Skip to main content
x

ጣፊያና ሻኛን እንለይ እንጂ!

ሰላም! ሰላም! ‹‹የሰው ልጅ ባህሪው የሚወሰነው አካባቢውን ለመቋቋም በሚያደርገው ተጋድሎ መሆኑን ያወቅኩት ገና በልጅነት ዘመኔ ነበር . . .›› አለ ብሎ ምሁሩ የባሻዬ ልጅ ስለሌኒን ወዳጅ ማክሲም ጎርኪ ሲያጫውተኝ ሰነበተ። እኔስ ማነኝ ብዬ ተራዬን የሚከተለውን አልኩ። ‹የሰውን ልጅ ባህሪ ለማወቅ የሚሳነው ሚሊዮን ለማካበት በሚያደርገው ተጋድሎ መሆኑን የተረዳሁት በዘመነ ትራንስፎርሜሽን ነው። አይደለም እንዴ? ወዳጅንም ጠላትንም፣ ሰይጣንንም አምላክንም ገንዘብ ተክቶታላ። መቼም ይኼን አለ ተብዬ በመጭው ትውልድ ለመዘከር ሌኒንን ማጫወት አይጠበቅብኝም። ሚሊዮን ማጫወት ከቻልኩ እንኳን መጪው ትውልድ ጨረቃና ከዋክብትም ይንጫጩልኛላ። ምነው ጫጫታ በዛባችሁ? እውነት ነው የቀን አበል ከሌለው እንኳን ጫጫታ ዝምታም ያሰድዳል። ድሮ ድሮ ሰው ከሞተ በኋላ ምን ይሆናል ሲባል ‹ኮከብ› የሚሉንን ታስታውሷቸዋላችሁ? ኮከብ ቆጠራ የተጀመረው እኮ በዋዛ አይደለም። እውነቴን ነው።

የድሮ ሰው በኮከብ አምናለሁ ማለቱ በሰው ልጅ አምናለሁ ለማለት እኮ ነው። የሚረባውን ይልቅ የዛሬን ጠይቁኝ። ዛሬስ? ዛሬማ አዳሜ እምነቱ ሚሊዮን ሆኗል። ድንገት ቀና ብሎ ወደ ሰማይ አንጋጦ ዓይኑ ኮከብ ሲያይ ምን ትዝ የሚለው ይመስላችኋል? ኧረ ምንድነው ነቃ በሉ እንጂ። አካውንቱ አትሉም እንዴ። ነው ቆጠራ ላይ ናችሁ? መቼም ኮከብ አትቆጥሩም በፀሐይ ዘመን። እናላችሁ ‹ሀብትን ደግፌ ድህነትን ነቅፌ› ዛሬ በፊታችሁ ስቆም አቋሜን በአጭሩ ላስጨብጣችሁ፡፡ አጭር ዓርፍተ ነገር አስከትዬ ልመሠርትም እወዳለሁ። እርሱም አጥብቀው ከያዙነት ሰውም ገንዘብ ነው የሚል ነው። አለ አይደል ሠርቶ ማግኘት ፀጋ ቢሆንም አንዳንዴ የማየው የፍቅር መቀዝቀዝ፣ መራራቅና መናናቅ ኮከቡ ልቤን አደብዝዞት ያድራል። ለአንድ ደላላ ልብ ግድ ባይኖራችሁም ለአንድ ኮከብ ሰው መቼም ርህራሔ አታጡም። ከተሳሳትኩ በጥልቅ ለመታደስ ዝግጁ ነኝ።

የገንዘብን ነገር ካነሳን አይቀር የኑሮን ነገር መበርበር ግድ ነውና ሰሞኑን አንድ ቤት መግዛት የፈለገ ዳያስፖራ አጋጠሞኝ ነበር። ያው የዘንድሮ ሻጭና ገዥ ታሪክ ለእናንተ ምኑም አይነገርም። ብቻ ራሱን ሰርቆ በሰው ላትርፍ የሚለው በዝቶ ናላዬን ሲያዞረው ይውላል። ኋላ ከብዙ ውጣ ውረድ በኋላ ከዳያስፖራው ጋር ስንጫወት ድንገት ውሎ አድሮ አትርፎ ለመሸጥ ካሰበ በማለት፣ ‹‹ተመልሰህ ትሄዳለህ?›› ብዬ ጠየቅኩት። ‹‹ፎር ጉድ ነኝ›› አለኝ። ሰዋሰውን እርሱት። ይኼ እንግሊዝኛና መቶ ብር ዘንድሮ የሚገባበት አጥቷል። ‹‹ኧረ?›› ስለው ቅስሜ እየተሰበረ፣ ‹‹ከዚህ በኋላ ምን ተብሎ ይኬዳል? አገሬን መለወጥ አለብኝ። የመጣሁት ወገኔን ለመቀየር ነው፤›› ብሎ ብዙ አወራኝ። እንግዲህ ካወራው የማስታውሰውን ነግሬያችኋለሁ። ቀሪውን ለመስማት ትዝ ያለኝን ታዋቂ ታሪክ መርሳት ነበረብኝ።

አንዴ የባሻዬ ልጅ፣ ‹‹ዘመኑ የመረጃ እንጂ የታሪክና የእውቀት ስላልሆነ ወሬ ስትጀምር ‘ታዋቂ’ ብለህ አትጀምር . . .›› ያለኝ እዚህ በቀይ እስክሪቢቶ አስምሩበት። ቀይ እስኪርቢቶ ያላችሁን ብቻ ይመለከታልና ወሬ ሳላበዛ ታሪኩን በአጭሩ ላስታውሳችሁ። ሰውዬው ናቸው አሉ መጀመሪያ ዓለምን ለመቀየር አስበው ተነሱ። አልሆን ሲላቸው ወደ አገር ወረዱ። ከዚያ እናንተም እንዲህ እንዲህ እያላችሁ ወደ ታች መውረድ ነው። የዴሞክራሲ ጥማት ገደለን እያሉ ሀተታ የማዳመጥ ብቃት ያነሳቸው ስላሉ ብዬ ነው ‘ስኪፕ’ ያደረግኩት። መጨረሻ ላይ ሰውዬው የአልጋ ቁራኛ ሲሆኑ ነገሩ መሆን የነበረበት የተገላቢጦሽ ነበር። መጀመሪያ ራስን መለወጥ። ከዚያ ሁሉ ይከተላል። ባሻዬ ይኼን ታሪክ ደጋግሜ ሳጫውታቸው፣ ‹‹የለም መጀመሪያ ጽድቁንና ሰማዩን መፈለግ ነው። ከዚያ ነው ሁሉ የሚከተለው . . .›› እያሉ ወሽመጤን ይቆርጡታል። ወሽመጤ ርዝመቱ አይገርምም ግን?

ህልምና ወሽመጥ ባይረዝም ኖሮ እንጃ የአዳም ዘር መቀጠሉን። ብቻ እንደማየውና እንደምሰማው ከሆነ በህልም ፍቅር ጭልጥ ብሎ በእንቅልፍ የቀረው በዝቷል። የጤና ያርግልህ እንዳትሉት እንቅልፉ እንጂ ህልሙ የጤና የሆነ ቸግሯል። አንድ ደቀ መዝሙር ነው አሉ። መምህሩ ከሚሰጡት ጥበብና ትምህርት ይልቅ በስማቸው ይመካ ነበር። እና ተኝቶ በህልሙ፣ መምህሩ በመልዕክት ታጅበው በአክሊል በክብር ደምቀው አየር ላይ እየተንሳፈፉ ሲያስተምሩት ያያል። ጠዋት ተነስቶ ተጣድፎ ሄዶ ህልሙን ሲግራቸው፣ ‹‹እስኪ ድገመውና ና . . .›› አሉት። ቀኑን ተኛ። ማታውን አልነቃም። ህልሙ አልተደገመም። አዝኖ ወደ መምህሩ ሲጓዝ መምህሩ ፍትኃት እየተረገላቸው ደረሰ። በዚያች 24 ሰዓት በህልም ሲፈልጋቸው በገሃድ ካጣቸው መምህሩ የቀረበት ትምህርት አያስቆጭም? ብለን እንዳንቆጭ ደግሞ የእኛው እንቅልፍ ቁጭት አያሳልፍም።

ወደ ጉዳዬ ስመለስ ከታች መጀመር ያለበት ከላይ ይጀምራል። ምን ማለት መሰላችሁ? ተምሮ ተመርቆ ቀበሌ ወርዶ መልካም አስተዳደር ማስፈን ያለበት ብርቱ ንቁ ወጣት፣ በ26 ዓመቴ ፕሮፌሰር ተብዬ በቴሌቭዢንና በሬዲዮ ካላሰለቸኋችሁ ባዩ፣ ‘እኔና ትውልዴ ይህቺን አገር ካልተረከብን ቁልቁለቱ ይቀጥላል’ የሚላችሁ ዓይነቱን ማለቴ ነው። ይኼን ምን ትሉታላችሁ መሰላችሁ? ‘ልረከብ ማለትህ ብቻ በቂ ነው?’ ነዋ። ልንጠቅስ ቢልስ ኖሮ? ሆሆ! ‘ለሰበበኛ ምን መረቅ አታብዛበት’ ማለት እኮ ይኼን ነው። አቤት ግን ይኼኔ ይኼ ተረት በእንግሊዝኛ ቢሆን ኖሮ እኮ ቃሉ አይገደፍም ነበር። እንደ ወረደ መናገርና ማሰብ ስንፈራ ይኼው ከዘመን ዘመን የሚወራረድብንን የአስተሳሰብ ህፀፅ ሳናውቀው ሳንደግፈው አረጀን። ማምሻም ዕድሜ ነው ግድ የለም።

ብቻ ቅድም ቴሌቪዥንና ሬዲዮ ስል ባሻዬ ትዝ ብለውኛል። በቀደም እኔም ድለላዬን በጊዜ አጠናቅቄ በስንት ዘመኔ መክሰስ ልበላ ወደ ቤቴ አዘገምኩ። ጎበዝ  መክሰስ መብላት ማቆማችንን ልብ ብላችሁታል? ምን ነበረበት ስሪ ዲ፣ ሰቭን ዲ ቴክኖሎጂ በማስገባት ከአፍሪካ ቀዳሚ ብለን ስንኩራራ ዓለም ከሚስቅብን በቀን ሦስቴ የሚያበላ ጎተራ ባይኖራቸውም በቀን አራቴ የመብላት መርሐ ግብር አላቸው ብሎ ማስተዛዘኛ ቢነገረን? የምር! አንዱን ሳነሳ አንዱን ስጥል የማልረግጠው የለም። ላጫውታችሁ የፈለግኩት ምን መሰላችሁ? መክሰስ ልበላ ከቤቴ ስደርስ መብራት ጠፋ። የዘመኑ ሰው ፍቅርና መብራት ተመልሶ እስኪበራ ከመጠበቅ መቼስ ለህዳሴው ግድብ በሰላም መጠናቀቅ መጸለይ፣ ፍቅር ላጡት ምሕረት መለመን ነጥብ ያሰጣል። ወዲያው ዕጥፍ ብዬ (ፍሬቻ ያላበራሁት መብራት ስለሌለ ነው እንዳለው አሽከርካሪ) ባሻዬ ዘንድ ሄድኩ። ስደርስ በረንዳቸው ላይ በጋቢ ተጀቡነው ሬዲዮናቸውን እየጎረጎሩ ደረስኩ። ሳያቸው አንዱንም አያዳምጡም። ወደ ቀኝ ወደ ግራ ጣቢያ ማሽከርከሪያውን ይጫወቱበታል። ‹‹ባሻዬ ለምን አንዱን አይተውትም? እናዳምጠው እንጂ . . .›› እያልኩ ዱካ አውጥቼ አጠገባቸው ስቀመጥ፣ ‹‹የሚደመጥ ሲኖር እኮ ነው፤›› አሉኝ። ‹‹ተው እንጂ ባሻዬ የሚደመጥ አይጠፋም። ዋናው ጆሮ ነው፤›› አልኳቸው። እንዳሻህ ብለው አንዱ ጣቢያ ላይ ለቀቁት።

ባለጣቢያው አዘጋጁ ነው። ‘ይኼን ፕሮግራም ስፖንሰር ያደረጉላችሁ . . .’ ብሎ ሰባት ደቂቃ ስፖንሰሮቹን በግጥም በዜማ አሞካሸ። ምን ያበደ ፕሮግራም ተዘጋጅቶ ይሆን እያልኩ መቁነጥነጥ ስጀምር ወዲያው ዕጥፍ ብሎ ‘አንድ ወንድ ለወሲብ ብቻ ሲፈልግሽ የሚያሳይሽ አሥር ምልክቶችን ማስታወቂያ በኋላ እንነግርሻለን’ ብሎ ጠፋ። ያው እሱ ያስተዋወቀን ስፖንሰሮች አንድ በአንድ በበጀታቸው ያሠሯቸውን ማስታወቂያዎች አስደመጡን። አሥራ ምናምን ደቂቃዎች ላይመጡ ሄዱ። ፕሮግራሙ ሲመለስ ባልደረባውን አስተዋውቆ አሥሩን ዘረዘረ። አሁን ይኼ ለሴት ይነገራል? በአፍንጫቸው አይደለም እንዴ አነፍንፈው የሚያውቁት? ዕድሜ ለተፈጥሮ ፀጋቸው። አልኩ ባይ ሁላ . . .›› ብለው ባሻዬ ሬዲዮኑን ዘጉት። ኋላ ወደ እኔ ዞረው፣ ‹‹አጅሬ በገዛ ሬዲዮንህ የማድመጥ መብት አለህ። በሰው ጆሮ አስታኮ መስማት ግን ዕድሜ ለፀሐዩ መንግሥታችን ድሮ ቀረ፤›› ሲሉኝ ከት ብዬ ሳቅኩ። በሰው አፍ ለፍላፊው፣ በሰው ወርቅ ደማቂው፣ በሰው ጆሮ አድማጩ በዝቶ ቢያቅራቸው ነዋ። አሥር እውነቶች ግን የሚያልቁት መቼ ነው?!

በሉ እንሰነባበት። ሆድ ስለባሰኝ ወደ ባሻዬ ልጅ ደወልኩ። የተለመደችዋ ግሮሰሪያችን ተገናኝተን አንድ አንድ ስንል አመሸን። ብርዱ በአጥንት ይገባል። ብንጠጣ ብንበላ አልሞቀን ብሏል። ‹‹ዘንድሮ ደግሞ ከጥቅምት መስከረም ባሰ፤›› ይለኛል የባሻዬ ልጅ። ይኼን ሲል አንዱ ከሩቅ ሰምቶት፣ ‹‹ንፋስ ምን አለን? ከሕግ በላይ የሚወራው፣ አላስቆም አላስቀምጥ ያለን አልጠግብ ባይ ጉቦኛ የሚያጥበን አይብስም?›› አለው። ‹‹ነገር መጣልህ . . .›› አልኩና የካፖርቴን ኮሌታ ወደ ላይ ቀስቼ ጠንቀቅ ብዬ ተቀመጥኩ። ተጠንቅቀንም መዳናችንን እርግጠኛ አይደለንም እንዳትሉ ብቻ። ወይ እናንተ!

‹‹እና ምን ይሻላል?›› አለው አንዱ ተናግሮ አናጋሪ ወዲያ የተቀመጠ። ‹‹ማጥራት ነዋ። ማፅዳት ነው መፍትሔው። ሳይታክቱ መጥረግ . . .›› አለው። እኔ ብርዱን አልቻልኩም። የባሻዬን ልጅ ተሰናብቼ ወደ ቤቴ ገሰገስኩ። ስደርስ ቤቱ ተተራምሷል። ‹‹ምንድነው እሱ?›› ስላት ማንጠግቦሽን፣ ‹‹ቤት እያፀዳሁ . . .›› አለችኝ። ወገቧ እስኪቆረጥ ጎንበስ ቀና ትላለች። ‹‹በዚህ በሌሊት እንደ ዕብድ? ደግሞስ ከላይ ከላይ አፅድተሽ ሲነጋ በደንብ አታፀጂም?›› ብላት፣ ‹‹በረደኛ። ሲበርደኝ ሥራ ፈጠርኩ። ከአንገት በላይ ፅዳት ደግሞ እንደማልወድ ታውቃለህ ‹ዋት ኢዝ ሮንግ› ?›› ብላኝ እርፍ። ብርዱ ላይ የማንጠግቦሽ እንግሊዝኛ አጠቃቀም ሲጨመርበት አዞረኝ። ዘልዬ አልጋዬ ላይ ወጣሁ። ለማለት የፈለገችው ግን ገብቶኛል። የታይታ ሥራ፣ ከአንገት በላይ ፅዳት፣ ዛሬ ከትናንት እንደማይሻል ሁሉ አንገት እያስደፋን እባቡን፣ ጊንጡን፣ አይጡን፣ ምስጡን . . . አደላድሎ አስተኝቶብናል። እኮ እስከ መቼ በታይታ ሥራ? በአገም ጠቀም አካሄድ እንታሻለን? እስከ መቼስ ከላይ ከላይ? ዕውቀት የጎደለው፣ ማስተዋል የተሳነው ወሬስ እስከ መቼ? ኧረ ለመሆኑ ጣፊያና ሻኛ መለየት የሚያቅተን ለምን ይሆን? በቃ ተኝቻለሁ! መልካም ሰንበት!