Skip to main content
x

እንደገና ይድረስ ‹‹ለሚመለከታችሁ›› የፍትሕ አካላት

በእስማኤል አደም

መነሻ ለነገር . . .

ነገሮች ተስተካክለው ይህን ብሶት መር ጽሑፍ እኔም ባልጽፈው፣ ሪፖርተር ጋዜጣም ባያትመው፣ እናንተም ባታነብቡት ምርጫዬ ነበር፡፡ ነገር ግን ያ ሳይሆን ቀርቷልና እኔም ጻፍኩት፣ ሪፖርተርም ለንባብ አቀረበው፡፡ እናንተም ይኼው እያነበባችሁት ነው፡፡ ከአንድ ዓመት በፊት በነሐሴ 2008 ዓ.ም. የፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ መሥሪያ ቤት አዳዲስ ዓቃቢያንን ለመቅጠር እንደሚፈልግ ገልጾ፣ በአዲስ ዘመን ጋዜጣ ላይ ማስታወቂያ አስነግሮ ነበር፡፡ ተቋሙ በወቅቱ ማስታወቂያው ላይ ያልጠቀሰውን መሥፈርት ተመዝጋቢዎች፣ “የፍትሕ አካላት ባለሙያዎች ሥልጠና ማዕከላት” ሥልጠና የወሰዱበትን ማስረጃ ይዘው እንዲቀርቡ በመጠየቅ፣ የ2008 ዓ.ም. የሕግ ምሩቃን የሆኑ አዲስ አበቤዎችን ሳይመዘግብ ቀርቶ ነበር፡፡

በወቅቱ እዚሁ ሪፖርተር ጋዜጣ ላይ በጳጉሜን 2 ቀን 2008 ዓ.ም. ዕትም ቅጽ 21 ቁጥር 1707 ገጽ 15  ‹‹ልናገር›› ዓምድ ሥር የአሠራሩን ኢፍትሐዊነት ለማሳየት፣ አዲስ አበባውያን ተማሪዎች ላይ በተለይም ደግሞ የሕግ ተማሪዎች ላይ የሚደረገው የማግለል አሠራር መፍትሔ እንዲሰጠው ጠቋሚ የሚሆን ነገር በዚሁ ርዕስ ጽፌያለሁ፡፡ ከአንድ ዓመት በኋላ የፌዴራሉ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ መሥሪያ ቤት በዚያው ጊዜና በዚያው ጋዜጣ ላይ የዚያው ዓይነት ይዘት ያለው ማስታወቂያ አውጥቶ፣ አዲስ አበባውያኑን የ2009 ዓ.ም. የሕግ ምሩቃን በድጋሚ ከውድድር ውጪ አድርጎ አስገረመኝና እኔም በዚሁ ጊዜ፣ በዚሁ ጋዜጣ ላይ ያንኑ ብሶት ይዤ ቀረብኩ፡፡

የኢፌዴሪ ሕገ  መንግሥት ድንጋጌዎችና የአዲስ አበባውያን ነገር

ብዙውን ጊዜ በአገራችን ስለዜጎች መብትና ጥቅም ቀዳሚ ተቆርቋሪ ሊሆኑ የሚገቡ የፍትሕ አካላት ቀዳሚ መብት ጣሽ ሆነው የሚገኙበት አሠራር ሁሌም ይገርመኛል፡፡ እስኪ ለዚህ አባባሌ ማሳያ እንዲሆነኝ ከሕገ መንግሥቱና ከተዛማጅ ሕጎችና ቅጽ እያጠቃቀስኩ ላስመልክታችሁ፡፡

የኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት በአንቀጽ 41፣ ‹‹የኢኮኖሚ፣ የማኅበራዊና የባህል መብቶች›› በሚለው ርዕስ ሥር፣ ‹‹ማንኛውም ኢትዮጵያዊ በአገሪቱ ውስጥ በማንኛውም የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ የመሰማራትና ለመተዳደሪያው የመረጠውን ሥራ የመሥራት መብት አለው፤›› ካለ በኋላ በአንቀጹ ንዑስ ሁለት ሥር፣ ‹‹ሁሉም ኢትዮጵያዊ መተዳደሪያውን፣ ሥራውንና ሙያውን የመምረጥ መብት አለው፤›› በማለት ቢደነግግም፣ ለአዲስ አበባውያን የሕግ ባለሙያዎችና ምሩቃን ዓቃቤ ሕግና ዳኛ የመሆን ሙያዊ መረጣን የሚያከብርላቸው የሕግ ተቋም ጠፍቷል፡፡

ከዚህም ባሻገር ሕገ መንግሥቱ አዲስ አበባ የፌዴራል መንግሥቱ ርዕሰ ከተማ ስለመሆኗ በሚደነግግበት አንቀጽ 49፣ እንዲሁም 43 ሥር ስለብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች በሚደነግገውና አንቀጽ 39 ሥር ኢትዮጵያዊ ሁሉ በፌዴራል አስተዳደር ውስጥ ሚዛናዊ ውክልና የማግኘት መብት እንዳለው ተደንግጎም እናገኛለን፡፡ ከሁሉም የሚከፋው ደግሞ በአንቀጽ 25 ውስጥ ዓለም አቀፍ ታዋቂነት ያለው የእኩልነት መብት ሠፍሯል ቢባልም፣ አዲስ አበቤዎች ከሌላው እኩል በሆነ ሜዳ ላይ እንዳይወዳደሩም የፍትሕ አካላቱ በር ዘግተዋል፡፡ እስኪ እነዚህን የፍትሕ አካላት በዝርዝር እንመልከታቸው፡፡

  1. የፌዴራል የፍትሕ አካላት ባለሙያዎች ሥልጠና ማዕከል

ይህ ማዕከል በኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 55 (1) መሠረት በአዋጅ የተቋቋመ ተቋም ሲሆን፣ የተቋቋመበት ዓላማም በፍትሕ ሥርዓቱ ውስጥ ዳኞችን፣ ዓቃቢያነ ሕጎችንና ሌሎች የፍትሕ አካላትና ሙያተኞችን ለማብቃት ብሎም ባልተቋረጠ የይዘት፣ ዕድገትና ተከታታይነት ባለው ሥልጠና የፍትሕ አካላቱን ሙያዊ ቁመና ለመገንባት እንደሆነ በማቋቋሚያ አዋጁ ቁጥር 364/2003 መግቢያ ላይ ተጠቅሷል፡፡

አሁን ላይ ተሻሽሎ ይሁን አይሁን መረጃው ባይኖረኝም በዚሁ አዋጅ አንቀጽ 6 ሥር ስለተቋሙ ተግባርና ኃላፊነት ሲደነገግ በፌዴራልና በክልል የፍትሕ አካላት ውስጥ በሥራ ላይ ለሚገኙ ዳኞች፣ ዓቃቢያነ ሕግና ተከላካይ ጠበቆች፣ እንዲሁም ሬጂስትራሮችና ሙያውን የሚቀላቀሉ አካላት የሙያ ብቃታቸውን ከፍ ለማድረግ የሚያስችሉ ሥልጠናዎችን መስጠት እንደሆነ ይገልጻል፡፡

እንደ አሠራር ከዩኒቨርሲቲ የአምስት ዓመታት ቆይታ በኋላ ወደ ‹‹የፍትሕ አካላት ማሠልጠኛ ማዕከላት›› ውስጥ በፈተናና ማጣሪያ የሚገቡ የሕግ ተማሪዎች፣ ከማዕከላቱ ሥልጠናቸውን ጨርሰው ሲወጡ በዳኝነትና በዓቃቤ ሕግነት የሚሾሙና የሚመደቡበት፣ እንደየ ክልሉና አስተዳደሩ ተጨባጭ ሁኔታም የዓመትና የሁለት ዓመት የግዴታ አገልግሎትም የሚሰጡበት ሥርዓት ተዘርግቷል፡፡

የፌዴራል የፍትሕ አካላት ባለሙያዎች ሥልጠና ማዕከል በትግራይ፣ በአማራ፣ በኦሮሚያና በደቡብ መሰል የሕግ ባለሙያ ማሠልጠኛ ማዕከላት ያሉት ሲሆን፣ በአዋጁ ውስጥ ‹‹ማዕከሉ›› እየተባለ የሚጠራው ‹‹ማዕከል›› ግን በእነዚሁ ቅርንጫፎቹ በኩል እንጂ በመሀል አገር መሥሪያ ቤቱ በኩል መሥራት ካቆመ ዘለግ ያሉ ዓመታት ተቆጥረዋል፡፡ አዲስ አበባውያኑ የሕግ ምሩቃንም ይኼንን ‹‹ማዕከል›› የመቀላቀል ተስፋቸው ማዕከሉ በሥራ ላይ በነበረበት ወቅትም እምብዛም አልነበረም፡፡ አሁን ደግሞ በእጅጉ የጨለመ ነው፡፡

የኢትዮጵያችን ፌዴራሊዝም በዘጠኙ የፌዴራል መንግሥቱ አካላት ላይ ብቻ የተመሠረተ አይደለምና ሁለት የከተማ መስተዳድሮችን ያውቃል፡፡ የድሬዳዋና የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳድሮችን፡፡ ድሬ በመስተዳደር ደረጃ ያለች ብትሆንም ከአዲስ አበባ በተነፃፃሪ የአንድ ክልልን (ኦሮሚያን) ባህልና ማንነት የምታንፀባርቅ ከተማ ናትና ነዋሪዎቹዋ የኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥትን መታወቂያ ማግኘት አይከብዳቸውም፡፡

ለድሬዳዋ የሕግ ተማሪዎችም ይኸው ጉዳይ አስቸጋሪ ላይሆን ይችላል፡፡ የኦሮሚኛን ቋንቋ እስከቻሉ ድረስም በኦሮሚያ ክልል የፍትሕ አካላት ባለሙያዎች ማሠልጠኛ ተቋም በኩል ተወዳድሮ ገብቶ መሠልጠኑም ሆነ፣ ከሥልጠናው በኋላ በተመደቡበት አካባቢ መሥራቱ ለድሬዎች እንግዳና ያልተለመደ አዲስ ነገር አይደለም፡፡ አዲስ አበቤዎች ግን የእናታችን ወይም የአባታችን ክልል ሄደን የምናገኘው “የብሔር” መታወቂያ የለንምና የእናት ወይም የአባታችን ክልል ሄደን ልናገኝ የምንችለው የ‹‹ፍትሕ አካላት›› የሚሰጡት ሥልጠናም የለም፡፡

  1. የፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ

ከላይ በመጠኑ የነካሁት ቢሆንም የፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግም አዲስ አበባውያኑን የሕግ ተማሪዎችና ባለሙያዎች በማግለሉ ረገድ ቀዳሚው ተቋም ነው፡፡ የፌዴራሉ የፍትሕ አካላት ባለሙያዎች ሥልጠና ማዕከል ሥራውን በአግባቡ ሠርቶ በማይመሰገንበት ሁኔታ፣ በፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ ለሚወጡ ለእንደ እነዚህ ዓይነቶቹ የሥራ ማስታወቂያ ውድድሮችና ዕድሎች ተገቢ (Eligible) የሆኑ አመልካቾች የሚመጡት፣ ከክልል የሕግ ተማሪዎች ብቻ ይሆናልና አዲስ አበቤዎች እንደተለመደው (Business as Usual) እንዲሉ የበይ ተመልካች ሆንን ማለት ነው፡፡

ለመሆኑ ይኼን ያክል ሥራ ፈላጊ ያለባትን ከተማ የሚያስተዳድሩ ሰዎች፣ ለአዲስ አበቤዎች ቅድሚያ የሚሰጡበት የሥራ ዘርፍ ይኖር ይሆን? አዲስ አበባ ምንም እንኳን የፌዴራሉ መንግሥት ማዕከል ብትሆንም፣ ለእኛ ለአዲስ አበባውያን እንደ ክልል ናትና ሌሎች ክልሎች ለተወላጆቻቸው የሚሰጡት ዓይነት ቅድሚያ ሊሰጠን ይገባል ብንልስ ጠባብነት ይሆንብን ይሆን?

  1. የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት

የፌዴራሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከላይ ከጠቀስኳቸው ሁለት ተቋማት በተለየ አዲስ አበባውያንን ያካተተ ማስታወቂያዎችን የማውጣት ልምድ ያለው በመሆኑ፣ ወቀሳዬን የምጀምረው ይህንኑ በማመስገንና እንዲቀጥልበትም በመጠቆም ነው፡፡ ነገር ግን በአዲስ አበባም ሆነ በክልሎች ለፍርድ መጓተት አንዱ ምክንያት የዳኞች እጥረት እንደሆነ፣ አንድ ዳኛ በአማካይ የሰባና የሰማንያ ሰዎችን ጉዳይ የሚያይ ስለመሆኑ በተደጋጋሚ ተነግሮ የሰማነው እውነታ ነው፡፡

በአንፃሩ ሥራ አጥተው ሥራ ፍለጋ የሚንከራተቱና ይህንን ክፍተት መሙላት የሚችሉ፣ ብሎም ራሳቸው ተጠቅመው አገራቸውንና ሕዝባቸውን መጥቀም የሚችሉ የሕግ ምሩቃንን በየቦታው እናያለን፡፡ የፌዴራሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት በቅርቡ ሐምሌ 2009 ዓ.ም. አውጥቶት በነበረው ማስታወቂያ ከፍትሕ አካላት ማሠልጠኛ ማዕከላት የሚሰጠውን የሥልጠና ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት መያዝን ግዴታ አላደረገም፡፡ ይልቁንም ጠቅላይ ፍርድ ቤቱ መሥፈርት ያደረገው ሥልጠናውን ለመውሰድ ፈቃደኛ የሆኑ የሚለውን መሥፈርት መሆኑ የተሻለ ነው፡፡

እዚህ ላይ ሁለት ሥጋቶችን መጥቀስ ተገቢ ነው፡፡ የመጀመርው የፌዴራሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከክልል የፍትሕ አካላት ማሠልጠኛ ማዕከላት ሰርተፊኬቱን ላገኙ የክልል ተማሪዎች ብቻ ዕድሉን የሚሰጥ ከሆነ፣ አዲስ አበባውያኑ የሕግ ምሩቃን ይህ የምስክር ወረቀት ስለሌላቸው ብቻ ከውድድሩ እንዲገለሉ የሚደረግ ከሆነ፣ ማስታወቂያው ‹‹እንዳያማህ ጥራው እንዳይበላ ንሳው›› ከመባል የዘለለ ያለመሆኑ ነው፡፡ ሁለተኛው ደግሞ የፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግንም ሆነ የፌዴራሉን ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሚመለከት ነው፡፡ ይኼውም ከክልል የፍትሕ አካላት ማሠልጠኛ ማዕከላት የሚወጡ ባለሙያዎችን በፌዴራል ደረጃ የሚመደቡ ከሆነ፣ እንደ ዩንቨርሲቲዎች ሁሉ በየክልሉ የሚሰጡ የሥልጠና መርሐ ግብሮች አዲስ አበባውያንንም እንዲያካትቱ ቢደረጉ፣ እንተጋለታለን ለምትሉትና ለምንለው የፍትሕ ሥርዓት መልካም ይመስለኛል፡፡ 

እንደ መውጫ . . .

ከላይ የጻፍኩትን ሁሉ የጻፍኩት ለእኔ አይደለም፡፡ እኔ ምንም ነገር ሳላጣ አዲስ አበቤ በመሆኔ ብቻ አንዴ ከማዕዱ ተገፍቻለሁ፡፡ ነገር ግን ሌሎች የሕግ ተማሪና ምሩቃን የሆኑ የሕግ ተማሪዎች፣ ዓቃቤ ሕግና ዳኛ የመሆንን ህልም ይይዛሉና ከዚህ የሙያ ማዕድ ተገፍተው ሲወድቁ ማየትን አልሻም፡፡ ገጣሚ ሰለሞን ሳህለ ‹‹ያምማል!›› የሚል ርዕስ በሰጠው ግጥሙ ስለእንደዚህ ዓይነቱ የመገፋት ሕመም እንዲህ ይላል፡፡

“እና እንደነገርኩሽ…

የሚወዱትን ሰው ቀጥሮ እንደመጠበቅ

የነፍሰ ጡርን ሞት አይቶ እንደመሳቀቅ

ባልታሰበ ናዳ ተመቶ እንደመውደቅ

ከተስፋ ጉልላት ተገፍቶ እንደመውደቅ

ተዓምር በበዛባት በዚች ቧልተኛ ዓለም

ከዚህ የበለጠ ምንም ሕመም የለም፡፡”

ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ ሲሆን፣ ጸሐፊውን በኢሜይል አድራሻቸው [email protected].  ማግኘት ይቻላል፡፡