Monday, July 22, 2024

የበጀቱ ነገር ገና ብዙ አለበት!

የኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ዕድገት ከሰባት በመቶ በታች መሆኑንና ይህም ከዕቅድ ከተያዘው በታች እንደሆነ፣ የገንዘብ ሚኒስትሩ አቶ አህመድ ሺዴ ባለፈው ሳምንት አጋማሽ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመጪውን ዓመት በጀት ረቂቅ ሲያቀርቡ ተናግረው ነበር፡፡ በመንግሥት የተጠቀሰው የዕድገት አኃዝና በሌሎች ዓለም አቀፍ አካላት የሚቀርበው ልዩነቱ እንደተጠበቀ ሆኖ፣ በዚህ ከባድ ጊዜ የኢኮኖሚ ዕድገት እየተመዘገበ ነው መባሉ ድንቅ ይላል፡፡ ምክንያቱ ደግሞ በኮቪድ-19፣ በተለያዩ ግጭቶችና በሰሜን ኢትዮጵያ ጦርነት፣ እንዲሁም በዓለም አቀፍ ደረጃ በሚስተዋለው የነዳጅና የተለያዩ ሸቀጦች ዋጋ ንረት ኢኮኖሚው የደረሰበት ጫና ይታወቃል፡፡ በከፍተኛ ደረጃ የማክሮ ኢኮኖሚ መዛባት በሚታይባት ኢትዮጵያ ውስጥ የዋጋ ግሽበቱ በመንግሥት በአማካይ 40 በመቶ ገደማ መድረሱ ቢነገርም፣ ከዚህ በላይ ሊሆን እንደሚችል የመስኩ ባለሙያዎች ይሞግታሉ፡፡ የአቅርቦት እጥረቱም ሆነ የየዕለቱ የሸቀጦች ዋጋ ጭማሪም ይናገራል፡፡ በጦርነቱ ምክንያት ለወደሙ መሠረተ ልማቶች መልሶ ግንባታ፣ ለዕዳ ክፍያ፣ ጉዳት ለደረሰባቸው ወገኖች ሰብዓዊ ዕርዳታና የአገር ደኅንነትን ለማስከበር ይውላል በተባለለት በጀት፣ የደረሰውን ጉዳት እንዲያገግም በማድረግ የኢኮኖሚውን ዕድገት 9.2 በመቶ እንደሚሆን ትንበያ ተሰምቷል፡፡ የዓለም ባንክ ደግሞ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ 3.3 በመቶ መሆኑን፣ የመጪው ዓመት ደግሞ ከ5.2 በላይ አያድግም ያለው ሰሞኑን ነው፡፡ ይህም ሌላ ግርታ ይፈጥራል፡፡

የገንዘብ ሚኒስትሩ ለፓርላማ አባላት እንደተናገሩት በሚቀጥለው ዓመት በመላ አገሪቱ ጦርነት ቆሞ ምቹ ማክሮ ኢኮኖሚ እንደሚፈጠር ታሳቢ ተደርጓል፡፡ ረቂቅ በጀቱም በፊስካል ፖሊሲው ላይ ያለውን ጫና ለማቃለል የሚረዳ መንገድ እንደሚከተል፣ የዋጋ ግሽበቱን በአጭር ጊዜ ወደ ነጠላ አኃዝ ማውረድ አስቸጋሪ ቢሆንም በአዲሱ በጀት ዓመት ወደ 11.9 በመቶ ለማድረስ ዕቅድ መያዙ ተገልጿል፡፡ ባለፉት ሁለት ዓመታትና በተያዘው በጀት ዓመት የዋጋ ግሽበት ባለሁለት አኃዝ ሆኖ መቀጠሉ ለኢኮኖሚው ከፍተኛ ፈተና እንደሆነ፣ በኢኮኖሚ ማሻሻያው ትግበራውም አመርቂ ውጤት ያልታየበት ይኸው የዋጋ ግሽበት መሆኑን የገንዘብ ሚኒስትሩ አስገንዝበዋል። በጀቱ ደግሞ በአብዛኛው ከጦርነቱ ጋር ለተያያዙ ጉዳቶችና ለአገር ደኅንነት እንደሚውል ነው የተነገረው፡፡ በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚስተዋለው የዋጋ ግሽበት እንደሚቀጥል፣ ምክንያቱ ደግሞ አቅርቦት በሚፈለገው መጠን ስለማይገኝ እንደሆነ እየተሰማ ነው፡፡ ከመጪው ዓመት 781.6 ቢሊዮን ብር በጀት ውስጥ 234.4 ቢሊዮን ብር ጉደለት እንደሚያጋጥም ሲነገር፣ እንዲሁም ከውጭ ሊገኝ የሚችለው ብድርና ዕርዳታ አስተማማኝ አለመሆኑ ሲሰማ የዋጋ ግሽበቱ ይወርዳል ማለት ይከብዳል፡፡

እዚህ ላይ አንድ መሠረታዊ ጉዳይ ማንሳት አስፈላጊ ነው፡፡ በአገር ውስጥ ካለው የሰላም ዕጦትና በዓለም አቀፍ ደረጃ ከሚስተዋለው ኢኮኖሚያዊ ጫና አኳያ፣ በጀትን በአግባቡና በቁጠባ መጠቀም ይገባል መባሉ ተገቢ ነው፡፡ ነገር ግን በመንግሥት በጀትና ሀብት ላይ የሚደርሰውን ዝርፊያና ብክነት ማቆም ካልተቻለ፣ በቀዳዳ ጄሪካን ውኃ ለመሙላት ከሚደረግ ከንቱ ልፋት አይተናነስም፡፡ በየቦታው የሚታየው የአስረሽ ምቺው ድግስና ከበርቻቻ መቆም አለበት፡፡ የእያንዳንዱ የመንግሥት ተቋም ወጪ በአግባቡ ሥራ ላይ መዋሉ በኦዲት መረጋገጥ ይኖርበታል፡፡ የፌዴራል ዋና ኦዲተር መሥሪያ ቤት በሁሉም ባለበጀት መንግሥታዊ ተቋማትና ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ላይ በሚያቀርበው ሪፖርት መሠረት፣ በአጥፊዎች ላይ ምሕረት አልባ የሆነ ሕግ የማስከበር ዕርምጃ መወሰድ አለበት፡፡ ሕዝብ ከገቢው በላይ ከሆነው የኑሮ ውድነት ጋር እልህ አስጨራሽ ትንቅንቅ ውስጥ ሆኖ፣ በስሙ የሚያዘውን በጀት ሕገወጦች እንደፈለጉ ሲጫወቱበት ማየት ማስጠየቅ ይኖርበታል፡፡ አስፈጻሚው የመንግሥት አካልን ፓርላማው ወጥሮ መያዝ አለበት፡፡

ሌላው ትኩረት የሚያሻው ጉዳይ ከፍተኛ የበጀት ጉድለት በሚኖርበት ጊዜ የመንግሥት ባህሪ ነው፡፡ መንግሥት ያለ ገደብ እየተበደረ ወይም ገንዘብ እያተመ ገበያው ውስጥ የሚረጭ ከሆነ ውጤቱ፣ ‹‹ውኃ ቢወቅጡት እንቦጭ›› ነው የሚሆነው፡፡ ገቢው ላይ አንዲት ሳንቲም ጭማሪ ሳያገኝ በምግብ፣ በቤት ኪራይ፣ በልጆች ትምህርት ቤትና በልዩ ልዩ ጉዳዮቹ በዋጋ ግሽበት የሚመታ ሕዝብ ባለባት ኢትዮጵያ መንግሥት ከእንዲህ ዓይነቱ ድርጊት መቆጠብ አለበት፡፡ ወጪዎቹን አብቃቅቶ ለታለመላቸው ዓላማዎች የማዋል ኃላፊነት ያለበት መንግሥት፣ ማንም አያየኝም ወይም ሊቆጣጠረኝ አይችልም ብሎ ገንዘብ እያተመ ገበያውን ማተራመስ የለበትም፡፡ ሌላው ከዚህ ጋር ተያይዞ መነሳት ያለበት ጉዳይ፣ ባልተጠና መንገድ ገበያው ውስጥ እየገባ የሚወስደው አጉል ዕርምጃም ፈር መያዝ ይኖርበታል፡፡ መንግሥት ቁጥጥር አደርጋለሁ ብሎ ገበያ ውስጥ ገብቶ ዳቦም ሆነ ቲማቲም፣ የቤት ክዳን ቆርቆሮም ሆነ ሲሚንቶ ዋጋቸው የበለጠ ሲንር እንጂ ሲረጋጋ አልታየም፡፡ ልምድ ባላቸው ባለሙያዎች መመራት ያለበት የግብይት ሥርዓት የማንም መጫወቻ የሆነው፣ በመንግሥት አቅመ ቢስነት መሆኑን መተማመን ይገባል፡፡

የመጪው ዓመት በጀት በከፍተኛ ጉድለት ታጅቦ ሲቀርብ ጉድለትን ለመሙላት ምን መደረግ አለበት የሚለውን ማሰብ ተገቢ ነው፡፡ በአገር ውስጥ ከዚህ ቀደም ታይቶ በማይታወቅ መጠን ከፍተኛ ምርት ማግኘት አንደኛው ነው፡፡ በአገር ውስጥ ስንዴ፣ ስኳር፣ ዘይትና ሌሎች መሠረታዊ የምግብ ምርቶችን በከፍተኛ መጠን ማምረት ከተቻለ የዋጋ ግሽበቱን ለመቀነስ ያግዛል፡፡ ገበያ ውስጥ የአገር ውስጥ የምግብ ምርቶች በብዛት ሲገኙ፣ የውጭ ምንዛሪ እጥረቱን ለማቃለል ይረዳል፡፡ ከውጭ የኢንዱስትሪ ግብዓቶች ውስጥ በተቻለ መጠን በከፊል በአገር ውስጥ ለማምረት ጥረት ከተደረገ፣ ለውጭ ምንዛሪ የሚደረገው ሠልፍ ይቀንሳል፡፡ መንግሥትም የቅንጦት ተሽከርካሪዎችና የቤትና የቢሮ መገልገያ ዕቃዎች ፍላጎቱን በአገር ውስጥ ምርቶች ከሸፈነ፣ ወጪ ለመቆጠብ የገባውን ቃል ተግባራዊ በማድረግ ብዙ ቀዳዳዎችን ይደፍናል፡፡ ከጎረቤት አገሮች ጋር የምርት ልውውጥ የማድረግ አዲስ እንቅስቃሴ ቢጀመር ደግሞ፣ ለምግብም ሆነ ለሌሎች ሸቀጦች የሚወጣውን የውጭ ምንዛሪ ማዳን ይቻላል፡፡ እነዚህንና ሌሎች ችግሮችን በየተራ ለመቅረፍ ግን የባለሙያዎችን ዕገዛ ማግኘት የግድ ነው፡፡

የመጪውን ዓመት በጀት ከሚፈትኑት በርካታ ተግዳሮቶች መካከል ዋነኛው የዋጋ ግሽበት ነው፡፡ መንግሥት 40 በመቶ ገደማ የደረሰውን የዋጋ ግሽበት ወደ 11.9 በመቶ ለማውረድ ሲያቅድ፣ ትንበያው የተሠራባቸውን አመላካቾች አብሮ ቢያሳውቅ ጥሩ ነበር፡፡ ለምሳሌ ከዘንድሮ የግብርና ምርቶች አምስት ሚሊዮን ኩንታል ያህል ቅናሽ እንደሚኖር የተነገረው ሰሞኑን ነው፡፡ በአገር ውስጥ ያለው የምርት አቅርቦትና ከውጭ የሚገባው የምርት መጠን አስተማማኝ ባልሆነበት፣ በምን መመዘኛ ነው የዋጋ ግሽበት በዚህን ያህል መጠን ሊወርድ የሚችለው መባል ይኖርበታል፡፡ በሩሲያና በዩክሬን መካከል የሚደረገው ጦርነት እንደ ነዳጅ፣ ስንዴ፣ ዘይትና ሌሎች ምርቶችን እጥረትና የዋጋ ንረት ባባሰበት ወቅት፣ የዋጋ ግሽበቱ በዚህ መጠን ይቀንሳል ብሎ መጠበቅ የዋህነት ነው፡፡ እንደተባለው በኢትዮጵያ ጦርነት ቆሞ ፊትን ወደ ልማት ለማዞር ርብርብ ማድረግ ቢጀመር እንኳ፣ የዋጋ ግሽበቱ እንዲረጋጋ ለማድረግ ረዘም ያለ ጊዜ ይፈልጋል፡፡ ባለበት እያረጋጉ ቀስ በቀስ ለማውረድ ደግሞ ራሱን የቻለ ትልቅ ሥራ ይፈልጋል፡፡ ድምፃዊው፣ ‹‹…የዓይኔ ነገርማ ገና ብዙ አለበት…›› እንዳለው፣ የበጀቱ ነገር ገና ብዙ እንዳለበት መገንዘብ ያስፈልጋል፡፡

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

- Advertisment -

ትኩስ ፅሁፎች

ኢትዮጵያዊ ማን ነው/ናት? ለምክክሩስ መግባባት አለን?

በደምስ ጫንያለው (ዶ/ር) የጽሑፉ መነሻ ዛሬ በአገራችን ውስጥ በተለያዩ አካባቢዎች ግጭቶችና...

ዴሞክራሲ ጫካ ውስጥ አይደገስም

በገነት ዓለሙ የዛሬ ሳምንት ባነሳሁት የኢሰመኮ ሪፖርት መነሻነትና በዚያም ምክንያት...

ኢትዮጵያ በምግብ ራሷን የምትችለው መቼ ነው?

መድረኩ ጠንከር ያሉ የፖሊሲ ጉዳዮች የተነሱበት ነበር፡፡ ስለረሃብ፣ ስለምግብ፣...

ደረጃውን የጠበቀ ስታዲየም በሌላት አገር ዘመናዊ ስታዲየም እየገነቡ ያሉ ክልሎች

አዲሱ የማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልል ዘመናዊ ስታዲየም ለማስገንባት ከ500 ሚሊዮን...

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ከፍተኛ ትርፍ ቢያገኝም የውጭ ምንዛሪ ገቢው ቅናሽ ማሳየቱ ተጠቆመ

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በ2016 የሒሳብ ዓመት ያሰባሰበው የውጭ ምንዛሪ...
spot_img

ተዛማጅ ፅሁፎች

ለልዩነት ዕውቅና የማይሰጥ ፖለቲካ ፋይዳ ቢስ ነው!

በፍርኃትና በሥጋት የተኮማተረ አገር ለመለወጥም ሆነ ለማደግ ዝግጁ መሆን አይችልም፡፡ አጉል ድፍረትና ምግባረ ብልሹነት በተንሰራፋበት ስለነፃነት መነጋገር አይቻልም፡፡ ፍርኃት እንደ ወረርሽኝ አገር ምድሩን አዳርሶ...

ለሕዝብ መሠረታዊ ፍላጎቶች ልዩ ትኩረት ይሰጥ!

በዚህ ዘመን ለሰው ልጅ የሚያስፈልጉ ነገሮች ብዛታቸው እየጨመረ ቢመጣም፣ በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ ግን መሠረታዊ የሚባሉ ፍላጎቶች ከመቼውም ጊዜ በላይ ትኩረት ሊቸራቸው ይገባል፡፡ በአሁኗ ኢትዮጵያ...

ሚዲያው በሕዝብ የህሊና ችሎት ከተዳኘ በቂ ነው!

መሰንበቻውን ድንገት ሳይታሰብ ያለ ማስጠንቀቂያ ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) የተገኙበት የሚዲያ ሽልማት ሥነ ሥርዓት መካሄዱ ይታወሳል፡፡ ‹‹ለብሔራዊ ጥቅም መከበር ለሠሩ የአገር ውስጥና የውጭ...