መነሻ ገጽ - ሌሎች አምዶች - ሕግ እና ፖለቲካ - ልናገር - ተስፋ የተጣለበት ስኳር የት ደርሶ ይሆን?
Buy Valtrex Online Buy Albuterol inhaler Online Buy Prinivil Online
04 September 2013 ተጻፈ በ 

ተስፋ የተጣለበት ስኳር የት ደርሶ ይሆን?

በዘነበ ታገሰ

አገሪቱ የቀጣናው ብቻ ሳትሆን የአፍሪካ ሰፊ ሕዝብ ያላት የገበያ አገር እየሆነች ነው፡፡ በዚያው ልክ የፍጆታ ምግቦችና ሸቀጦችም እጥረት አለባት፡፡

ለዚህ ጥሩ ማሳያ የሚሆነው የምግብ እህልን ጨምሮ ዘይት፣ ስኳርና የዋና ዋና ሸቀጦችን የገበያ ክፍተት የምትሞላው ከውጭ በመግዛት መሆኑ ነው፡፡ የዚህ ጽሑፍ ትኩረት የሆነውን ስኳር ብንወስድ እጥረት የሚስተዋልበት ሸቀጥ ከሆነ ከራርሟል፡፡ አንዳንዶች ‹‹የአርሶ አደሩ ኑሮ እየተቀየረ በመምጣቱ የአገሪቱ የስኳር ፍጆታ በእጥፍ በመጨመሩ የተፈጠረ ክፍተት ነው፤›› ቢሉም፣ ምርቱ ለኮንትሮባንድ ተጋልጦ በድንበር ግብይት ወደ ጎረቤት አገሮች በመቸብቸቡ ምክንያት እጥረት ተደጋግሞ ሲነገር ተደምጧል፡፡ 

መንግሥትም ቢሆን የስኳር እጥረትን ለመከላከል ከውጭ በማስገባት በየቀበሌው በሚገኙ የሸማቾች የኅብረት ሥራ ማኅበራት አማካይነት ለሕዝቡ እንዲደርስ ማድረጉን አልተወም፡፡ አሁንም ቢሆን ግን ‹‹ስኳር ተወደደ፣ የእሱ መወደድ በዳቦ፣ በሻይና በቡና ዋጋ ላይ ብቻ ሳይሆን ሌሎች ግብዓት በሚሆናቸው ምግቦችና መጠጦች ላይ ሳይቀር የዋጋ ኸማሪ አስከትሏል፡፡ እንደፈለግነው ልናገኘውም አልቻልንም፤›› የሚሉ የከተማ ነዋሪዎች ቁጥር ቀላል አይደለም፡፡ ስኳርን በየሱቁ ማግኘትም የሚታሰብ አይደለም፡፡

እጥረቱን ለመቅረፍ ምን እየተሠራ ይሆን?

በአገሪቱ የዕድገት ምጣኔ ውስጥ ትልቅ ተስፋ የተጣለበት የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ለስኳር ምርት ትልቅ ትኩረት የሰጠ ይመስላል፡፡ በዚህ መሠረት በዕቅድ ዘመኑ መጨረሻ የስኳር ምርትን 2.25 ሚሊዮን ቶን ማድረስ፣ ዓመታዊ የኢታኖል ምርትን 304 ሺሕ ሊትር ማድረስ፣ ከዘርዙ 607 ሜጋ ዋት የኤሌክትሪክ ኃይል ማምረት፣ ለዚህም ተጨማሪ 200 ሺሕ ሔክታር መሬት ላይ የአገዳ ልማት ለማካሄድ ዕቅድ ተይዟል፡፡ በዚህም እስከ 623 ሺሕ ቶን ጥሬ ስኳርና 623 ሺሕ ቶን ነጭ ስኳር በድምሩ ከ1.2 ሚሊዮን ቶን ስኳር በላይ ኤክስፖርት በማድረግ 661.7 ሚሊዮን ዶላር የውጭ ምንዛሪ ገቢ ማስገኘትን ዋና ግብ አድርጎ አስቀምጧል፡፡ ለዚህም በሔክታር የሚገኘውን ምርት ወደ 155 ቶን ማሳደግና ከ200 ሺሕ ለማያንሱ ዜጎች የሥራ ዕድል መፍጠር እንደሚቻል ነው የተቀመጠው፡፡ 

የግቡን መለጠጥ ብዙዎች ‹‹የማይሳካ›› ብለው፣ በ20 ዓመትም ከሆነ ድንቅ ነው ማለታቸው ይታወቃል፡፡ ፖለቲከኞች የትራንስፎርሜሽን ዕቅዱን ‹‹ልብ ለማንጠልጠል›› በወረቀት ላይ ብቻ የተጻፈ ሲሉት፣ አንዳንድ የዘርፉ ባለሙያዎች ደግሞ አሁን በስኳር ኢንዱስትሪ የተደረሰበት የዕውቀትና የቴክኖሎጂ ዝግጁነት ዕቅዱን ለማሳካት እንደሚያስችሉ አስረድተዋል፡፡ በእርግጥም ላለፉት 20 ዓመታት በዘርፉ እዚህ ግባ የሚባል ውጤት አለመታየቱን በመከራከሪያነት አንስተዋል፡፡ 

መንግሥት ግን የስኳር ኮርፖሬሽንን በተጠናከረ ቁመና በማቋቋም በአመራር፣ በሰው ኃይልና ግብዓት አደራጅቶ በልዩ ትኩረት ሥራውን አሀዱ ብሏል፡፡ ከዚያም አልፎ ነባሮቹን ኢንዱስትሪዎች በማስፋፋት፣ ትልልቅ የሸንኮራ የመስኖ እርሻዎችን በመጀመር፣ ‹‹ጫጫታ›› የተነሳባቸው ገዳማት (የወልቃይት ገዳማትን ልብ ይሏል) አካባቢዎችን አጥንቶ ዘርፈ ብዙ ርብርብ በማድረግ ላይ ነው፡፡ 

የስኳር ኮርፖሬሽን በቅርቡ ባወጣው ሪፖርት መሠረት አዲሱ የወንጂ ስኳር ፋብሪካ ግንባታ 98 በመቶ በመጠናቀቁ በሙከራ ምርት ብቻ በአንድ ወር 60 ሺሕ ኩንታል ስኳር ማምረት ችሏል፡፡ ይህም የቀድሞዎቹ የወንጂና የሸዋ ስኳር ያመርቱት የነበረውን እጥፍ ነው፡፡ ለፋብሪካው በቂ የሸንኮራ አገዳ አቅርቦት እንዲኖርም በዶዶታ ሦስት ሺሕ ሔክታር መሬት ላይ የሸንኮራ አገዳ ለምቷል፡፡ በወለንጭቲ ለመትከል ከታሰበው ስድስት ሺሕ ሔክታር በአምስት ሺሕ ሔክታር የመስኖ መሠረተ ልማት መዘርጋቱንም ሪፖርቱ አብራርቷል፡፡ በቅርቡ በሙሉ አቅሙ ማምረት ሲጀምርም በቀን እስከ 12 ሺሕ ቶን አገዳ እንደሚፈጭ ይነገራል፡፡

ምድረ በዳ በነበሩት የአገሪቱ አካባቢዎች የመስኖ ሥራና የሸንኮራ ተከላ መጀመሩም በአጭር ጊዜ ለሚገነባው ኢንዱስትሪ መሠረት መጣሉን የኮርፖሬሽኑ ባለሙያዎች ያስረዳሉ፡፡ በወልቃይት ወረዳ ሦስት ሺሕ ሔክታር መሬት ላይ ሸንኮራ እያለማ መሆኑን፣ በዘገየው የተንዳሆ ስኳር ልማት ፕሮጀክትም ከታሰበው 25 ሺሕ ሔክታር መሬት ውስጥ 10,500 ሔክታር ሸንኮራ የተተከለ መሆኑን፣ በተጨማሪ ሰባት ሺሕ ሔክታር ላይ ዝግጅት መደረጉን፣ በተመሳሳይ በደቡብ ኦሞ በኩራዝ ስኳር ልማትም ርብርብ እየተደረገ መሆኑን ባለሙያዎች ያብራራሉ፡፡

አንጋፋው የፊንጫ ስኳር ፋብሪካም የኢንዱስትሪው መስፋፋት ማሳያ እየሆነ ነው፡፡ በደርግ ዘመን ሥራው የተጀመረው ይህ ፋብሪካ ማምረት የጀመረው በ1991 ዓ.ም. ሲሆን፣ በዚያን ጊዜ በዓመት ያመረተው ስኳር ከ500 ሺሕ ኩንታል የማይበልጥ ነበር፡፡ በፊንጫ ወንዝ በስተምዕራብ ባለው መሬት ላይ በመስኖ አውታሮች አማካይነት በአነስተኛ ቦታ ላይ የሸንኮራ አገዳ ልማት በማካሄድ ወደሥራ የገባው ፋብሪካው፣ በተከታታይ ባካሄደው የሸንኮራ አገዳ የመሬት ማስፋፊያ ሥራ አማካይነት የአገዳ መሬቱን አስፋፍቶ ከ17,500 ሔክታር በላይ በሸንኮራ አገዳ የተሸፈነ መሬት እንዳለው መረጃዎች ያሳያሉ፡፡ በዚሁ መሠረት በአሁኑ ወቅት ዓመታዊ የስኳር ምርት መጠኑን ከአንድ ሚሊዮን ኩንታል ስኳር በላይ፣ እንዲሁም የኢታኖል ምርቱን ስምንት ሚሊዮን ሊትር ማድረሱን ኮርፖሬሽኑ ያወጣው መረጃ ያመለክታል፡፡ 

እግር ጎታች ፕሮጀክቶች ችግራቸውን ሊያውቁ ይገባል!

 ተቋሙ በኮርፖሬሽን ደረጃ በመንግሥት የላቀ ትኩረት መመራቱ የጊዜ ጉዳይ ካልሆነ ግቡን እንደሚመታ አያጠራጥርም፡፡ ነገር ግን የተድበሰበሱ ፕሮጀክቶች፣ የሙስና ችግር ያለባቸው ሳይቶች፣ የመስኖ ሥራው ከኢንዱስትሪ ግንባታው ጋር እኩል ያልሄደባቸው ፕሮጀክቶች ተለይተው ርብርብ ማድረግ እንደሚገባ ባለሙያዎች ይመክራሉ፡፡ 

ከእነዚህ ፕሮጀክቶች አንዱ የተንዳሆ ስኳር ልማት ፕሮጀክት ነው፡፡ ከ1998 ዓ.ም. አንስቶ ባለፉት ስምንት ዓመታት (ምርት ማሳየት ካለበት አራት ዓመት ዘግይቷል) ከፍተኛ ሀብት ወጥቶበታል፡፡ ከወራት በፊት የተወካዮች ምክር ቤት አባላት በሥፍራው ተገኝተው መዘግየቱን ብቻ ሳይሆን ከአንድ ቢሊዮን ብር በላይ ተጨማሪ ሀብት በአጭር ጊዜ መጠየቁና አሁንም አለማለቁን በአንጽኦት ተችተዋል፡፡ ሰሞኑን ከፕሮጀክቱ ኃላፊዎች በተሰጠው መረጃም ቢሆን ለሰባት ሺሕ ሰው የሥራ ዕድል መፈጠሩ፣ 12 ሺሕ ሔክታር የሚጠጋ በመስኖ የሚለማ የእርሻና የግጦሽ መሬት ለአካባቢው አርብቶ አደር መዘጋጀቱ የሚል ልበ ሙሉነት አልታየበትም፡፡ ይህ ትልቅ ፕሮጀክት በዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዘመኑ 50 ሺሕ ሔክታር የሚጠቀሙ ሁለት የስኳር ፋብሪካዎች (በአሳይታና በተንዳሆ) የሚገነቡለትና 619 ሺሕ ቶን ስኳር እንዲያመርት የሚጠበቅ ከመሆኑ አንፃር ውጤቱን ብዙዎች በጉጉት ይጠብቃሉ፡፡ 

በተለይ ከዓመታት በፊት የግድብ ሥራው በአዋሽ ወንዝ ሙላት መጎዳቱ፣ ከኢንዱስትሪው ሠራተኞች መኖሪያ ቤት ግንባታ ጋር ተያይዞ የጎላ የሙስና ክፍተት መታየቱ ለፕሮጀክቱ ሳንካዎች አድርገው የሚቆጥሩ አሉ፡፡ 

የአርጆ ደዴሣ ስኳር ልማት ፕሮጀክት የግድብና ካናል ግንባታ መጓተትን እንደ ‹‹እግር መጎተት›› የቆጠሩትም አሉ፡፡ የተወካዮች ምክር ቤት ቋሚ ኮሚቴዎች በሰኔ ወር በሥፍራው ተገኝተው፣ ‹‹ምን እየተሠራ ነው?›› በማለት የተቹት ገና ከመሬት ያልተነሳውን ሥራ አይተው ነበር፡፡ በእርግጥ የውኃና ኢነርጂ ሚኒስቴር በትልልቅ መስኖ ፕሮጀክቶች ላይ ያለውን የኮንትራክተሮች የአቅም ክፍተትና የክትትል ማነስ እንደ ድክመት ወስዶ ለማስተካከል ‹‹እሠራለሁ!›› ብሏል፡፡ ይሁንና ከአዲስ አበባ ነቀምት በደሌ በሚወስደው ዋና መንገድ 400 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በምሥራቅ ወለጋ፣ በኢሉ አባቦራና በጂማ ዞኖች የደዴሳ ወንዝን ተማምኖ እየተገነባ ያለው ፕሮጀክት አሁንም የተለየ ትኩረት እንዳላገኘ የሚተቹ አሉ፡፡ ‹‹ይህ ትልቅ ፕሮጀክት አንድ ሕንፃ በማይሠሩ ማሽኖች መቼ ሊያልቅ?›› ሲሉም ይጠይቃሉ፡፡

የሥራ ዕድል ፈጠራውና ዕቅዱ አልተቀራረቡም?

በዚህ ጽሑፍ መንደርደሪያ ላይ የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅዱ ተጠቅሷል፡፡ ‹‹በዘርፍ ለ200 ሺሕ ዜጎች የሥራ ዕድል ይፈጠራል›› ተብሏል፡፡ በእርግጥም ኢንዳስትሪውን በሙሉ ክንዱ መንግሥት እንዲገባበት የተፈለገው በግል ባለሀብቶች እምብዛም ስለማይደፈር፣ የማኅበራዊ አገልግሎትን አስተሳስሮ ለመተግበርና ሰፊ የሥራ ዕድል ለመፍጠር ጭምር መሆኑን ተደጋግሞ መገለጹ አይዘነጋም፡፡ ከዚህ አንፃር ኮርፖሬሽኑ ምን ደረጃ ላይ ይገኛል ማለት ግቡን ለማስታወስ የሚረዳ ይመስለኛል፡፡

በአንጋፋዎቹ በወንጂ ሸዋና በፊንጫ ስኳር ፋብሪካዎች ያለው እስከ 25 ሺሕ የሚደርስ ቋሚና ጊዜያዊ ሠራተኛ (በየወራቱ ቁጥሩ ይለያያል) ሳይጨምር አዳዲሶቹ ፕሮጀክቶች ብዛት ያለው የሰው ኃይል መያዛቸውን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ የተንዳሆ ስኳር ፕሮጀክት ሰባት ሺሕ የሥራ ዕድል መፍጠሩ ይጠቀሳል፡፡ በአጭር ጊዜ ከዚህ በላይ የሰው ኃይል የያዘውና በመፋጠን ላይ ያለው የወልቃይት ስኳር ልማት ፕሮጀክትም 10,300 የሚደርሱ ቋሚና ጊዜያዊ ሠራተኞችን አቅፏል፡፡ በኩራዝ 6,695 ዜጎች፣ በበለስ ከአምስት ሺሕ የማያንሱ ዜጎች በሥራ ላይ ናቸው፡፡ በአርጆ ደዴሳም በሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎች ሥራ አግኝተዋል፡፡

ባለሙያዎች እንደሚያስረዱት አሁን የስኳር ፕሮጀክቶች ገና በመስኖ ግንባታና ፋብሪካ በማቋቋም ደረጃ ላይ እያሉ በአሥር ሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎችን አሰማርተዋል፡፡ ወደምርት ሲጠጉ ደግሞ የቀን ሠራተኞች፣ የእርሻና የማንፋክቸሪንግ ባለሙያዎችን ጨምሮ ከ40 ሺሕ እስከ 70 ሺሕ ዜጎች በእያንዳንዱ ፕሮጀክት ሥራ ይፈጠርላቸዋል፡፡ ስለሆነም ያለጥርጥር ከዕቅዱ በላይ የሥራ ዕድል መፍጠር የሚያስችሉ ተስፋዎች ናቸው የሚለውን ብዙዎች ይስማሙበታል፡፡

የስኳር ፋብሪካ ግንባታዎቹና የቴክኖሎጂ ደረጃቸው

በዓለም የስኳር ምርታቸው ከሚታወቁት አገሮች ቀዳሚዋ ህንድ ናት፡፡ ለአገራችን የስኳር ኢንዱስትሪ ዋነኛው አጋርና የተሞክሮ ማዕከልም ይህችው አገር መሆኗን ባለሙያዎች ‹‹ተገቢ!›› ይሉታል፡፡ በዚህ ብቻ ሳንወሰን የኢንዱስትሪ ተከላና ግንባታው በብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን እየተካሄደ መሆኑ ሥራውን ከማፋጠን ባሻገር የተሰጠውን ትኩረት ያመለክታል የሚሉ አሉ፡፡

ለዚህም ይመስላል በመስኖና በእርሻ ሥራው ላይ የሚታየው ዓይነት መጓተት በማኑፋክቸሪንግ ተከላና ግንባታው ላይ ያልታየው ይላሉ፡፡ ዘገየ የሚባለው የአርጆ ደዴሳ ስኳር ልማት ፕሮጀክት እንኳን የፋብሪካ ግንባታው ከ90 በመቶ በላይ የተጠናቀቀ ሲሆን፣ በቀን ስምንት ሺሕ ቶን አገዳ የመፈጨት አቅም አለው ተብሏል፡፡ በትልቁ የበለስ የስኳር ፕሮጀክትም ሦስት ፋብሪካዎች እስከ 40 በመቶ የደረሰ አፈጻጸም አላቸው፡፡ በተንዳሆ የሚገነቡት ሁለቱና የወልቃይት ፋብሪካዎችም ከእርሻና የመስኖ ሥራ የተሻለ አፈጻጸም እንዳላቸው ነው ባለሙያዎች የሚያስረዱት፡፡ 

በዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅዱ የሚገነቡ አሥር የስኳር ኢንዱስትሪዎች የፈጠሩት የሥራ ዕድል ብቻ አይደለም፡፡ አዳዲስ መንገዶችና አዳዲስ ከተሞችን መሥርተዋል፡፡

ይህ ጸሐፊ በበለስና በወልቃይት ተገኝቶ በጎበኘበት ወቅት እንደታዘበው፣ በሺዎች የሚቆጠሩ ዘመናዊ ቤቶችና የቀን ሠራተኛ መንደሮች እየከተሙ ነው፡፡ በከሰም ተንዳሆም ቢሆን በከፍተኛ የመንግሥት በጀት እየተገነቡ ሲሆን፣ በፕሮጀክቱ ዙሪያ ተጠቃሚ የሆኑ የኅብረተሰብ ክፍሎችም በግርድፍ ግምት በመቶ ሺዎች እንደሚቆጠሩ ነው ባለሙያዎች የሚያሰሉት፡፡ 

የቴክኖሎጂ ሽግግሩና የአቅም ግንባታው ላይ ግን ከዚህም በላይ መሠራት እንዳለበት የሚመክሩ አሉ፡፡ በግንባታ ማሽነሪ ማንቀሳቀስ ብቻ ሳይሆን አገሪቱ የአፍሪካ የስኳር ማዕከል ትሆን ዘንድ፣ በኢንዱስትሪው ዓለም አቀፍ ቴክኖሎጂ የተደረሰበትን የኢንጂነሪንግና የአግሮ ፕሮሰሲንግ ሳይንስና ጥበብ መቅሰም ያስፈልጋል የሚሉት ባለሙያዎች፣ በአሁኑ ወቅት በአንዳንድ ዩኒቨርሲቲዎች ባልተደራጀ አኳኋን የተጀመረው የዘርፉ ሥልጠና በቂ እንዳልሆነ ያስረዳሉ፡፡ 

ኮርፖሬሽኑ በበኩሉ የቴክኖሎጂ ሽግግሩን እንዳልዘነጋው ያብራራል፡፡ አንዱ ጠቃሚ ልምድ የሚለው የጃፓኖች ዕድገት መዘውር ‹‹ካይዘን›› በተለይ በነባር ኢንዱስትሪዎች መተግበሩን ነው፡፡ በዚህም ለዘመናት የነበረውን የሰው ኃይል፣ ንብረትና ተረፈ ምርት ለላቀ ውጤት ማብቃቱንና በሚሊዮኖች የሚገመት ሀብት ማዳኑን ይጠቅሳል፡፡ ይህንንም በሁሉም አዳዲስ ኢንዱስትሪዎች በመተግበር ዘርፉን ‹‹የካይዘን ሞዴል እናደርገዋለን›› ይላሉ ባለሙያዎች፡፡ 

በሌላ በኩል በተለይ በህንድ በዘርፉ አጫጭርና ረጅም ሥልጠናዎችን የሚወስዱ ባለሙያዎች እንዳሉ ይጠቅሳል፡፡ በቅርቡ እንኳን በዘርፉ የተለያዩ መስኮች ከሦስት ወር እስከ ስድስት ወራት የሠለጠኑ 57 ባለሙያዎች መመለሳቸውን በሪፖርቱ አስታውቋል፡፡ በቀጣይም ይኼው ተጠናክሮ እንደሚቀጥል ጭምር በማስረዳት፡፡

ማጠቃለያ

አሁን ካለው ተጨባጭ ሁኔታ አንፃር ያለጥርጥር በስኳር ‹‹እንንበሻበሻለን›› ቢባል ማጋነን አይሆንም፡፡ ብዙ ጊዜ ዓይናችንም ቀልባችንም ያለው ታላቁ የህዳሴ የኤሌክትሪክ ማመንጫ ግድብ ላይ በመሆኑ እንጂ፣ ስኳራችንም ‹‹ነጭ ወርቅ›› እንደሚሆን ተስፋ የሚጣልበት ነው፡፡ ተስፋ ብቻ ሳይሆን ፍሬው ቅርብ፣ እሸቱም የደረሰ ይመስላል፡፡ አሁንም ግን እንደ ሜጋ ፕሮጀክት ጥብቅ ክትትል፣ የሚያቋርጥ የሕዝብ ተሳትፎ፣ የሠራተኞችና የአመራሮች ትጋት አስፈላጊ መሆኑን መዘንጋት አያስፈልግም፡፡