Saturday, October 1, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -

    የተመረጡ ፅሑፎች

    በሸቀጦች ላይ የሚደረገውን ሕገወጥ የዋጋ ጭማሪ መንግሥት ሃይ ሊለው ይገባል!

    ሰሞኑን በባትሪ እየተፈለገ ያለ ምርት ካለ ስኳርን የሚደርስበት የለም፡፡ በመደብሮች ውስጥ ስኳር ከጠፋ ሰነባብቷል፡፡ በሸማች ማኅበራት የለም፡፡ እየሸጡ አይደለም፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ በብዙዎች የሸማቾች ማኅበራት መጋዘን ውስጥ ስኳር መግባቱ ከተነገረ ሁለት ሦስት ቀናት አልፈዋል፡፡ ከዚያም ቀድመው ያስገቡ እንዳሉ ይነገራል፡፡ በአካባቢዬ ያሉ ሁለት የሸማቾች ማኅበራትን ዋቢ አደርጋለሁ፡፡ ስኳሩ መግባቱን ያረጋገጡ ሸማቾች ማለዳ ተነስተው ሠልፍ ይዘው ስኳሩን እንዲሸጥላቸው ቢጠብቁም፣ ሊሸጥላቸው አልቻለም፡፡ ስኳር ብቻ ሳይሆን የኢትዮጵያ ሸማች ዕዳ ሆኖ በመዝለቅ የሚጠቀሰውም የምግብ ዘይትም በመጋዘኑ ይገኛል፡፡ ባልተለመደ ሁኔታ ግን ሁለቱም ሸማች ማኅበራት ዘይትንም ሆነ ስኳሩን ለኅብረተሰቡ መሸጥ አልጀመሩም ወይም አልፈለጉም፡፡  ምክንያቱ ግልጽ ባይሆንም አዲስ የዋጋ ተመን ሊወጣ ታስቦ ስሌት ላይ በመሆናቸው ነው የሚለው ወሬ በሰፊው ይናፈሳል፡፡ በእርግጥም የሸማቾች ማኅበራት እስካሁን ከሚሸጥበት ዋጋ በላይ ተመን አውጥተው ለመሸጥ እየተዘጋጁ ስለመሆኑ የሚያረጋግጡ መረጃዎችም እየበዙ ነው፡፡ እስካሁን 30 ብር ይሸጥ የነበረው አንድ ኪሎ ስኳር አሁን በሸማቾች ማኅብራት ዋጋው እስከ 40 ብር ይደርሳል ተብሏል፡፡ የፓልም ዘይትም በአዲስ ዋጋ ይቀርባል ተብሎ እየተጠበቀ ነው፡፡ አዲሱ ዋጋ ቀንሶ ሳይሆን ጨምሮ ማለት ነው፡፡ ስለዚህ ዋጋ ያረጋጋሉ፣ በቅናሽ ያቀርባሉ የተባሉት የሸማቾች ማኅበራት እነዚህን መሠረታዊ በሚባሉ ምርቶች ላይ ዋጋ ጨምረው ሲመጡ ሰሞኑን ገበያ የደራላቸው የመንደር ሱቆች እነዚህኑ ምርቶች ሊሸጡ የሚችልበትንም ዋጋ መገመት አያቅትም፡፡

    ለማንኛውም ዋነኛ ጉዳያችንን ስኳሩ ላይ እናድርግና ትንሽ እንነጋገር፡፡ ከሰሞኑ ስኳር ለምን ጠፋ ለሚለው ጥያቄ አጥጋቢ ምላሽ አላገኘንም፡፡ ሁሉም መላምት ነው፡፡ ነገር ግን በዚህ እጥረት መሀል ወይም ስኳር የለም እየተባለ በአንዳንድ መደብሮች አንድ ኪሎ ስኳር እስከ 70 ብር እና 80 ብር እየተቸበቸበ ነው፡፡ አጋጣሚው ሰርግና ምላሽ የሆነላቸው ባለመደብሮች ሸሽገው ያኖሩትን ስኳር አሁን ላይ ስንጥቅ ትርፍ ይዘው ኪሳቸውን እየሞሉ ነው፡፡ ጠፋ የተባለው ስኳር ከየት እንደሚወጣ ባይታወቅም ለሸማቾች የተቀመጠ ወይም በተወሰነ መንገድ ለመደብሮቹ የተሰበሰበ ስኳር ነበር ማለት ነው፡፡  ከዋጋው በላይ እየተሸጠ ነው፡፡

    ስኳርን በዋነኝነት የሚያሰራጩት ሸማቾች ማኅበራት ብቻ ናቸው፡፡ ከሰሞኑ እያየነው ነው እነሱ ስኳሩን ይዘው ባቆዩት ቁጥር በየመደብሮቹ የሚሸጥበትን ዋጋ እየጨመረ እንዲሄድ ምክንያት ሆኗል፡፡ ምናልባት በየመጋዘኑ ያለ ስኳር መሸጥ ሲጀምር ሸማቾች ከመደብርም ከሸማቾች ማኅበራትም የሚፈልጉትን መጠን ያህል ሊያገኙ ይችላሉ፡፡ ችግሩ ግን ይኼ አይደለም፡፡ በምንም ምክንያት ይሁን ለሳምንታት የስኳር አቅርቦት መስተጓጎል የፈጠረውን ያልተገባ የዋጋ ጭማሪ ወደቦታው ይመለሳል ተብሎ የማይታሰብ መሆኑ ነው፡፡

    ዛሬ 80 ብር የገባው አንድ ኪሎ ስኳር ከአንድ ወር በፊት ሲሸጥበት ወደነበረበት 40 እና 50 ብር እንዴት ሊሸጥ ይችላል? የሚለው ነገር ያሳስባል፡፡ በቂ ስኳር ስለገባ ችርቻሪዎች የመሸጫ ዋጋቸው ከዚህ በላይ መሆን የለበትም ብሎ ሊያስገድድ የሚችል አካል አለ ተብሎ ስለማይታመን ስኳርም በግርግር መሀል ዋግው አሻቅቦ ሌላው የሸማቾች ራስምታት ሆኖ ይቀጥላል ማለት ነው፡፡ ይህ የሚያሳየው አሁንም የግብይት ሥርዓታችን እጅግ ደካማ ብቻ ሳይሆን በሸፍጥ የተተበተበ መሆኑን ነው፡፡ የሸማች ማኅበራት በጎን ለነጋዴዎች እየሰጡ ስለመሆኑም ብዙ ማሳያዎች አሉት፡፡ ይህ አንዱ ችግር ነው፡፡ የስኳር ነገር ብዙ የሚያነጋግርና እንደ አገር ትዝብት ውስጥ የሚከተን ነገር ደግሞ በተደጋጋሚ የሚፈጠረውን የስኳር እጥረት ለመቅረፍና ዋጋን ለማረጋጋት አለመቻሉ ነው፡፡ ስኳርን በአግባቡ ማገበያየት አልችልም፡፡ ችግሩ የጀመርነው ዛሬ አይደለም፡፡ እጥረት ተከሰተ በተባለ ቁጥር በሚፈጠር ክፍተት መሀል ዋጋው ጨምሮ በዚያው ይቀጥላል፡፡ የስኳር ዋጋ እንዲህ ባለው መንገድ በተደጋጋሚ ዋጋው እየጨመረ መጥቶ አሁን ላይ የደረሰበት ሁኔታ ትክክለኛ ኢኮኖሚያዊ ምክንያት ኖሮ ሳይሆን፣ በእንዝላልነት በሚፈጠሩ ክፍተቶች ዋጋው እንዲቀጥል በመደረጉ ነው፡፡ አንዳንዴም ለሸማቾች ይድረስ የተባለውን ስኳር በጎን ለነጋዴ በማቀበል ምርቱ እንዲሸሸግ በማድረጉ ዋጋውን ለማናር የሚደረጉ ጥረቶችም አሉ፡፡ ይህን ችግር ነቅሶ ዕርማት ለመውሰድ አለመቻሉ የስኳርና የዘይት ጉዳይ ገበያውን እየበጠበጠ ሸማቾችን እያማረረ ቀጥሏል፡፡ በተለይ የግብይት ሥርዓቱ ውስጥ ያሉ ብልሹ አሠራሮች ደግሞ ሁኔታውን አባብሰዋል፡፡ በመጋዘን የገባን ምርት በቶሎ ማሰራጨት ሲገባ በመዘግየቱ ምክንያት ሸማቾች ላይ ያሳረፈው ተፅዕኖ አንድ ኪሎ በ80 ብር እዲገዛ በማስገደድ ብቻ የሚያበቃ አይደለም፡፡ ይህ ዋጋ በዚያው እንዲቀጥል በማድረግ ሸማቾቹን ወደፊትም ተጎጂ ስለሚያደርገው ነው፡፡ ስለዚህ የሸማቾች ማኅበራት የኮሚቴ አባላት ባልተስማሙ ቁጥር ወይም ሆን ብለው ሽያጩ እንዲዘገይ በማድረጋቸው ገበያው እንዲታመስ ማድረጋቸው በግልጽ እየታየ ነው፡፡ እንዲህ ያሉ ተግባራትም ለዋጋ ንረቱ ምክንያት መሆኑን ማሰብ ያስፈልጋል፡፡ ነገም የባሰ እንዳይመጣ ለማረም መሞከር ተገቢ ይሆናል፡፡

    በ1980ዎቹ መጀመሪያ ላይ አንድ ኪሎ ስኳር አንድ ብር ከአምስት ሳንቲም ከቀበሌ ሲገዛ አስታውሳለሁ፡፡ በመደብሮች ደግሞ ከተወደደ በሦስት ብር ይሸጣል፡፡ በሦስት አሠርት ዓመታት ልዩነት አንድ ኪሎ ስኳር በምንያህል እንደጨመረ ሳስብ የዚህ አገር የዋጋ ዕድገት ጠባይ ግራ ያጋባኛል፡፡ በተለይ አብዛኛው የስኳር ፍላጎት በአገር ውስጥ የሚሸፈን ሆኖ ሳለ በዚህን ያህል ዋጋ የሚጨመርበት ምክንያት ግራ ያጋባል፡፡ ከሁሉም በላይ የሚያስፈራኝ ግን ከሁለት ሦስት ሳምንታት በኋላ አዲሱ የነዳጅ ዋጋ ተመን ሥራ ላይ ሲውል፣ እነዚህ አሁን ዋጋ እየተጨመረባቸው ያሉ ምርቶች ድጋሚ የዋጋ ጭማሪ ይደረግባቸው ይሆን የሚለው ነው፡፡

    አዲሱ የነዳጅ ዋጋ ትመና ወደድንም ጠላንም ገበያው ላይ በተወሰነ ደረጃ የዋጋ ንረት ማስከተሉ አይቀርም፡፡ የሚጠበቀው የዋጋ ጭማሪዎች ይኖራሉ፡፡ ዛሬ ሸማች ማኅበራት ስኳርና ዘይት ላይ ዋጋ የጨመሩበት ምክንያት ግልጽ ባይሆንም፣ አሁን ላይ የሚያደርጉትን የዋጋ ጭማሪ አደገኛ የሚያደርገው ከሁለትና ሦስት ሳምንት በኋላ በነዳጅ ጨመረ ሰበብ ድጋሚ ዋጋ ሊጨምሩ የሚችሉ መሆኑ ስለሚያሰጋ ነው፡፡ ይህ ከሆነ ደግሞ አንድ ኪሎ ስኳር የት ሊደርስ ነው? ነገሩን በስኳር ዋጋ ጭማሪ ብቻ የምንገልጸው አይደለም፡፡ በትክክል ለዋጋ ለውጥ የሚሆን ተጨባጭ ሁኔታ ከፊት ለፊታችን ስላለ መንግሥት፣ አዲሱን የነዳጅ ዋጋ ትግበራ ተከትሎ ሊፈጸሙ የሚችሉ አላስፈላጊ ድርጊቶችን በምን መንገድ ሊቆጣጠረው ይችል ይሆን? የሚል ጥያቄ ያጭርብኛል፡፡ ለማንኛውም በሰበብ ባስባቡ የዋጋ ጭማሪዎች እንዳይከተሉ መንግሥት ከወዲሁ ሊያስብበት ይገባል፡፡ የእስካሁኑ የዋጋ ንረት መሸከም የከበደው ሸማች ሌላ የዋጋ ጭማሪ መሸከም አይችልም፡፡