Skip to main content
x

የነገውን ሰው ማነፅ- ይድረስ ለወላጆችና ለመምህራን

በመምህር ሣህሉ ባዬ

በመሰንበቻው ጽሑፌ በሕፃናት አስተዳደግ ላይ የመምህራንን ሚና አስመልክቼ አንድ፣ ሁለት……ነጥቦች በማንሳት ሙያዊ ምልከታዬን ለአንባብያን ማድረሴ ይታወሳል፡፡ በዛሬዋ መልዕክቴ ደግሞ የወላጆችና የመምህራን ሦስት እጅ የዕለት ከዕለት ተግባር በሆነው የሕፃናት ደኅንነትና እንክብካቤ ላይ አተኩራለሁ፡፡ በያላችሁበት ደኅንነታችሁ የተጠበቀ እንዲሆንላችሁ እየተመኘሁና ዕለታዊ ሰላምታዬን እያቀረብኩ ከዘርፉ ባለሙያዎች የተገኙ ሥነ ልቦናዊና ፔዳጎጅካዊ ምክሮችን እንደሚከተለው አቀርባለሁ፡፡

ሕፃናት ጥበቃና ደኅንነት ይፈልጋሉ!              

የደኅንነት ስሜትና ጥበቃ ለሕፃናት መሠረታዊ ጉዳዮች ናቸው፡፡ ሕፃናት በትምህርት ቤት ውስጥ ከሚያገኟቸው የመጫወቻ ዕቃዎች ይበልጥ ከለላና እንክብካቤ ይሻሉ፡፡ ይህን መሠረታዊ የሕፃናት ፍላጎት ለማሟላት የሚከተሉትን ተግባራት ማከናወን ጠቃሚ ነው፡፡

ግልጽ ሆኖ የተዋቀረ ቁስ አካላዊ አካባቢ፡ አንድ አፀደ ሕፃናት ግልጽ ሆነው በተዘጋጁ የትምህርት መርጃ መሣሪያዎች መደራጀት ይኖርበታል፡፡ በክፍል ውስጥ የሚገኙ ዕቃዎች ቦታቸውን በአግባቡ ካገኙ ክፍሉ ምንጊዜም ለሕፃናት መልክና ሥርዓት ያለው ሆኖ ይታያቸዋል፡፡

 

መለየት፣ ማገናኘት ወይም ማዛመድ ይችሉ ዘንድ የተለያዩ ቁሶችን መስጠት፡ ሕፃናት ለመጀመሪያ ጊዜ በአፀደ ሕፃናት ውስጥ ሲውሉ የሚያገኟቸው ነገሮች በመኖሪያ ቤታቸው ውስጥ ከሚገኙ ነገሮች ጋር የሚመሳሰሉ ከሆነ ይበልጥ ምቾት ይሰማቸዋል፡፡ ለምሳሌ በመኖሪያ ቤት ውስጥ የሚገኙ ማሰሮ፣ ወንፊት፣ ትራስ፣ ከሳር ወይም ከሰንበሌጥ የተሠራ ሰሌን (የወለል ምንጣፍ)፣ ሳጥን፣ በርጩማ፣ ሙዳይ…..ወዘተ ከሚጠቀሱት ነገሮች ውስጥ ጥቂቶቹ ናቸው፡፡ በገጠር ለሚገኙ ሕፃናት የእርሻ እንስሳትን አስመስሎ ከቆሮቆንዳ፣ ከሳርና ከሰንበሌጥ በመሥራት ሕፃናት በጨዋታ ጊዜያቸው እንዲጠቀሙባቸው ማድረግ ይቻላል፡፡ ለጨዋታና ማስተማሪያነት የምንመርጣቸው ነገሮች አፀደ ሕፃናቱ እንደሚገኝበት አካባቢ የሚወሰን ይሆናል፡፡

በቅደም ተከተል የተቀረፀ የተግባር መርሃ ግብር፡ ሕፃናት በቅደም ተከተል ተዘጋጅተው በትምህርት ቤት ውስጥ ከሚያከናውኗቸው ድርጊቶች ጋር ሲላመዱ ተረጋግተው በቀጣይ ምን ማከናወን እንደሚችሉ የማወቅ ስሜት ያዳብራሉ፡፡ የመድረሻ፣ የመሰብሰቢያ፣ የመማሪያ፣ የመፀዳጃ፣ የመመገቢያ፣ ወደ መኖሪያ ቤት የመመለሻ ውሱን ጊዜ ሊኖራቸው ይገባል፡፡ ይህ ጎልቶ የሚታይ የዕለታዊ እንቅስቃሴ ድግግሞሽ ለሕፃናቱ የደኅንነትና የቀጣይነት ስሜት ይፈጥርላቸዋል፡፡ ሕፃናት በቀጣይ ምን እንደሚከሰት በቅድሚያ ማወቃቸው የደኅንነትና ምቾት ስሜት እንዲሰማቸው የሚረዳቸው ቢሆንም ለሕፃናት አዕምሯዊና አካላዊ ዕድገት ተመጣጣኝ ያልሆኑ ተግባራትን እንዲያከናውኑ ማስገደድ ግን ተገቢ አይደለም፡፡ መምህራንና ወላጆች ለሕፃናት የምናስተላልፈው ትምህርትና መመሪያ ግልጽ መሆን ይኖርበታል፡፡ ለምሳሌ ‹‹ጧት ጧት ወደ ትምህርት ቤት ስትመጡ እባካችሁ ልብሳችሁን ለእያንዳንዳችሁ በተለመደው ቦታ ላይ አስቀምጡ፡፡ ይህን ካደረጋችሁ በኋላ ጓደኞቻችሁ ጋር መቀላቀል ትችላላችሁ፡፡ ከአምስት ደቂቃዎች በኋላ የፅዳት ክፍለ ጊዜ ይሆናል፡፡ አካባቢያችሁን ካፀዳችሁ በኋላ ደግሞ መጽሐፍ ማንበብ ትችላላችሁ፤›› በማለት ማቅረብ ይቻላል፡፡ በዚህ ቅደም ተከተል መሠረት የተዋቀሩ ተግባራትን ሕፃናት በቅድሚያ ከተገነዘቡ ዕለቱ የተረጋጋና አስደሳች ይሆንላቸዋል፡፡

ሥነ ሥርዓት፡ የሕፃናት ጠባይ ትክክለኛ መስመር እንዲይዝ የመምራትና አቅጣጫ የማሳየት ጉዳይ ነው፡፡ የሥነ ሥርዓት ደንቦችን ከቀረፅን በኋላ ለተግባራዊነታቸው በአቋማችን መፅናት ይጠበቅብናል፡፡ እንደሚከተለው የሠፈሩት ነጥቦች በዚህ ሐሳብ ዙሪያ ጠቀሜታ ይኖራቸዋል፡፡ ሕፃናት ደንቦች ስለሚያስፈልጋቸው ለማኅበረሰብ የደኅንነት ከለላ ለመስጠት ሲባል ሕግጋትና ደንቦች እንደሚቀረፁ ሁሉ የአፀደ ሕፃናት መማሪያ ክፍልም ልክ እንደ አንድ ትንሽ የኅብረተሰብ አካል በመሆኑ መምህራን በእንክብካቤያችን ሥር ለሚገኙ ሕፃናት የሚያገለግሉ የሥነ ሥርዓት ደንቦች ቀርፀን መተግበር ይኖርብናል፡፡ ሆኖም ቀርፀን የምንተገብራቸው ደንቦች ምክንያታዊና ውጤታማ መሆን ይኖርባቸዋል፡፡

ለምሳሌ -

ደንብ - ‹‹ለማዳና አጫዋች እንስሳትን ስትይዝ በዕርጋታ ያዛቸው››

ምክንያት- ‹‹ከጨመደድካቸው ወይም ከተጫንካቸው…..››

ውጤት - ‹‹ይጎዳሉ፡፡››

ሕፃናት ከደንቦች ጀርባ የሚገኙ ምክንያቶችን ከተረዱ ለመቀበልና ለመታዘዝ ዝግጁ ይሆናሉ፡፡ አመላካች ጥያቄዎችን በመጠቀም የደንቦችን አስፈላጊነት እንዲረዱ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ ለምሳሌ ‹‹ለማዳና አጫዋቹን እንስሳ ጨምድደን ብንይዘው ምን ይሆናል?›› በማለት ጥያቄ ማቅረብ ይቻላል፡፡ እንስሳን ጨምድዶ መያዝ ሊጎዳው እንደሚችል ሕፃናት ስለሚረዱ ለጥያቄው በቀላሉ መልስ መስጠት ይችላሉ፡፡

 

ሕፃናት ወደትክክለኛው ባሕርይ እንዲመጡ፡ በአፀደ ሕፃናት ውስጥ አንዳንድ ሕፃናት ቁጥጥርና ገደብ መኖሩን ቢረዱም አንዳንዴ ወደማይፈለግ ጠባይ ሊሻገሩ ይችላሉ፡፡ በሚፈጠርባቸው የተስፋ መቁረጥ ስሜት ሳቢያ ባልተለመደ ሁኔታ ተቀባይነት የሌለው አመል ሊያሳዩ ይችላሉ፡፡ ይህን የማይፈለግ ጠባይ እንዲያንፀባርቁ ከሚያስገድዷቸው ሁኔታዎች መካከል አንደኛው ከበርካታ ልጆች ጋር ሲውሉ የመጀመሪያቸው መሆኑና ሁለተኛው ደግሞ ቀደም ሲል ከሌሎች ሕፃናት ጋር ተቀላቅለው የመዋል ልምድ ስላልነበራቸው ነው፡፡ ሕፃናት በተለያዩ ምክንያቶች ያልተለመዱ እንደ መነጫነጭ፣ መቅበጥበጥና የመሳሰሉ አመሎችን በማንፀባረቅ ወደማይፈለጉ ባህርያት ሊገቡ ይችላሉ፡፡ አንድ ሕፃን የማይፈለግ አመል ሲያሳይ ጠቃሚውና ተገቢው መንገድ ሕፃኑን ሳይሆን አላስፈላጊውን አመል መንቀፍ ወይም ማውገዝ ነው፡፡ ከስህተቱ እንዲማር መሞከር ተገቢ ነው፡፡ ለምሳሌ ዘነበች በቁርጥራጭ ድንጋዮች ሕንፃ እየገነባች ነበር እንበል፡፡ አበበች ደግሞ ድንጋይ በመያዝ ዘነበች ወደምትሠራው ሕንፃ በመጠጋት ድንጋይ በመወርወር ዘነበች የሠራችውን የሕንፃ መዋቅር በታተነችው እንበል፡፡ በዚህ ጊዜ ለአበበች እንዲህ በማለት ሁኔታዎችን ማስተካከል ይችላል፡፡ ‹‹አበበች ድንጋዮች ሕንፃ ለመሥራት እንጂ ለውርወራ አያገለግሉም፡፡ እባክሽ! ዘነበችን ይቅርታ ጠይቂያትና ሕንፃውን መልሶ ለመገንባት እርጃት፡፡›› ይህ አቀራረብ ‹‹አንቺ መጥፎ ልጅ!›› ከሚለው አቀራረብ በእጅጉ ተመራጭ ነው፡፡ አንዳንዴ አንድን ግንባታ ማፍረስ ወይም መረበሽ ሕፃናት አስበውበት የሚያከናውኑት ላይሆን ይችላል፡፡ ለምሳሌ አልማዝ በመማሪያ ክፍሏ በአሻንጉሊቶች ማዕዘን አካባቢ የአሻንጉሊቶቿን ልብሶች የምታጥብበት ውኃ በጎድጓዳ ዕቃ ይዛለች እንበል፡፡ ጎድጓዳ ዕቃውን እስከ አፉ ሞልታ በመያዝ የፅዳት ሥራዋን ለመጀመር በጥድፊያ ላይ እያለች ሕፃን አበባ ከቤት በመውጣት ላይ መሆኗን አልማዝ ባለማስተዋሏ በድንገት ተጋጩ እንበል፡፡ እንደተጋጩም አብዛኛው ውኃ በልብሶቻቸውና በወለሉ ላይ ፈሰሰ እንበል፡፡ ይህ ዓይነት አጋጣሚ ዳግም እንዳይከሰት ለመከላከል አልማዝን እንዲህ በማለት መርዳት እንችላለን፡፡ ‹‹አልማዝ ጎድጓዳውን ዕቃ ከበቂ በላይ በውኃ ሞልተሽው ነበር፡፡ ሌላ ጊዜ ውኃው እንዳይፈስ ምን ማድረግ አለብሽ?›› ብለን በመጠየቅ ችግሩን ማሳየት እንችላለን፡፡ በመቀጠልም ‹‹በሚቀጥለው ጊዜ ምን ታደርጊያለሽ…?›› የሚል ጥያቄ በማቅረብና ሐሳቧን በመረዳት የአልማዝን የወደፊት የተግባር አቅጣጫ መምራት እንችላለን፡፡ ይህንን ተከትሎ ሁለቱም ልጆች ልብሶቻቸውን እንዲያደርቁና አልማዝም በወለሉ ላይ የፈሰሰውን ውኃ እንድታፀዳ መታዘዝ ይኖርባታል፡፡ እኛ ወላጆችም ሆን መምህራን አልማዝ የተሰጣትን ትዕዛዝ ተቀብላ ለመተግበር የምታሳየውን ፍላጐት የምናደንቅላት መሆናችንን በማበረታቻ ቃላት ልናረጋግጥላት ይገባል፡፡ አልማዝ በቀጣይ ለሥራዋ ትኩረት ሰጥታ በጥንቃቄ ማከናወን እንዳለባት ማስገንዘብም ጠቃሚ ነው፡፡ ይህ ሒደት መተላለፍ ያለበት ይበልጥ ትምህርታዊ በሆነ መንገድ እንጂ ‹‹አንቺ ቀርፋፋ፣ የማያምርብሽ፣ የማይሆንልሽ! በመንገድሽ ላይ ምን እያየሽ ነው የምትደናበሪው?›› የሚሉ ስድቦችና በብስጭት የታጀቡ አላስፈላጊ ንግግሮችን መጠቀም በሕፃናት የሰብዕና ዕድገት ላይ የሚኖሯቸው አሉታዊ ተፅዕኖ እንዲህ በቀላሉ የሚገመት አይሆንም፡፡

በጓደኞች ፊት የሚሰነዘሩ ቁጣዎችና ግሳፄዎች፡ ምናልባት አንድ ሕፃን የማያስፈልግ ጠባይ የሚያሳይ ከሆነ ከጓደኞቹ ራቅ አድርገን በግል ማነጋገር መልካም አቀራረብ ነው፡፡ አንዳንዴ ምክር ፈላጊውን ሕፃን ራቅ ወዳለ ሥፍራ መውሰድ ወደ እንቅስቃሴው ተመልሶ ሲመጣ ሁኔታውን ተረጋግቶ እንዲከታተል ይረዳዋል፡፡

 

ጠቃሚ አባባሎችን መጠቀም፡ አንድ ሕፃን ሊሞክረው ወይም ሊሠራው የሚገባውን ተግባር ማመላከት ተመራጭ ነው፡፡

ለምሳሌ፡-

ሀ. መምራት የሚያስችሉ አገላለፆች

‹‹ከተረቱ በኋላ ምን አይነት ነገር እንደሚከተል ለማወቅ እናዳምጥ፡፡››

‹‹ቁርሳችንን መብላት እንደጨረስን ለጨዋታ ከክፍል ውጪ እንወጣለን፡፡››

‹‹ለእያንዳንዱ የቀለም ዓይነት ራሱን የቻለ ብሩሽ ተጠቀሙ፡፡ ቀለማት ለረዥም ጊዜ ብሩህ ሆነው ሊቆዩ ይችላሉ፡፡››

ለ. መምራት የማያስችሉ አገላለፆች

‹‹ታሪክ እያነበብን ስለሆነ አታውራ፡፡››

‹‹የጨዋታ ክፍለ ጊዜ ስላልሆነ ወደ ውጪ ወጥታችሁ መጫወት አትችሉም፡፡››

‹‹ቀለማት ያጨቀያሉና ሁሉንም ብሩሾች ቀለም ውስጥ አትንከሯቸው፡፡››

ነፃነትና መብት፡ የሕፃናትን ነፃነት መሠረታዊ መብቶች ማክበር አስፈላጊ ቢሆንም ገደብ ሊበጅለት ይገባል፡፡ ይህም ማለት ለሕፃናት የሚሰጡ መሠረታዊ የነፃነት ሰብአዊ መብቶች አስፈላጊ መሆን አጠያያቂ ባይሆንም የነፃነት ደረጃ አንፃራዊ መሆን ይኖርበታል፡፡ ሕፃናት ውሳኔ አሰጣጥን እንዲማሩ ምርጫዎችን መስጠት ይኖርብናል፡፡ በዚህም መሠረት የእኛ የሥራ ድርሻ የአማራጮቹን መጠን መወሰንና ተቀባይነት ያላቸውን አማራጮች ብቻ ማቅረብ ይሆናል፡፡ በመቀጠል በማዕቀፍ ውስጥ በነፃነት እንዲንቀሳቀሱ እንፍቀድላቸው፡፡ ለምሳሌ ሕፃናት ያለ ቤተሰባዊ ቁጥጥር ከቤት ውጭ ሊንቀሳቀሱ አይችሉም፡፡ በክፍልም ውስጥ ሌላውን ሕፃን መጉዳት ወይም የሌላውን ሕፃን እንቅስቃሴ ማወክና ማደናቀፍ መብት የላቸውም፡፡ ሥዕሎችን ቀለም መቀባት፣ በቁርጥራጭ እንጨቶች ሕንፃ መገንባት፣ ቀለማትን ማዛመድ…..ወዘተ በነፃነት የሚተገበሩ ተግባራት ናቸው፡፡ እነዚህ ተግባራት በመማር ማስተማር ሒደት ውስጥ መልካም አማራጮች ናቸው፡፡ ይሁን እንጂ የትኞቹንና ምን ያህሎቹን አማራጮች መፍቀዳችን የሚወሰነው በእኛ እንክብካቤ ሥር ባሉ ሕፃናት ብዛት፣ ኃላፊነትን በተሸከሙ አዋቂ ሰዎች ቁጥር፣ አመቺና በቂ ቦታ መኖርና ሕፃናትን የመውደድ ሁኔታዎች ላይ ነው፡፡

አንዳንዴ ምርጫዎች የማይገኙባቸው ሁኔታዎች አሉ፡ እንዲህ ዓይነት ሁኔታ ሲያጋጥም ሕፃናትን ማስጎምዠት አይኖርብንም፡፡ ለምሳሌ ሕፃናት በክፍል ውስጥ የቀለም ቅብ፣ የማጣበቅና የሌሎች ተጨማሪ ተግባራት ክፍለ ጊዜ በቅርቡ ነበራቸው እንበል፡፡ አሁን ደግሞ የማፅዳትና የተበታተኑ ዕቃዎችን ወደ ቦታቸው መልሶ በሥርዓት የማስቀመጥ ጊዜ ነው እንበል፡፡ በዚህ ሁኔታ ላይ ‹‹አሁን ማፅዳት ትፈልጋላችሁ?›› በማለት ብንጠይቃቸውና አብዛኞቹ ‹‹አንፈልግም!›› የሚል መልስ ቢሰጡን አስቸጋሪ ይሆንብናል፡፡ በነገራችን ላይ ጥያቄው ‹‹እንፈልጋለን›› ወይም ‹‹አንፈልግም›› ለማለት ግልጽ ምርጫ የሚሰጥ ነው፡፡ ጊዜው የፅዳት ጊዜ በመሆኑ በጥያቄ መልክ ያልቀረበ ቀለል ያለ አነጋገር ቢሆን ይመረጣል፡፡ ለምሳሌ ‹‹አሁን የማፅዳትና የተበታተኑትን ዕቃዎች ሰብስቦ ወደ ቦታቸው በመመለስ በሥርዓት የማስቀመጥ ክፍለ ጊዜ ነው›› በማለት መልዕክቱን ማስተላለፍ ተገቢ አቀራረብ ነው፡፡ በሌላ አነጋገር ‹‹ሕፃናት አሁን አሸዋ መበተን የለብንም፤›› በማለት ከተናገርን በኋላ ‹‹መበተን አለብን እንዴ?›› የሚል ጥያቄ ካቀረብን ‹‹አዎ መበተን አለብን!›› ለሚል ምላሽ ሊያጋልጠን ይችላል፡፡ ስለሆነም በመጀመሪያ ካቀረብነው መልካም አባባል ጋር ጥያቄ በማስከተላችን ችግሩ እንዲከሰት አድርገናል፡፡

 

ለሕፃናት የሚኖረን አቀራረብ፡ ከሕፃናት ጋር ስንነጋገር ለስላሳ ወይም ረጋ ያለ ድምፅ መጠቀም ጠቃሚ ነው፡፡ ሕፃናት የሚማሩት በምሳሌ ነው፡፡ ወላጆችና መምህራን ለሕፃናት ነገሮችን አዛምደን የምንገልጽበትና ለዛ የተላበሰ አቀራረባችን ሕፃናት በመደበኛ የመማር ማስተማር ሒደት ውስጥ ከሚያገኙት ዕውቀት ያላነሰ ያስተምራቸዋል፡፡ ታጋሽነታችን፣ ደስተኛነታችንና ሕፃናትን መውደዳችን ከሕፃናት ጋር መግባባትን ይፈጥርልናል፡፡ ሕፃናት ለእኛ በጣም ጠቃሚ መሆናቸውን እናሳያቸው፡፡ እያንዳንዱ ሕፃን መምህሩና ወላጆቹ የእርሱ ተንከባካቢ መሆናቸውን እንዲረዳና በተለየ ሁኔታ ተፈላጊ ሰው መሆኑ እንዲሰማው ማድረግ ጠቃሚ ነው፡፡ ከሕፃናት ጋር ባለን የዕለት ከዕለት ግንኙነት እያንዳንዱን ሕፃን በስም ጠርተን የምናነጋግርበት ጊዜ ይኑረን፡፡ አንድ ወይም ሁለት ዓረፍተ ነገሮችን ለሕፃኑ መወርወር በመካከላችን ሞቅ ያለ ግንኙነት ለመፍጠር በጣም ይረዳናል፡፡ ለምሳሌ ‹‹ናስር እንደምን አደርክ? ትናንትና አጣንህ? አሞህ ነበር?››፣ ‹‹ሄርሜላ ምን ዓይነት ውብ ጫማ ነው የተጫማሽው? ይመቻል?›› በማለት ለተወሰነ ጊዜ ማነጋገር ጠቃሚ ነው፡፡ ከአካባቢያችን ባህል ጋር የማይጋጭብን ከሆነ ከሕፃናት ጋር ስንወያይ በተቻለ መጠን ወደ ሕፃናቱ ዓይኖች ጎንበስ ወይም በርከክ በማለት ፊት ለፊት እያየን እናነጋግራቸው፡፡

ሕፃናት ስኬታማ የመሆን ስሜት እንዲሰማቸው የምንፈልግ ከሆነ አቅጣጫ ማስያዝ የወላጆችና የመምህራን ተግባር ነው፡፡ አንዳንድ ሕፃናት የተለዩ ተግባራትን ለማከናወን ድጋፍ ይፈልጉ ይሆናል፡፡ ድንጉጥና ዓይን አፋር ሕፃን ሊበረታታና ሊደፋፈር ይገባዋል፡፡ ረባሽ፣ አመጸኛ ወይም ሥርዓተ አልበኛ የሆነ ሕፃን መረጋጋትን እንዲማርና እንዲለማመድ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ አንድ ሕፃን ደንታ ቢስ፣ ሞገደኛ፣ ጠበኛ ወይም አምባጓሮኛ የመሆን ጠባይ ሲያንፀባርቅ ሰብእናው በሥርዓት አለመቀረፁን ያሳያል፡፡ ምናልባት በክፍል ውስጥ ለሕፃኑ የተሰጠው ተግባር አስቸጋሪና ተስፋ አስቆራጭ ሆኖበት ወይም ቤተሰባዊ ችግር ኖሮበት ወይም ሌላ ችግር ገጥሞት ሊሆን ይችላል፡፡ ሕፃናት ስኬታቸውን እንዲያውቁ ችሎታቸውንና አቅማቸውን ያገናዘቡ ተግባራት እንስጣቸው፡፡ በአፀደ ሕፃናት ውስጥ ያሉ ሕፃናትን በትኩረት መከታተላችን ለእያንዳንዳቸው የሚሆን ተስማሚ ተግባር አዘጋጅተን መቅረብ እንድንችል ይረዳናል፡፡ ሕፃናት ሊያከናውኗቸው ወይም ሊማሩባቸው የሚችሉ ተግባራት ሁሌም ሊኖሩን ይገባል፡፡ ይህንን ካላደረግን ግን ሕፃናት ዕረፍት የለሽ፣ ቁንጥንጥና ስልቹ ይሆኑብናል፡፡ ስለሆነም ዝግጅቱ ቀደም ብሎ መጠናቀቅ ይኖርበታል፡፡ ከሕፃናት ጋር ስንሆን ትኩረታችን በሙሉ በሕፃናቱ ላይ እንጂ ነገሮችን በማስተካከል የተጠመድን መሆን የለብንም፡፡ አስፈላጊ የትምህርት መርጃ መሣሪያዎችን ከክፍለ ጊዜው ቀደም ብለን ለሥራ ዝግጁ እናድርጋቸው፡፡

የሕፃናት ደህኅነት፣ ትምህርት ቤትና መልካም ቤተሰባዊ ግንኙነት፡ አፀደ ሕፃናትን ለማደራጀት ወይም ለማዋቀር የምንፈልግ ከሆነ ከምናስበው በላይ በርካታ መንገዶች ይኖራሉ፡፡ ይሁን እንጂ አንድ ወጥ የሆነ አደረጃጀት የለም፡፡ አብዛኞቹ አፀደ ሕፃናት በአካባቢያቸው ሁኔታ ላይ ተመሥርተው የተዋቀሩ ናቸው፡፡ የእርስዎ አፀደ ሕፃናት የሚገኘው ሰው በበዛበትና በተጨናነቀ የከተማ መኖሪያ ሥፍራ ውስጥ ነው? ወይስ ሰፊ ቦታ ባለው የገጠር አካባቢ? ከመደብር የሚገዙ ትምህርታዊ ዕቃዎችና መሣሪያዎችን የማግኘት ዕድል አለዎት? ወይስ ተፈጥሮ የለገሰችዎት እንደ እንጨት፣ ቀርከሃ፣ ድንጋይ፣ ተክሎች የመሳሰሉ ተፈጥሯዊ ሀብቶች? አዲስ አፀደ ሕፃናት እየመሠረቱ ከሆነ ያልተነካ ወይም ያልተጎዳ ተፈጥሮዊ አካባቢን በተቻለ መጠን ከልሎና ጠብቆ ማቆየት ብልህነት ነው፡፡ በተጨማሪም አፀደ ሕፃናታችን ከሕፃናት መኖሪያ ሠፈር ብዙ ሳይርቅ በአጭር የጉዞ ርቀት ላይ የተደራጀ ቢሆን ተመራጭ ነው፡፡ ሕፃናት አድካሚ ርቀት የሚጓዙ ከሆነ ወደ አፀደ ሕፃናታችን ላይመለሱ ይችላሉና የትምህርት ቤቱን አቀማመጥ ማጤን ጠቃሚ ነው፡፡ ይሁን እንጂ አንዱ ከሌላው ተራርቆ በሚኖሩበት የገጠር ቤተሰብ አሰፋፈር የጉዞ ጊዜን ትኩረት ሰጥቶ ማቀድ አስፈላጊ ነው፡፡ አፀደ ሕፃናታችን የትም ይሁን የት፣ መጠኑና ስፋቱ ምንም ይሁን ምን በአዕምሯችን ተገቢ ሥፍራ ማግኘት የሚገባቸውን መሠረታዊ ጉዳዮች በቀጣይ መጣጥፌ እስከምመለስባቸው ድረስ ለዛሬ የሕፃናት የደኅንነት ስሜት መሠረት የሚጣለው መጀመሪያ በመኖሪያ ቤቶች ውስጥ ስለሆነ ሕፃናት ወደ ትምህርት ቤት ከመሄዳቸው በፊት ወላጆች ማወቅ የሚገባቸው አንድ፣ ሁለት ነጥቦችን እዚህ ማንሳታችን ተገቢ ይሆናል፡፡ ወላጆች ልጆቻቸው ውሏቸውን ስለሚያሳልፉባቸው አፀደ ሕፃናትና በአፀደ ሕፃናት ውስጥ ስለሚያበረክቷቸው መልካም ተግባራት ቀድመው እንዲያውቁ ማድረግ የወደፊት ተሳትፏቸው ይበልጥ ጠቃሚ እንዲሆን የሚያስችል መሆኑን ባለፈው መልዕክታችን መጠቆማችን ይታወሳል፡፡ ስለሆነም በተወሰነ ጊዜ ወላጆችን የሚያሳትፉ የውይይት ፕሮግራሞች አቅዶ መተግበር ጠቀሜታው የጎላ ነው፡፡ በውይይት ሒደት ቀለል ያሉ የኅትመት ውጤቶችን ማሠራጨትና መረጃዎች ለእያንዳንዱ ወላጅ እንዲደርሱ ማድረግ ይቻላል፡፡ የፊልም፣ የስላይዶችና የሚና ጨዋታ ፕሮግራሞችንም ማዘጋጀት ይቻላል፡፡ በወላጆች መካከል የሚደረግ ውይይት አንዱ ከሌላው የሚማርበት መልካም አጋጣሚ ነው፡፡ በሁኔታዎች ብቻቸውን አለመሆናቸውን ይገነዘባሉ፡፡ አምቀውና ተጭነው የያዟቸውን ሐሳቦች፣ ስሜቶች፣ ፍላጎቶች፣ ችግሮች. . .ወዘተ ለሌላ ሰው ስለሚያካፍሉ እኛ ከእነርሱና ስለ እነርሱ የመማር ዕድል ይኖረናል፡፡ ስለ ሕፃናት የኋላ ታሪክና ልምድ ቀድመን ግንዛቤ ካገኘን ውጤታማ ሥራ መሥራት እንችላለን፡፡

ወላጆችን አጅበን ወደ ውይይቱ መድረክ ስናመጣቸው እግረ መንገዳችንን ስለ አመጋገብ ዘዴ፣ ስለ ሕፃናት አስተዳደግ፣ ስለ ልዩ ፍላጎት፣ ስለ ልዩ ችግሮች (አልጋ ላይ ስለመሽናት፣ ጣት ስለመጥባት፣ ዘግይቶ ስለመተኛት) እና የመሳሰሉ ጥያቄዎችን በማንሳት የበኩላችንን ሙያዊ አስተያየት እንስጣቸው፡፡ ምናልባትም አንዳንድ ወላጆች ተመሳሳይ ችግሮቻቸውን በጨዋታ ወይም በቀልድ መልክ ሊያንፀባርቁ ይችላሉ፡፡ ማድረግ የሚቻል ከሆነ በቡድን ውይይት ወቅት ለወላጆች ቀለል ያሉ ምግቦችን (ዳቦ፣ ዳቦ ቆሎ፣ ቆሎ፣ ብስኩት፣ ሻይ፣ ቡና . . .ወዘተ) ማቅረብ ውይይቱን ይበልጥ ወዳጃዊ መንፈስ እንዲኖረው ይረዳል፡፡ ይህ የውይይት መድረክ በቀጥታ በሕፃናት የደኅንነት ስሜት ላይ አዎንታዊ ድርሻ አለው፡፡ ለምሳሌ በውይይቱ ወቅት የልጆች አስተዳደግን በተመለከተ የአባቶች ሚና ምን መሆን አለበት? የሚል ርዕስ የመወያያ ነጥብ ሊሆን ይችላል፡፡ በአንዳንድ ባህሎች የሕፃናት ጉዳይ ሁሉ የእናቶች ኃላፊነት ነው ተብሎ ስለሚታመን አባቶች ከአፀደ ሕፃናት የራቁ ናቸው፡፡ በሌሎች ባህሎች ደግሞ እናቶች በቤት ውስጥ ሥራ የተወሰኑ በመሆናቸው ሕፃናትን አጅበው ወደ አፀደ ሕፃናት የሚሄዱ አባቶች ብቻ ናቸው፡፡ ስለሆነም እንደ አካባቢው ባህል አባቶችን ወይም እናቶችን በተናጠል የሚያስተናግዱ መድረኮች ማዘጋጀት መልካም ነው፡፡ እነዚህ የውይይት መድረኮች ወላጆች እንደየፍላጎታቸውና ችሎታቸው የትምህርት መርጃ መሣሪያዎችን፣ መጫወቻዎችን፣ አሻንጉሊቶችን በመሥራትና በመጠገን እንዲሁም ለሕፃናት የሚሆኑ የተለያዩ መጻሕፍትን በመለገስ ለትምህርት ቤቱ ጠቃሚ አገልግሎት የሚሰጡባቸው መድረኮች ናቸው (ለምሳሌ የጨርቅ ወይም የሹራብ ኳሶች፣ የቁርጥራጭ ጨርቅና ሌሎች አሻንጉሊቶች፣ ቦርሳዎች፣ ተፍቀው የተሠሩ የእንስሳት ምስሎች ወይም ቅርጾች፣ የፎጣ መስቀያዎች . . .ወዘተ)፡፡ በተጨማሪም እነዚህ የውይይት መድረኮች ወላጆች ከልጆቻቸው ጋር የሚያጫወቷቸውን ጨዋታዎች የሚማሩባቸው መልካም አጋጣሚዎች ናቸው፡፡ ከወላጆች የሚሰበሰቡት የአሻንጉሊቶችና የመጻሕፍት ብዛት እየጨመረ ሲመጣ ኢኮኖሚያዊ አቅማቸው ደካማ ለሆኑ ወላጆች በማዋስ ልጆቻቸውን በቤታቸው ውስጥ እንዲረዱ የሚያስችል ቤተ መጻሕፍት ማደራጀት እንችላለን፡፡ በአፀደ ሕፃናት ውስጥ ወላጅ ከልጁ ጋር በአንድ ተግባር እንዲሳተፍ የሚያስችል ክፍለ ጊዜ መመደብ የወላጅና ልጅ ግንኙነትን ከማጠናከሩም ባሻገር የአፀደ ሕፃናታችንን ውበት ይጨምራል፡፡ ሆኖም ከወላጆች ጋር የሚደረጉ ግንኙነቶች የትልቅ ቡድን ስብሰባዎች ብቻ መሆን የለባቸውም፡፡ ከአንድ ወይም ሁለት ወላጆችም ጋር ስብሰባዎች ሊያዘጋጁ ይችላሉ፡፡ እነዚህ ስብሰባዎች ወላጆች ስለ ልጆቻቸው ምን እንደሚያስቡና ወደፊት ምን እንዲሆኑላቸው እንደሚፈልጉ ለማወቅ ዕድል ይፈጥርላቸዋል፡፡ በትምህርት ዓመቱ ከወላጆች ጋር የመሠረትናቸውን ግንኙነቶች አጠናክረን መቀጠሉ አማራጭ የለውም፡፡ ከወላጆች ጋር በዓመቱ መጨረሻ አንድና ረዥም ስብሰባ ከማካሄድ በርካታ አጫጭር ኮንፈረንሶችን ማዘጋጀት ይመረጣል፡፡ በተጨማሪም ከወላጆች ጋር የሚኖረንን ግንኙነት በደብዳቤዎች፣ መጽሔቶች፣ ጋዜጦችና በስልክ ጥሪዎች አማካይነት አጠናክረን መቀጠሉ ለወደፊት ግንኙነታችን ጠቃሚ ነው፡፡

ወላጆች ልጆቻቸውን ለማድረስ ጠዋት፣ ጠዋት ወደ አፀደ ሕፃናታችን በሚመጡበት ወቅት ከእነርሱ ጋር ከምንለዋወጣቸው አንድና ሁለት ቃላት ውስጥ ጠቃሚ መረጃዎችን ማግኘት እንችላለን፡፡ በተጨማሪ በአፀደ ሕፃናታችን የመግቢያ በር ላይ ለወላጆች ብቻ የሚያገለግል የአስተያየት መስጫ ኤንቨሎፕ ወይም መዝገብ ካዘጋጀን ከወላጆች ጋር የሚኖረን ግንኙነት ይበልጥ ይጠናከራል፡፡ ወላጆች ከሚያደርጉት የአፀደ ሕፃናታችን ጉብኝት በተጨማሪ እኛ መምህራንም በዕቅድ ላይ ተመሥርተን የሕፃናትን መኖሪያ ቤቶች የመጎብኘት ተነሳሽነት ቢኖረን መልካም ነው፡፡ ሆኖም ግን የመኖሪያ ቤት ጉብኝት ለማድረግ ተስማሚ ወቅቶችን መምረጥ ተገቢ ነው፡፡ ለምሳሌ አንድ ሕፃን በሚታመምበት ወቅት መጎብኘት ይቻላል፡፡ በተጨማሪም ወላጆች ስለ ልጆቻቸው የጽሑፍ መረጃዎችን እንዲይዙ እንፈልግ ይሆናል፡፡ ነገሩ እንዲህ ከሆነ ወላጆች ልጆቻቸውን ተከታትለው መረጃ እንዲሰበስቡ የሚያስችሏቸው መሪ ጥያቄዎችን አዘጋጅተን እንስጣቸው፡፡ ማንበብና መጻፍ የሚችሉ ወላጆች ከሆኑ ለጥያቄዎቹ የተሰጡትን መልሶች በማስታወሻ ደብተራቸው ላይ መዝግበው እንዲይዙ በአክብሮት እንጠይቃቸው፡፡

ሊቀርቡ የሚችሉ ጥቂት ጥያቄዎች የሚከተሉትን ሊመስሉ ይችላሉ፡      ልጅዎ ከሌሎች ሕፃናት ጋር ይቀላቀላል? ይተባበራል? በምን ዓይነት ሁኔታ ይተባበራል? የጋራ ጨዋታ ለመጫዎት ከጓደኞቹ መካከል ማንን ይመርጣል? መሳተፍ የሚፈልጋቸው ተግባራት የትኞቹ ናቸው? ለምን ያህል ጊዜ መሳተፍ ይፈልጋል? ለብቻው መጫዎት የሚፈልገው የጨዋታ ዓይነት ምንድን ነው? ተግባራትን ይፈጥራል? ወይስ በሚሰነዘሩ ሐሳቦች ላይ ያተኩራል? ሌሎች ሰዎች የሚሉትን ለማድመጥ ፈቃደኛ ነው? ከሰዎች ጋር ያለው ማኅበራዊ ግንኙነት ምን ይመስላል? ገደቦችን ይቀበላል? ይስማማል? ስሜቶችንስ እንዴት ያስተናግዳል? ስለራሱ ያለው ስሜት ምን ይመስላል? የሚሉና መሰል ጥያቄዎችን በማንሳት የምንሰበስባቸው መረጃዎች ሕፃናት በትምህርት ቤት ውስጥ ደኅንነታቸው ተጠብቆላቸው እንዲውሉ ከሚያስችሉ ሁኔታዎች ውስጥ ጥቂቶቹ ናቸው፡፡ በመሆኑም በሕፃናት ደኅንነትና እንክብካቤ አስፈላጊነት ላይ ተጨማሪ መሠረታዊ ነጥቦችን በቀጣይ መልዕክቴ ይዤ እስከምቀርብ ድረስ ሁላችንም በያለንበት ቸር ይግጠመን እያልኩ ለዛሬ እሰናበታለሁ፡፡ መልካም መልካሙን ለሕፃናት!!!

ከአዘጋጁ፡- መምህር ሣህሉ ባዬ በትምህርት ዝግጅታቸው፣ ‹‹MA in Chid Development, BA in Psychology, MBA & IDPM in Project Management›› አግኝተዋል፡፡ ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ ሲሆን፣ ጸሐፊውን በኢሜይል አድራሻቸው www.enrichmentcenters.org and/or [email protected] ማግኘት ይቻላል፡፡

የነገውን ሰው ማነፅ- ይድረስ ለወላጆችና ለመምህራን
በመምህር ሣህሉ ባዬ