉ::

ከዚህ በተቃራኒ የተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች ጉልህ ድክመቶች በአገሪቱ የመድበለ ፓርቲ ፖለቲካ እጅግ የተዳከመ ይዞታ እንዲኖረው ከፍተኛ አስተዋፅኦ ማበርከታቸውን፣ በርካታ ሪፖርቶችና አስተያየቶች ይጠቁማሉ፡፡ የሥልጣን ጥም ለማርካት ከመጣር የዘለለ አገር ለመምራት የሚያስችል ተቋማዊ ተክለ ቁመና እንደሌላቸው፣ አብዛኛውን ጊዜያቸውን አገር በቀል የድጋፍ መሠረት ለመገንባት እንደማያጠፉም ይወቀሳሉ::

ተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎች ወጣ ገባ እያሉ በቆዩባቸው 24 ዓመታት ከፖለቲካ መድረኩ ጨርሰው ባይጠፉም፣ ከምርጫ 97 ውጪ የመራጩን ሕዝብ ቀልብ ለመግዛት የሚያስችል አደረጃጀትና የርዕዮተ ዓለም መሠረት ስለመያዛቸው እርግጠኛ ሆኖ መናገር ይከብዳል:: ከገዢው ፓርቲ በተቃራኒ የተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎች የፖለቲካ ፕሮግራም፣ የገቢ ምንጭ፣ የመሪዎቻቸው ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ መነሻ፣ ውስጣዊ አደረጃጀትና አሠራር፣ የድጋፍ መሠረት ግልጽነት የሚጐድለው እንደሆነም ጥናቶች ይጠቁማሉ:: ፓርቲዎቹ ከመንግሥት፣ ከሕዝባዊ ድርጅቶች፣ ከንግድ ማኅበራት፣ ከሲቪክ ማኅበራት፣ ከሚዲያ፣ ከዓለም አቀፍ ተቋማትና እርስ በርሳቸው ያላቸው መስተጋብር በመርህ ሳይሆን ጊዜያዊ ጠቀሜታን በመሻት ላይ የተመሠረተ ነው በሚልም ይተቻሉ::

ምርጫ መጥቶ በሄደ ቁጥር ላለፉት 26 ዓመታት በተደጋጋሚ የሚነሱ ጥያቄዎች አሉ፡፡ ‹‹በግንባታ ሒደት ላይ ነው›› የሚባለው የኢትዮጵያ ዴሞክራሲ ከዜጎቹ፣ ከምሁራን፣ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ላይ ፍላጎት ካላቸው ሦስተኛ ወገን የውጭ አገር ተቋማትና አገሮች እንዲሁም ዜጎች፣ ከፖለቲካ ፓርቲዎችና ከሌሎች አካላትና ግለሰቦች የሚነሱትን ጥያቄዎች በሒደት የመመለስ ፍላጎት ያለው አይመስልም፡፡

ከአባላት ብዛትና ከገንዘብ አቅም ጋር ተያይዞ በኢሕአዴግና በሌሎች ፖለቲካ ፓርቲዎች መካከል ያለው ልዩነት ለንፅፅር እንኳን ሊቀርብ አይችልም:: ለዚህ የሕጉ ይዞታና የፖለቲካ ባህሉ የራሱ አስተዋጽኦ ቢኖረውም፣ የፖለቲካ ፓርቲዎቹ እነዚህን ችግሮች ተቋቁመው አባላት በማፍራት፣ የገንዘብ አቅማቸውን በማዳበርና በገንዘብ ኃይል የሚከናወኑ ሥራዎችን ለመፈጸም ያደረጉት ጥረት እዚህ ግባ የሚባል አይደለም::

የኢሕአዴግ አባላት ቁጥር ከሰባት ሚሊዮን በላይ መድረሱ በኢሕአዴግ እየተገለጸ ነው:: ይህ የአባላት ቁጥር ጉዳይ ወደ ተቃዋሚው ሲመጣ በጣም አነስተኛ ነው:: በአጠቃላይ አባላቱ የፓርቲዎቹን የገንዘብ አቅም ለመጨመር ስላደረጉት አስተዋጽኦ ሲጠየቁ ፓርቲዎቹ ብዙም ግልጽ አይሆኑም::

በተለያዩ ውስጣዊና ውጫዊ ምክንያቶች ተወዳዳሪ ሆነው ለመገኘት አጣብቂኝ ውስጥ ያሉት ተቃዋሚ ፓርቲዎች ራሳቸውን የማይቀይሩ ከሆነ ተፈላጊ ተቋማት ሆነው ለመቀጠል አይችሉም የሚሉ በርካቶች ናቸው፡፡ በየትም አገር ቢሆን ተቃዋሚዎች ነጥረው የሚወጡት መስዋዕትነት በሚያስከፍሉ ትግሎች እንጂ፣ ነገሮች አልጋ ባልጋ ሆነውላቸው እንዳልሆነ ግንዛቤ ውስጥ በማስገባት መሥራት እንዳለባቸው ብዙዎች ይመክራሉ፡፡ ይህ ሥራ ለአካባቢያዊ ምርጫዎች ክብደት በመስጠት መጀመር ይችላል ሲሉም ያስረዳሉ፡፡