Skip to main content
x
ዕውቅና መሰጣጠት የአገር ባህል ይሁን!

ዕውቅና መሰጣጠት የአገር ባህል ይሁን!

በረጅሙ የኢትዮጵያ ሕዝብ ታሪክ ውስጥ ጎልተው ከሚጠቀሱ ጉዳዮች መካከል ዕውቅና መሰጣጠት አንዱ ነው፡፡ ይህ የተከበረ ሕዝብ በአገሪቱ የተለያዩ ሥፍራዎች የራሱ መገለጫ የሆኑ እሴቶች ቢኖሩትም፣ በሥነ ልቦና የተቀራረበና ተመሳሳይነቱም የገዘፈ በመሆኑ የጋራ የሆኑ መለያዎች አሉት፡፡ በዚህ መሠረትም በሕዝባችን ውስጥ ያጠፋ እየተገሰፀ፣ በደል የፈጸመ እየተመከረና አስተማሪ የሆነ ቅጣት እየተጣለበት፣ ለማኅበረሰቡ ጠቃሚ የሆኑ ተግባራትን ሲፈጽም ደግሞ እየተመሠገነና እየተወደሰ የበለጠ እንዲሠራ ማትጋት የተለመደ ነው፡፡ ይህ የተከበረ ሕዝብ በእርስ በርስ ግንኙነቱ ባሉት መስተጋብሮች ዕውቅና ሲሰጣጥ ‹ከእንጨት መርጦ ለታቦት፣ ከሰው መርጦ ለሹመት› የሚባለውን ዕድሜ ጠገብ ብሂል እየተጠቀመ ነው፡፡ ከጥንት ጀምሮ ሲወርዱና ሲወራረዱ የመጡ ልምዶችም የዚህ ኩሩ ሕዝብ ተምሳሌታዊ የጋራ እሴቶች ሲያንፀባርቁ ኖረዋል፡፡ አሁንም በውስጡ አሉ፡፡ ይህ ታሪካዊ ሕዝብ ለአድልዎና ለጥርጣሬ በር የማይከፍቱ መስተጋብሮቹን ይዞ ሲቀጥል፣ በልሂቃኑ አካባቢ መዘንጋቱ ደግሞ የታሪካችን ሌላው ጎደሎ ነው፡፡ ይህ ጎደሎ ተሞልቶ ዕውቅና መሰጣጠት የአገር ባህል ይሆን ዘንድ አንድ ጠቃሚ ሐሳብ ማንሳት የግድ ይላል፡፡ 

ሐሙስ ሐምሌ 6 ቀን 2009 ዓ.ም. ምሽት በሒልተን ሆቴል የኢትዮጵያ መገናኛ ብዙኃን ምክር ቤትና ዋቢ የግል ፕሬስ አሳታሚዎች ማኅበር፣ በኢትዮጵያ ሐሳብን በመግለጽ ነፃነትና በመገናኛ ብዙኃን ዘርፍ ዕድገት የላቀ አስተዋጽኦ ላበረከቱ ሁለት ኢትዮጵያውያን የዕውቅና መታሰቢያ ሥነ ሥርዓት አዘጋጅቶ ነበር፡፡ የኢፌዴሪ ፕሬዚዳንት ሙላቱ ተሾመ (ዶ/ር)፣ የመገናኛ ብዙኃን ተወካዮች፣ ጥሪ የተደረገላቸው ታዋቂ ግለሰቦችና እንግዶች በተገኙበት ሥነ ሥርዓት ላይ፣ ከዓመታት በፊት ከዚህ ዓለም በሞት የተለዩት አቶ ክፍሌ ወዳጆና የሚዲያና ኮሙዩኒኬሽን ሴንተር (ሪፖርተር ጋዜጣ) አሳታሚ የሆነው አቶ አማረ አረጋዊ ተዘክረዋል፡፡ የመገናኛ ብዙኃን ምክር ቤትና የዋቢ የግል ፕሬስ አሳታሚዎች ማኅበር አስተባባሪዎች፣ የዛሬ 25 ዓመት ሐሳብን በነፃነት የመግለጽ ነፃነትና ቅድመ ምርመራን በአዋጅ ያስቀረው ሕግ ከፀደቀ በኋላ፣ ለረጅም ዓመታት በመንግሥት ብቻ ይመራ የነበረው የአገሪቱ ሚዲያ በግሉ ዘርፍ ተሳትፎ መጀመሩን አስታውሰዋል፡፡ በሕጉ መነሻነትም የፕሬስና የብሮድካስት አዋጆችን በመመርኮዝ በርካታ የግል የጋዜጣና የመጽሔት ኅትመቶች፣ እንዲሁም የሬዲዮና የቴሌቪዥን ብሮድካስት አገልግሎቶች ተቋቁመዋል፡፡ ምንም እንኳ በዚህ ታሪካዊ ውሳኔ ምክንያት በአገሪቱ ሚዲያ እንቅስቃሴ ላይ ትልቅ ለውጥ የመጣ ቢሆንም፣ ባለፉት 25 ዓመታት የአገሪቱ የግል ሚዲያ በበርካታ ውጣ ውረዶች ውስጥ ማለፉ ተጠቁሟል፡፡ ይህንን በመገንዘብ የኢትዮጵያ ሚዲያ ካውንስል ከዋቢ በግል ጋዜጣ አሳታሚዎች ማኅበር ጋር በመሆን በሩብ ምዕተ ዓመት ጉዞ በሚዲያ ተሳትፎ ውስጥ ያሉ ሁሉ ቆም ብለው የወደፊቱን ጉዞ ለማመቻቸት እንዲረዳና አጋጣሚውን በመጠቀም፣ በእነዚህ ዓመታት ውስጥ የላቀ አስተዋጽኦ ያበረከቱትን አቶ ክፍሌ ወዳጆንና አቶ አማረ አረጋዊን አስተዋጽኦ መዘከሩ ተገልጿል፡፡ እጅግ በጣም የሚያስመሰግን ጅምር ነው፡፡

እነዚህ ሁለት ሰዎች ለምን ተከዘሩ? በአዘጋጆቹ እንደተገለጸው አቶ ክፍሌ ወዳጆ በሰኔ ወር 1983 ዓ.ም. የወጣው የሽግግር ቃል ኪዳን (ቻርተር) የቅድመ ምርመራ ሥርዓትን ማገድ ብቻ ሳይሆን፣ ወደፊትም በሕጋዊም ሆነ በአስተዳደራዊ መንገድ ተግባራዊ እንዳይሆን የከለከለው የቃል ኪዳን ሰነድ ሲፈረምና እሱን የተካው ሕገ መንግሥት ሲፀድቅ በሙያቸው፣ በልምዳቸውና በዕውቀታቸው ከፍተኛ አስተዋጽኦ ካበረከቱት ኢትዮጵያውያን መካከል ግንባር ቀደም ነበሩ፡፡ በተለይም ሐሳብን በነፃነት የመግለጽ፣ የመናገርና የመጻፍ፣ የመሰብሰብ፣ የመቃወምና የማምለክ ነፃቶችን በሚመለከቱ ድንጋጌዎች የሚገባቸውን ሥፍራ እንዲያገኙ በፅኑ መሟገታቸውና መታገላቸው ተገልጿል፡፡ እኝህ የተከበሩ ኢትዮጵያዊ ዲፕሎማትና የዕውቀት አባት በ1987 ዓ.ም. የፀደቀው ሕገ መንግሥት ያረቀቀውንና ያፀደቀውን የሕገ መንግሥት ኮሚሽን የመሩ፣ የሚዲያ አስፈላጊነትን በማመን በፕሬስ ሕጉ ውይይት ላይ ንቁ ተሳትፎ ያበረከቱ የንግግር ነፃነትና የሰብዓዊ መብት ደጋፊና ተሟጋች እንደነበሩ የተመሰከረላቸው ናቸው፡፡ አገራቸውን በአምባሳደርነት፣ በሚኒስትርነት፣ በአፍሪካ አንድነት ድርጅት የመጀመሪያው ጊዜያዊ ዋና ጸሐፊነት፣ እንዲሁም በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተመድ) የኢትዮጵያ መንግሥት ቋሚ መልዕክተኛ በመሆን ያገለገሉ የአገር ባለውለታ መሆናቸው ተወስቷል፡፡ እሳቸው ምንም እንኳን በሕይወት ባይኖሩም ቤተሰቦቻቸው ዕውቅናውንና የተዘጋጀውን ሽልማት ተቀብለዋል፡፡ ምሥጋናም በተወካያቸው አማካይነት አቅርበዋል፡፡ እኝህ ስመ ጥር ዜጋ በሕይወት ዘመናቸው ማግኘት የሚገባቸውን ዕውቅና ዘግይቶም ቢሆን ማግኘታቸው ያፅናናል፡፡ እንኳን በሕይወት ያለን ከዚህ ዓለም በሞት የተለየን ማስታወስ ደግሞ ትልቅ ተግባር በመሆኑ ያስመሰግናል፡፡

አቶ አማረ አረጋዊ ለምን ዕውቅና እንደተሰጠው ከአዘጋጆቹ ተገልጿል፡፡ አቶ አማረ ሳንሱርን ባስቀረውና የግሉን ሚዲያ ዘርፍ ባስጀመሩ ድንጋጌዎች በመመርኮዝና በመተማመን የሚዲያ ዘርፉን ባለፉት ሩብ ዓመታት ከተቀላቀሉ በርካታ ኢትዮጵያውያን ውስጥ ዓቢይ ሥፍራ እንዳለው ተመልክቷል፡፡ ከደርግ ውድቀት በኋላ በነበሩት ዓመታት በመንግሥት ይዞታ ሥር የሚገኙትን የሚዲያ ተቋማት በመምራት በጊዜው የተመሠገኑ ለውጦችን ማሳየቱ፣ ከዚያም ወዲህ ባሉት ዓመታት የሚዲያና ኮሙዩኒኬሽንስ ሴንተር በማቋቋም የሪፖርተር ጋዜጦችን (አማርኛና እንግሊዝኛ ዕትሞች) እና መጽሔት በማሳተም ለሚዲያው ዕድገት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ማበርከቱና እያበረከተ መሆኑ ተወስቷል፡፡ አቶ አማረ ሕዝቡን ለስቃይና ለመከራ የዳረገውን አስከፊውን የደርግ መንግሥት ለመፋለም የትግሉን ጎራ መቀላቀሉን፣ የትግሉን የፖለቲካ ፍልስፍና መሠረት በማሳየትና ግንዛቤ በማስጨበጥ ደረጃ በተለያዩ ክፍሎች ውስጥ በመሳተፍ ሲያገለግል መቆየቱ፣ በግንቦት 1983 ዓ.ም. የደርግ ሥርዓት ሲገረሰስና አዲስ መንግሥት ሲቋቋም በቀድሞው ማስታወቂያ ሚኒስቴር ሥር ይገኙ በነበሩት የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎትና የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ድርጅት በመሳሰሉት ከፍተኛ የአመራር አስተዋጽኦ ማበርከቱ ተገልጿል፡፡ በ1986 ዓ.ም. ሥራውን በገዛ ፈቃዱ ከለቀቀ በኋላ በ1987 ዓ.ም. በአማርኛና በእንግሊዝኛ ቋንቋዎች የሚታተሙት ሪፖርተር ጋዜጦች እያሳተመ የሚያሰራጨውን ሚዲያና ኮሙዩኒኬሽንስ ሴንተር ማቋቋሙን፣ የጋዜጦቹ የኅትመት ሥርጭት ላለፉት 22 ዓመታት ከፍተኛ ደረጃ መድረሱንና ድርጅቱም ከ100 በላይ ሠራተኞችን እንደሚያስተዳድር ተገልጿል፡፡

አቶ አማረ በአገሪቱ የግል ሚዲያ ዘርፍ ቀዳሚነት ድርሻቸው የእኔ ነው የሚል አቋም ያለው ቢሆንም፣ ዕውቅና የተገኘው ግን ሕይወትን አደጋ ላይ እስከመጣል በተከፈለ መስዋዕትነት እንደሆነ ያምናል ተብሎ ሠፍሯል፡፡ በተለይ በ2001 ዓ.ም. በዘገባዎቹ ምክንያት በተቆጡ ግለሰቦች አማካይነት በደረሰበት ከፍተኛ ድብደባ ጎዳና ላይ ተጥሎ ሕይወቱ ለአደጋ ተጋልጦ እንደነበር፣ በዚህ ክፉኛ ጥቃትም ሕይወቱ በተዓምር መትረፉ ተተርኳል፡፡ አቶ አማረ በተጨማሪ የአፍሪካ ቀንድ ፕሬስ ኢንስቲትዩትና በቅርቡ ለሥርጭት የሚበቃውን የአፍሪካ ህዳሴ ቴሌቪዥን ጣቢያ (ARTS) በመምራት ላይ መሆኑ፣ የአዲሱ ቴሌቪዥን ጣቢያ ቡድን በጋራ በመሆን የተለያዩ ምርምሮችንና ሥልጠናዎችን በማካሄድ ለሚዲያና ኮሙዩኒኬሽንስ ሴንተር የጥናትና የዕድገት ክንድ እንዲሆን እየጣረ እንደሆነ ተጠቅሷል፡፡ ይህ በመቋቋም ላይ ያለው የቴሌቪዥን ጣቢያ የአማረ አረጋዊ የፈጠራ ልጅ መሆኑና በዳይሬክተሮች ቦርድ ሰብሳቢነቱ ጣቢያውን ልዩና ተጠቃሽ ለማድረግ ያለውን ህልም ለማሳካት ሲል በርካታ በገንዘብ ሊተመኑ የማይችሉ ሐሳቦችና ምክሮችን ያለመሰልቸት እንደሚያቀርብ ተነግሮለታል፡፡ አቶ አማረ ለወጣቶች ሰፊ ዕድል በመስጠትና ጥሩ መሪ የመሆን ብቃትን እንዲለማመዱ የሚያበረታታና የሚኮተኩት እንደሆነና አብላጫዎቹ ሠራተኞቹም ወጣቶች መሆናቸው ተወስቷል፡፡ አማረ በብቃት ከተወጣቸው አገልግሎቶቹ ውስጥ በኢትዮጵያ ሚዲያ ምክር ቤት እጅግ ከፍተኛና ይህ ቀረው የማይባል ሚና መጫወቱ ተጠቅሶለታል፡፡ ይህ ዓይነቱ ሁለገብ ጥረት ዕውቅና አግኝቶ መዘከሩ ተነግሯል፡፡ በበርካታ ውጣ ውረዶች ውስጥ በሚገኘው የግሉ ፕሬስ ምኅዳር ውስጥ በፅናት ማለፍ ከባድ ነው፡፡ ይህንን ፅናት መዘከር  ደግሞ አስመስጋኝ ነው፡፡

ቅድመ ሳንሱር በሕግ ቀርቶ የግል ፕሬሶች በአገሪቱ በስፋት ለኅትመት ቢበቁም፣ ባለፉት 25 ዓመታት የተደረገው ጉዞ ግን በበርካታ መሰናክሎች የተሞላ ነበር፡፡ እንጭጩን ፕሬስ ታግሶ ለወግ ለማዕረግ ማብቃት የሚገባው መንግሥት፣ በግሉ ፕሬስ ውስጥ ተሳታፊ የነበሩና ያሉ ባለሙያዎች፣ ከሁሉም በላይ ደግሞ ስለአገሩ ጉዳይ ዋና ባለቤት የሆነው ሕዝብ በደረሰው ጉዳት ተጎጂዎች ነበሩ፡፡ መንግሥት ሻምፒዮን መሆን ሲገባው ዕድሉን አበላሽቶ በፀረ ፕሬስነት ተወግዟል፡፡ የሙያው ባለቤቶችም ለችግር ተጋልጠዋል፡፡ ሕዝብ ደግሞ የጉዳቱ ቀንበር ተሸካሚ ሆኗል፡፡ ቅድመ ሳንሱር ያስቀረውና የግሉ ፕሬስን ህልውና በሕግ ያፀናው መንግሥት ለግሉ ፕሬስ በነበረው አመለካከት ምክንያት ብዙዎች ታስረዋል፣ ተከሰዋል፣ ተሰደዋል፣ እንዲሁም ለተለያዩ እንግልቶች ተዳርገዋል፡፡ በዚህም ምክንያት በገበያ ውስጥ የነበሩ በርካታ የፕሬስ ውጤቶች ጠፍተዋል፡፡ የግሉ ፕሬስ ተሳታፊዎችም በራሳቸውና በውጫዊ ምክንያቶች በደረሱ ጥፋቶች የጉዳቱ ሰለባ ሆነዋል፡፡ ለዚህ ችግር የሙያ ብቃትና የሥነ ምግባር ህፀፆች ከፍተኛ አስተዋጽኦ ነበራቸው፡፡ ከሁሉም በላይ ግን መረጃ የማግኘት መብት የነበረው ይህ የተከረበ ሕዝብ ተጎድቷል፡፡ ሐሳብን በነፃነት የመግለጽ መብት ሕገ መንግሥታዊ ዋስትና ባገኘበት አገር ውስጥ ከምንም በላይ መከበር የነበረበት የሕግ የበላይነት ነው፡፡ የሕግ የበላይነት ሲከበር ኃላፊነቱን በብቃት መወጣት የሚችል መንግሥት ይኖራል፡፡ ኃላፊነቱንና ግዴታውን በቅጡ የሚረዳ ሚዲያ ይፈጠራል፡፡ ይህ በተሟላ መንገድ ሲከናወን ሕዝባችን የሚፈልገውን መረጃ ያለምንም እንቅፋት ያገኛል፡፡ የሐሳብ ነፃነት ሲጠፋ ፈጠራዎች ይመክናሉ፡፡ ለአገር የሚጠቅሙ ሐሳቦች ይባክናሉ፡፡ ከዘመኑ ጋር እኩል መራመድ ይቸግራል፡፡ ካሁን በኋላ ይህ እንዳይሆን  የሕግ የበላይነት ሁሉንም ይግዛ፡፡ በየትኛውም መስክ የተሰማሩ ዜጎች ዕውቅና የሚያገኙት፣ ወጣቶች ለበለጠ ኃላፊነትና ፈጠራ የሚበረታቱት፣ ሕዝብ ትክክለኛውን መረጃ ማግኘት የሚችለው፣ የሚዲያ ባለሙያዎች በኃላፊነት ስሜት በነፃነት የሚሠሩት፣ ዋነኛ በሚባሉ የጋራ ጉዳዮች ላይ ብሔራዊ መግባባት የሚፈጠረው፣ እርስ በርስ በሚኖሩ መስተጋብሮች በመከባበርና በእኩልነት መነጋገር የሚቻለው ለሐሳብ ነፃነት ልዕልና ሲሰጥ ነው፡፡ ሐሳብን መገደብ ፈጠራን ይገድላል፡፡ የዜጎችን ተሳትፎና አስተዋጽኦ ያጠፋል፡፡ አገርን ለችግር ይዳርጋል፡፡ ከዚህ ሁሉ ይልቅ ግን በሕግ የበላይነት ላይ የተመሠረተ አገር በመገንባት፣ ለአገራቸው ጉልህ አስተዋጽኦ ያበረከቱ ዜጎችን ዕውቅና መስጠት የሥልጣኔ ምልክት ነው፡፡ ይህንን ሥልጡንነት በሁሉም መስኮች ማስቀጠል ይገባል፡፡ ከምንም ነገር በላይ ይህንን ኩሩና አገሩን የሚወድ ሕዝብ ማገልገል ይቅደም፡፡ አሁንም ደግመን ደጋግመን የምንለው ይህንን ተምሳሌታዊ ሕዝብ በኃላፊነት ስሜት እናገልግለው ነው፡፡ በዚህ አኩሪ ሕዝብ ምሳሌነት እኛ ኢትዮጵያዊያን በጨዋነት እንተራረም፡፡ በጨዋነት ዕውቅና እንሰጣጥ፡፡ የአሁኑን መልካም ጅምር ያሳዩ ወገኖችን እያስመሰገንን፣ ዕውቅና መሰጣጠት የአገር ባህል ይሁን እንላለን!