Thursday, February 9, 2023
- ማስታወቂያ -
- ማስታወቂያ -

ብሔራዊ ባንክ እየናረ ያለውን የውጭ ምንዛሪ ለመቆጣጠር የጀመራቸው ዕርምጃዎች

- ማስታወቂያ -

ተዛማጅ ፅሁፎች

የውጭ ምንዛሪ እጥረት ኢኮኖሚው ውስጥ እያሳደረ ያለው ጫና ጎልቶ በወጣበት በዚህ ወቅት፣ በሕገወጥ መንገድ የሚካሄድ የውጭ ምንዛሪ ግብይት አሳሳቢ እየሆነ መምጣቱ ሲገለጽ ቆይቷል፡፡ በተለይ ከቅርብ ወራት ወዲህ ታይቶ በማይታወቅ ሁኔታ በባንክ በሕጋዊ መንገድ በሚካሄው የውጭ ምንዛሪና በጥቁር ገበያው መካከል ያለው ልዩነት በእጅጉ ሰፍቶ ታይቷል፡፡

በጥቁር ገበያው ያለው የምንዛሪ ዋጋ ከሚጠበቀው በላይ እየጎላ መሄዱ ብዙዎች ገንዘብ ከባንክ ጭምር በማውጣት የውጭ ገንዘቦችን እስከ መግዛት ደርሰው እንደነበር ያነጋገርናቸው የኢኮኖሚ ባለሙያ ገልጸውልናል፡፡

‹‹ይህ አካሄድ አደገኛ ነው፤›› ያሉት እኚሁ የኢኮኖሚ ባለሙያ፣ ኢኮኖሚ ውስጥም በተለይ የዋጋ ንረቱን በእጅጉ የማናር አዝማሚያዎች እንዲታዩ እያደረገ መሆኑንም ያመለክታል፡፡

አንድ ዶላር እስከ 120 ብር እስኪመነዘር መድረሱ፣ ብርን ወደ ውጭ ምንዛሪ ለመቀየር ያለውን ፍላጎት እያሳደገ በመምጣቱ፣ በጥቁር ገበያው ከዚህ ቀደም በተለየ መልኩ እንቅስቃሴዎች ሊስተዋሉበት መታየቱን ጠቁመዋል፡፡

በጥቁር ገበያው በባንክ መካከል ያለው የምንዛሪ ለውጥ ልዩነት ከሰሞኑ መጠነኛ ለውጥ ታየበት እንጂ፣ ልዩነቱ ከእጥፍ በላይ ደርሶ እንደነበርም ገልጸዋል፡፡ ይህም በጥቁር ገበያ የውጭ ገንዘብ ለመግዛት ይታይ የነበረው ፍላጎት ከባንኮች በርካታ ገንዘብ እንዲወጣ እያደረገ እንደነበርም እኚሁ ባለሙያ ገልጸዋል፡፡

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ እንዲህ ያለው ሕገወጥ ተግባርና ይህንኑ ተከትሎ እየታየ ያለው እንቅስቃሴ አደገኛ ነበር ብለዋል፡፡ ከሕገወጥ ሐዋላና የጥቁር ገበያ ወቅታዊ ሁኔታ አንፃር፣ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክንም እስከዛሬ ወስዶ ወደሚያውቃቸው ጠንከር ያሉ ዕርምጃዎች አስገብተውታል፡፡

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ከትናንት በስቲያ በሰጠው መግለጫ ይህንኑ የሚያረጋግጥ ሆኗል፡፡ ብሔራዊ ባንክ የጥቁር ገበያንና በአጠቃላይ የውጭ ምንዛሪ ዝውውርን በተመለከተ ውሳኔ ላይ የደረሰበትን ዕርምጃ አስመልክቶ በሰጠው መግለጫ፣ በሕገወጥ መንገድ የገንዘብ ዝውውሮችን የሚያካሄዱና ከዚህ ጋር በተያያዘ ከጥቁር ገበያ ጋር ግንኙነት አላቸው ብሎ የደረሰባቸውን የሐዋላ አዘዋዋሪዎች አካውንት ዘግቷል፡፡

በዚህ ጉዳይ መግለጫውን የሰጡት የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ገዥ ይናገር ደሴ (ዶ/ር)፣ ሕገወጥ የሐዋላ ገንዘብ ማዘዋወር ላይ ተሰማርተዋል ብሎ ክትትል ሲደርግባቸው ከነበሩ ግለሰቦች ውስጥ 391 የሚሆኑትን የባንክ አካውንት እስከ ገንዘቡ ማገዱን አስታውቀዋል፡፡

ጥቁር ገበያውን ለመቆጣጠር እንዲሁም እየተባባሰ የመጣውን የኑሮ ውድነት ለማረጋጋት ባንኩ በወሰነው ውሳኔ መሠረት ከዚህ በኋላ በሕገወጥ የሐዋላ ሥራና በሌሎች ተያያዥ ተግባራት ላይ የተሰማሩ ግለሰቦችን ለሚጠቁም ወረታ ለመከፈል የሚያስችል መመርያ እስከማውጣት መድረሱንም ብሔራዊ ባንክ ገልጿል፡፡ ከዚህ ውሳኔ ጎን ለጎን ተያያዥነት ያላቸው ሕገወጥ የገንዘብ እንቅስቃሴዎችን ለመግታትም መፍትሔ ይሆናሉ ያላቸውን ውሳኔዎች ስለመወሰኑም የባንኩ ገዥ አመልክተዋል፡፡

ሕጋዊ ፈቃድ ወስደው የሐዋላ አገልግሎት የሚሰጡ ሰዎች ጭምር ኢኮኖሚውን የሚጎዳ ሕገወጥ የውጭ ምንዛሪ ዝውውር ላይ ተሰማርተው መገኘታቸውን የገለጹት ይናገር (ዶ/ር)፣ በጥቁር ገበያው ላይ የውጭ ምንዛሪ ከፍተኛ ጭማሪ እንዲታይበት አድርጓል፡፡ በመሆኑም ይህንን ሕገወጥነት ለመከላከል በተደረገ ክትትል በሳምንቱ አጋማሽ በ391 ሰዎች ላይ ዕርምጃ እንዲወሰድባቸው ተደርጓል፡፡

‹‹በሕገወጥ የሐዋላና በጥቁር ገበያ ሥራ ላይ የተሰማሩ ሰዎች የባንክ ሒሳባቸውና ገንዘባቸውን ጨምሮ እንዲዘጋ ተደርጓል፤›› ያሉት ገዥው፣ ይህ ብቻ ሳይሆን የስም ዝርዝራቸውን ለፍትሕ ሚኒስቴር በመላክ ሕጋዊ ዕርምጃ እንዲወሰድባቸው መጠየቁንም ተናግረዋል፡፡

ስም ዝርዝራቸው የተላኩ ግለሰቦች ምርመራና ክሱ ላይ ተሠርቶ ሕጋዊ ዕርምጃ የመውሰዱ ተግባራዊ እንቅስቃሴ መጀመሩንም የገለጹት ገዥው፣ ሕገወጦች ያልተገባ ተግባር ይፈጽሙ እንደነበርም አብራርተዋል፡፡ እነዚህ የአገሪቱን ኢኮኖሚ በከፍተኛ ደረጃ ሊጎዳ በሚችል ተግባር ላይ የተሰማሩ ግለሰቦች፣ በተለያዩ ውጭ አገር የሚኖሩ በአገር ውስጥ ደግሞ ወኪል ያላቸው መሆኑን፣ እንዲሁም ከአንድ የባንክ አካውንት ወደ ሌላ አካውንት በሳምንት ውስጥ ለ50 እና ለ80 ሰዎች ይልኩ እንደነበር አስታውቀዋል፡፡

እዚህ ያሉት ወኪሎቻቸው ደግሞ በጥቁር ገበያ ለሚመለከታቸው ሰዎች ሲልኩ የሚውሉ መሆኑን በማስታወስም፣ እነዚህ ሰዎች ከአንድ አካውንት ለ20 እና ለ30 ሰዎች በሳምንት ለ50 እና ለ80 ሰዎች ገንዘብ የሚልኩ ናቸው፡፡ እነዚህ እስከ 80 ለሚሆኑ ሰዎች በሳምንት የሚልኩት ገንዘብ ምንም ዓይነት የንግድና የቢዝነስ ልውውጥ የሌለበት በመሆኑ ሕገወጥ ተግባር የሚፈጸም ስለመሆኑ ያሳያል ብለዋል፡፡

እንዲህ ያሉትን ተግባራት በማረጋገጥ ሙሉ ለሙሉ በውጭ አገሮች የሚደረግ ሕገወጥ ሥራ የሚደግፉትን በዝርዝር በደንብ ታይቶ የሒሳብ አካውንታቸው ሊታገድ መቻሉን ከገዥው ማብራሪያ ለመረዳት ተችሏል፡፡ ይህንን ሥራ አጠናክረው እንደሚቀጥሉ የገለጹት ይናገር (ዶ/ር)፣ አካውንታቸው እስከ ገንዘባቸው የታገደው በሚመለከታቸውና ሥልጣን በተሰጣቸው ተቋማት ነው፡፡

እንደ ይናገር ደሴ (ዶ/ር) ገለጻ፣ በዚህ ሕገወጥ ተግባር ላይ የሚሰማሩት አሁን አካውንታቸው እንዲዘጋ የተደረጉት ብቻ ሳይሆኑ፣ የባንክ ኃላፊዎችና ሠራተኞች እጅ አለበት፡፡ በሕገወጦቹ የሚፈጸመው ተግባር የባንክ ሰዎች ያውቁታልም ብለዋል፡፡ ‹‹አንድ ሰው በሳምንት ለ70 በሰው ገንዘብ ሲያስተላልፍ፣ አስተላላፊው ከእነዚህ ሰዎች ጋር ምንም ዓይነት ግንኙነት እንደሌለው እያወቁ የሚተባበሩ የባንክ ኃላፊዎችና ሠራተኞች መኖራቸው አይቀርም፤›› ስለዚህ ይህንን ሕገወጥ ተግባር በማባባሱ ረግድ ባንኮች አካባቢ ይታያልና እነሱ ላይም ክትትል የሚደረግ እንደሆነ ታውቋል፡፡ ‹‹ይህንን ሕገወጥ እንቅስቃሴ ለማስቆም ጥረት የሚያደርጉና እያወቁም ሆነ ያበረታቱ የባንክ የሥራ ኃላፊዎችንና ሠራተኞችን እያጣራን በየደረጃው ዕርምጃዎችን እንወስዳን፤›› በማለት አሁን የተጀመረው ዕርምጃ ባንኮች ላይም የሚተገበር መሆኑን አመልክተዋል፡፡

በዚህ ሕገወጥ ተግባር ላይ የተሠማሩ ሰዎችን ያላቸውን የሒሳብ እንቅስቃሴ በደንብ በማየት ዕርምጃው ቀጣይ እንደሚሆን በመግጽም ቁጥጥሩ ከአንድ አካውንት ወደ ሌላ አካውንት የሚንቀሳቀስ ብቻ ሳይሆን፣ የሞባይል፣ የኢንተርኔትና ሌሎች የሒሳብ እንቅስቃሴዎችን ሁሉ ሞኒተር በማድረግ ሕገወጦችን መቆጣጠር ባለው አሠራርና ሥርዓት ይቀጥላል ብለዋል፡፡

‹‹በሕገወጡ ተግባር ላይ የተሰማሩትን ሁሉ እንዲዳከሙና ከተግባራቸው እንዲቆጠቡ ብሎም ለሕግና ለፍትሕ ቀርበው መጠየቅ ያለባቸው በመሆኑ ይህም ተጠናክሮ ይቀጥላል፤›› በሚል ባንኩ ጠንከር ያለ አቋም መያዙን ደጋግመው ያመለከቱት ገዥው፣ እንዲህ ያለውን ሕገወጥ ሥራ ለመከላከል ግን የኅብረተሰቡ ተሳትፎ ካልታከለበት ብዙ ርቀት መሄድ እንደማይቻል አመልክተዋል፡፡ በዚህም ምክንያት ብሔራዊ ባንክ ሕገወጥ ሥራ የሚሠሩ ሰዎችን ለሚጠቁሙ የማበረታቻ ወይም የወረታ ክፍያ ለመፈጸም የሚያስችለው መመርያም አዘጋጅቷል፡፡

በዚህ መመርያ መሠረት ለተጠቃሚዎች የሚከፈለው ወረታ በኢትዮጵያ ብርና በውጭ ገንዘብ ተመን የሚከፈል ይሆናል፡፡ በመመርያው መሠረት ሕገወጥ የሐዋላ ሥራ የሚሠሩ፣ ሕገወጥ የወርቅ ኮንትሮባንድ ሥራ ላይ ተሰማሩ፣ የሐሰተኛ ብር ኖቶችን የሚያትሙና የሚያዘዋውሩ ሰዎች ላይ ጥቆማ የሚያደርግ ሁሉ ባንኩ ያስቀመጠውን መጠን ይከፍላቸዋል፡፡

በዚህ በመመርያ ዙሪያ ላይ ገዥው የሰጡት ተጨማሪ ማብራሪያ፣ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ መመርያ መሠረት በግለሰብ ቤት በጥሬ ገንዘብ መቀመጥ ያለበት ከ100 ሺሕ ብር የበለጠ መሆን የሌለበት በመሆኑ፣ እንዲሁም ኩባንያ ከሆነ ደግሞ ከ200 ሺሕ ብር በላይ መብለጥ ስለሌለበት ከዚህ ገንዘብ በላይ አስቀምጦ የተገኘ ግለሰብና ድርጅትን የሚጠቁም በመመርያው ላይ የተቀመጠውን የወረታ መጠን ያገኛሉ፡፡ ከተፈቀደው በላይ ገንዘብ የያዘ ግለሰብና ኩባንያን ለሚጠቁም ከተያዘው ገንዘብ 15 በመቶ በወረታ መልክ ይከፈለዋል ተብሏል፡፡

በኢትዮጵያ ሕግ በዶላር የመገበያየት የማይፈቀድ በመሆኑ በውጭ ምንዛሪ አጠቃቀምን በተመለከተ ከባንኩ መመርያ ውጪ የውጭ ገንዘቦች የያዘ ማንኛውንም ሰው ለጠቆመም ከተያዘው የውጭ ምንዛሪ 15 በመቶ የወረታ ክፍያ ይኖረዋል፡፡ የወረታ ክፍያውም የሚታሰበው ሕገወጥ የተባለው የውጭ ምንዛሪ ብሔራዊ ባንክ በገባበት ዕለት ባለ የውጭ ምንዛሪ ታስቦ የሚከፈል ይሆናል፡፡

ባንኩ ባወጣው መመርያ ለጠቋሚዎች የሚከፍለው ወረታ ገንዘቡ የተያዘባቸው ሕገወጥ የተባሉ ሰዎች በፍትሕ አካላት ከተበየነባቸው በኋላ እንደሚሆንም ይናገር (ዶ/ር) ተናግረዋል፡፡ በኮንትሮባንድ የሚካሄውን የወርቅ ግብይትንም ለመቆጣጠር ባንኩ ተመሳሳይ ዕርምዎችን የሚወስድ ስለመሆኑም ታውቋል፡፡ በዕለቱ እንደተገለጸው፣ በተለያዩ ምክንያቶች ወርቅ የኮንትሮባንድ ሰለባ እየሆነ በመምጣቱ ይህንን ሁኔታ በተመለከተ ሌሎች የሚሠሩ ኮንትሮባንድን ለመቀነስ የሚደረጉ ሥራዎች እንደተጠበቁ ሆነው በሕገወጥ መንገድ ወርቅ መያዝ፣ ማከማቸት፣ ማዘዋወርና የኮንትሮባንድ ሥራ ላይ የተሰማሩ ካሉ እነዚህን ለጠቆመ ከተያዘው ወርቅ ዋጋ 15 በመቶ ወረታ እንዲከፈለው ይደረጋል፡፡ ወርቅ ማከማቸት ሕገወጥ ነው ያሉት ይናገር (ዶ/ር)፣ በሕገወጥ መንገድ የሚዘዋወር ወርቅ ለጠቆመ ወርቁ ኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በገባበት ዕለት ባለው ዓለም አቀፍ የወርቅ ዋጋ ተሠልቶ የሚከፈል ይሆናል፡፡ ሕገወጥ የሐዋላ ሥራ የሚሠሩ ሰዎችን አሁን እየተወሰደ ካለው አካውንታቸውን የመዝጋት፣ አስተዳደራዊና ሕጋዊ ዕርምጃ ከሚወሰድባቸው ጎን ለጎን ሆነው በሕገወጥ ሥራ ላይ የተሰማሩ ምንም ፈቃድ የሌላቸው በየቤታቸው ኮምፒዩተር ይዘው የሐዋላ ሥራ የሚሠሩ ግለሰቦችንም ለመቆጣጠር የሚያስችል አሠራር ዘርግቷል ተብሏል፡፡ አንዳንዶች ፈቃድም ኖሯቸው ከባንኮችና ከፋይናንስ ተቋማት ጋር መሥራት ሲጠበቅባቸው የሚሠሩ መኖራቸውን በመረጋገጡ እነዚህም ላይ ዕርምጃ ይወሰዳል ተብሏል፡፡

እንዲህ ያሉትን ሰዎች ለሚጠቁሙ ደግሞ 25 ሺሕ ብር ድረስ ይከፋፈላል፡፡ ባንኩ ወረታ እከፍልበታሁ ብሎ በመመርያው እተገብረዋለው ያለው ሌላው ሕገወጥ ተግባር ደግሞ ሐሰተኛ ገንዘብ የሚያትሙንና የሚያዘዋውሩ ሰዎችን ነው፡፡ የብር ብቻ ሳይሆን አልፎ አልፎ ስለዚህ ሐሰተኛ የብር ኖት ኅትመት ሲካሂድ የተገኘ ያከማቸና የያዘ ሰውን ለጠቆመ እንደተያዘው ሐሰተኛ የገንዘብ መጠን ከ20 ሺሕ እስከ 200 ሺሕ ብር ማበረታቻ ይከፈላል፡፡ በሌላ መልክ ግን የዚህ ሕገወጥ ኅትመት የሚካሄድበትን ማሽን ያስያዘ ሰውም እስከ 200 ሺሕ ብር ድረስ ወረታ ይከፈለዋል፡፡

‹‹እስካሁን ድረስ ሐሰተኛ ገንዘብ አታሚዎችን ለመቆጣጠር ሕገወጦችን በመጠቆም ከፍትሕ አካላት ጋር ብዙ ሥራ ተሠርቷል፤›› ያሉት ይናገር (ዶ/ር)፣ አሁንም ድረስ ግን ችግሩ ያለመወገዱን አመልክተዋል፡፡ ስለዚህ ቁጥጥሩን ለማጥበቅ የማበረታቻ አሠራሩ በዚህም ላይ ተግባራዊ እንዲሆን ተደርጓል፡፡ በዚህ ሕገወጥ ተግባር ላይ ግን ከኢትጵያውያን ይልቅ የውጭ አገር ዜጎች በተለይ የምዕራብ አፍሪካ ዜጎች ኢትዮጵያ ውስጥ መጥተው እንደሚሠሩ እስካሁን የያዝናቸው መረጃዎች መረዳት ችለናል ብለዋል፡፡

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ሕገወጥ የውጭ ምንዛሪ ዝውውርና የጥቁር ገበያን ለመቆጣጠር ከዚህ ቀደም በተደጋጋሚ ዕርምጃዎች ተወስደዋል ቢባልም፣ ሕገወጥነቱ ጭራሽ ብሶ እየታየ በመሆኑ አሁንም ተመሳሳይ ችግር እንዳይኖር ማረጋገጥ ያስችላል ወይ የሚል ጥያቄ ከሪፖርተር የቀረበላቸው ይናገር (ዶ/ር)፣ ሕገወጦችን በማጋለጡ ረገድ ሊወሰድ የታሰበው ዕርምጃ ለውጥ ያመጣል የሚል እምነት ያላቸው መሆኑን ገልጸዋል፡፡ አያይዘውም፣ ሕገወጥነትን ለመከላከል ከፀጥታ አካላት ጋር በመሆን ዕርምጃዎቹ የሚቀጥሉ ስለመሆኑ በማመልከት፣ አሁን ብሔራዊ ባንክ የወሰደው ዕርምጃ ያዝ ለቀቅ የማይል መሆኑን አረጋግጣለሁ ብለዋል፡፡ በተለያዩ ጊዜያት በጥቁር ገበያ በተለይ ኢትዮጵያ ሆቴል አካባቢ ዶላር የሚመነዝሩት ላይ ዕርምጃ ቢወሰድም ተመልሶ እንደገና ተመሳሳይ ነገር ውስጥ የምንገባበት ሁኔታ ይፈጠር ነበር፡፡ አሁን ያለው ግን መልክ እየያዘ ስለመጣ በዚሁ መሠረት እያጠናከርን የምንሄድ መሆኑን መግለጽ እፈልጋለሁ፤›› በማለት፣ እንደቀድሞ ያለ ነገር አይፈጠርም የሚል እምነታቸውን አንፀባርቀዋል፡፡    

ባንኩ የጀመረውን ሕገወጦችን የመቆጣጠር ሥራ በአግባቡ መሬት ላይ ለማውረድ ግን ኅብረተሰቡ ሕገወጥ ተግባር ላይ የተሰማሩትን ግለሰቦች በማጋለጥ እንዲተባበር ይናገር (ዶ/ር) ጥሪ አቅርበዋል፡፡ አያይዘውም ጥቆማ ሰጪዎች እጅግ ሚስጥራዊ በሆነ መንገድና ደኅንነታቸው በማይጎዳ ሁኔታ መረጃዎችን እንዲሰጡ የሚያስችላቸው መመርያ የተዘጋጀ መሆኑንም ገልጸዋል፡፡          

spot_img
- Advertisement -spot_img

የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

- ማስታወቂያ -

በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች