Sunday, September 25, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    ተሟገትፖለቲካ ነክ መማማር የተሳላ የቡድን ሥራና ሳይፈልጉት ፈልጎ የሚመጣ ዝና

    ፖለቲካ ነክ መማማር የተሳላ የቡድን ሥራና ሳይፈልጉት ፈልጎ የሚመጣ ዝና

    ቀን:

    በበቀለ ሹሜ

    ልጆቼንና እህቴን በማስጠናት ሥራ ውስጥ፣ ወይም ‹‹ስለዚህ ነገር አስረዳኝ እስቲ›› ያለኝን ማንም ሰው በማገዝ ጥረቴ ውስጥ ማድረግ የምጠላው አንዱ ነገር እኔ ራሴን ደስኳሪ፣ አጥኚውን ደግሞ አድማጭ የማድረግ ግንኙነት ውስጥ መግባት ነው፡፡ በተቻለ መጠን ዕገዛዬ የሚያተኩረው ዕውቀት ፈላጊው ራሱ በራሱ ተጣጥሮ አዕምሮውን እንዲያሠራ፣ መረጃዎችን አገላብጦ መርምሮ ለጥያቄዎቹ መልስ ወይም ማብራሪያ እንዲያገኝ፣ ያገኘውንም በአዕምሮው የማቆየት ክህሎትና ልምምድ እንዲያዳብር ማገዝ ላይ ነው፡፡ ለምሳሌ ልጄ እኔን ከመጠየቁ በፊት ያሉትን ማጣቀሻ መጻሕፍት ማየት፣ ደብተሩ ላይ የሠፈረው እጅግም አልገባ ቢለው መማሪያ መጽሐፉን አገናዝቦ ለመረዳት ጥረት ማድረግ ይጠበቅበታል፡፡ አንብቦ ተረድቶት በአዕምሮው ለማቆየት ጥረት ሲያደርግም የተወሰኑ ሒደቶችን ማከናወን ይፈለግበታል፡፡ የሚያጠናውን ነገር በርዕሰ-ነገር ወስኖ እያነበበና እያብላላ ያጠናል፡፡ ከዚያ በኋላ የጉዳዩን ርዕስ፣ ንዑስ ርዕሶች በቁመት በተሰነጠቀ ወረቀት ላይ ይደረድርና ደብተር/መጽሐፉን ዘግቶ የደረደራቸውን ንዑስ ርዕሶች እንደ ትውስታ መክፈቻ ቁልፍ እየተጠቀመና ጭማቂ ነጥቦችን ከአዕምሮው እያፈሰሰ በወረቀት ላይ ያሠፍራል፡፡ ሲጨርስ ያሠፈረውን ጭማቂ ከደብተርና ከመጽሐፉ ጋር እያመሳከረ ሁነኛ ነጥቦችን አለመዝለሉን እያጣራ ያሟላል፡፡ የተጣራውን ጭማቂ ለትውስታ መክፈቻ ከሚጠቀምባቸው የርዕሰ ጉዳዮች ዝርዝር ጋር አያይዞ ያስቀምጣል፡፡ በዚህ ዓይነት ከጥናት ወደ ጥናት እያለፈ ዕረፍት ከወሰደ በኋላ፣ ያጠናቸውን ነገሮች በአዕምሮው ማቆየቱን ለመፈተሽ በንዑስ ርዕሶቹ ቁልፎች እየተመራ በቃሉ (ድምፅ አውጥቶ) ለሰዎች እንደሚያስረዳ አስመስሎ ያወራዋል፡፡ በሌላ ቀን መከለስ ቢፈልግም ማድረግ የሚጠበቅበት ቁልፍ ቃላቱን እየየ በጽሑፍ ወይም በልፍለፋ መተርተርና ነጥቦች አለመሳቱን ጭማቂ ነጥቦችን አሟልቶ ከያዘ ማስታወሻው ጋር ማመሳከር ነው፡፡ እንደ ሒሳብና ፊዚክስ ያሉ ሥሌት ነክ ትምህርቶችን በሚያጠናበት ጊዜም በዚያው ሥልት ማወቅ ያለበትን ቀመሮችና ግንዛቤዎች ያጠናል፡፡ ከዚያ የሥሌት ጥያቄዎችን ደጋግሞ የመሥራት ልምምድ ያደርጋል፡፡ በሥሌት ሥራ ልምምድ ውስጥ እርከኖችንና ምልክቶችን በመሳት የሚፈጸሙ ስህተቶች እንደ ቀላል አይታዩም፡፡ እነሱን አለመሳት ግብታዊ ዕውቀቱ ሆነው እስኪዋሀዱት ድረስ ብዙ ጥያቄ የመሥራት ‹‹መቀጮ›› ይኖርበታል፡፡ እኔም ተማሪ በነበርኩበት ጊዜም የሁለተኛ ደረጃ አስተማሪዎቼ ምልክት (ሳይን) ላይ ብቻ ነው የተሳሳተው ብለው ነጥብ አይሰጡኝም ነበር፡፡ እንዲያውም የዚያ ዓይነት ስህተት ተጨማሪ የነጥብ ቅጣት ዕዳ ነበረበት፡፡

    ከልጆቼ የተግባር ልምምድ ጋር እኔም አብሬ እለፋበት የነበረ ጥናት ከሁሉም በላይ የእንግሊዝኛ ቋንቋ ጥናት ነበር፡፡ ተማሪነት ከተላለፈኝ በኋላ እንደ እኔ ያሉ ብዙ ኢትዮጵያውያን ይህንን የሰዋስው ስህተት እንዳልሠራ ልጠንቀቅ እያልንና እንዲህ ለማለት ይህንን አባባል መጠቀም አለብኝ በማለት እየሰላሰልንና እየሠጋን ነው እንግሊዝኛ ‹‹የምንናገረው››፡፡ እንደዚህም ተጨንቀን ስህተት ከመሥራት አንፀዳም፡፡ የዚህ ሁሉ ችግራችን ምንጭ፣ ቋንቋውን በመግባቢያነት እየተጠቀምነው እንድንቀስመው ሆኖ ስላልተማርነው መሆኑን ከጊዜ በኋላ ተረድቻለሁ፡፡ ‹‹ቋንቋን መማር ማለት በቋንቋው መገልገል ነው›› የሚለው ነጥብ መሪ ግንዛቤዬ ሆኗል፡፡ ሕፃናት ማብራሪያ እጅግም ሳይሹ የትኛውንም ቋንቋ ሰምቶ በመናገር ጥረት ይለምዱታል፡፡ ይህ ዕምቅ ችሎታ ከዕድሜ ደረጃ ጋር ሥላቱ የሚቀንስ ቢሆንም ሁሉም ሰው ጋ አለ፡፡ እናም እኔ ያጣሁትን ልጆቼ እንዳያጡ እንግሊዝኛን በመናገር ልምምድ እንዲያውቁ ለማድረግ ተፍጨርጭሬያለሁ እንዳቅሚቲ፡፡ አንዱን ቀላል ምሳሌ ልጥቀስ፡፡ በተለያዩ ጊዜያትና ሁኔታዎች ውስጥ የሚከናወኑ ድርጊቶችን መግለጽ እንዱ የእንግሊዝኛ ተማሪዎች ችግር ነው፡፡ ያንን በተመለከተ በተቀዳሚ አጥኚው ያለበትን ደረጃ ለማወቅ የፍተሻ ግምገማ አደርጋለሁ፡፡ ለምሳሌ በእንግሊዝኛ የሚወራለት ሥራ ‹ልብስ ማጠብ› ነው እንበል፡፡ ‹‹አሁን ልብስ እያጠብክ ብትሆን ምን ትላለህ?›› ብዬ እጠይቀዋለሁ፡፡ ወዲያው ጠብ ማድረግ አለበት፡፡ አሰላስሎ ከመለሰ የቋንቋው አባባል አልተዋሀደውም ማለት ነው፡፡ በዚህ ዓይነት አኳኋን ፍተሻዬን ካደረግሁ በኋላ ግድግዳ ላይ በሚለጠፍ ሰፊ ወረቀት ላይ አንድ የድርጊት ምሳሌ በመጠቀም፣ አድራጊዎቹ ነጠላና ብዙ ሆነው እየተለዋወጡ፣ የድርጊት ጊዜያቱም ትናንትናና አሁን፣ ከጥቂት ሰከንዶች በኋላ፣ ነገ፣ ሁልቀን፣ ወዘተ ሆነው እየተለዋወጡ የሚፈልጉትን ለመናገር ምን ምን እንደሚባል በአዎንታ፣ በአሉታና በጥያቄ ደርድሬ እጽፋለሁ፡፡ ያንን በድምፅ እየለፈለፉ ሳይንገዳገዱ በደንብ እንዲለምዱት አደርጋለሁ፡፡ ከአንድ ድርጊት ጋር ሥልቱን ከተላመዱት በኋላ፣ ሌሎች በየጊዜው የሚሠሯቸውን ሥራዎች፣ ማለትም ለምሳሌ መመገብ፣ የቤት ሥራ መሥራት፣ ማጥናት፣ መተኛት፣ መነሳት፣ ገላ መታጠብ፣ ልብስ ማጠብ፣ ወዘተ የሚገልጹ ቃላትን በጊዜ ለውጥ ከሚኖራቸው ቅርፅ ጋር አስተዋውቃቸዋለሁ፡፡ በዚያው ሥልት እነዚያን የሰርክ ቃላት እየሰጠሁ እየቀያየሩ የየራሳቸውን እውነተኛ የሥራ ዘልማድ እንዲናገሩባቸው አለማምዳለሁ፡፡ እንዲህ እንዲህ ልምምዱ እየሰፋ፣ መሥራት ሲገባኝ ያልሠራሁት/ብሥራው የምመኘው፣ ወዘተ የሚባል ነገርን ሁሉ ሳይጨነቁ ወደ መናገር ያድጋል (በነገራችን ላይ በአገራችን ውስጥ ያለውን በእንግሊዝኛ ቋንቋ የመግባባት ችግርን ለማቅለል፣ በእንግሊዝኛ አፍ የፈቱ የኢትዮጵያ ተወላጆች ወደ ኢትዮጵያ በበጎ ፈቃድ ለተወሰነ ጊዜ እየመጡ እንዲያግዙ እየተደረገ ያለው ጥረት፣ ቋንቋውን በመኖር ከማወቅ ባሻገር፣ ቋንቋውን በመገልገል ሰዎች እንዲማሩት ከሚያደርግ ሥልት ሥነ ዘዴና በሥነ ዘዴው ከተዘጋጀ መማሪያ ጋር መቀነባበር እንዳለበት መዘንጋት የለበትም)፡፡

    ከልጆቼ ጋር አያይዜ ወዳነሳሁት ጥቅል ነጥብ ልመለስ፡፡ በእኔና በልጆቼ መሀል እየደሰኮሩ ‹‹የማስረዳት›› እና ዲስኩር እያደመጡ ማስታወሻ የመጻፍ ግንኙነት እንደሌለ ሁሉ፣ እኩያ ለእኩያ ባላቸው የጥናት ግንኙነትም እንደዚያው ነው፡፡ ‹‹ጓደኛህ አስረዳኝ አልገባኝም›› ብሎ ቢጠይቅህና አንተ ራስህን ደስኳሪ/አስረጅ እሱን ደግሞ አድማጭ ብታደርገው፣ እያጠና ያለው እሱ ሳይሆን አንተ ነህ፡፡ እሱን ማጥኛ አድርገህ ተጠቀምክበት፡፡ መሆን ያለበት ራሱን እንዲያግዝ ማገዝ ነው የሚለው ግንዛቤ የመርህ ያህል የሚታወቅ ነው፡፡ በዚህ መርህ መሠረት ራስን በራስ መርዳት ባለበት ሁኔታ ተረዳድቶ ለማጥናት መንገዶቹ ብዙ ናቸው እንደ ትምህርቱ ዓይነት፡፡ ለምሳሌ የሥሌት ነክ ትምህርት የሆነ ዕሳቤ ላይ የተግባባ ግንዛቤ ከያዙ በኋላ፣ ብዙ ጥያቄዎችን በየፊና መሥራት፣ ሲጨርሱ መልስና አሠራርን ማስተያየት፣ ልዩነት ካለ እየተወያዩ ያንን በጋራ መመርመር፣ ከዚያ በደንብ እስኪሰርፅ ድረስ ጥያቄዎችን አበራክቶ እየሠሩ የእርስ በርስ መልሶችን ማመሳከር መቀጠል፡፡ ሐተታዊ በሆኑ ጉዳዮች ላይም፣ ጓደኛሞች ሊያጠኑት የመረጡትን ይዘት በየፊና የማጥናት ኃላፊነታቸው እንደተጠበቀ ሆኖ፣ በየንዑስ ርዕስ ላይ ገለጻ የመስጠት ክፍፍል ማድረግ፣ የእርስ በርስ ገለጻ በየደረጃው እየተካሄደም የጎደለ የሚያሟላ፣ የተሳሳተ የሚያቃና፣ የተድበሰበሰ የሚያፍታታና በምሳሌዎች የሚያበለፅግ ውይይት እያደረጉ ጥናቱን ማትባት ጥቅሙ ቀላል አይደለም፡፡

    የዚህ ዓይነት ሥልት በትምህርት ቤት የክፍል ደረጃም ሲሠራበት ያው ነው፡፡ ጥሩ ጥቅም ሰጪነቱ አያከራክርም፡፡ እያንዳንዱ በራሱ ድርሻም ሆነ ሌላው ባስረዳው ላይ የማከል ድርሻው እንደይኮስስና እንዳያፍር በደንብ ለመዘጋጀት ያነቃል፡፡ በዝግጅቱ ጊዜ ያልገባውን ለማወቅ፣ የተብራራና የጠለቀ ነገር ይዞ ለመቅረብ ሲል ሌላ ሰው ይጠይቃል፣ ሌላ መጽሐፍ ያገላብጣል፡፡ በነጥቦቹ ላይ የተብላላ ዝግጅት ያደርጋል፡፡ ዝግጅቱን በአግባቡ እስካደረገ ድረስ ሳይፈራ በልበ ሙሉነት ራሱን ለመግለጽ ይደፍራል፡፡ ይህ ዘርፈ ብዙ የመጠየቅ፣ መጽሐፍ የመመርመር፣ የማሰላሰል፣ የመጭመቅ፣ የማብራራት፣ ሐሳብን በንግግር የመግለጽ ልምምድ ያለበት ተግባር ብዙ ገጽ ያለው ሥልጠና (ትሬኒንግ) ራስ ለራስ የማካሄድ ያህል ነው፡፡ ይህንን ሞክሮ የተዝረከረከና የተዝረከረከውም በገዛ ጥፋቱ መሆኑን አውቆ ያፈረ ሰውና ያንን ዳግመኛ ላለመድገም የጣረ ሰው ያውቀዋል፡፡ ይህ ቅሌት በጓደኞቼ ፊት ያውም በክፍል ውስጥ ከአንዴም ሁለቴ ከደረሰባቸው ሰዎች አንዱ እኔ ነኝ፡፡ በትምህርት ቤታችን ውስጥ ለክለሳም ሆነ አዲስ ርዕሰ-ጉዳይ ላይ በቡድን እንድንዘጋጅ ተደርጎ የየዕለቱ አቅራቢ በነሲብ ይጠራ ነበር፡፡ እናም ሁሉም ተዘጋጅቶ መገኘት ግዱ ነበር፡፡ በደንብ ሳላብላላ ለሰው እንደ ምደስኩር ሆኜ ያላነበነብኩት ሐተታ፣ ሥሌት ነክ ትምህርትንም በተመለከተ ብዙ ጥያቄዎችን እየሠራሁ ያልተለማመድኩት (ግን አውቅኩት እተረትረዋለሁ ያልኩት) ነገር፣ መድረክ ላይ ወጥቼ ማስረዳት ውስጥ ስገባ ተምታቶብኝ እኔ በማስረዳት ፈንታ ተረጂ ሆኛለሁ፡፡ ላቤ በግንባሬ ተንቆርቁሯል፡፡ ከእነዚያ ቀናት በኋላ የማደርገው ዝግጅትና ጥናት ከሚያስፈልገኝ ርዕሰ-ጉዳይ ሁሉ አልፌ በስፋትና በጥልቀት ሆነ፡፡

    ከሌጣ ንባብ አብላልቶ ማንበብ ይበልጣል፡፡ አብላልቶ ከማንበብ አብላልቶ ያነበቡትን በቃል/በጽሑፍ ማለት/ሠርቶ ማሳየት፣ መከራከሪያ ማድረግና ከክርክር ማትረፍ ይበልጣል፡፡

    ይህ በሁለተኛ ደረጃ ትምህርቴና ጥናቴ ያገኘሁት ልምምድ በፖለቲካ ቀመስ የጥናት ክበብ ሕይወቴ ውስጥ እጅጉን ሊዋሀደኝና ሊዳብር ችሏል፡፡ በጊዜው እያንዳንዳችን የነበረን ጎትጓች የማይፈልግ የማወቅ ተጣጣሪነት፣ ልምድ ያልነበረውንም ሁሉ የሚያተጋ ነበር፡፡ በአንድ መጽሐፍ ላይ ለመወያየት ስንቀመጥ ሁላችንም በደንብ በርብረን አንብበን (ጭማቂና የግምገማ ማስታወሻ ይዘን) ነበር፡፡ ውይይት ሊጀመር ሲል ማስታወሻውን ብቅ የማያደርግና የማይሳተፍ አልነበረም፡፡ በንባባችን ውስጥ ማሰላሰል፣ ለመረዳት መላልሶ ማንበብ፣ ከሌላ መጽሐፍ ጋር ማገናዘብ፣ መጭመቅ፣ አከራካሪ የሆነን መለየት እንደነበር ሁሉ፣ በውይይታችንም ውስጥ ብዙ መከራከርና መፋጨት ነበር፡፡ አተረጓጎም ላይና በራሱ በጉዳዩ ፋይዳ ላይ እንከራከራለን፡፡ የበለጠ አንብበንና እንደገና ተዘጋጅተን ተመልሶ ለመነጋገር ቀጠሮ እስከ መያዝ እንሄዳለን፡፡

    እንዲህ ያለው የማንበብ፣ የመጭመቅ፣ የመተንተንና ሂስ ነክ ሐሳብ የመፍጠር፣ በዚያም ላይ ተመሥርቶ የመከራከር፣ ተከራክሮም እየተረታቱ የመተማመን ልምምድ በሰብዕናችን ግንባታ ላይ የሚያቀዳጀን አቅም ፈርጀ ብዙ ነው፡፡ በራስ መተማመንና ነፃ አሳቢ የመሆንን ዝንባሌ ያዳብርልናል፡፡ አቅዶ፣ አጣርቶ፣ አውቆና በደንብ ተዘጋጅቶ መሥራትን የኑሮ ዘልማዳችን ለማድረግ መሠረት ይሆነናል፡፡ ትጉህና ንቁ ተሳትፎ የማድረግ ልምምድ የሚያስገኘው ውጤት በጥናት ወይም በዚህ በዚህ የሥራ መስክ ተብሎ የሚገደብ አይደለም፡፡ በሁሉም መስክ ፍሬያማ ውጤት ለማግኘት ያስችላል፡፡

    በኢመደበኛ የእግር ኳስ ተመልካችነት ያስተዋልኩትን እንደ ምሳሌ ላንሳ፡፡ ሪያል ማድሪድና ባርሴሎና የሚባሉ ቡድኖች የግብ ውጤታማነታቸው ከሞላ ጎደል በክሪሲትያኖ ሮናልዶና በሊዮን ሜሲ እግር ላይ የተንጠለጠለበት ወቅት ነበር፡፡ የሌሎች ተጫዋቾች ሚና ከሞላ ጎደል (አጥቂዎቹ ጭምር) የሚጠበቅባቸው ዋና ሥራ ለእነዚህ ቁንጮ አግቢዎች አመቻችቶ መስጠት ነበር፡፡ የእነዚህ አግቢዎች የማግባት አቅም እየቀነሰ (መሳታቸውና መነጠቃቸው እየጨመረ) ሲሄድም ቡድኖቹ ለማስተካከያ አልባነኑም፡፡ ሜሲ ሦስትና አራት ሰው አልፌ ልሂድ እያለ በተደጋጋሚ ሲነጠቅ የኅብረት ጨዋታ ላይ እንዲያተኩር ያረቀው አልነበረም፡፡ ሮናልዶ ኳስ እሱ ዘንድ እንድትደርስ ተደርጋ በትክክል ካልተላከች የማይነቃነቅ፣ ገፋ ከተደረገ የሚወድቅ በጥቅሉ ለወሳኝ የቅጣት ምቶች ካልሆነ በቀር እሱን ይዞ መጫወት በአሥር ሰው የመጫወት ያህል የሆነበት ሁኔታ ቁልጭ ብሎ እየታየ ያንን ለማስተካከል የደፈረ አልታየም፡፡ እናም ሁለቱ ተጫዋቾች ከቡድኖቹ በወጡ ጊዜ በእነሱ ላይ ጥገኛ ሆነው የቆዩት ቡድኖች በውጤት ዝርክርካቸው ወጣ፡፡ ሲዳፉ ሲንደፋደፉ ቆይተው ማገገም የቻሉት፣ በፊት ተፎካካሪ የለሽ በነበሩት ግለሰቦች ተሸፍነው የነበሩ ተጫዋቾች የተዳፈነ (ወይም ቁንጮዎቹን ተጫዋች ኳስ በመመገብ የታፈነ) ዕምቅ ችሎታቸው እንዲሠራ በመደረጉ ነበር፡፡ አንድ ግብ ለማግባት ብዙ ይሳሳት የነበረው የማድሪዱ ካሪም ቤንዜማ በራስ መተማመኑና ፈጠራዊነቱ ሰልቶ ግሩም ኳስ ተጫዋችና አግቢ ሲሆን ታየ፡፡ ብዙ ጊዜ ተቀይሮ ተቀማጭ ይደረግ የነበረው ቪንሰን ጁንየር የሚባል ተጫዋች ችሎታው ሊፈካ ቻለ፡፡ ባርሴሎናም ውስጥ ደምቤሌ የሚባለው ተጫዋች የማግባትና ለአግቢዎች አመቻችቶ የመስጠት/የማሸጋገር ችሎታው ፈክቶ ሊታይ ቻለ፡፡

    እነዚህ ቡድኖች ካሽቆለቆሉና ከከሰሩ በኋላ ከአዲስ አቅሞች ጥበበኞችን ለማኩራት ሲሠሩ ስናይ፣ እንደ ፓሪ ሳንጀርማ (ፒኤስጂ) ያለው ቡድን ደግሞ ዝነኛ ‹‹ጥበበኞችን›› ያሰባሰበ ግን ውጤታማነት በዓለም አቀፍ መድረክ የቸገረው ቡድን ሆኖ ይገኛል፡፡ ችግሩም በግልጽ የሚታይ ነው፡፡ ቡድኑ ሥልታዊ የኅብረት ጨዋታ ከማካሄድ ይልቅ የግለሰቦች እኔ እበልጥ እኔ እበልጥ/ልታይ፣ ልታይ ጀብደኝነትና ኤግዚቢሽን መፈንጫ መሆኑ ነው፡፡ አጣጥፌ የማለፍ ትርዒት ላሳይ ባዩ፣ ቅጣትና ፍፁም ቅጣት መቺ ሆኜ፣ አሥር ቁጥር ማሊያ ለብሼ በላጭነቴን ላሳይ የሚለው ስሜት ግጥጥ ብሎ ይታያል፡፡ ኔማር ጁኒየር እዚያ ቡድን ውስጥ ከገባ ጊዜ ጀምሮ የዚህን ቡድን ችግር ለማረም ቁርጠኛ ማስተካከያ ለማድረግ የጣረ አሠልጣኝ አላየሁም፡፡ ዛሬ የቼልሲ አሠልጣኝ ሆኖ ውጤት ሲያመጣ (ይህንን/ያንን አድርጉ እያለ በጨዋታ ጊዜ መመርያና ግሳፄ ሲሰጥ) ያየነው ጀርመናዊ አሠልጣኝ የፈረንሣዩን ‹‹ፒኤስጂ›› ቡድን ያሠለጥን በነበረበት ጊዜ፣ ቡድኑ ‹‹የኤግዚቢሽኒስቶች›› መፈንጫ ሲሆን ትንፍሽ የሚል አልነበረም፡፡ እሱን ተክቶት የነበረውም አሠልጣኝ (አርጀንቲናዊ መሰለኝ) ያው ሆኖ ነው የቆየው፡፡

    ይህን ሁሉ ስቀባጥር የእግር ኳስ ፅኑ ፍቅር ያለኝ መስዬ ልታይ እንደምችል እገምታለሁ፡፡ እግር ኳስ ከልጅነቴ ጀምሮ እወዳለሁ፡፡ እስከ ስምንተኛ ክፍል ድረስም እግር ኳስ መጫወት አዘወትር ነበር፡፡ በዚህ የልጅነት ዘመኔ በአዲስ አበባ ስታዲዮም ጨዋታ ይካሄድ በነበረበት ጊዜ (ከበስተኋላ ዙሪያውን የሞሉት ሱቆች ከመሠራታቸው በፊት) በሰው የእዳሪ ፍግ ውስጥ ቆመው በደረጃ ሽንቁር ላይ ዓይናቸውን ለጥፈው ኳስ ለማየት ይጥሩ ከነበሩትና የሸንኮራ ምጣጭና አቧራ ዓይናቸው ውስጥ ከተሞጀረባቸው ወጣቶችም አንዱ ነበርኩ፡፡ የስታዲዮም ተመልካችነቴ ዘጠነኛ ክፍል ከገባሁ አንስቶ ቢቋረጥም፣ ከልጆቼና ከጓደኞቻቸው ጋር (የጋሽዬ አክብሮት ባልተለየው መስተጋብር) እስከ ቅርብ ጊዜ እጫወት ነበር፡፡ በተረፈ የእግር ኳስ ፍቅሬ ሲያመች ትልልቅ በዓለም የታወቁ የሻምፒዮና ጨዋታዎችን ሲያጋጥምና መርጦ በማየት የተገደበ ሆኗል፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በአውሮፓና በላቲን አሜሪካ የማየው እግር ኳስ ግን ‹‹የእጅ ግፍትሪያና የጉተታ እግር ኳስ›› ሊባል በሚችል ደረጃ አሰልቺ እየሆነ የመጣ ነው፡፡ ማየት የጀመርኳቸውን ጨዋታዎች እስከ መጨረሻው ከምጨርስበት ጊዜ ይልቅ፣ ተሰላችቼ የማቋርጥበት ወይም ሌላ ሥራ ይዞ መለስ ቀለስ የምልበት ጊዜ ይበልጣል፡፡

    በሌላ በኩል ደግሞ እግር ኳስ ከመዝናኛነቱ በላይ የሰዎችን ባህርይ በማጥናት የምደነቅበትም ሜዳ ነው፡፡ ትልልቅ የሚባሉትን ሽልማት ለማግኘት የሚያስችል ችሎታ እያላቸው እንዴት ችሎታቸውን ማፍሰስ እንዳለባቸው እንዳያውቁ ትዕቢት ያነቃቸው፣ ዕድሜያቸው እየገፋ ግን ምራቅ መዋጥ የቸገራቸው፣ እንደ 18 ዓመት ጎረምሳ ቡፍ እያሉ መጠላት አልለቅ ያላቸው ወልደው የከበዱ ሰዎችን ማየት ያስገርማል፡፡ የፈረንጆቹ የትርፍ እግር ኳስ ቡድኖች፣ ‹‹የግል ኩባንያዎች/ፋብሪካዎች›› እንደማለት ናቸው፡፡ በዚያ ‹‹ፋብሪካ›› ውስጥም ተጫዋቾቹ ለአጭር ዓመታት ሠርተው የሚከረክሱ ‹‹ማሽኖች›› ናቸው፡፡ የማሽናቸው ዋና ክፍል ደግም ‹‹እግራቸው›› ነው፡፡ የዕድሜ ልካቸውን ጥሪት የሚሰበስቡት በአጭር ዓመታት ውስጥ ‹‹የእግራቸው›› ችሎታ ከመድከሙ በፊት ነው፡፡ ይህንን ግንዛቤ ይዘው አንዳቸው የሌላቸውን የእንጀራ ገመድ አግባብ ባልሆነ አጨዋወት ላለመቅጨት የሚሳሱ ተጫዋቾች አሉ? ይህንን ማጥናት በራሱ የሚያስገርም ልምድ ነው፡፡ ካሜራ መልሶ በሚያሳየው ምሥል ታግዞ፣ ተጫዋቾች ተንኩሰው አጥፍተውና ኳስ ወደ ውጪ አውጥተው አጫዋቹ በሚሰጠው ውሳኔ እንደ ተበዳይ ሲበሳጩ መታዘብ፣ ተቃራኒ ተጫዋች ላይ ጥፋት ሠርተው እንደተበደሉ ሲንፈራፈሩ ማየት፣ ለመሆኑ በቅጥፈትና በማጭበርበር ያልተሞላ ተጫዋች አለ ወይ ያሰኛል፡፡ የእግር ኳስ ጨዋታ ሥራ ይህን ያህል ሰብዕናን መላስ አለበት ብሎ የሚሟገት ይኖራል ብዬ አላምንም፡፡

    ከመልካም ሰብዕና አኳያ ዓይቼ የማልጠግበው፣ በፊት በፊት ለአጭር ጊዜ አጫውተው ተቀያሪ ያደርጉት የነበረው የፈረንሣይ ዜግነት ያለው አፍሪካዊው (የቸልሲ ተጫዋች) ንጎሎ ካንቴ ኮከቤ ሆኖ ቆይቷል፡፡ የጨዋታ ሥራቸው ላይ የሚያተኩሩ፣ ከተጫዋችም ሆነ ከዳኛ ጋር የማይነታረኩ፣ ጥፋት ሠርተው በክህደት የማይወራጩ ባይበዙም አሉ፡፡ ካንቴ ግን ተወዳዳሪ የለሽ ነው ብል ማጋነን አይሆንብኝም፡፡ ካንቴ አክሳሪ ጥቃትን ለማደናቀፍ ግድ ካልሆነበት ጥፋተኛ አጨዋወት በተቃራኒ ቡድን ግለሰብ ላይ አይሠራም፡፡ ቢሠራ እንኳ ጥፋቱ ራሱ ጨዋነት ያለው ነው፡፡ ካንቴ ትሁት ነው፡፡ ዓይን አፋርና ዝምተኛ ነው፡፡ የካንቴ ጥቅምና ተከባሪነት አሁን አሁን ጎልቶ እየወጣ የቡድን ባልንጆሮቹ አመለካከት እየተሻሻለ መጣ እንጂ፣ ለካንቴ ካልቸገራቸው እጅግም የማያቀብሉበትን ሁኔታ በተደጋጋሚ መታዘቤን አስታውሳለሁ፡፡ እኔ የሩቅ ተመልካቹ ቅር ይበለኝ እንጂ፣ ካንቴ እንዲህ ያለ ቅሬታን የማያኝክ፣ ሥራው ላይ ብቻ የሚያተኩር ተጫዋች ነው፡፡ ሥራው ላይ የሚያተኩር ሲባልም በመሀል ሜዳ ላይ ብቻ የማይወሰን፣ ቡድኑን ለመጥቀም ማጥቃትም መከላከልም ባስፈለገበት የኅብረት ሥራ ውስጥ ሁሉ የሚገኝ ነው፡፡ ልታይ ልታወቅ፣ ትርዒት ሠርቼና አግብቼ ስሜን ልትከል የሚል ጥማት የሌለው፣ እንዲያውም በሜዳ ውስጥ ያለው የጨዋታ ባህርይ ‹‹ኢ-ግለኛ (ሰልፍለስ)›› ሰው ነው ለማለት የሚያደፋፍር ነው፡፡ ኳስ አጣጥፎ ወደፊት ሲገፋ እንኳ የሚያተኩረው ከእሱ በተሻለ የማጥቃት (የማግባት) ምቹ ሥፍራ ውስጥ የሚገባለትን ተጫዋች በማማተርና ያልዘገየ ኳስ በማድረስ ተግባር ላይ ነው፡፡ እሱ ወደ ግብ የሞከራቸውና ያገባቸው ኳሶች የብርቅ ያህል የሆኑትም የግል ስስት የማያባዝተው ሰው ስለሆነ ነው፡፡ ትሁትነቱ፣ ሰው የመጉዳት ፍላጎት የለሽነቱ፣ ቸርነቱ፣ ቅያሜና ቂም የለሽነቱ፣ ልጊያጊያጥ የማይል ሰብዕናው ሜዳ ውስጥ ይታያል፡፡ ቡድኑ ዋንጫ አሸንፎ ደስታና ፈንጠዝያ ባለበት ሁኔታ ውስጥ የካንቴ ደስታ አገላለጥ በዓይን አፋር ሳቂታነት ዋንጫ ዳበስ ከማድረግ የማያልፍ ሆኖ ማየትም የሚደንቅ ነው፡፡ ይህንን ያስተዋልኩት ደስታውን እንዴት ይገልጽ ይሆን በሚል ጉጉት ሜዳልያ እስኪወስድ ጠብቄ ነው፡፡

    ቸልሲ ወይም የፈረንሣይ ቡድን ካንቴን ይዞ የሚጫወትበትን ከተመለከትኩ፣ ዓይኔ የሚሮጠው ከካንቴ ጋር ነው፣ ዓይቼው አልጠግበውም፡፡ እኔ እንዳየሁት በሚዛናዊነት እጥረት የሚታማው ዓለም አቀፋዊ አሸላለም እንደ ካንቴ ያለውን ተጫዋች ይሸልመዋል ብዬ ፈፅሞ አልጠበቅኩም ነበር፡፡ በመሸለሙ ደንቆኛል፡፡ ካንቴን ቡድኑ ገና በአግባቡ አትብቶ አልተጠቀመበትም፡፡ ዓለም አቀፍ የእግር ኳስ ሰዎችም ካንቴን ያደነቁት በእግር ኳስ ላይ ባለው የሥነ ምግባርም የአጨዋወትም አስተዋፅኦ ከሆነ፣  የእግር ኳስ ተጫዋችነት ባህልንና ሥነ ምግባርን ለመለወጥ፣ የጎበዝ ተጫዋችና የሽልማት መሥፈርያዎቻቸውን ለማሻሻል የሚያስችል ምሳሌና ህያው መማሪያ በእጃቸው አለ ማለት ይቻላል፡፡ ከሜዳ ባለፈ ስለበጎ አድራጎት አስተዋፅኦው አንዳንድ ነገር ሰምቼ ኢንተርኔት ላይ ገረፍገፍ ለማድረግ ሞክሬ ነበር፡፡ በዚያ ላይ መረጃ ባላገኝም ቆሻሻ አንሺ የነበረ አባቱን በሥራ ለማገዝ ገና በልጅነቱ የማያፍር የነበረው ካንቴ፣ አድጎ ሚሊዮኖች ፓውንዶችን በሚቆጥርበት የዛሬ ኑሮው ውስጥ በቅንጦት ዕቃና ኑሮ የማይሳብ፣ በቀላል ወጪ ቀላል ኑሮ በመኖር የሚረካ መሆኑን አንብቤያሁ፡፡ ካንቴ ዝናን አላሯሯጠም፡፡ ዝና ግን ካንቴን አሳዶ ተጠመጠመበት፡፡ ይህንን ሁሉ ይዤ ካንቴ የአፍሪካ ልጅ በመሆኑ እኮራለሁ፡፡ ዝናን ንቀውና ረስተው ሥራቸውንና ኃላፊነታቸውን በብልኃት፣ በሀቀኝነትና በትጋት እያካሄዱ ከስኬት ወደ ስኬት አገራቸውን የሚያራምዱ (ዝናና ፍቅርም ራሱ ፈልጎ የሚጠመጠምባቸው) ምርጦች በኢትዮጵያና በአፍሪካ የሶሲዮ ኢኮኖሚ ኑሮ ውስጥ እንዲያብቡ ጉጉቴ ነው፡፡

    ሆን ብለን አልመን ከሠራን ይቻላል፡፡ ከአንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት አንስቶ እስከ ዩንቨርሲቲ ከፍተኛ ትምህርት ድረስ አዕምሮን፣ አስተውሎትንና በራስ መተማመንንና ክህሎትን በማትባት ረገድ ለየደረጃው የሚያመነጩ ንጣፎችን የማንጠፉ ሥራ እንዳለ ሆኖ፣ በመንግሥት መሥሪያ ቤቶችና በፖለቲካ ፓርቲዎች ውስጥ ከላይ እስከ ታች ሥልጠና እየተባለ አንዱ ደስኳሪ አሠልጣኝ ቀሪዎቹ ደግሞ አዳማጭና ማስታወሻ ለቃሚ የሚሆኑበትን አሮጌ ሥልት ትተን የራስ በራስና የቡድን ሚና በተሳላበት አኳኋን መማማርን መሠለጣጠንንና መለማመድን፣ የሁሉም ተሳታፊ ድርሻ በማድረግ ብዙ ውጤት ማሳየት እንችላለን፡፡ በዚህ ሥልት የተጓደሉ ዕውቀቶችና ችሎታዎች እየተሟሉ፣ በራሳቸው የሚተማመኑና በደንብ ተሰናድተው ሥራቸውን በጥራት የሚያቀላጥፉ፣ ተስፋ የሚሰጡ ተመራማሪዎች ፈጣሪዎችና አሳቢዎች ከብዙ ቦታ ብቅብቅ ይሉልናል፡፡ ይህ ሒደት እንዲፋፋ የሚቻላቸውን ሁሉ የሚያደርጉ መሪዎችና ሰዎችም በኢትዮጵያ ታሪክ ባለ ስም መሆናቸው አይቀርም፡፡ ምክንያቱም የጀመሩት አዲስ መጦችን በነፃነት የሚያስቡና የሚወስኑ፣ በነፃነት የሚመሩ አድርጎ የመኮትኮትና ፍሬያማ የማድረግ ተግባር ወደ አምባገነንነት የመንሸራተት ዕድልን ደፍኖ ወደ ዴሞክራሲ ተረተር ይወስደናል፡፡ ይህ ሒደት እያበበ/እየጎለበተ ባለበት ሒደት ውስጥ አመራር በመስጠት ሚናው የሕዝብን አድናቆት ያተረፈ መሪ ከቦታው ዘወር ቢል እንኳ፣ ሕዝቦችና አገረ መንግሥታቸው ግራ መጋባት ውስጥ አይወድቁም፣ ለውጡን ሊያስቀጥሉ የሚችሉ መሪዎች የማልማቱ ሥራ አስቀድሞ ተጀምሮ ለምልሟልና፡፡

    የትኛውም በግለሰብም ሆነ በተወሰነ ቡድን ጥረት የተሰናዳ፣ የሰዎችን አስተሳሰብና የአሠራር ፀባይ የሚያንፅ ሰነድ፣ በአቻ ለአቻ መማማርያነት ተቀስሞ ወደ ተግባራዊ ልምምድ የሚሸጋገርበት አካሄድ ሌሎች ጥቅሞችም አሉት፡፡ አንደኛው ጉልህ ጥቅሙ ሐሳቦች በደንብ ተበጥረው፣ ተፈትገው እንዲጣሩ ማስቻሉ ነው፡፡ ከቅርብ ጊዜ በፊት፣ ደርግ ወድቆ ሕወሓት/ኢሕአዴግ ሥልጣን የያዘበትን 1983 ዓ.ም. ‹‹ከ1966 ዓ.ም. በኋላ የመጣ ሌላ አብዮት›› የሚል በሆነ ውይይት ላይ የቀረበ ዕሳቤ ተደጋግሞ በመንግሥት መገናኛ ብዙኃን ተላልፎልን ነበር፡፡ ያ የሐሳብ ንድፍ አጨብጫቢነት ባልተጫነው የአቻ ለአቻ ውይይትና ክርክር ለመበጠር ችሎ ቢሆን ኖሮ፣ በዚያ ዓይነት መልክ እኛም እንካችሁ ባልተባልን ነበር፡፡ አብዮት የተባለው ግንቦት 1983 ዓ.ም. ሥልጣን ከበረሃ በመጣ ቡድን ስለተያዘ ነው? ማኅበራዊ የለውጥ ማዕበል ከሕዝብ ተነስቶ ነበር? ይህ ባይሆንስ ኅብረተሰቡን በሶሲዮ ኢኮኖሚና በወታደራዊ ቁመና/እንቅስቃሴ ወደፊት ያራመደ የመዋቅር ለውጥ የማከናወን ሒደት ተከፍቷል? የደኅንነት፣ የመከላከያና የፖሊስ መዋቅር በአንድ ቡድን ታጣቂ ሠራዊትና አመለካከት መጨናነቅ ቁልቁል መሄድ ወይስ ወደፊት መራመድ? በፕራይቬታይዜሽን ስም የተካሄዱት ወደ ግል የማዛወር ሥራዎች ደንብዝው የቆዩ ኢኮኖሚ ነክ ተቋማትን ነፍስ እንዲዘሩ አድርጎ የጠቀመ ነበር? ወይስ ሌላ የዘረፋ ሥልት? የደርግ መንግሥት ኮሙዩኒስት ነኝ ሰላለ ኮሙዩኒስት አልሆነም፡፡ ‹‹ሠራተኛው ከጭቆና ነፃ ወጣ››/‹‹ሶሻሊስት ኢኮኖሚ ገነባሁ ስላለ ነኝ ያለውን አልሆነም፡፡ ወታደራዊ አምባገነንነቱ ቁልጭ ያለ ነበር፡፡ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ በተባለችው ኢትዮጵያ ውስጥ ፌዴራላዊነትና ዴሞክራሲያዊት ሌላ ዓይነት አምባገነንነት የተዋቀረበት መልክ ከመሆን አልፏል? የብሔረሰቦች ከጭቆና መላቀቅና እኩልነት ተከናውኗል ወይስ የባሰበት የብሔር ቡድን ጭቆና ተተክሎ ነበር? እነዚህን መሰል ጥያቄዎች በአግባቡ ቢመረመሩ ኖሮ 1983ን አብዮት ለማለት ባልተደፈረ ነበር፡፡ ከ1983 ዓ.ም. በኋላ የረባ ለውጥ ለማምጣት ሽር ጉድ የመጣው ከአሥር ዓመት በኋላ የሕወሓት መሰንጠቅ ከተከሰተ ወዲህ 1994-1996 ዓ.ም. ጀምሮ ልዩ ልዩ ሰነዶች እየተዘጋጁ መሆኑ በራሱ፣ 1983 ዓ.ም. ‹‹የአብዮት›› መክፈቻ እንዳልነበር ይናገራል፡፡ የአቻ ለአቻ ውይይትና መማማር የሚያመጣው ሌላው በረከት በጓዳዊ ዓይን መተያየትን፣ መቀራረብንና መከባበርን ማጠንከሩ ነው፡፡ አጨብጫቢና አስጨብጫቢ ባይታጣም፣ ‹‹ማን ማንን ያሠለጥናል!?›› በሚል ትዕቢት ከጀርባ መሸርደድ፣ ነገር በሆድ መያዝና መከፋፈል እንዳይዳብር ያግዛል፡፡ ለመናናቅ ቀዳዳ ሳይሰጡ፣ ተጣጥሞና ተጋግዞ የመሥራት ስሜትን ከአሠራር ሥልት ማፍለቅ ቀላል ነገር አይደለም፡፡

    ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እንገልጻለን፡፡

    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img

    ተዛማጅ ጽሑፎች
    ተዛማጅ

    በኢትዮጵያ ላይ የቀጠለው የምዕራባውያን ጣልቃ ገብነት

    ምዕራባውያን አገሮች በኢትዮጵያ ላይ ጠንካራ ጫና ማሳደራቸውን ቀጥለዋል፡፡ በዲፕሎማሲም...

    የመንግሥት ዩኒቨርሲቲዎች የድጎማ በጀት ለፖለቲካ ሥራ ማስፈጸሚያ እንደሚውል የሚያሳይ ሪፖርት ቀረበ

    ለመንግሥት ዩኒቨርሲቲዎች የሚደረግ የበጀት ድጎማ ከመደበኛው ሥራ ይልቅ ከዋናው...

    መንግሥት የሥራ ግብር ምጣኔን እንዲቀንስ ተጠየቀ

    የኢትዮጵያ ሠራተኛ ማኅበራት ኮንፌዴሬሽን (ኢሠማኮ) መንግሥት የሠራተኛውን የኑሮ ጫና...

    የአዲስ አበባ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት የአመራሮች ምርጫና ቀጣይ ዕቅዶቹ

    የአዲስ አበባ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ሲጠበቅ የነበረውን...