Monday, October 3, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    ማኅበራዊኅብረተሰቡን በከፍተኛ ሁናቴ እየፈተኑ ያሉት ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች

    ኅብረተሰቡን በከፍተኛ ሁናቴ እየፈተኑ ያሉት ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች

    ቀን:

    ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች ሥር የሰደዱ በሽታዎች በመባል ይታወቃሉ፡፡ ከአንድ ሰው ወደ ሌላ ሰው የማይተላለፉና ለረዥም ጊዜ የሚቆይ፣ የጀነቲክ፣ የፊዚዮሎጂ፣ የአካባቢና የባህርይ ሁኔታ ውጤቶች ናቸው፡፡ እነዚህም የልብና የደም ቧንቧ በሽታዎች (የልብ ድካምና ስትሮክ)፣ ካንሰር፣ ሥር የሰደዱ የመተንፈሻ አካላት ሕመሞች (ሥር የሰደደ የሳምባ ምችና አስም) እንዲሁም የስኳር በሽታ ናቸው፡፡

    የጤና ሚኒስቴር ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች (ተያበ) ቡድን መሪ አቶ አዲሱ ወርቁ እንደገለጹት፣ በዓለም ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች በየዓመቱ 41 ሚሊዮን ሰዎችን ለኅልፈተ ሕይወት ይዳርጋሉ፡፡ ይህም በዓለም አቀፍ ደረጃ ከሚመዘገበው 71 በመቶ አጠቃላይ የሞት መጠን ጋር እኩል ነው፡፡ በ30 እና በ69 ዓመት ዕድሜ መካከል ያሉ ከ15 ሚሊዮን በላይ ሰዎች ተላላፊ ባልሆኑ በሽታዎች ምክንያት ይሞታሉ፡፡

    ያለጊዜያቸው ከሚሞቱት ሰዎች መካከል 85 በመቶ የሚሆኑት ዝቅተኛና መካከለኛ ገቢ ባላቸው አገሮች መሆኑን አመልክተው፣ ተላላፊ ባልሆኑ በሽታዎች ከሚመዘገበው የሞት መጠን መካከል የልብና የደም ቧንቧ በሽታዎች ከፍተኛውን ደረጃ እንደያዙ፣ 17.9 ሚሊዮን ሰዎች በዓመት በዚህ በሽታ እንደሚሞቱ ነው የተናገሩት፡፡

    ከሰማንያ በመቶ በላይ የሚሆነው ያለጊዜ ሞት የሚከሰተው በአራት ዋና፣ ዋና ተላላፊ ባልሆኑ የበሽታ ዓይነቶች በሚባሉት የልብና የደም ቧንቧ፣ (የልብ ድካምና ስትሮክ) ካንሰር፣ ሥር የሰደደ የመተንፈሻ አካላት ሕመሞች (እንደ ሥር የሰደደ የሳምባ ምችና አስም) እና የስኳር በሽታዎች መሆናቸውን ሳይገልጹ አላለፉም፡፡

    የዓለም ጤና ድርጅት በ2016 ያወጣው መረጃ እንደሚያሳየው፣ ኢትዮጵያ ውስጥ በስኳር በሽታ 8,850 ሰዎች ሞተዋል፡፡ ከእነዚህም ውስጥ ወንዶች 4,310፣ ሴቶች 4,540 ናቸው፡፡ በአዲስ አበባ በተካሄደው ጥናትም የስኳር በሽታ ሥርጭት 14  በመቶ ነው፡፡ ከዚህም ሌላ በ2017 በልብና በደም ቧንቧ በሽታ 2,838,767 ሰዎች በዓመቱ በእነዚሁ በሽታዎች ጠንቅ 47,712 መሞታቸውን፣ ይህም ከጠቅላላው ሞት 7.81 በመቶ መሆኑን መረጃው ያስረዳል፡፡

    ጤና ልማትና ፀረ ወባ ማኅበር ሐምሌ 14 ቀን 2014 ዓ.ም. ባካሄደው የግማሽ ቀን ዓውደ ጥናት ላይ ‹‹ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች በማኅበረሰቡ ጤናና በአገራችን ኢኮኖሚ ላይ እያደረሱ ያለው ተፅዕኖ›› በሚል ርዕሰ ቡድን መሪው እንዳብራሩት፣ ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች ብዙ አጋላጭ መንስዔዎች ቢኖራቸውም በሽታዎቹ ቶሎ ምልክቶችን አያሳዩም፡፡ በዚህም ሳይታወቅ ለረዥም ጊዜ ሊቆይ ይችላል፡፡

    በእያንዳንዱ ሁለት ሰከንድ ውስጥ ዕድሜው ከ30 እስከ 70 ዓመት የሆነ ሰው እንደሚሞት ከዚህ አኳያ በሰዓታት፣ በቀን፣ በወርና በዓመታት ቢሰላ ብዙ ሰው እንደሚሞት ነው የተናገሩት፡፡

    ኢትዮጵያ ውስጥ ከካንሰር በሽታ ትልቁን ድርሻ የሚይዘው የጡትና የማሕፀን በር ጫፍ ካንሰሮች ናቸው፡፡ ከዚህም ሌላ ዕድሜ ከፍ ባለ ቁጥር በካንሰር በሽታ የመያዝ ዕድል ይጨምራል፡፡ አንዳንዱ በሽታዎች ሴት ላይ ሲበዙ አንዳንዶች ደግሞ ወንድ ላይ ይበዛሉ፡፡ አንዳንዶቹ ደግሞ በዘር የመያዝ ዕድልን ከፍ ያደርጋሉ ብለዋል፡፡

    በ2015 የተሠራ አንድ ጥናት እንደሚያሳየው ከሆነ፣ 47 በመቶ የሚሆኑ ሰዎች አልኮል እንደሚጠጡ፣ 66 በመቶ ሰዎች ደግሞ ከሚጠበቀው በላይ ጨው እንደሚጠቀሙ፣ ጫት መቃምም በቀላሉ እንደማይታይ፣ በተቃራኒው አትክልትና ፍራፍሬ እንደማይወስዱ፣ የአየር ብክለትም እንደሚበዛ፣ ከዚህና ከሌሎቹም ጋር ተያይዞ የደም ግፊትና የስኳር በሽታ ሥርጭት ከፍ ያለ መሆኑንም ሳይገልጹ አላለፉም፡፡

    ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች ቢያንስ ሦስት ችግሮች ይኖራቸዋል፡፡ እነርሱም የጤና፣ የማኅበራዊና የኢኮኖሚ ችግሮች ናቸው፡፡ ከእነዚህም መካከል የማኅበራዊ ችግሩ የአንበሳውን ድርሻ ይይዛል፡፡ በዚህም የተነሳ መከላከያ የሚሆነው መድኃኒት የሚወስደው እስከ ሕይወት መጨረሻ ድረስ መሆኑን ነው የገለጹት፡፡

    ‹‹ከኢትዮጵያ ከሚከሰተው ከፍተኛ የሆኑ የሞት ምጣኔ 41 ከመቶ ያህሉ ተላላፊ ባልሆኑ በሽታዎች የሚከሰት ነው፤›› ያሉት የጤና ልማትና ፀረ ወባ ማኅበር ምክትል ዳይሬክተር አቶ አክሊሉ ጌትነት፣ በዚህም ምክንያት የማኅበረሰቡን ጤናና ሕይወት ለመጠበቅ በዚሁ በሽታ ላይ ትኩረት መሰጠት ይገባል ሲሉ አክለዋል፡፡ ለዚህም ዕውን መሆን ደግሞ ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች መንስዔአቸውን ለይቶ ማወቅና መንስዔአቸው ላይ መሥራት ግድ ነው ሲሉም አስገንዝበዋል፡፡

    አያይዘውም ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎች የሚከሰቱት በዋናነት በአራት ምክንያቶች  በአመጋገብ ሥርዓት፣ ትምባሆንና አልኮልን አብዝቶ በመጠቀምና የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ባለማድረግ መሆናቸውን ገልጸዋል፡፡ በትምባሆ ላይ በተካሄደው ጥብቅ እንቅስቃሴ ኢትዮጵያ የተሟላ የትምባሆ መከላከል ሕግ ማውጣቷን፣ ይህም ሕግ በአፍሪካ ካሉት የትምባሆ ሕጎች ጠንካራና የተሟላ ነው ተብሎ በዓለም ጤና ድርጅት ዕውቅና የተቸረው መሆኑንም አመልክተዋል፡፡

    በኢትዮጵያ ውስጥ ትምባሆ 17,000 ሰዎችን ተላላፊ ላልሆኑ በሽታዎች በመዳረግ በየዓመቱ እንደሚገድል፣ በተለይ በአሁኑ ሰዓት በፋብሪካ የሚቀናበሩና የታሸጉ ምግቦችን መመገብ በከተሞች አካባቢ እየተዘወተረ መምጣቱ ማኅበረሰቡን ላልተላለፉ በሽታዎች እየዳረገ መሆኑን ማስተማርና መቀስቀስ አስፈላጊ መሆኑን አስረድተዋል፡፡

    ‹‹ምግብ ለሰውነት ጤናማነት፣የተስተካከለ ቁመት እንዲኖር፣አዕምሮ እንዲዳብርና ጠቃሚ ኒውትረንትን ለማግኘት ይረዳል፤›› የሚሉት የኢትዮጵያ የኅብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት የምግብና ሥርዓተ ምግብ ተመራማሪ አዳሙ በላይ (ዶ/ር)፣ ኒውትረንት ደግሞ በሽታን የመከላከል አቅምንና ጤናማነትን ያበለጽጋል ብለዋል፡፡

    ምግቦች በተለያዩ ክፍሎች እንደሚመደቡ፣ እነርሱም ለጤና፣ ለዕድገት፣ ለአካልና ለአዕምሮ ዕድገት ጠቃሚ መሆናቸውን፣ አንድ ምግብ ብቻ እነዚህን ጠቃሚ የሆኑ ምግቦችን እንደማያሟላ፣ ሁሉንም ጠቃሚ ምግቦችን የሚያሟላው ግን የእናት ጡት ብቻ እንደሆነ ነው የተናገሩት፡፡

    እንደ አዳሙ በላይ (ዶ/ር) አነጋገር ጤናማ ያልሆኑ አመጋገቦች በአብዛኛው ብዙ ስቦች ያሏቸው ወይም የቅባት፣ የጨውና የስኳር መጠናቸው ከፍተኛ የሆኑ ናቸው፡፡

    በኢትዮጵያ ተላላፊ ላልሆኑ በሽታዎች የሚጋለጡና በበሽታዎቹ የሚሞቱ ሰዎች ቁጥር ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ መምጣቱን የተለያዩ መረጃዎች ይጠቁማሉ።

    የኢትዮጵያ የጤና ልማት ጆርናል በ2011 ዓ.ም.  ባጠናው ጥናት  በኢትዮጵያ ተላላፊ ባልሆኑ በሽታዎች የሞት ምጣኔ እየጨመረ መምጣቱን የገለጸው፣ ከአጠቃላይ ሞት 42 በመቶውን የሚሸፍን መሆኑን፣ ከነዚህም መካከል 27 በመቶ የሚሆኑት ሰዎች ከ70 ዓመት ዕድሜ በታች መሆናቸውን  በማመልከት ነው፡፡ 

    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img