Wednesday, December 7, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - ማስታወቂያ -
    - ማስታወቂያ -

    የጥራጥሬና ቅባት እህሎች የወጭ ንግድ አሁናዊ መልክና ትኩረት የሚያስፈልጋቸው ጉዳዮች

    - ማስታወቂያ -

    ተዛማጅ ፅሁፎች

    ኢትዮጵያ የተለያዩ ዝርያ ያላቸውን የጥራጥሬና ቅባት እህሎች ለማምረት የተመቸ የአየር ንብረት እንዳላት፣ በዓለም አቀፍ ገበያ የሚፈለጉ ልዩ ጣዕም ያላቸው የቅባት እህሎች ለማምረት ምቹነቷ በስፋት ሲወሳ የቆየ ጉዳይ ነው፡፡

    የኢትዮጵያ ጥራጥሬና ቅባት ምርቶች በአብዛኛው በውስን አገሮች ለገበያ ቢቀርቡም፣ የአገሪቱን የወጪ ንግድ ከሚሸፍኑት ምርቶች ከቀደምት ዝርዝር ውስጥ የሚመደቡ ናቸው፡፡

    ለአገሪቱ ሁነኛ የገበያ ምንጭ አማራጭ ተደርገው ወደ ውጭ የሚላኩት የጥራጥሬና ቅባት እህሎች ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ምርቶቹ በሚመረትባቸው አካባቢዎች በተፈጠሩ የሰላም መደፍረስ ጉዳዮች ሳቢያ፣ በዓለም ገበያ ተወዳዳሪዎች ብልጫ ምክንያት፣ እንዲሁም ከኮቪድ ወረርሽን መስፋፋት ጋር ተያይዞ ባሉ ችግሮች ውጤታማነቱን እየተገዳደሩት እንደሚገኙ ሲገለጽ ቆይቷል፡፡ 

    ለአብነትም ባለፉት አምስት ዓመታት አገሪቱ ሦስት ሚሊዮን ሜትሪክ ቶን የሚጠጋ የጥራጥሬ ምርቶችን ለዓለም ያቀረበች ሲሆን፣ በተለይም ወደ ውጭ የሚላከው የምርቶች መጠን በተለይም በ2010 ዓ.ም. ከፍተኛ ሆኖ ቢቆይም ቀጥሎ ባሉት ዓመታት እያሽቆለቆለ እንደመጣ ለዚህም ዋነኛው ምክንያቶቹ በሕገወጥ መንገድ ወደ ኬንያና ሌሎች አገሮች የሚደረገው ሕገወጥ ንግድና ሌሎችም ምክንያቶች ተጠቃሽ መሆናቸውን ሪፖርተር ከዚህ ቀደም በጉዳዩ ላይ ያነጋገራቸው የዘርፉ ተዋንያን መግለጻቸው ይታወሳል፡፡

    የቅባትና ጥራጥሬ ምርትን ወደ ውጭ አገሮች የሚያቀርቡ ላኪዎች የዘርፉን ተግዳሮት ከተለያየ አቅጣጫ የሚመነጭ እንደሆነ ያስረዳሉ፡፡ ሆኖም የዘርፉ እክሎች ዕልባት አግኝተው አገሪቱ በሚገባት ልክ ከዘርፉ የሚገኘውን ጥቅም እንድታገኝ መንግሥትና የሚመለከታቸው መንግሥታዊ ተቋማት፣ ላኪውና የተደራጀበት ማኅበር ሊሠሯቸው የሚገቡ ተግባራትን ያነሳሉ፡፡

    የኢትዮጵያ ጥራጥሬ፣ የቅባት እህሎችና ቅመማ ቅመም አዘጋጅቶ ላኪዎች ማኅበር ምክትል ፕሬዚዳንት አቶ ኤዳዎ አብዲ ለሪፖርተር እንዳስረዱት፣ የኢትዮጵያ ጥራጥሬና ቅባት እህሎች የገበያ ማነቆዎች ከመንግሥትና ከራሱ ከላኪው የሚመነጩ ናቸው፡፡

    የፀጥታ ችግር ያስከተለው ተፅዕኖ፣ የምርት ክምችት፣ የውልና ኢንቨስትመንት እርሻ አተገባበር ክፍተት፣ የዓለም አቀፍና የአገር ውስጥ የምርት ሳምንታዊ የዋጋ ንፅፅር አለመጣጣም፣ የብሔራዊ ባንክ የውጭ ምንዛሬ አጠቃቀም መመርያ፣ የውል ግዴታ አለመወጣት (ከዲፎልት ጋር የሚያያዙ ችግሮች)፣ የቻይና ጉምሩክ የኦንላይን ምዝገባ በተመለከተ እያጋጠሙ ያሉ ችግሮች የኢትዮጵያን የቅባትና የጥራጥሬ ምርት የአገር ውስጥና የውጭ ንግድ ማነቆ እንደሆነ ይገለጻል፡፡

     አቶ ኤዳዎ እንደተናገሩት፣ ቻይና ከፍተኛ የኢትዮጵያ ሰሊጥ ምርት መዳረሻ አገር ነበረች፡፡ ከሦስትና ከአራት ዓመት በፊት 50 በመቶ የሚሆነው የቻይና ሰሊጥ የሚሄደው ወደ ቻይና ገበያ የነበረ ቢሆንም ሆኖም በእነዚህ ሒደት ውስጥ አንደኛ የኢትዮጵያ የዋጋ ስሌቱ የተፎካካሪ አገሮችን ዋጋ ታሳቢ ያደረገ አልነበረም ብለዋል፡፡ ‹‹በሁለተኛ ደረጃ ከጥራት ጋር ተያይዞ የሚነሱ ጉዳዮች ነበሩ፡፡ ሦስተኛ የኢትዮጵያ ኤክስፖርተሮች የጥቂት ዶላር የዋጋ ልዩነት በሚያገኙበት ጊዜ ኮንትራቶችን ያለመፈጸም ተግባራት ይሠሩ ነበር፡፡ ይህን መሰል ስህተቶች በተደጋጋሚ መፈጸሙ ሌሎች አገሮች ማለትም እንደ ቡርኪና ፋሶ፣ ጊኒ፣ ቻድ፣ ናይጄሪያ፣ ሱዳን ከፍተኛ የሆነ የኤክስፖርት ማርኬት ውድድር ውስጥ በመግባት ሰሊጥን ማምረት ጀምረዋል፡፡ አገሮቹም ሰሊጥን ማምረት ሲጀምሩ ዒላማ ያደረጉት የቻይና ገበያን ነበር፤›› ሲሉ አቶ ኤዳዎ ተናግረዋል፡፡

    የኢትዮጵያ ላኪዎች ከፍተኛ ዋጋ ሲያቀርቡ፣ እነዚህ አገሮች ያነሰ ዋጋ እየሰጡ ተፈላጊውን ያህል ምርት ለቻይና ማቅረብ በመጀመራቸው ከዚህ ቀደም ከኢትዮጵያ ወደ ቻይና ይላክ የነበረው ምርት በእነዚህ አገሮች ምርት መተካት ከጀመረ ውሎ አድሯል፡፡

    ቻይና በተለይም ከምርት ጥራት ችግር እንዲሁም ከውል ግዴታ አለመወጣት ጋር ተያይዞ ተደጋጋሚ የሆነ ችግር ሲከሰትባት ሰታንዳርድ ወይም የላኪዎች ኦንላይን ምዝገባ ሥርዓት ለመዘርጋት መገደዷ ይነገራል፡፡ ከዚህም ውስጥ  ምርትን ወደ ቻይና የሚልክ ላኪ የማበጠሪያ ማሽን፣ የራሱ መጋዘንና ማከማቻ ያለው፣ ሲስተም ያለው የሚሉ ጉዳዮች በቀረበው ሰታንዳርድ ውስጥ የተቀመጡ መስፈርቶች ናቸው፡፡

    አቶ ኤዳዎ እንዳስታወቁት፣ በኢትዮጵያ የአስመጪነትን ሥራ ፕሮፌሽናል የሆኑ ሰዎች አይደሉም ሲሠሩ የቆዩት፡፡ በዚህም ምክንያት የተጠየቀውን መስፈርት ለማሟላት ችግሮች አጋጥመዋል፡፡

    ከተወዳዳሪ አገሮች የምርት ጥራት አቅርቦት መጠነ ሰፊ እንቅስቃሴ እንዲሁም ሌሎች መሟላት የሚገባቸው ቅድመ ሁኔታዎች በበቂ ሁኔታ ካለመሟላታቸው ጋር ተያይዞ ኢትዮጵያ በቻይና የቅባት እህሎች 50 በመቶ የነበረው የገበያ ድርሻዋ ወደ አሥር በመቶ ዝቅ ማለቱን ገልጸዋል፡፡

    መንግሥት በኤክስፖርት ንግድ ላይ የተሰማሩ የምግብ ማቀናበሪያ ኢንዱስትሪዎች ያለባቸውን የአቅም ውስንነት፣ የፋይናንስ፣ የቴክኒክ፣ የባለሙያ እገዛ ከግብርና ሚኒስቴርም ሆነ ሌሎች አካላት ጋር በመቀናጀት ለላኪዎች ዕገዛ በማድረግ ወደ ተፈላጊው ደረጃ ከፍ እንዲሉ ወይም እንዲመጡ ማድረግ የሚገባው እንደሆነ የዘርፉ ተዋንያን ይመከራሉ፡፡

    በኢኮኖሚ ከፍተኛ ዕድገት እያስመዘገቡ ባሉት እንደ ብራዚል፣ ህንድና ቬትናም ባሉት አገሮች የውጭ ንግድ አንዱ ስትራቴጂ አምራችና ላኪው በቅርበት አብሮ መሥራት እንደሆነ በተደጋጋሚ ይነሳል፡፡ ይህ ሲሆን የቴክኖሎጂ ሽግግር ይደረጋል፣ ባለሀብቱ ብዙ ነገር አውቆና ተገንዝቦ ለገበሬው በቀላሉ አስፈላጊውን ግብዓትና ድጋፍ ያቀርብለታል፡፡

    በአቶ ኤዳዎ ዕምነት ትልቁ ጉዳይ ላኪው የውጭ ንግድ አትራፊ የንግድ ሴክተር እንዲሆን መጣር ይገባዋል፡፡ ‹‹የኢትዮጵያ ገበሬ ተፈጥሯዊ ምርትን እያመረተ ዓለም የሚፈልገውን ምርት በኪሳራ መሸጥ የለበትም፤›› ብለዋል፡፡

    የኢትዮጵያ ጥራጥሬ፣ ቅባት እህሎችና ቅመማ ቅመም አዘጋጅቶ ላኪዎች ማኅበር በተጠናቀቀው ሳምንት አጋማሽ ዓመታዊ የጠቅላላ ጉባዔውን ሲያከናውን የንግድና ቀጣናዊ ትስስር ሚኒስትር ደኤታ አቶ ካሳሁን ጎፌ ተገኝተው ንግግር አድርገው ነበር፡፡

    አቶ ካሳሁን በንግግራቸው እንደገለጹት፣ አገሪቱ ባለፉት አሥር ወራት ከወጪ ንግድ ወደ 3.3 ቢሊዮን ዶላር አግኝታለች፡፡ ከዚህ ውስጥ የጥራጥሬ ቅባት እህልና ቅመማ ቅመም ዘርፉ 12.1 በመቶ ድርሻ አለው፡፡ የወጪ ንግድ በተመለከተ የሚደረግ ምክክር አምስት ነገሮችን ታሳቢ ያደረገ ሊሆን ይገባል ያሉት ሚኒስትር ደኤታው፣ እነሱም ጥራት፣ ጊዜ፣ መጠን፣ ቅንጅትና ዋጋ መሆናቸውን ጠቅሰዋል፡፡

    ላኪዎች ጥራቱን የጠበቀ ተወዳዳሪ የሆኑ ምርቶችን ወደ ምርት መዳረሻ አገሮች በማቅረብ የአገርንም ሆነ የራሳቸውን ጥቅም ማስከበር እንዳለባቸው ይታመናል፡፡ ነገር ግን ይህንን በተሟላ መንገድ ሲፈጽሙ አይስተዋልም፡፡ የሚያጋጥሙ የጥራት ችግሮች የአገሪቱን ምርቶች እስከ ማሳገድ የደረሱ ሲሆን፣ በተለይም ከተባይና ኬሚካል አጠቃቀም ጉዳዮች ጋር የሚስተዋለው ጉዳይ አሳሳቢ እየሆነ መምጣቱን መረጃዎች ያመላክታሉ፡፡

    የወጪ ምርቶች በዋናነነት ከተገዙበት ዕለት አንስቶ ባጠረ ጊዜ ጥራትን በጠበቀ መልኩ በጊዜ ወደ ውጭ መዳረሻ አገሮች በመሄድ የውጭ ምንዛሪን ለአገር በማስገኘት ለነጋዴው ትርፍ ማስገኘት ሲገባቸው፣ በአሁኑ ወቅት ከ200 ሺሕ ሜትሪክ ቶን በላይ ጥራጥሬና የቅባት እህሎች ተከማችተው እንደሚገኙ የሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ መረጃ ያመላክታል፡፡

     ይህንን ችግር ለመቅረፍ ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ ከኢትዮጵያ ጥራጥሬና ቅባት እህሎች አዘጋጅቶ ላኪዎች ማኅበር አመራሮች ጋር በተደጋጋሚ መክሮበታል ተብሏል፡፡ ምርትን በክምችት መያዝ በሕግ እንደሚያስጠይቅ መመርያ ጭምር በማሻሻል ለላኪዎች ደብዳቤ መላኩ የተነገረ ሲሆን፣ ደብዳቤውን ተከትሎ ምርታቸውን ለዓለም ገበያ ያወጡ ቢኖሩም በዚያው ልክ ማስጠንቀቂያውን በዝምታ አልፈው ምርት ይዘው የተቀመጡ አካላት እንዳሉ ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ አስታውቋል፡፡

    በኤክስፖርት አፈጻጸም ዙሪያ ያሉ ተግዳሮቶችን አስመልክቶ በጠቅላላ ጉባዔው ላይ በቀረበ ጥናት እንደታየው፣ በተያዘው ዓመት የመጀመሪያ ዘጠኝ ወራት የጥራጥሬ ምርቶች ከሚባሉት ውስጥ የምርት መጨመር አዝማሚያ ያሳዩ ይገኛሉ፡፡ ከገቢ አንፃር ቢቀንስም በምርት ደረጃ የነጭ ቦሎቄ፣ የእርግብ አተርና የመሳሰሉት ሰብሎች ምርታማነት ጨምሯል፡፡

     በአንፃሩ ከ2012፣ 2013 ዓ.ም. እና የ2014 ዓ.ም. የመኸር ወቅት ያለው ምርታማነት ሲታይ በኑግ ሰብል ላይም ሆነ በሰሊጥ ምርት ላይ ከፍተኛ ቅናሽ ታይቷል፡፡ በተለይም ሰሊጥ ከአምናው ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲወዳደር ከ50 በመቶ በታች ወርዷል፡፡ ለዚህ ምክንያቱ ሰሊጥ አምራች አካባቢዎች ጦርነትና በሌሎች ሁኔታዎች ሳቢያ የምርት አሰባሰብ ሒደቱ ላይ የተበላሸ፣ ሳይሰበሰብ የቀረ የተከማቸ ምርት መኖሩ ነው፡፡

    የዘርፉ ባለሙያዎች እንደሚያስረዱት፣ የኢትዮጵያ የጥራጥሬና ቅባት እህሎች የገበያ ማነቆዎች የሚመነጩትም ሆነ ዕልባት የሚያገኙት በመንግሥትና በራሱ በኤክስፖርተሩ በኩል መሥራት የሚገባቸው ሥራዎች ሲስተካከሉ ነው፡፡

    መንግሥት ለኤክስፖርት ዘርፍ የሚሰጠው የንግድ ፈቃድ አሰጣጥ ሊያስተካከልና ሊመረመር ይገባል፣ አገሪቱ የብሔራዊ ኤክስፖርት ስትራቴጂ ያስፈልጋታል፣ በሌላ በኩል ምርቶች በሚመረትባቸው አካባቢዎች ያለውን የፀጥታ ችግር መንግሥት ዕልባት እንዲያገኝ ጥረት ሊያደርግ ይገባል የሚሉት በባለሙያዎች የሚቀርቡ ምክረ ሐሳቦች ናቸው፡፡

    ኤክስፖርተሮች በራሱ ዘርፉን የዶላር ማግኛ መንገድ እንጂ የሥራ ዘርፍ አድርገው አይወስዱትም የሚሉት ባለሙያዎቹ ስለሆነም ላኪነት በዘርፉ የመቆየት ፍላጎት በሌላቸውና ገበያውን በመረበሽ መደበኛውን ላኪ ከገበያ በሚያስወጡ ግለሰቦች ዘርፉ መንቀሳቀስ እንደሌለበት ይመክራሉ፡፡

    በቀረበው የዳሰሳ ጥናት እንደታየው፣ የምርት ጥራት ጉድለት በመከሰቱ የኢትዮጵያ ምርት ከአውሮፓና ከሌሎች የእስያ ገበያዎች እየወጣ ነው፡፡ ከዚህ ባሻገር ምርቶች በሕገወጥ መንገድ ከአገር የሚወጡበትን ድንበር (ቦርደር) ያለመቆጣጠር ችግር አለ፡፡ ስለሆነም በሚገባና በማያወላዳ መንገድ ከመንግሥት ጋር በመነጋገር የተጀመሩ ሥራዎች ሊጠናከሩ እንደሚገባ ላኪዎች ያስረዳሉ፡፡

    ከተለያዩ መሥሪያ ቤቶችና አሠራሮች ጋር በተያያዘ በተለይም የኢትዮጵያ ምርት ገበያ ላይ የደረጃ አሰጣጥ ችግር፣ የጥራት ችግር፣ የማሸጊያ ጥራት ጉድለት፣ ዝቅተኛ የሆነ የምርት ሽያጭ መጠን በመኖሩ ምክንያት ለማጓጓዝ ስለማይመች ምርቱ ለረዥም ጊዜ መጋዘን ላይ በመቆየቱ ላኪዎቹ ለኪሳራና ለተጨማሪ ወጪ መዳረጋቸው በማኅበሩ ጠቅላላ ጉባዔ ላይ በችግርነት ተነስቷል፡፡ ባጠቃላይ ምርት ገበያው ከጥራት፣ ከአቅርቦትና፣ ከመጋዘን አሠራር፣ ከዋጋ አንፃር በተደጋጋሚ የሚከሰቱ ችግሮች እንዳሉበት ተመላክቷል፡፡

    የብሔራዊ ባንክ የውጭ ምንዛሪ አጠቃቀም መመርያ በየጊዜው የሚለዋወጥና የላኪውን ጥቅም የሚጎዳ እንደሆነ የጥራጥሬና ቅባት እህል ላኪዎች በተደጋጋሚ ጊዜ ይናገራሉ፡፡ የባንኮች የብድር ወለድ እጅግ በጣም ከፍተኛ መሆኑን በማስረዳት፣ ባጠቃላይ ባንኮች የኤክስፖርት ሴክተሩን በተገቢው ሁኔታ እየደገፉ አይደለም ሲሉ ይከሳሉ፡፡

    የኢትዮጵያ ጥራጥሬ፣ ቅባት እህሎችና ቅመማ ቅመም አዘጋጅቶ ላኪዎች ማኅበር ፕሬዚዳንት አቶ ሲሳይ አስማረ እንዳስታወቁት፣ የውጭ ምንዛሪ ከፍተኛ ድርሻ ወይም መጠን ለወጪ ንግድ ዘርፍ ይሰጥ ሳይሆን አጠቃላይ የኤክስፖርት ንግድን የሚያበረታታ ሥርዓት በአገሪቱ አልተዘረጋም፡፡

    ሐሳቡን የሚናገሩት አቶ ኤዳዎ፣ ብሔራዊ ባንክ የውጭ ምንዛሪ አስተዳደር መመርያን በፈለገው ጊዜ ማሻሻል ቢችልም፣ ኢንዱስትሪው አዋጭ እንዲሆን ላኪውን በተለያየ ዓይነት አሠራሮች ወይም በርካታ የጥቅም ፓኬጆች ማበረታታት ያስፈልጋል ብለዋል፡፡

    spot_img
    - Advertisement -spot_img

    የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

    - ማስታወቂያ -

    በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች