Skip to main content
x

የሚኒስትሮች ምክር ቤት የዘነጋቸው የቤት ሠራተኞችና መብቶቻቸው

በኢትዮጵያ የወራትና ቀናት አቆጣጠር ሚያዝያ 23 ቀን በዓለም አቀፍ ደረጃ የሠራተኞች ቀን የሚከበርበት ነው፡፡ ይህ ዕለት በጥንት አዋማዊ አውሮፓውያን ዘንድ የበጋው መንፈቅ አንድ ብሎ የሚጀምርበት ስለሆነ የፈንጠዝያ ቀናቸው ነበር፡፡ ‘ሜይ ዴይ’ ብለውም ይጠሩታል፡፡ ከሶሻሊዝም ርዕዮተ ዓለም መምጣት በኋላ ግን ይህ ዕለት ዓለም አቀፍ የሠራተኞች ቀን (International Workers’ Day) ሆነ፡፡

በመሆኑም የሠራተኛው መደብ በዓል የሚያደርግበት፣ የሚያርፈበት ሆነ፡፡ ‘ስምንት ሰዓት ለሥራ፣ ስምንት ሰዓት ለመዝናኛና ስምንት ሰዓት ለማረፊያ’ የሚለውንም ጥያቄ ተቀባይነት እንዲያገኝ በማድረግም አስተዋጽኦ ስላለው ለሠራተኛው የድል ቀን ነው፡፡ በርካታ አገሮች ከዚህ በተጨማሪ የሥራ ቀን (Labour Day) ብለውም ያከብራሉ፡፡ ዕለቱ ግን ሚያዚያ 23 አይደለም፡፡

ይህ ቀን ሁሉንም ሠራተኛ የሚመለከት ነው፡፡ በኢትዮጵያም እንደ ሌሎቹ አገሮች ሁሉ ዕለቱ ያው መከበሩ እንደቀጠለ ነው፡፡ ይህ ቀን ለበርካታ ሠራተኛ እንደ ድል ቀን ቢቆጠርም በኢትዮጵያ ግን አሁንም ለዚህ ድል ያልታደሉ፣ የማይታደሙ፣ የሌሎቹ ድል ድላቸው ያልሆነላቸው የሠራተኛ ክፍሎች አሉ፡፡ የእነሱም ጭምር ይሆን ዘንድ፣ ‘የእኛም ቀን ነው’ የሚያስብል ጥበቃ አልተደረገላቸውምና፡፡ እነዚህም በዋናነት የቤት ሠራተኞች ናቸው፡፡ የዚህ ጽሑፍ ዓላማም የቤት ሠራተኞች በሚመለከት ያሉትን ሕጎች በመዳሰስ ለወደፊት ምን መሆን እንዳለበት ማመልከት ነው፡፡

 

የቤት ሠራተኛ

የቤት ሠራተኛ መቅጠር በአገራችንም ይሁን በየትም፣ ጥንትም የነበረ ልማድ ነው፡፡ የተለያዩ የቤት ውስጥ ተግባራትን የሚፈጽሙ ሰዎችን በግዥ ወይም በቅጥር መያዝ የተለመደ ነው፡፡ በግዥ የሚፈጸመውን በሕግም በተግባርም ማስቀረት ቢቻልም፣ በቅጥር የቤት ሥራ ማሠራትን ግን በአግባቡ ፈር ማስያዝ ላይ በርካታ አገሮች ዳተኞች እንደሆኑ ናቸው፡፡ ከእነዚህ ውስጥ አንዷ ኢትዮጵያ ናት፡፡

በዓለም አቀፍ ደረጃ ያሉት ጥረቶች የቤት ሠራተኛ የሚባል ይቅር ሳይሆን በተገቢው ሁኔታ መብታቸው ይጠበቅ፣ የአሠሪዎችም መብትና ግዴታዎችም ተለይተው  ይታወቁ፣ የሚል አዝማሚያ ነው ያለው፡፡

የቤት ሠራተኛ የሚባሉት ከአሠሪው ጋር በመኖር አለበለዚያም በተመላላሽነት የተለያዩ የቤት ሥራዎችን የሚያከናውኑ ግለሰቦችን ይመለከታል፡፡ ስለሆነም ምግብ የሚዘጋጁ፣ ልብስ የሚያጥቡ፣ ቤት የሚያፀዱና የሚጠብቁ፣ ሕፃናቶችንና አቅመ ደካሞችን የሚንከባከቡ፣ ወዘተ. ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ ከሚሰጡት ግልጋሎትና ከሥራቸው ባህሪ አንፃር ቤተሰባዊ ሁኔታ አለበት፡፡ ግንኙነቱ በከፍተኛ ሁኔታ ታማኝነትንና መቀራረብን ይጠይቃል፡፡ በመሆኑም እንዲህ ዓይነቱን ግንኙነት የሚመለከቱ ሕጎች ሲወጡ ይኼንን ሁኔታም ታሳቢ ያደርጋሉ፡፡ ከፆታ አንፃር ሲታይ የቤት ሠራተኞች በአብዛኛው ሴቶች ናቸው፡፡ በዓለም አቀፍ ደረጃ እንኳን 85 በመቶ ገደማ ሴቶች መሆናቸውን በጥናት የተረጋገጠ ነው፡፡ የተለያዩ አገሮች በመጓዝም ስለሚሠሩ ኢኮኖሚያዊ አስተዋጽኦቸውም ከፍተኛ ነው፣ ቢያንስ ወደ አገራቸው ገቢ በመላክ፡፡

ይሁን እንጂ የተሰጣቸው ዕውቅናና ጥበቃ እጅግ አነስተኛ ነው፡፡ እንደ መደበኛ ሥራም አይቆጠርም፡፡ የቅጥር ሁኔታው እንኳን በአሠሪና ሠራተኛ ሕግ ወይም እንደ ሌሎች ሠራተኞች ጥበቃ አያደረግላቸውም፡፡ የመብት ጥሰቱ የበረታ መሆኑ ሥፍር ቁጥር የሌላቸው ጥናቶች ለዚህ አስረጂ ናቸው፡፡ መብታቸውን መጋፋት ሲጠናም በጭራሽ የሠራተኛ መብት እንደሌላቸው መውሰድ የተለመደ ነው፡፡ አድልኦ መፈጸም፣ ደመወዝ አለመክፈል፣ ዕረፍት አለመስጠትና ለፆታዊ ጥቃት መጋለጥ የቤት ሠራተኞች የኑሯቸው አካል ነው፡፡ በሕገወጥ መንገድ ስደትና ስደትን ተከትሎ ለሚመጡ ችግሮች  እንዲሁ የተጋለጡ ናቸው፡፡

ይህንን ችግር በመገንዘብ ዓለም አቀፉ ሥራ ድርጅት አገሮች ተቀብለው ይተገብሩት ዘንድ አንድ ስምምነት ከስድስት ዓመታት በፊት ይፋ አድርጓል፡፡ እ.ኤ.አ. ከ2013 ጀምሮም በሥራ ላይ እየዋለ ነው፡፡ ኢትዮጵያ የዛሬ መቶ ዓመት ገደማ ድርጅቱ ሲቋቋም ከነበሩት መሥራቾች አንዷ ብትሆንም፣ እጅግ በርካታ የቤት ሠራተኞችን በአገር ውስጥም ይሁን ወደ ሌላ አገር ብትልክም ስምምነቱን ለማፅደቅ አልከጀለችም፡፡ ሌላ እዚህ ግባ የሚባል ሕግም አላወጣችም፡፡ ለቤት ሠራተኞች ጭምር የሚሆኑትን የሕግ ማዕቀፎች ከሕገ መንግሥቱ በመጀመር እንመለከታቸው፡፡ 

ሕገ መንግሥታዊ ማዕቀፉ

ሕገ መንግሥቱ በተናጠል ስለቤት ሠራተኞች ያስቀመጠው ድንጋጌ የለም፡፡ እንዲኖርም አይጠበቅም፡፡ በአጠቃላይ ሠራተኞችን ከሚመለከቱት አንቀጾች መካከል ስለ ግል ሠራተኞችም የሚሆኑ በርካታ ነጥቦች አሉ፡፡ እነዚህንም በሦስት በመክፈል እንመልከታቸው፡፡

የመጀመርያው እንደማንኛውም ሠራተኛ በሕገ መንግሥቱ የተረጋገጡ መብቶችን ይመለከታል፡፡ የግል ሠራተኞች እንደማንኛውም አገልግሎት እንደሚሰጥና እንደ አንድ ዘርፍ (ወይም እንደ ሥራው ዓይነት) የመደራጀት መብት አላቸው፡፡ በማኅበራቸውም አማካይነት ጥቅሞቻቸውንና መብቶቻቸውን ከአሠሪዎች ጋር በመደራደር በተሻለ ሁኔታ ሊያስከብሩ ይችላሉ፡፡ ይህንን ከሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 42 መረዳት ይቻላል፡፡

ይህንን መብት ለማረጋገጥ ደግሞ ሌላ ዝርዘር ሕግ ሊኖር እንደሚገባ ከዚሁ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ 3 መረዳት ይቻላል፡፡ በምን መልኩና ሥርዓት መደራጀት ብሎም መደራደር እንደሚችሉ በሕግ ሊገለጽ ይገባል፡፡ በአሠሪና ሠራተኛ አዋጁ የሚተዳደሩ ሠራተኞች ከዚህ አንፃር ጥሩ ምሳሌ ናቸው፡፡ ከዚህ በተጨማሪም የግል ሠራተኞችም እንደማንኛውም ሠራተኛ ሁሉ የሥራ ሰዓታቸው ውስን መሆን አለበት፡፡ የተለያዩ ዓይነት ዕረፍቶችን የማግኘት መብት አላቸው፡፡ ለምሳሌ የወሊድ፣ የሕመም፣ የሳምንት፣ የበዓልና የዓመት ዕረፍትን መጥቀስ ይቻላል፡፡ እንዲሁም የሚሠሩበትን ቦታና ሁኔታ ጤናማና አደጋ የማያስከትልም መሆን አለበት፡፡ እነዚህ እንግዲህ በአንቀጽ 42 ላይ የምናገኛቸው ናቸው፡፡

ሁለተኛው ደግሞ አብዛኛውን ቁጥር የሚይዙት የግል ሠራተኞች ሴቶች ስለሆኑ በሴትነታቸው ያሉዋቸው መብቶችና ተጨማሪ ድጋፎች ናቸው፡፡ የሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 36 በተለይ ስለሴት የቤት ሠራተኞችም ጭምር የሚሆኑ በርካታ መብቶችን አካትቷል፡፡ መንግሥት ሴቶች በበታችነትና በልዩነት በመታየታቸው የደረሰባቸውን የታሪክ ጠባሳ እንዲታረምላቸው የማድረግ ግዴታ እንዳለበት ተገልጿል፡፡ ጨቋኝ ከሆኑ ልማዶችና ሕጎች እንዲላቀቁ ብሎም በአካላቸውም ሆነ በአዕምሯቸው ላይ ጉዳት እንዳይደርስባቸው ማድረግ አለበት፡፡ የወሊድና የእርግዝና ፈቃድ ከደመወዝ ጋር ሊሰጣቸው እንደሚገባ አስቀምጧል፡፡ የቤት ሠራተኞች የወሊድ ፈቃድ መጠን የሚገለጸው ደግሞ በሌላ ሕግ ስለሆነና እነሱን የሚመለከት ሕግ ስለሌለ፣ እንደ ሌሎች ሠራተኞች የሚሰጣቸው የወሊድ ፈቃድ የለም፡፡ በሌላ አገላለጽ አሠሪው የወሊድ ፈቃድ እንዲሠጥ የሚስገድደው ሕግ የለም፡፡

ሦስተኛው መብት እንኳን ባይሆኑም መንግሥት ሠራተኛውን የኅብረተሰብ ክፍል በሚመለከት ሊከተለው የሚገባ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ነክ ዓላማዎች ጋር የተያያዙ ናቸው፡፡ በአንቀጽ 89 መሠረት መንግሥት ሠራተኛው የኅብረተሰብ ክፍል ጤንነቱና ደኅንነቱ እንዲጠበቅ የኑሮ ደረጃው እንዲሻሻል የሚያደርግ የኢኮኖሚ ፖሊሲ መከተል አለበት፡፡ ይህንንም ለማሟላት መጣር አለበት፡፡ በመሆኑም እነዚህ ሠራተኞችም ጤንነታቸው የሚጠበቅበት፣ አካላዊና አዕምሯዊ ደኅንነታቸው ጉዳት እንዳይደርስበት ከደረሰም የሚታረምበትና የሚካሱበትን ሥርዓት መዘርጋት አለበት፡፡

የኑሮ ድረጃቸውን ሊያሻሽሉ የሚችሉ ሕጋዊ ማዕቀፍ ያስፈልጋቸዋልም ማለት ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ከላይ ከተገለጸው አንቀጽ ቀጥሎ  የምናገኘው የአገሪቱ አቅም በፈቀደ መጠን የዜጎች ጤንነትና ማኅበራዊ ዋስትና የሚሻሻልበትን ሁኔታ ማመቻቸት እንዳለባት እንረዳለን፡፡ ይሁን እንጂ የቤት ሠራተኞችን ጤንነታቸውን ለማስጠበቅና ከማኅበራዊ ዋስትና ፕሮግራሞች ተጠቃሚ እንዲሆኑ የሚያስችል ሥርዓት የለም፡፡ በመሆኑም በሥራቸው ምክንያት እኩል ጥበቃናና ዋስትና አላገኙም ብሎ መደምደም ብዙም የሚያከራክር አይደለም፡፡

የፍትሐ ብሔር ሕጉ ስለቤት ሠራተኞች

በ1952 ዓ.ም. የወጣውና አሁንም በሥራ ላይ ያለው የፍትሐ ብሔር ሕግ ከአንቀጽ 2601 እስከ 2604 ድረስ ከቀጣሪው ጋር አብሮ ስለሚኖሩ የቤት ሠራተኞች የተወሱ ጉዳዮችን ሕጋዊ መሠረት አስይዟል፡፡ እነዚህ አንቀጾች ሠራተኛው ከቀጣሪው ጋር በመኖር የቤት ውስጥ ሥራዎችን ለማከናወን ሲባል የሚደረግ ውልን የሚመለከቱ እንጂ፣ በተመላላሽነት ወይም ሠራተኞቹ በራሳቸው መኖሪያ እየኖሩ ነገር ግን የተወሰነ ሰዓት ሥራ የሚሠሩትን አይመለከትም፡፡ የድንጋጌዎቹም ርዕስ “በቤተሰብ አስተዳደር ውስጥ ስለሚኖር አሽከር የሥራ ውል” የሚል ነው፡፡ በአንቀጾቹ ውስጥ ሠራተኛው ‘አሽከር’ እየተባለ የሚጠራ ሲሆን፣ የቅጥር ውሉም ‘የአሽከርነት ውል’ ነው ማለት ነው፡፡ ምንም እንኳን ‘አሽከር’ የሚለው ቃል ቢያንስ በአሁኑ ወቅት ተቀባይነት ስለሌለውና ክብረ ነክም ስለሆነ ስያሜውን በመቀየር ዝርዝር ሕግ ማውጣትም ይገባ ነበር፡፡ ይሁን እንጂ በደርግም ዘመን ይሁን አሁን ባለው ምንም የተጨመረ ነገር የለም፡፡ እስካሁን ድረስ ሕግ አለመውጣቱን ስናይ ጎደሎም ቢሆኑ ጭራሹን ከመተውና ከመዘንጋት እንደሚሻሉ ማስተባበል አይቻልም፡፡ 

የፍትሐ ብሔር ሕጉ እልባት ለመስጠት የሞከረባቸውን ጉዳዮች እንመልከት፡፡ ሠራተኛውን በሚመለከት አሠሪው ያሉበትን ግዴታዎች በቀዳሚነት አስቀምጧል፡፡ በመጀመርያ ከተቀመጡት ግዴታዎች ውስጥ የሠራተኛውን የመኖሪያ ቦታ፣ ምግብ፣ የሥራና የዕረፍት ጊዜ የሚመለከቱ ናቸው፡፡ ከእነዚህ ሁኔታዎች አንፃር የአሠሪው ግዴታ የሠራተኛውን ጤንነትና ግብረ ገብነት ለመጠበቅ በሚያስችል መልኩ በአዕምሮ ግምት ተገቢ የሆኑ ዝግጅቶችን ማድረግ ነው፡፡ በመሆኑም አሠሪው ለሠራተኛው የሚኖርበትን ቤት ለጤንነቱ ምቹነት፣ የምግቡን መጠን፣ ዓይነትና ጥራት፣ ወዘተ. የራሱ አዕምሮ በፈቀደው መጠን ግዴታውን መወጣት አለበት፡፡ ይህ እንግዲህ የሞራል ግዴታ እንጂ ብዙም በሕግ አይመስልም፡፡

የፍትሐ ብሔር ሕጉ የደነገገው ሌለው ጉዳይ ሕክምናን የሚመለከት ነው፡፡ ሠራተኛው ውሉ ፀንቶ ባለበት ጊዜ ከታመመ አሠሪው በቤቱ ወይም በሕክምና ቦታ የማሳከም ግዴታ አለበት፡፡ ሠራተኛው ከተቀጠረ ሦስት ወር ከሞላው ለ15 ቀናት፣ አንድ ዓመት ከሞላው ደግሞ ለአንድ ወር የማስታመም ግዴታ አለበት፡፡ ሦስት ወር ሳይሞላው ቢታመም የአሠሪው ግዴታ ምን እንደሆነ አልተገለጸም፡፡ ለተወሱ ቀናት ማስታመም ወይም ጭራሹን ግዴታ ስለመኖር አለመኖሩ ሕጉ አልነገረንም፡፡ ሠራተኛው በታመመበት ወቅት ውሉን ማቋረጥ ግን አይቻልም፡፡ ይህ ማለት ግን እስከሚድን ድረስ ሲያስታምም ይቆያል ማለት አይደለም፡፡ ሊቆይ የሚችለው ከላይ በተገለጹት መጠን እንጂ እስከሚድን ድረስ ውሉን ሳያቋርጥ የማስታመምን ግዴታ አያመለክትም፡፡ ምክንያቱም ሦስት ወር የሞላውን ለ15 ቀናት፣ አንድ ዓመት የሆነውን ለአንድ ወር ብቻ የማስታመም ግዴታ በአሠሪው ላይ ግዴታ የጣለ በመሆኑ፡፡

ይሁን እንጂ አሠሪው ለሕክምና ያወጣውን ወጪ ከሠራተኛው ደመወዝ ላይ የመቀነስ መብትንም ይሰጠዋል፡፡ ሠራተኛው በራሱ ጥፋት ያመጣው በሽታ ከሆነ ግን አሠሪው የማሳከም ግዴታ አይኖርበትም፡፡ ሌላው ሕጉ ያስቀመጠው የደመወዝ አከፋፈልን የሚመለከት ነው፡፡ በውላቸው ላይ በተለየ ሁኔታ ካልተገለጸ በስተቀር አሠሪው ደመወዝ የመክፈል ግዴታ ያለበት በየሦስት ወሩ መጨረሻ ነው፡፡ ሁለቱ ከተስማሙ ግን በአንድ ወርም ይሁን በሁለት መክፈልን አይከለክልም፡፡ እንግዲህ የፍትሐ ብሔር ሕጉ ያካተታቸው ከሞላ ጎደል እነዚህ ናቸው፡፡ ከእነዚህ ውጪ እስካሁን ድረስ የቤት ሠራተኞችን የሚመለከት ሕግ አልወጣም፡፡

የአሠሪና ሠራተኛ ሕጉም ካገለላቸው መካከል የቤት ወይም በግል ተቀጥረው የሚሠሩ ሠራተኞች ዋና ተጠቃሽ ናቸው፡፡ የቤት ውስጥ ወይም የግል ሠራተኞች የሚባሉት ከላይ የገለጽናቸው በዋነኛነት በአሠሪው መኖሪያ ቤት ውስጥ የሚገኙ  ወይም ለአሠሪው ለግል ኑሮ የሚያስፈልጉ ተግባራትን የሚያከናውኑ ናቸው፡፡ ምግብ አብሳዮች፣ የፅዳት ሠራተኞች፣ አትክልተኞች፣ ጥበቃዎች፣ የግል ሾፌሮች፣ አጃቢዎችና የመሳሰሉት ናቸው፡፡ ለአሠሪው ወይም ለቤተሰቡ ፍጆታ ብቻ የሚሆኑ ጉዳዮችን የሚያከናውኑ መሆን አለባቸው፡፡ የሥራቸው ዓይነት ተመሳሳይ ሆኖ በመንግሥት ወይም በሌላ ማናቸውም ድርጅት የተቀጠሩትን ግን ከአሠሪና ሠራተኛ ሕጉ ውጪ አልሆኑም፡፡ እንደ ቀጣሪው ዓይነት በሲቪል ሰርቪስ ወይም በአሠሪና ሠራተኛ ሕጉ ከአሠሪዎቻቸው ጋር ያላቸው ግንኙነት ይታያል፡፡ በመሆኑም የቤት ሠራተኞችንም አይመለከትም ማለት ነው፡፡

ጎደሎነታቸውን ለመሙላት

እንግዲህ ከላይ የተገለጹት ብዙ ነገሮች እንደጎደሏቸው መታዘብ አይገድም፡፡ ቢያንስ ከሌሎች ሠራተኛን ከሚመለከቱ ሕጎች ጋር በማነፃፀር ጎደሎነታቸውን መረዳት ይቻላል፡፡ የግል ሠራተኛ ሆኖ ለመቀጠር ዝቅተኛው ዕድሜ አይታወቅም፡፡ በሌሎች ሁኔታ 14 ዓመት የሞላውን መቅጠር ይቻላል፡፡ በተለይ ተመላላሽ ያልሆኑትን በተመለከተ በአንድ በኩል ቤተሰባዊ ትስስርንና ግንኙነትን ከግምት በማስገባት፣ በሌላ በኩል ደግሞ ቢያንስ መሠረታዊ የሆነውን እስከ ስምንተኛ ክፍል የመማር መብት ከግምት የሚያስገባ ሕግ ያስፈልጋል፡፡

በተጨማሪም ብዙ የመብት ጥሰቶች የሚከሰቱት ደመወዝ ካለመክፈል ጋር የተያያዙ ስለሆኑ፣ በተሻለ ሁኔታ ውል የሚደረግባቸውን መንገዶች ማሰብ ተገቢ ነው፡፡ በጽሑፍና በሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ መሥሪያ ቤቶች በኩል እንዲፈጸሙ ማድረግ እንደ አማራጭ መያዝ ይገባል፡፡ በርካታ አገሮች ይኼንን መንገድ የተከተሉትም የሠራተኞችን መብት ለማስጠበቅ ሲሉ ነው፡፡

የአሠሪውና የሠራተኛውን ግዴታዎች፣ ውሉ ፀንቶ ሊቆይ የሚችልበትን ጊዜ ማለትም ለተወሰነ ጊዜ ስለመሆን አለመሆኑ፣ ውል የሚቋረጥባቸውን መነሻዎችና የማስጠንቀቂያ ጊዜ፣ ውል ሲቋረጥ ሊኖር ስለሚገባው የስንብት ክፍያና ውሉን ላላከበረ የሚከፈል ካሳ፣ ዝቅተኛ የደመወዝ መጠን፣ በቀንና በሳምንት ሊኖር የሚገባው የሥራ ሰዓትና የዕረፍት ጊዜያት፣ ወዘተ. የሚመለከቱ ድንጋጌዎች የፍትሐ ብሔር ሕጉ የሉትም፡፡ ተመላላሽና አብረው የሚኖሩ ሠራተኞችን ሁኔታ በመለየት፣ ለማኅበራዊ ዋስትና በሚያመች መልኩ ሕግ ማውጣት ይገባል፡፡

የሥራ ሥምሪት ፖሊሲው ስለቤት ሠራተኞች

“የኢትዮጵያ ብሔራዊ የሥራ ስምሪት ፖሊሲ” ስለቤት ውስጥ ሠራተኞች ሁኔታ በተለይም መብታቻውን በማኅበራት አማካይነት ማስከበርን በተመለከተ፣ “አሁን ተግባራዊ እየሆነ ያለው የሠራተኛ ማኅበራት እንቅስቃሴ ለመብት ጥስት ተጋላጭ በሆኑ ሥራዎች ከተሰማሩት (ማለትም መደበኛ ባልሆነው ዘርፍ፣ በቤት ውስጥ ሥራና ተዘዋዋሪ ሠራተኞች) ይልቅ በመደበኛው ኢኮኖሚ ውስጥ በተሰማሩት የማተኮር ዝንባሌ አለው፤” ይላል፡፡ የፖሊሲው ዓላማዎችም የዜጎችን ማኅበራዊ ዋስትና ማረጋገጥ፣ ኢኮኖሚያዊ ዕድገትን ማምጣትና ፖለቲካዊ መረጋጋት እንዲኖር ማድረግ ነው፡፡

ፖሊሲው ይኼንን ይበል እንጂ ከላይ የተገለጹትን ለማስፈጸም የሚያግዝ ሕግ የለም፡፡ እንዲወጣም አስተያየት አልሰጠም፡፡ የቤት ውስጥ ሠራተኞችንም በማኅበር የሚደራጁበትንና የተሻለ የሕግ ጥበቃ ማድረግ ይገባል፡፡  ወደ ሌላ አገሮች በመሄድ የሚሠሩትን በተመለከተ ምን መደረግ እንዳለበት ፖሊሲው ሲያትት፣ በአገር ውስጥ መደበኛ ባልሆነው በተለይም ስለ ቤት ውስጥ ሠራተኞች ብዙም ትኩረት አልሰጠም፡፡

የቤት ሠራተኛ ጉዳይ ከበርካታ ጉዳዮች ጋር የተያያዘ ነው፡፡ የቤት ውስጥ ሠራተኛ ዝቅተኛው የዕድሜ መጠን አልተወሰነም፡፡ የሕፃናት ጉልበት ብዝበዛ በሰፊው ስለመኖሩ ጥናት ማድረግ አያስፈልግም፡፡ ከመሠረታዊ ትምህርት መዳረስም ጋር የተያያዘ ነው፡፡ የግዳጅ ሥራንም ይመለከታል፡፡ ይሁን እንጂ ፖሊሲው የቤት ሠራተኞችን በተመለከተ ጎደሎው ብዙ ነው፡፡

ዓለም አቀፉ የሥራ ድርጅት ስለቤት ሠራተኞች

ዓለም አቀፉ የሥራ ድርጅት ስለቤት ሠራተኞች ያወጣውን ስምምነት የተወሰኑ ነጥቦችን ማንሳት ጠቃሚ ነው፡፡ ስምምነቱ በመሠረታዊ መርህነት ያስቀመጣቸው ወይም ለማሳካት በማሰብ በግብነት ካስቀመጣቸው ውስጥ የሚከተሉት ይገኙበታል፡፡

የቤት ሠራተኞች እንደማንኛውም ሰው ያላቸውን ሰብዓዊ መብቶች ማስጠበቅና እንዲሻሻል ማድረግ የመጀመርያው መርህ ነው፡፡ ከዚህ በመቀጠል ደግሞ የመደራጀት፣ ማኅበር የማቋቋም፣ ዕውቅና የማግኘትና መደራደር መብትን የሚመለከት ነው፡፡ ዘርፉ ለሕፃናት ጉልበት ብዝበዛና ቅጥርም የተጋለጠ ስለሆነ ይህንን ማስቀረትም ሌላው መርህ ነው፡፡ የቤት ሠራተኛ በመሆናቸው ብቻ የተነሳ ጥበቃና የሕግ ማዕቀፍ በማጣት የሚደርስባቸውን መድልኦ ማስወገድም ግቡ ነው፡፡ በማናቸውም መልኩ የሚፈጸሙ ጥቃቶች ማስወገድና ለሚሠሩት ሥራ ተመጣጣኝ ክፍያ ማግኘት እንዲችሉ የሚያግዝ የቅጥር ግንኙነት ማስፈንም እንዲሁ ስምምነቱ ለማሳካት ያሰበ ግብ ነው፡፡ ከላይ የተገለጹትን ለማሳካት ደግሞ በርካታ ግንኙነቶችን በሕግ እንዲገዙ ወይም መብትና ግዴታ እንዲሆኑ አድርጓል፡፡ ይሁን እንጂ ኢትዮጵያ ፈራሚ ስላልሆነች የማስፈጸም ግዴታ የለባትም፡፡

ለማጠቃለል የቤት ሠራተኛን በሚመለከት ጎደሎነቱ ቀድሞም ይታወቃል፡፡ የሥራ ሰዓት፣ የደመወዝ ጉዳይ፣ የግብርና ማኅበራዊ ደኅንነት፣ የሠራተኞቹና የአሠሪዎች መብትና ግዴታ፣ የሥራ ስንብት ክፍያና ማስጠንቀቂያ፣ ዕረፍትን በተመለከተ፣ የሥራ ላይ ደኅንነት፣ ወዘተ. በርካታ ጉዳዮች ሕጋዊ መፍትሔ አልተበጀላቸውም፡፡ በኢትዮጵያ የግል ሠራተኛ መያዝ የተለመደ ነው፡፡ በቀድሞ ዘመናት በሰፊው የተዘወተረው ባርያ በመግዛት የቤት ሥራ ማሠራት ነው፡፡ ይሁን እንጂ ባርያ ያልሆኑ ሰዎችም በቤት ሠራተኛነት ተቀጥረው ይሠሩ ነበር፡፡ ይህንን የሥራ ግንኙነት የፍትሐ ብሔር ሕጉ በተወሰነ መልኩ ቅርፅ ለማስያዝ ሞክሯል፡፡ ደርግ ሲመጣም ከሴተኛ አዳሪዎችና ከቀን ሠራተኞች ጋር በአንድነት ማኅበር እንዲያቋቁሙ ከማድረግ የዘለለ ብዙም ጥረት አልተደረገም፡፡

በሽግግሩ ወቅት የወጣውም አሁን በሥራ ላይ ያለው በአሠሪና ሠራተኛ አዋጁ ቁጥር 377/1996  የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት  የሚኒስትሮች ምክር ቤት ሕግ እንዲያወጣ ግዴታ ቢጥልበትም፣ ሕጉ አስካሁን አልወጣም፡፡ የተወካዮች ምክር ቤትም የሰጠውን ኃላፊነት ስላለመወጣቱ ቁጥጥርም አላደረገም፡፡ ቢያደርግ ኖር ቢያንስ 25 ዓመታት ገደማ ሊዘገይ አይችልም፡፡ የሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ፣ የሴቶችና ሕፃናት ሚኒስትር መሥሪያ ቤቶችም አያስታውሷቸውም፡፡ ሴቶች ላይ የሚሠሩ ድርጅቶችም ጭምር እንዲሁ፡፡ ምናልባት ሕግ አውጭዎቹም ሆኑ ሌሎቹ የሚመለከታቸው አካላት የቤት ሠራተኛ ቀጣሪ ስለሆኑ ራሳቸው ላይ ግዴታ ላለመጫን ይሁን አይሁን ግን አልታወቀም፡፡

አዘጋጁ፡- ጸሐፊውን በኢሜይል አድራሻቸው [email protected] ማግኘት ይቻላል፡፡