በሐረር ከተማ የመሬት የሊዝ እዳ አከፋፈል ውዝግብ አስነሳ

በተሾመ ንቁ

በሐረር ከተማ የተሰማሩ ኢንቨስተሮች ከአስር አመት በላይ የተጠራቀመ የመሬት የሊዝ እዳ ክፍያ እንድንከፈል ተጠይቀናል ሲሉ አማረሩ፡፡ የከተማው መስተዳድር የክፍያው ሁኔታ ፍትሐዊ መሆኑን በመግለፅ አቤቱታውን አስተባበለ፡፡

በሐረር ከተማ በኢንቨስትመንት መስክ የተሰማሩ ባለሀብቶች፤ ከ1986 ዓ.ም. ጀምሮ ታሳቢ የሚደረግ የሊዝ እዳ ክፍያ መጠየቃቸውን በመግለፅ፤ የእዳ እሳቤውን ተቃወሙ፡፡ ባለሀብቶቹ አንደኛ ደረጃ በካሬ ሜትር 650 ብር ሁለተኛ ደረጃ 550 ብር፣ ሦስተኛ ደረጃ 5ዐዐ ብር ታሳቢ የሚደረግ ክፍያ መጠየቃቸውን አስታውቀዋል፡፡ በዚህም የመሬት ርክክብ ሲደረግ የክፍያ መጠኑ ያልተወሰነ መሆኑን በመጥቀስ ፍትሐዊ ያልሆነ ከፍተኛ ክፍያ መጠየቃቸውን ገልፀዋል፡፡

ባለሀብቶቹ ከከተማው አስተዳደር ጋር የኢንቨስትመንት ውል ሲገቡ የክፍያ መጠን ካሬ ሜትር ተተምኖ ያልተገለፀላቸው መሆኑን በመጥቀስ፤ አስተዳደሩ ያስታወቃቸው የሊዝ ክፍያ መጠን ድንገተኛ እንደሆነባቸው ገልፀዋል፡፡ በዚህም "የከተማው አስተዳደር ከውል ውጪ ከፍተኛ ክፍያ ጠይቆናል" ሲሉ አማርረዋል፡፡

ባለሀብቶቹ የከተማው አስተዳደር የክፍያ ሁኔታውን ለረዥም ጊዜ ሳያሳውቃቸው ቆይቶ፤ በያዝነው ወር ድንገተኛ የክፍያ ውዝፍ መግለፁን ተቃውመዋል፡፡ በተሰጣቸው መሬት ላይ ግንባታ ማከናወናቸውን በመጥቀስ፤ በቅርቡ የተገለፀላቸውን የሊዝ እዳ ለማስከፈል አስተዳደሩ በመሬቱ ላይ የገነቡትን ግንባታ በመያዣነት እንደያዘባቸው ገልፀዋል፡፡

በተጨማሪም የከተማው አስተዳደር ከአስር ዓመት በላይ የተጠራቀመውን እዳ በአጭር ጊዜ ውስጥ እንዲከፍሉ ማስገደዱን ጠቅሰዋል፡፡ እንደ ባለሀብቶቹ ገለፅ አንድ ባለሀብት በሊዙ እሳቤው ከአንድ እስከ አራት ሚሊዮን ብር ለመክፈል የሚገደድ መሆኑን አስታውቀዋል፡፡

ባለሀብቶቹ የሊዝ ክፍያውን በመቃወም የፊርማ ማሰባሰብ ሥራ መጀመራቸውን ገልፀዋል፡፡ የተቃውሞ ፊርማውንም ለሚመለከታቸው የከተማው፣ የክልሉና የፌደራል መንግሥት አመራሮች እንደሚያስታውቁ ገልፀዋል፡፡

የሐረር ከተማ ማዘጋጃ ቤት ሥራ አስኪያጅ አቶ አሪፍ መሀመድ በበኩላቸው የክልሉ ምክር ቤት እስከ 1999 ዓ.ም. ድረስ የሊዝ ደንብ ያልነበረው መሆኑን ጠቅሰው፤ "የሊዝ ደንቡ ትግበራ መዘግየቱ የክልሉ አስተዳደር ችግር ነበር" ሲሉ ገልፀዋል፡፡ አቶ አሪፍ የሊዝ ደንቡ ዘግይቶ ቢፀድቅም ኢንቨስተሮች እዳቸውን መክፈል እንደሚገባቸው ገልፀዋል፡፡

የክፍያው ሁኔታ በተለያየ የከተማው የይዞታ ደረጃ በካሬ ሜትር ከ150 እስከ 650 ብር መሆኑን የገለፁት አቶ አሪፍ፣ ባለሀብቶች የሊዝ አዋጅ በፌዴራል ደረጃ ከወጣበት ከ1986 ዓ.ም. ጀምሮ ያለባቸውን እዳ መክፈል እንዳለባቸው ገልፀዋል፡፡ የአከፋፈሉ ሁኔታ ግን በአንድ ጊዜ አለመሆኑን ሥራ አስኪያጁ ገልፀው፤ የክፍያ ጊዜውን በተመለከተ መመሪያ የማውጣት ሥራ እየተሰራ መሆኑን ገልፀዋል፡፡

አቶ አሪፍ በከተማው በኢንቨስትመንት የተሰማሩ ባለሀብቶች መሬት ሲረከቡ በሊዝ ደንብ ክፍያ ለመፈፀም በገቡት ውል መሠረት ክፍያ እንዲፈፅሙ መደረጉ አግባብ መሆኑን አብራርተዋል፡፡ "ባለሀብቶቹ አሁን የተጠየቁት ውዝፍ እዳ እንዲከፍሉ ሳይሆን፤ የ2ዐ በመቶ የቅድሚያ ክፍያ ነው" ሲሉ አስተባብለዋል፡፡ የከተማው ባለሀብቶች በሊዝ ህጉ መሠረት የሊዝ ውለታቸውን እንዲፈርሙ፣ አዲሱን የይዞታ ማረጋገጫ ካርታ እንዲወስዱ ስራ አስኪያጁ አሳስበዋል፡፡

ሥራ አስኪያጁ የከተማው አስተዳደር ባለሀብቶቹ የሀያ በመቶው የቅድሚያ ክፍያ ውጭ ያለውን የውዝፍ ሂሳብ አከፋፈል በተመለከተ ፍትሀዊ የክፍያ ጊዜ እያመቻቸ መሆኑን ገልፀዋል፡፡ በዚህም የክፍያ ጊዜው እስከ ሀያ አመት ሊደርስ እንደሚችል ጠቁመዋል፡፡

በቅድሚያ ክፍያ አከፋፈል መሠረት ሁለት መቶ ካሬ ሜትር የያዘ ባለሀብት ከአርባ እስከ ሀምሳ ሺህ ብር ብቻ የሚከፍል መሆኑን ጠቅሰው፤ "ክፍያው የባለሀብቱን የኢንቨስትመንት ሥራ የሚያደናቅፍ አይደለም" ብለዋል፡፡

ከዚህም ባሻገር በሆቴል፣ በቱሪዝምና በህክምና የተሰማሩ ኢንቨስተሮች ከ50 እስከ 60 በመቶ ቅናሽ እንደሚደረግላቸው አቶ አሪፍ ገልፀዋል፡፡

ስራ አስኪያጁ በከተማው ከተሰማሩት ኢንቨስትሮች አብዛኛው ከ1995 ዓ.ም. ወዲህ ውል የገቡ በመሆናቸው ከፍተኛ ውዝፍ እዳ በባለሀብቱ ላይ እንደማይኖር ገልፀዋል፡፡ ከባለሀብቶች ጋር ውይይት መጀመራቸውንና ከሀያ በላይ ኢንቨስተሮች ክፍያ መጀመራቸውን አቶ አሪፍ ገልፀዋል፡፡