Saturday, November 26, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    እኔ የምለዉየሰሞኑ መዋቅር ጉዳይ - ማዕድን ሚኒስቴርን እንደ መነሻ

    የሰሞኑ መዋቅር ጉዳይ – ማዕድን ሚኒስቴርን እንደ መነሻ

    ቀን:

    በአብርሃም ይሄይስ

    ዜጎችን ለመምራት በዴሞክራሲያዊ መንገድም ይሁን በሌላ የተቋቋመ መንግሥት አመራሩን በብቃት፣ በጥራትና በጊዜ ለመከወን መንግሥታዊ ተቋማትን ይፈጥራል ወይም ያቋቁማል፡፡ እነዚህ መንግሥታዊ ተቋማትም ሕግ አውጪ፣ ሕግ ተርጓሚና ሕግ አስፈጻሚ ተቋማት/አካላት ናቸው፡፡ እነዚህ መንግሥታዊ ተቋማት ስለተቋቋሙ ብቻ ባሉበት አይቆዩም፡፡ የአገርና የዓለም ፖለቲካ በተቀየረ ቁጥር፣ ኢኮኖሚ ባደገና በቀነሰ ቁጥር፣ ማኅበራዊና ቴክኖሎጂያዊ ጉዳዮች በተቀየሩ ቁጥር የመስፋት፣ የመጥበብ፣ የመፍረስና አዲስ የመሠራት ሒደቶች ይኖራሉ፡፡

    በመሆኑም መዋቅር መሥራት አዲስ ነገር ሳይሆን የነበረ፣ ያለና የሚኖር ኩነት ነው፡፡ ዋናው ጉዳይ አሳማኝ ምክንያት ላይ መደገፉ ላይ ነው፡፡ ከዚህ ቀጥሎ በተቋማችን የተተገበረውን መዋቅር መነሻ አድርጌ ሐሳቦችን አነሳለሁ፡፡ እንደ አንድ ዜጋም ‹‹እንዲህ ቢሆን›› ብዬ የመፍትሔ ሐሳብ እጠቁማለሁ፡፡

    የሚኒስትሮች ምክር ቤት ባፀደቀው ውሳኔ ላይ

    የሚኒስትሮች ምክር ቤት ግንቦት 13 ቀን 2014 ዓ.ም. ባካሄደው ስምንተኛ መደበኛ ስብሰባ የፌዴራል አስፈጻሚ ተቋማት የመዋቅር ማሻሻያ ማድረጋቸውን ተከትሎ፣ በቀጣይ የአፈጻጸም አቅጣጫዎች ላይ የሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽን ባቀረበው የውሳኔ ሐሳብ ላይ ተወያይቶ አፅድቋል፡፡ ውሳኔ ቁጥር 6/መ8/ወ-46/ 2014 ዓ.ም. ውሳኔውን የፌዴራል አስፈጻሚ ተቋማት እንዲያስፈጽሙ የተላከውን ኮፒ እጄ ላይ ሲገባ ብዙ ጥያቄዎች በአዕምሮዬ ተመላለሱ፡፡ በውሳኔው መግቢያ ላይ የመጀመሪያውን አንቀጽ ሲያጠናቅቅ፣ ‹‹በየተቋሙ ምደባ ላያገኙ የሚችሉ ጥቂት ሠራተኞች ሊያጋጥሙ እንደሚችሉ ይጠበቃል፤›› ይላል፡፡ ይህ ዓረፍተ ነገር የውሳኔውም ሆነ የእኔ ጥያቄ ማጠንጠኛ ነው፡፡

    ‹‹ጥቂት ሠራተኞች›› ማለት ምን ማለት ነው? በማዕድን ሚኒስቴር ብቻ ከ300 በላይ ሠራተኞች ተንሳፍፈዋል፡፡ የፌዴራል መንግሥት ከሚያስተዳድራቸው ከ190 በላይ መሥሪያ ቤቶች በሙሉ መዋቅር ቢሠሩ ስንት ሠራተኞች ይንሳፈፋሉ? እና እንዴት ‹‹ጥቂት›› ይባላሉ? ይህንንና መሰል መረጃዎችን ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ያቀረበው የፌዴራል ሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽን ነው፡፡ ስለሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽን ሥራና ብቃት ወደኋላ እመጣበታለሁ፡፡ በዚህ ውሳኔ ላይ በሁለት ዋና ጉዳዮች ላይ ላተኩር፡፡

    በውሳኔው አተገባበር ላይ ያሉኝ ጥያቄዎች ከዚህ በፊት በአገር ደረጃ በመዋቅር ምክንያት ሠራተኞች በብዛት የተቀነሱት በዶ/ር አርከበ ዕቁባይ ጊዜ ነበር፡፡ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ከንቲባ እያሉ ማለት ነው (ከ1993 እስከ 1997 ዓ.ም.)፡፡ የተቀነሱት ሠራተኞችም የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ሠራተኞች ስለሆኑ፣ በከተማው ላይ በተለያዩ የንግድ ሥራዎች ላይ (በሁሉም ክፍላተ ከተሞች አርከበ ሱቅ የሚባለውን እናስታውሳለን) እንዲሠማሩ ተደርገው ውጤቱ ብዙም የማያስከፋ፣ ለአንዳንዶች ‹‹እስካሁን ድረስ ብሠራ/ብነግድ የት እደርስ ነበር?›› የሚል ቁጭት ውስጥ የከተተና ለአንዳንዶች ደግሞ ተደራጅተው ወይም በዕጣ የተሰጣቸውን ሱቅ በማከራየት ‹‹ኪራይ ሰብሳቢ›› ያደረጋቸው ነው፡፡

    ሌላኛው በ2001 ዓ.ም. በየተቋሙ በተተገበረው የመሠረታዊ የአሠራር ሒደት (BPR) ተቋማት የራሳቸውን መዋቅርና አደረጃጀት ቢፈጥሩም፣ ብዙም ሠራተኛ ያንሳፈፈ ነበር ለማለት እቸገራለሁ፡፡ አንዳንድ ተቋማት እንደ ትራንስፖርት ሚኒስቴር ያሉ የበተኑትን ሠራተኛ ድጋሚ እንዲሰበስቡ መደረጋቸውንም ማስታወስ ጥሩ ነው፡፡ በ25/55 ጡረታ የተከበረላቸው እንዳሉ ሳይዘነጋ፡፡

    አሁን በመዋቅር የሚንሳፈፉ ሠራተኞች ደግሞ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ሠራተኞች ሳይሆኑ የፌዴራል ተቋማት ናቸው፡፡ ‹‹በመሆኑም በአነስተኛና ጥቃቅን መደራጀት እንፈልጋለን›› ለሚሉ ሠራተኞች ኃላፊነቱን የሚወስደው የትኛው ክልል ነው? አዲስ አበባ ከተማ ‹‹አልችልም… ከበደኝ…›› ቢል እንዴ ማስገደድ ይቻላል?

    መዋቅር ማጥበብ/ሠራተኛ መቀነስ

    በውሳኔ ሐሳቡ ላይ አንድ የታዘብኩት ዋነኛና መሠረታዊ ድክመት መዋቅር ማሻሻያው እንደ ዋና ዓላማ አድርጎ የተነሳው ሠራተኛ መቀነስ ነው፡፡ ሠራተኛን በመቀነስ የሚታሰበውን ዕድገት/ብልፅግና ማምጣት ይቻላል?… በያዝነው የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ (Digital World)  በብዙ አገሮች ሠራተኞች የሚቀነሱት አገልግሎቶች በኢንፎርሜሽን ኮሙዩኒኬሽን ቴክኖሎጂ (ICT) ሲታገዙ/ሲተካ ነው፡፡ አሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታ ግን እንኳን የመንግሥት አገልግሎቶች የአይሲቲ ክፍል ሠራተኞች ‹‹Anti-Virus›› ከመጫንና ኮምፒዩተሮችን ከመጠገን የዘለለ ተግባር እየፈጸሙ አይደለም፡፡ የማዕድን ሚኒስቴር እጅግ ብዙ ብር አውጥቶበት እተገብረዋለሁ ያለውን፣ ብዙ ባለሙያዎችን ከፌዴራልና ከክልል ወደ ደቡብ አፍሪካ ወስዶ ያሠለጠነበትን የካዳስተር አገልግሎት አልተገበረም፡፡ ሌሎች ተቋማትም እንዲህ ዓይነት ችግር ይኖርባቸዋል የሚል ግምት አለኝ፡፡ ታዲያ ምንድነው ምክንያቱ? ለምንድነው በሒደቱ በቀጥታ ተጠቃሚም ሆነ ተጎጂ ለሆኑት ሠራተኞች ያልተገለጸው?

    መዋቅርን ለማጥበብም ሆነ ለማስፋት እንደ ምክንያት ከሚቀመጡ ኢኮኖሚያዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ማኅበራዊና ቴክኖሎጂያዊ ዕሳቤዎች አንዳቸውም ሊመጡልኝ አልቻሉም፡፡ የአገራችን በጀት መደበኛውም ሆነ የካፒታል ከዓመት ዓመት ዕድገት እያሳየ ነው፡፡ አገራዊ የምርት ዕድገታችንም በፈታኝ ሁኔታም ቢሆን ከዘጠኝ በመቶ በላይ ነው፡፡ ግን በተቃራኒው ሠራተኛን መቀነስ እያደገች ላለች አገር እንደ መፍትሔ መቁጠር ስህተት ይመስለኛል፡፡ ሠራተኛን ማሠራት የኃላፊዎች ሥራ መሆኑ ቀርቶ፣ ሠራተኛን የመቀነስ ሥራ እንደ ዋና ሥራቸው አድርገው በመሥራት ላይ ተወጥረው ከርመዋል፡፡ ብልህ ኃላፊ መቶ ብር ለማትረፍ ሺሕ ብር አያወጣም፡፡ ወጣት ሠራተኞችን ወደ ኃላፊነት ለማምጣት በሚል ኢምክንያታዊ በሆነ ሰበብ (ልምድ ያካበቱ) (Resourceful) ሠራተኞችን ማጣት እንደ ክብር የሚያዩ ኃላፊዎችን ማብዛትም ደግ ሐሳብ ነው ብዬ ማሰብ ይቸግረኛል፡፡

    ውሳኔዎችን አንድ በአንድ እንይ

    ‹‹ጥረት ማድረግ›› በቁጥር አንድ ላይ አስፈጻሚ መሥሪያ ቤቶች የሚንሳፈፉ ሠራተኞችን ራሳቸውን ለማስቻል፣ ልዩ ልዩ አማራጮችን እንዲያዩና መንግሥታዊ ካልሆኑ ተቋማት ጋር በመተባበር ሥራ እንዲያገኙ ተገቢውን ጥረት እንዲያደርጉ ይላል፡፡ በመጀመሪያ ይህ ውሳኔ ተቋማቱን አያስገድድም፣ ‹‹ጥረት እንዲያደርጉ›› ስለሚል፡፡ አንድ ኃላፊ ‹‹ጥረት አድርጌ ነበር›› ማለትን እንደ በቂ ምክንያት ሊቆጥረው ይችላል፡፡ መንግሥታዊ ያልሆነ ተቋማትስ በምን ዕዳቸው ነው ተንሳፋፊ ሠራተኞችን የሚቀበሉት? ‹‹ባለቤት ያቀለለውን አሞሌ ባለ ዕዳ አይቀበለውም›› የሚለውን ብሂል ነው ያስታወሰኝ፡፡

    ውሳኔ ቁጥር ሁለት

    ሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽን የተንሳፈፉ ሠራተኞችን በተለያዩ ተቋማት የመመደብ ሥራ እንዲሠራ ይላል፡፡ ይህን ውሳኔ በሁለት አቅጣጫ ብናየው ጥሩ ነው፡፡ በመጀመሪያ ውሳኔው ለአፈጻጸም ቀላል ነው፡፡ ቀላል የሚሆነው ከሁሉም ተቋማት ክፍት የሥራ መደቦች በፍጥነትና በጥራት ሲላክለት፣ እንዲሁም የተንሳፈፉ ሠራተኞች የተሟላ መረጃ ሲደርሰው ነው፡፡ ነገር ግን አንዳንድ ኃላፊዎች ራሳቸውን ከሕግ በላይ ያደርጋሉና ‹‹አልቀበልም›› ቢሉ የሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽን ኃላፊነት ምን ድረስ ነው? ሌላኛውና ከባድ ነው ብዬ የማስበው ሁሉም ተቋማት የመዋቅር ማሻሻያ በእኩል ጊዜ እያደረጉ አይደለም፡፡ በመሆኑም አንድ ሠራተኛ በመንሳፈፉ ምክንያት ወደ ሌላ መሥሪያ ቤት ተመድቦ ወራትም ሳይቆጥር፣ የገባበት መሥሪያ ቤት መዋቅር ቢሠራና ቢንሳፈፍ እንዴት ይታያል? የሚለው ነው፡፡

    ውሳኔ ቁጥር ሦስት

    ዕድሜያቸው ለጡረታ ያልደረሱ ሠራተኞችን ሥራ እስኪገኝላቸው ድረስ ለአንድ ዓመት ላልበለጠ ጊዜ የወር ደመወዝ መክፈል፣ ቀጥሎም መመደብ ካልቻ ለትንሹ የብር መጠን 12,000 ብር የአንድ ዓመት ደመወዝ በአንድ ጊዜ ከፍሎ ማሰናበት፣ ዕድሜያቸው ከ55 በታች በመሆኑ ብቻ የአንድ ዓመት ደመወዝ ሰጥቶ ማሰናበት ምን ማለት ነው? ለምሳሌ አንድ ሠራተኛ 24 ዓመት ሙሉ ከደመወዙ ላይ ጡረታ ሲቆረጥ ቆይቶ በአንድ ዓመት ደመወዝ ማሰናበት ምን የሚሉት ፈሊጥ ነው? የመንግሥት ማኅበራዊ ዋስትና ኤጀንሲ በዚህ ላይ ምን ይላል? የአንድ ከፍተኛ የመንግሥት ተቀጣሪ ወርኃዊ ጥቅል ደመወዝ 22,000 ብር ወይም ደረጃ 22 ነው፡፡ በመሆኑም የተጣራ የአንድ ዓመት ደመወዙ ቢበዛ ሁለት መቶ ሺሕ ብር ገደማ ነው፡፡ ሁለት መቶ ሺሕ ብር ምን ያደርጋል? በእኔ ግምት አብዛኛው የመንግሥት ሠራተኛ (ከ60 እስከ 80 በመቶ) ከ4,000 እስከ 6,000 ብር ተከፋይ ሲሆን፣ የተጣራ የዓመት ደመወዙ 5,000 ገደማ ነው፡፡ በዚህ ብር ምን ያድርግ? በዚያ ላይ በገንዘቡ ሊሠሩ የሚችሉ ሥራዎችን ስለመሥራትና እንዴት መሥራት እንዳለባቸው ሥልጠና እንኳን ሳይዘጋጅ፡፡

    ማሳያ የሚሆን ምሳሌ

    በአዲስ አበባ ዙሪያ የሚኖሩ ገበሬዎችን መንግሥት መሬታቸውን እየነጠቀ ለልማት (ኮንዶሚኒየም ለመሥራት) ሲያፈናቅላቸው አስቀድሞ ምክክር ሳይደረግበት፣ መንግሥት ካሳ ለመክፈል ሲዘጋጅ ገበሬዎቹ በሚቀበሉት የካሳ ገንዘብ ምን ማድረግ እንደሚገባቸው ሥልጠናና አማራጭ ሐሳቦች ሳይቀርቡላቸው በመሆኑ ልማቱን በበጎ ሳይሆን፣ በተቃራኒው ተረጎሙት ለአንድ ገበሬ እስከ ሰባት መቶ ሺሕ ብር ድረስ ካሳ ቢከፈልም፣ በዓመትና በሁለት ዓመት ጊዜ ውስጥ ገንዘባቸውን ጨረሱ፡፡ ከዚያም ከፍተኛ ማኅበራዊ፣ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ቀውስ ተፈጠረ፡፡ አንድ ዓመት ያህል ከሥራ ውጪ አድርጎ ‹‹እስከምትመደብ ጠብቅ›› ማለትስ ከሠራተኞች ሥነ ልቦና አንፃር ያስኬዳል?

    ውሳኔ ቁጥር አራት

    የ25 አምስት ዓመት ልምድና ዕድሜው 55 እና ከዚያ በላይ የሆነው ሠራተኛ ፈቃደኛ ከሆነ በጡረታ እንዲገለል፣ የተሻለ አማራጭ የቀረበላቸው ሠራተኞች እነዚህ ሠራተኞች ናቸው፡፡ ነገር ግን ዳግመኛ ለመቀጠር ቢፈልጉ ምን ዓይነት አሠራሮች ተዘርግተዋል?

    ውሳኔ ቁጥር አምስት

    ፈቃደኛ ያልሆነ ዕድሜው ከ50 ዓመት በላይ የሆነና ቢያንስ 25 ዓመት የሥራ ልምድ ያለውን ሠራተኛ በሚኒስትሮች ምክር ቤት ውሳኔ በጡረታ እንዲገለሉ ማድረግ፣ ይህ ውሳኔ ተጨማሪ ማብራሪያ የሚፈልግ ይመስለኛል፡፡

    ውሳኔ ቁጥር ስድስት፣ ውሳኔ ቁጥር ሰባት

    በድልድል ያልታቀፉ ሠራተኞች በአነስተኛና ጥቃቅን ወይም በሌሎች አማራጮች ተደራጅተው ለመሥራት ወይም ለመደራጀት ከፈለጉ፣ በተለይ የፌዴራል ሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽንና ሥራና ክህሎት ሚኒስቴር ተቀናጅተው እንዲፈጽሙ፡፡ እነዚህ ሁለት ተቋማት ሠራተኞችን እንዴት ነው የሚያደራጁት? ሠራተኞች ለዘመናት የደከሙበት በትምህርትና በልምድ ያዳበሩትን ሙያን ታሳቢ ያደረገ አደረጃጀትን እንዴት ያመጡታል? ይህ የተለመደ ‹‹አነስተኛና ጥቃቅን›› በሚል ሽፋን የከተማን ገጽታ የሚቀይሩ፣ መንገድ ላይ መሬትና ሸራ በማከፋፈል ሻይና ቡና እንዲጀምሩ ነው? በከተማ ግብርና ታቅፈው የጓሮ አትክልትና ከብት የማድለብ ሥራ እንዲሠሩ ማድረግ ነው ወይስ ምን? እዚህ ላይ ሻይና ቡና መሸጥን ወይም ከብት ማድለብን፣ ዶሮ ማርባትን እያሳነስኩ አይደለም፣ በፍፁም፡፡ እንዲሁ የጅምላ ሥራና የግብር ይውጣ ሥራ እንዳይሠራ ስላሰጋኝ እንጂ፡፡ የተቋማቱ አቅምና ተሰሚነትስ ምን ያህል ነው? የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ለምን አልተካተተም? ባንኮች ለምን አልተካተቱም? ለዘመናት በሹፌርነት የቆየ አንድ ባለሙያ ተንሳፋፊ ቢሆን የዓመት ደመወዙ ከ40 እስከ 50 ሺሕ ብር ነው፡፡ በሙያው ተደራጅቶ መኪና ገዝቶ ሜትር ታክሲ መሥራት ቢፈልግ ቢያንስ የሃያ ሾፌሮች ደመወዝ ያስፈልገዋል፡፡ እና ማደራጀቱን እንዴት ያስቡታል? ሃይገር ባስ ለተደራጁ ወጣቶች የተሰጠበት መንገድ ለእነዚህም ቢታሰብበት ጥሩ ይመስላል፡፡ በአገራችን የትምህርት ጥራት ከወደቀባቸው ምክንያቶች አንዱ በቂ ዕውቀት የሌላቸው መምህራን (ነጥባቸው ከፍተኛ ስለሆነ ብቻ) ስለታጨቁበትም ነው፡፡ በተለያዩ የመንግሥት ተቋማት ያሉ ከፍተኛ ባለሙያዎች (በትምህርትም በልምድም የዳበሩ) የማስተማር ሙያ ሥልጠና (Pedagogy) ወስደው በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ቢሰማሩ የተሻለ ውጤት ሊመጣ ይችላል፡፡

    ውሳኔ ቁጥር ስምንት

    ከግንቦት 13 ቀን ጀምሮ ማንኛውም አስፈጻሚ አካል ቅጥር እንዳይፈጽም፣ ተቋማት በሥራ መደቦች ላይ ሠራተኞች ላይቀጥሩ ይችላሉ፡፡ ግን ትክክለኛ መረጃ ለሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽን ባይልኩስ? ቢደብቁስ?

    በውሳኔው ላይ ያለኝ አስተያየትና የመፍትሔ ሐሳብ

    የመዋቅር ማሻሻያው በየተቋማቱ እየተንጠባጠበ ከሚተገበር በአንድ ወቅት ቢተገበር የተሻለ ነው፡፡ የመጨረሻ ግቡም ሠራተኛ መቀነስ ሳይሆን የተቋሙን ተግባርና ኃላፊነት በብቃት ለመወጣት መሆን አለበት፡፡ የመንግሥት ተቋማት ያለ ሙያቸውና ካልተሰጣቸው ተግባርና ኃላፊነት መዋቅር የማሻሻል ሥራን ማቆም አለባቸው፡፡ የተቋማቱ ኃላፊነት መዋቅር እንዲሠራላቸው ከበቂ ምክንያት ጋር ለፌዴራል ሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽን መላክ መሆን ይኖርበታል፡፡ ኮሚሽኑም ከተጠሪ ተቋሙ ከኢትዮጵያ ሥራ አመራር ኢንስቲትዩት (EMI) ጋር በመሆን ሙያዊ ተግባሩን በብቃት ማከናወን አለበት፡፡ በየተቋማቱ ለመዋቅር ማሻሻያ እየተባለ የሚጠፋ ጊዜ፣ ገንዘብና የባለሙያ ዕውቀት መቆጠብ አለበት፡፡ መዋቅር ማሻሻል፣ የሥራ ዝርዝር መቅረፅ ያን ያህል ከባድ መሆን የለበትም፡፡ ለዓመታት እየተሠራና በኮሚሽኑ ቋት ውስጥ ያሉ ስለሆኑ እየመዘዙ በማውጣት የማደራጀት ሥራ መሆን ነው ያለበት፡፡

    የውሳኔ ሐሳቡ ዝርዝር የአፈጻጸም አቅጣጫዎችን ቢይዝ የሚፈጠሩ ቅሬታዎችን ይቀንሳል፡፡ ሠራተኞችን በማደራጀት በአነስተኛና ጥቃቅን ማኅበራት ለማደራጀት የታሰበውን፣ እንዲሁ በግብታዊነት ለመተግበር ከመሯሯጥ ተረጋግቶ ማሰቡ ያዋጣል፡፡ ከሥራና ክህሎት ሚኒስቴር በተጨማሪ አበዳሪ ባንኮች፣ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደርና ሌሎች አግባብ ያላቸው አካላት ቢሳተፉበት ጥሩ ውጤት ሊመጣ ይችላል፡፡

    በቅርቡ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ የሥራ ፈጠራ ዕቅድ ያላቸውን ዜጎች ገንዘብ ለማበደር የሰጠውን ሥልጠና ማስታወስ ተገቢ ነው፡፡ ብዙ ሠራተኞች በሕይወታቸው ሊሠሩ ያሰቡት (Passion) ነገር ግን ጉዳዮች ባለመገጣጠማቸው፣ ራሳቸውንም ሆነ አገራቸውን ሳይጠቅሙ እንደቀሩ ማስታወስና መረዳት ይገባል፡፡ በመሆኑም ሥልጠና (Tailor Made) መስጠትና የብድር ሁኔታዎች ቢመቻቹላቸው ጥሩ ነው፡፡

    ሌሎች አስተያየቶች የፌዴራል ሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽንን በተመለከተ

    የፌዴራል ሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽን ከሌሎች ተቋማት በተለየ በአገሪቱ ስላለ የሰው ሀብት ልማት (Human Resource Develeopment) የሰው ሀብት አስተዳደር (Human Resource Management) ላይ የተሻለ መረጃ ያለውና በባለሙያም የዳበረ ተቋም ነው፡፡ ወይም ሊሆን ይገባል፡፡ የሰው ሀብትን በተመለከተ ፖሊሲዎችም ሆኑ ሕጎች ሲወጡ የአንበሳውን ድርሻ የሚይዘው ይኸው ተቋም ነው፡፡ ኮሚሽኑ በተለያዩ ጊዜያት በኃላፊነት የሚጀምራቸውና የሚያቋርጣቸውን ለውጥ ለውጥ የሚሸቱ ሐሳቦችን (Civil Service Reform Programs – CSRPs) በአጭር የማስቀረት አባዜ ራሱን ነፃ ማድረግ አለበት (BPR, BSC) (With all Level Specialy Level 8 Automation)፣ ካይዘንና ሌሎች፡፡

    በአንድ ወቅት የመንግሥት ተቋማት ከተራው የመንግሥት ሠራተኛ ጀምሮ እስከ ከፍተኛ ኃላፊዎች ድረስ በተበላሸ የትምህርት ማስረጃ (Forgery) ስለሞሉት፣ መጥራት አለበት የሚል እንቅስቃሴ በሶማሌና በኦሮሚያ ክልሎች ሰፋ ያለ እንቅስቃሴ ተጀምሮ ውጤት መታየት ሲጀምር በአፋጣኝ እንዲቀር/እንዲቆም ተደረገ፡፡ ይህ እንቅስቃሴ ጥፋተኞችን የሚቀጣ ብቻ ሳይሆን ወደ ፊት በእንዲህ ዓይነት እኩይ ተግባር ለመሰማራትና ያላግባብ ተጠቃሚ ለመሆን የሚያስቡ ዜጎችን ክፉ ሐሳባቸውን የሚያስቀር ጥሩ ዕርምጃ ነበር፡፡ ግን በአጭር ቀረ፡፡ ማዕድን ሚኒስቴር በግል ከፍተኛ ተቋማት የተመረቁ ሠራተኞችን መረጃቸውን እንዲያጠሩ (Authenticate) አግባብነት ያለው ሆኖ፣ በመንግሥት የትምህርት ተቋማት የተማሩትን መዝለሉ አሳማኝ አይደለም፡፡

    ኮሚሽኑ ከአገር አቀፍ ትምህርትና ሥልጠና ኤጀንሲ ጋር በመተባበር ወደ መንግሥት ሠራተኝነትም ሆነ ኃላፊነት የሚመጡ ዜጎች የትምህርት ዝግጅታቸውን ማረጋገጫ ዘዴ ቢዘረጋና ተግባራዊ ቢያደርግ፣ ሕጋዊ ጉልበቱ የሚያሳምን (ጥርስ ያለው አንበሳ) ይሆናል፡፡ በሁሉም ዜጎች በኩል ያለው ተሰሚነትም ይጎለብታል፡፡ በቅርቡ የትምህርትና ሥልጠና ኤጀንሲ በአካል ሄጄ ከተቋሙ ሠራተኛ ጋር በነበረኝ ቆይታ፣ ከአንድ ዓመት በፊት የ149 ሺሕ ተማሪዎችን መረጃ በተቋሙ ዌብሳይት ላይ ሲጭን በአስቸኳይ እንዲያወርዱት መገደዳቸውን አጫውቶኛል፡፡ ሠራተኛን የማበረታታት ሥራ እየተሠራ አይደለም፡፡ በመንግሥት ሠራተኞች አዋጅ ላይ ሠራተኞች የተሻሻለ ብቃት ቢያሳዩ እንዴት እንደሚበረታቱ ሳይሆን፣ ቢያጡ እንዴት እንደሚቀጡ የሚወስን የዲሲፕሊን ኮሚቴ እንዲቋቋም ነው የሚደነግገው፡፡ ሠራተኞች በተደጋጋሚ የዲሲፕሊን ክስ ለምን ይመሠረትባቸዋል? እንዴት ቢታገዙ ውጤታማ ይሆናሉ የሚል ጥናት ሲጠና አላውቅም፡፡ ኮሚሽኑ ለመንግሥት ከፍተኛ አካል የሚተገበር የጥናት ሐሳብ (Recommendation Based on Applied Research) ሲያቀርብ አላውቅም፡፡

    መንግሥት ምን ያድርግ?

    በመጀመርያ የመዋቅር ማሻሻያን ሠራተኛ ከመቀነስ አስተሳሰብ በተለየ ማየት ይገባዋል፡፡ መንግሥት ሠራተኛን ከሚቀንስ ሠራተኞችን ወደ የሚያበዙ አስተሳሰቦች ማደግ ይገባዋል፡፡ የአንዳንድ ተቋማትን ተግባርና ኃላፊነቶችን በማሻሻል ሠራተኛ ማብዛት፡፡ ለምሳሌ የኢትዮጵያ ፖስታ አገልግሎት ዋነኛ የገቢ ምንጩ ቴምብር መሸጥና የፖስታ ሳጥን ኪራይ ነበር፡፡ ኢሜይል (Email) ከመጣ በኋላ ግን ከፍተኛ የገቢ እጥረት ገጠመው፡፡ ይህ ጉዳይ ሠራተኞችን በእጅጉ እንዲቀንስ የሚያደርግ ነበር፡፡ ነገር ግን መቋቋሚያ አዋጁን በማስተካከል የአክሲዮን ሽያጭ ውስጥ፣ የሐዋላ አገልግሎትና የትራንስፖርት አገልግሎት በመጀመር ሠራተኞቹን ከመቀነስ ታድጓል፡፡ ከኪሳራም ወጥቶ ትርፍ ማስመዝገብ ጀመረ፡፡

    እንዲህ ዓይነት ተቋማትን ማብዛት ያስፈልጋል፡፡ ለምሳሌ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ሰኔ 7 ቀን 2014 ዓ.ም. ካደነቋቸው ተቋማት ማለትም ከኢትዮጵያ አየር መንገድና ከኢትዮ ቴሌኮም ሌሎች ተቋማት ምን ይማሩ? ለምሳሌ የኢትዮጵያ አየር መንገድ የአየር ትራንስፖርት አገልግሎት ከመስጠት በተጨማሪ የአውሮፕላን ጥገና የመስጠት፣ የፓይለቶች፣ የሆስተሶች፣ የቴክኒሻኖች ሥልጠና የመስጠት (ከአገር አልፎ ለአፍሪካውያን ወንድሞቻችን)፣ በቅርቡ ደግሞ የሆቴል አገልግሎት የመስጠት ሥራ፣ እንዲሁም የሌሎች አገሮች አየር መንገዶችን በከፊል በመግዛት የሄደበት አካሄድን ማብዛት አይቻልም? ለምን? ሠራተኞቹ ሙሉ በሙሉ በሚባል ደረጃ ኢትዮጵያውያን ናቸው፡፡

    ኢትዮ ቴሌኮምስ እንዲህ ትርፋማ ያደረገው ምንድነው?

    እነዚህ ተቋማት በየጊዜው ከሚያሳዩት እመርታ በመነሳት ሠራተኛ ስለመቀነስ አያስቡም፣ ቅርንጫፎችን እያበዙ ሠራተኞችን ይጨምራሉ እንጂ፡፡ ወደ ማዕድን ሚኒስቴር ስንመጣ በኢትዮጵያ ጂኦሎጂካል ኢንስቲትዩት ሥር የሚገኘው የኬሚካልና ሚኒራሎጂ ላብራቶሪ ደረጃውን የጠበቀ ባለመሆኑ፣ ለዓለም አቀፍ ገበያ የምናቀርበውን ወርቅ የምናስመረምረው ስዊዘርላንድ ድረስ በባር 250 ዶላር በመክፈል ነው፡፡ በተለያዩ አካባቢዎች የሚደረጉ የማዕድን ፍለጋና ምርት ናሙናዎች የሚመረመሩት ውጭ አገር ባሉ ላብራቶሪዎች ነው፡፡ መንግሥት ለምን ቅድሚያ ሰጥቶ ላቦራቶሪውን አይሠራም? ከአገር አልፎ የጎረቤት አገሮችን ገበያ ለምን አይስብም? ከአሥራ ሁለት ዓመት በላይ እንዴት አንድ ደረጃውን የጠበቀ ላቦራቶሪ መሥራት ያቅተናል? የኢትዮጵያ ጂኦሎጂካል ሰርቬይ (ጉርድ ሾላ)፣ የኢትዮጵያ ማዕድን፣ ነዳጅና ባዮፊውል ልማት ኮርፖሬሽን (ሃያሁለት) አካባቢ፣ የቀድሞው ማዕድን ሚኒስቴር (ሜክሲኮ) እያንዳንዳቸው 1.7 ሔክታር በድምር ከአምስት ሔክታር በላይ መሬት ይዘው ተቀምጠዋል፡፡ መንግሥት ልክ እንደ እነዚህ ዓይነት ሰፋፊ መሬት ይዘው ውጤታማ ባልሆነ የሕንፃ ዲዛይንና ሥሪት መታየት ይገባዋል፡፡ የኢትዮጵያ ጂኦሎጂካል ሰርቬይና የኢትዮጵያ ማዕድን፣ ነዳጅና ባዮፊውል ልማት ኮርፖሬሽን ባላቸው ባለሙያና የሥራ መሣሪያ ተጨማሪ ገቢ የሚያገኙበትን ዘዴ እንዲፈጥሩና የሠራተኞቻቸውን ገቢ እንዲያሳድጉ የአዋጅ ማሻሻያ ቢደረግ፡፡

    በፌዴራል መንግሥት ደረጃ ቢዝነስ ዩኒት በማቋቋም ተቋማት ወጪ ከማውጣት ገቢ ወደ ማስገባት የሚሸጋገሩበትን ሁኔታዎች በማጥናት ለመንግሥት ምክረ ሐሳብ ቢያቀርቡ፣ መንግሥትም በመንግሥትና በግሉ ዘርፍ አጋርነት (Public Private Partnership Approach) ሥራዎችን ቢጀምር፡፡ በአንዳንድ ተቋማት የሚገራርሙ ወርክ ሾፖችና ማሽኖች አሏቸው፡፡ በመጋዘኖቻቸው ደግሞ በየዓመቱ የሚቆጠሩ (Inventory) ብዙ ጥሬ ዕቃዎች አሉ፡፡ እነዚህ ዕቃዎችና ማሽኖች ምንም ስለማይሠራባቸው ለሌብነትና አንዳንዴም አዳዲስ ቴክኖሎጂዎች በመምጣት ጊዜያቸው አልፎ ከጥቅም ውጪ የመሆን ዕድላቸው ይሰፋል፡፡

    በአንዳንድ ተቋማት በዓመት ሦስት ወይም አራት ጊዜ ብቻ የሚያገለግሉ ትልልቅና የተሟላ መሣሪያ ያላቸው አዳራሾች አሉ፡፡ ተቋማቱ ግን ይህንን ሀብት ወደ ገንዘብ የመጠቀም ብልኃት (Business Minded) የላቸውም፡፡ ለዚህ እንደ ምክንያት የሚቀርቡት በመጀመሪያ ሕግ አይፈቅድም የሚል ሲሆን፣ ሁለተኛው ሀብቶቻቸውን ወደ ገንዘብ ቢቀይሩም ባይቀይሩም ምንም ዓይነት ለውጥ በተቋማቸውም ሆነ በሠራተኞቻቸው ላይ ስለማያመጣ በዝምታ ማለፍ ስለሚመርጡ ነው፡፡ እንደ መንግሥት ሠራተኞች ማኅበራዊ ዋስትና ኤጀንሲ እጅግ በጣም ብዙ ገንዘብ የሚሰበስብ ተቋም፣ በገንዘቡ ኢንቨስትመንት ውስጥ ገብቶ ትርፋማ በመሆን ሀብት በማካበት ለአገርም ሆነ ለመንግሥት ሠራተኞች ጥቅም ከመስጠት ለመንግሥት ቦንድ በመሸጥ ብቻ ጥቂት ገንዘብ ይሰበስባል፡፡

    ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን፣ በኢሜይል [email protected] አድራሻቸው ማግኘት ይቻላል፡፡

    spot_img
    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img

    ተዛማጅ ጽሑፎች
    ተዛማጅ

    የትርፍ መጠኑን በ127 በመቶ ያሳደገው አቢሲኒያ ባንክ ካፒታሉን በ2.5 ቢሊዮን ብር እንዲያድግ ወሰነ

    የአቢሲኒያ ባንክ ዳይሬክተሮች ቦርድ የባንኩ  ካፒታል በ2.5 ቢሊዮን ብር...

    አዋሽ ባንክ ካፒታሉን 55 ቢሊዮን ብር ለማድረስ ወሰነ

    የአዋሽ ባንክ ዳይሬክተሮች ቦርድ ዛሬ ህዳር 17 ቀን 2015...

    ከብሔራዊ ባንክ እውቅና ያገኘው ፔይሊንክ አክሲዮን ማህበር ምሥረታውን አካሄደ

    ከገንዘብ ንክኪ ነፃ የሆነ የዲጂታል ክፍያ ሥርዓት ለመተግበር ያቀደው...