Skip to main content
x

የድመት ጢም

ድመቶች አብዛኛውን ጊዜ በጨለማ ንቁ ናቸው። ከጨለመ በኋላ በአቅራቢያቸው ያሉ ነገሮችን ለይተው ለማወቅና አድነው የሚበሉትን እንስሳ ለመያዝ የሚረዷቸው ጢሞቻቸው እንደሆኑ ከሁኔታው መረዳት ይቻላል የሚለው ጄደብሊው ዶትኦርግ ነው።

‹‹አዳኙ ወፍ››

ጭልፊቶች በኢትዮጵያ አብዛኛው አካባቢ ይታያሉ፡፡ እርድ በሚፈፀምባቸው ቦታዎች፣ ዓሣ በሚሠገርባቸው ሐይቆችና ሜዳማ ቦታዎች አይጠፉም፡፡ በየጎዳናው የተጣሉ ጥንቦችን ለማንሳትም የሚቀድማቸው የለም፡፡ ዶሮና ሥጋ ዓሣንም በመንጠቅ የምትታወቀው ጭልፊት  በብሂል ውስጥ ትታወቃለች፡፡ ‹‹አጅሬ ጭልፊት ነውኮ›› እንዲል ምሰላው፡፡ ክረምት በሚበረታበት በሐምሌና በነሐሴ ወራት ከዕይታ ትርቃለች፡፡

ድብ

ድብ ከአጥቢ እንስሳት ይመደባል፡፡ ድቦች በዋነኛነት የሚመገቡት ፍራፍሬና አትክልቶችን ነው፡፡ አንዳንዴ በጎችን እንደሚበሉም መረጃዎች ያሳያሉ፡፡ መኖሪያቸው በዋሻዎች ወይም በተቆፈረ ጉድጓድ ውስጥ ነው፡፡ በሰዓት እስከ 40 ኪሎ ሜትር ሲጓዙ፣ ክብደታቸው ደግሞ ከ70 ኪሎ ግራም እስከ 120 ኪሎ ግራም ይደርሳል፡፡

የእንቁራሪቶች መጠንና ጥፍጥና

እንቁራሪቶች በዓለም አቀፍ ደረጃ ለምግብነት ጥቅም ላይ በመዋል የታወቁ ናቸው ይላል በማንይንገረው ሸንቁጥ የተጻፈው ‹‹ባለአከርካሪዎች›› መጽሐፍ፡፡ እንቁራሪቶች  ለምግብነት ከሚውለው የአካላቸው ክፍል በዋነኝነት የኋለኛ እግራቸው በጣፋጭነቱ ይጠቀሳል፡፡ ከእንቁራሪቶች በተጨማሪ ሳላማንደር በጃፓንና ተዘውታሪ ምግብ ነው፡፡

ሎሚ!

ሎሚ የታወቀ ተክል ሽታው የሚጣፍጥ ለሥራይና ለመርዝ መድኀኒት የሚኾን ዕንጨቱም ፍሬውም ሎሚ ይባላል፤ ይላል ዐዲስ ያማርኛ መዝገበ ቃላት፡፡ ጥር ወርና ሎሚን የሚያገናኛቸው የሚያቆራኛቸው በወሩ ውስጥ የሚውለው የጥምቀት በዓል ነው፡፡ ኮረዳና ኮበሌን በፍቅር ያገናኛል፡፡ በጨዋታ መሃል ‹‹ሎሚ ውርወራ›› የሚባል ነገር አለ፡፡ ቀልቡ የሚፈቅዳትን ልቡ የከጀላትን ‹‹ወለላዬ›› ብሎ ሎሚ ይወረውርላታል፡፡ ለዚህም ይመስላል ሎሚ ፍቅር ማጣፈጫ የሚሉት፡፡

ጉጉት

ጉጉት ስትጮህ የምትቸኩል፣ የሌሊት አሞራ ድመት መሳይ፤ ሌሊት ቀኑ፣ ቀን ሌሊቱ፤ በጩኸቷ ጐትት የምትል፤ ሲል ይፈታታል የአለቃ ደስታ ተክለ ወልድ ዐዲስ ያማርኛ መዝገበ ቃላት (1962 ዓ.ም.)፡፡ በጩኸቷ ጐትት ጐትት የምትል በመሆኑ ባላገሮች ‹‹ሰው ይሞታል›› ይላሉ፡፡

ድመቲቱ

ድመትን የቤት አውሬ፣ ለማዳ የሚሏት አሉ፡፡ ዓይኗ ልዩ በመሆኑም ድብርቅ ዓይን፣ ያይጥ ጠላት የሚላት መዝገበ ቃላቱ፣ ዐይጥን የሚያስደምም፣ የሚያስፈራ፣ የሚያፈዝ፣ ዐይጥ ለመያዝ፣ ዝም፣ ጸጥ የሚል ሲልም ያክልበታል፡፡ ዐይነ ምድሩን መሬት ቆፍሮ የሚቀብር፣ ነገዱ ያንበሳ የነብር ነው፡፡ ከቤት የማይለይ፣ ከሰው ዘንድ ከሚኖረው ለማዳ ድመት ሌላ በበረሃ የሚኖር ፍጹም አውሬ የሆነ የዱር ድመት አለ፡፡

ዝግባ

መዛግብቱ እንደሚያስረዱት ዝግባ ብዙ ቅጠልና ዐፅቅ ያለው ዛፍ ነው፡፡ በግእዝ አርዝ፣ በዕብራይስጥ (እስራኤል) ኤሬዝ፣ በሱርስጥ (ሶርያ) አርዛ ይባላል፤ ታላቅ ዛፍ  ወፍራም ደንዳና ረዥም ገናና እንደ ጥድና ዝግባ ያለ ነው፡፡ በጥንት ጊዜ በመካከለኛው ምሥራቅ የዝግባ እንጨት ንግድ ትልቅ ቦታ ይሰጠው ነበር።

ጢንዚዛ

ጢንዚዛ የጉዞ አቅጣጫዋን ለማወቅ ራሷ በምታመነጨው ወተት መሰል ፈሳሽ ትጠቀማለች፡፡

ዖፈ ያሬድ

ዖፈ ያሬድ ፈካ ያለ ቡና፣ ጥቁርና ነጭ ቀለም ያላቸው ለየት ያሉ ወፎች፡፡ ወንዶቹ በጣም ረዥም ነጭ ጅራት ጥቁር ጭንቅላት ሲኖራቸው፣ ሴቶቹ ደግሞ አጠር ያለ ጅራትና ፈካ ያለ ቡና ቀለም አላቸው፡፡ መንቆራቸው አጭር ሰማያዊ ሲሆን በጭንቅላታቸው ላይ ተለቅ ያለ ጉትዬ ይታያል፡፡