Sunday, February 5, 2023
- Advertisement -
- Advertisement -
ተሟገት‹‹እያዩ ነው መውደድ እያስተነተኑ››!

‹‹እያዩ ነው መውደድ እያስተነተኑ››!

ቀን:

በገነት ዓለሙ

በየዓመቱ በመስከረም ወር የመጨረሻ ሳምንት ሰኞ ላይ፣ የተሰጠው የሕዝብ አደራ ሥልጣን በያዘው የወቅቱ መንግሥት አማካይነት እየተነገረውና አደራህ ይኼ ነው ተብሎ እየተነገረ፣ አደራህን! እየተባለ የሚከፈተው ፓርላማ ዘንድሮ በ2015 ዓ.ም. መጀመርያ ላይ የዓመት ሥራውን ለመጀመር በተሰበሰበበት ወቅት የሪፐብሊኩ ፕሬዚዳንት ባደረጉት የመክፈቻ ንግግር ካነሷቸው ብርቱ ጉዳዮች መካከል አንዱ ፍትሕ ነው፣ ፍርድ ቤቶች የሚሰጡት አገልግሎት ነው፡፡ ቢያንስ ቢንያስና ሌላው ቢቀር በዚህ ሕገ መንግሥታዊ ቦታ ባለው የሪፐብሊኩ ፕሬዚዳንት የመክፈቻ ንግግር ውስጥ የአገር ችግር፣ የሕዝብ የሆድ ቁርጠት ሆኖ የተወሳው የፍትሕ ጉዳይ ከሌሎች አውራ ችግሮቻችን ጋር በተነሳበት ጊዜ ውስጥ፣ የአፍሪካ ፍርድ ቤት ኢትዮጵያ አዲስ አበባ ውስጥ የአገራችን እንግዳ ሆኖ ጉብኝት ላይ ነበር፡፡

የአፍሪካ ፍርድ ቤት ማለት የአፍሪካ አገሮች በአኅጉራዊ ድርጅቶቻቸው አማካይነት በአፍሪካ ውስጥ የሰዎችና የሕዝብ መብቶችን ጥበቃ እንዲያረጋግጥ ያቋቋሙት አኅጉራዊ ፍርድ ቤት ነው፡፡ ይህንን ጉዳይ ይበልጥ ሰፋ አድርጎ ለማስረዳት የሕገ መንግሥቱን አንቀጽ 9 እና 13 አግባብ ያላቸው አንቀጾች በመጥቀስ ልጀምር፡፡ የሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 9 (4) በሕገ መንግሥቱ የበላይነት ድንጋጌ ሥር ኢትዮጵያ ያፀደቀቻቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶች የአገሪቱ ሕግ አካል ናቸው ይላል፡፡ የሕገ መንግሥቱ ምዕራፍ ሦስት የመሠረታዊ መብቶችና ነፃነቶች ድንጋጌዎች ምዕራፍ ነው፡፡ የዚህ ምዕራፍ መግቢያ በአንቀጽ 13 (2)፣ ‹‹በዚህ ምዕራፍ የተዘረዘሩት መሠረታዊ የመብቶችና የነፃነቶች ድንጋጌዎች ኢትዮጵያ ከተቀበለቻቸው ዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብቶች ሕግጋት፣ ከዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብቶች ስምምነቶችና ከዓለም አቀፍ ሰነዶች መርሆዎች ጋር በተጣጣመ መንገድ ይተረጎማሉ›› ይላል፡፡

የአፍሪካ የሰዎችና የሕዝብ መብቶች ቻርተር (እንዲሁም የባንጁል ቻርተር) ተብሎ የሚታወቀው የአኅጉራዊው ድርጅት ሰነድ፣ በአፍሪካ ውስጥ ሰብዓዊ መብቶችንና መሠረታዊ ነፃነቶችን ለማራመድና ለመጠበቅ የተቀረፀ ነው፡፡ በተጠቀሰው ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌ መሠረት (9/4)፣ ‹‹ኢትዮጵያ ያፀደቀቻቸው ዓለም አቀፋዊ ስምምነቶች የአገሪቱ ሕግ አካል ናቸውና ይህ ዓለም አቀፋዊ ስምምነትም ኢትዮጵያ ያፀደቀችው መሆኑ ሲረጋገጥ፣ የአገሪቱ ሕግ አካል መሆኑ ሳይታለም የተፈታ ነው፡፡ በ1971 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. ጁን 1981) የአፍሪካ አንድነት ድርጅት አሥራ ስምንተኛው የመንግሥታትና የአገሮች መሪዎች ጠቅላላ ጉባዔ የተቀበለውን ይህንን የአፍሪካ የሰዎችና የሕዝቦች መብቶች ቻርተርን ኢትዮጵያ የተቀበለችው/ያፀደቀችው በመሆኑ፣ (እጅግ ዘግይቶም ቢሆን ግንቦት 25 ቀን 1990 ዓ.ም. በወጣ አዋጅ 114/90) የኢትዮጵያ ሕግ አካል ነው፡፡

በነገራችን ላይ 21 ኦክቶበር/ጥቅምት 11 በአፍሪካ ኅብረት (በቀድሞ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት) የቀን አቆጣጠር ውስጥ የሰብዓዊ መብቶች ቀን ነው፡፡ ጥቅምት 11 ቀን ይህንን የመሰለ ክብር መጎናፀፍ የቻለው በ1971 ዓ.ም. በወጣው የአፍሪካ የሰዎችና የሕዝቦች መብቶች ቻርተር ተፈጻሚ መሆን ወይም ሥራ ላይ መዋል የጀመረው ጥቅምት 11 ቀን 1979 ዓ.ም. ወይም ኦክቶበር 21 ቀን 1986 ዓ.ም. በመሆኑ ነው፡፡ በዚህ ቻርተር አንቀጽ 63 መሠረት ቻርተሩ ከአባል አገሮች መካከል ከግማሽ በላይ የሆኑት (50 በመቶ + 1) በሕገ መንግሥታዊ ሥርዓታቸው መሠረት ያፀደቁት እንደሆነ ነው፡፡ ከአባላት መካከል ከግማሽ በላይ ይቀበሉት ዘንድ፣ ይህን ያህል ጊዜ የፈጀበት የባንጁል ቻርተርን ኢትዮጵያ የተቀበለችው ከዚያ በኋላ በ1998 ዓ.ም. መሆኑንም ልብ ይሏል፡፡

የአውሮፓውያን ሰብዓዊ መብቶች ኮንቬንሽን የአሜሪካ የሰብዓዊ መብቶች ኮንቬንሽን ዓይነት አቻ ሰነድ ሆኖ የፀደቀውና ሥራ ላይ የዋለው የዚህ ዓለም አቀፋዊ ስምምነት የበላይ ጠባቂና ተርጓሚ ሥራና ተግባር ደግሞ አዲስ አበባ ላይ ጥቅምት 22 ቀን 1980 ዓ.ም. (ኖቬምበር 2 ቀን 1987) የተቋቋመው፣ አሁን (ከዚያ በኋላ) ባንጁል ጋምቢያ መቀመጫውን ያደረገው የአፍሪካ የሰዎች የሕዝቦች መብቶች ኮሚሽን ሆኖ የተቋቋመው አካል ሆነ፡፡ ከዚያም በኋላ ኢትዮጵያ የ1971 ቻርተር ገና ግንቦት 25 ቀን 1990 ዓ.ም. እንዳፀደቀች፣ ሰኔ 2 ቀን 1990 ዓ.ም. (ጁን 9 ቀን 1998) የአፍሪካ ኅብረት የአፍሪካ የሰብዓዊና የሕዝቦች መብት ኮሚሽንን ሥራና ተግባር የሚያጠናክር፣ ይልቁንም የሚያሟላ የአፍሪካ ሰብዓዊና የሕዝቦች መብት ፍርድ ቤት የሚባል የአኅጉሩን የዳኝነት አካል የሚያቋቁም ፕሮቶኮል አፀደቀ፡፡ አኅጉራዊው ድርጅት ያፀደቀውን የማቋቋሚያ ፕሮቶኮል ሥራ ላይ መዋሉን በሕግ ለማረጋገጥ፣ በፕሮቶኮሉ በራሱ መሠረት ከ15 አባል አገሮች ፕሮቶኮሉን የገዛ ራሳቸው ሕግ አድርገው ማፀደቅ ነበረባቸውና ይህንን ለማድረግ እስከ ጥር 16 ቀን 1996 ዓ.ም. ድረስ ያለውን ጊዜ ወስዷል፡፡  

ዛሬ አሁን ይህንን የምንነጋገርበትን የአፍሪካ ፍርድ ቤትን፣ የኢትዮጵያ ጉብኝት በምንነጋገርበት ወቅት ከ55 የአፍሪካ ኅብረት አገሮች ውስጥ የፍርድ ቤቱን ማቋቋሚያ ያፀደቁት አገሮች 33 ብቻ ሲሆኑ፣ ከእነዚህም 33 አገሮች መካከል በፕሮቶኮሉ አንቀጽ 34(6) መሠረት ግለሰቦችና መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች በአፍሪካ ፍርድ ቤት ላይ አቤቱታ/ክስ ለማቅረብ ያላቸውን መብትና የፍርድ ቤቱን የዳኝነት ሥልጣን በመቀበል ‹‹ዲክላሬሽን›› የሚባለውን ስምምነታቸውን የገለጹት ስምንት አገሮች ብቻ ናቸው፡፡ ኢትዮጵያ እነዚህ 33ቱም፣ ስምንቱም አገሮች ውስጥ የለችም፣ ወይም የለችበትም፡፡

ፍርድ ቤቱ እንደ ተቋም በፍርድ ቤቱ ዋና ዳኛና ፕሬዚዳንት በወ/ሮ ኢሚኒ ዳውድ አቡድ (እና በሌሎች ሦስት ዳኞችና በሬጂስትራሩ ጽሕፈት ቤት ሠራተኞች) አማካይነት ኢትዮጵያን ከመስከረም 23 እና ከዚያ ጀምሮ የሚጎበኘው፣ እንዲሁም ከአፍሪካ የሰዎችና የሕዝቦች መብቶች ኮሚሽን ጋር ከመስከረም 30 ጀምሮ እስከ ጥቅምት 4 ቀን ድረስ አዲስ አበባ ላይ ለሪትሪት (Retreat Visit) የመጡት/የቆዩት/የሚቆዩት፣ በተለይም ከመጀመርያው አንፃር የአፍሪካን ፍርድ ቤት ምንነትና ዓላማ ለማስረዳት ይህንኑ ለመቀስቀስና ጉብኝት በሚያደርጉበት አገር ውስጥ የሚገኙ ኃላፊዎችን ባለሥልጣናትን፣ ጉዳዩ የሚመለከታቸው ሰዎችን ንቃትና ግንዛቤ ለማጎልበት፣ የጉብኝት አገሮች የፍርድ ቤቱን ፕሮቶኮል እንዲያፀድቁት፣ ከሁሉም በላይ ደግሞ የተባለውን ፕሮቶኮል አንቀጽ 34 (6) በሚደነግገው መሠረት፣ የፍርድ ቤቱን ዳኝነት እንደሚቀበሉ ፈቃዳቸውን የሚገልጹበትን ‹‹ዲክላሬሽን›› እንዲያስገቡ ለመቀስቀስና ለመወትወት፣ እንዲሁም ለማግባባት ነው፡፡ የሪትሪት ጉብኝቱ (ከሁሉም ነገር ከዕለት ተዕለት ሥራ ተገላግለውና በዚህ ላይ ብቻ አተኩረው የሚረባረቡበት የሥራ ጉብኝት ነው) በሕጉ፣ በተለይም በአኅጉራዊው ድርጅት መሠረት የአፍሪካን ፍርድ ቤትና የአፍሪካን የሰዎችና የሕዝቦች መብቶች ኮሚሽንን ‹‹ኮምፕሊመንተሪቲ›› ማለትም ተሟሟይነት ለማስገንዘብና ለማስረዳት ነው፡፡

በአጠቃላይ ጉብኝቱ፣ በተለይም ደግሞ ኢትዮጵያን የሚመለከተው ጉብኝት፣ የጉብኝቱ ወሬ አስቀድሞና መጀመርያ የነገሩን የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽንና የፍርድ ቤቱ የራሱ ዌብሳይት እንደሚናገረው የ‹‹ሴንሲታይዜሽን ጉብኝት›› (Sensitization Visit) ነው፡፡ የቅስቀሳ፣ የግንዛቤና የንቃት ጉብኝት ነው፡፡ ይህንን አስረግጬ የምለው አሁን እዚሁ ላይ እንዳልኩት የጉብኝቱን የወሬ ምንጮች፣ መግለጫዎች ተመልከቼ ከዚህም አንድ ሴንሲታይዜሽን የምትል ቃል መዝዤ ወስጄ አይደለም፡፡ ፍርድ ቤቱ ከተቋቋመና ሥራውን ከጀመረ አነስቶ ከሚያወጣቸው የአፈጻጸም ሪፖርቶች ሁሉ መረዳት እንደሚቻለው፣ ከሪፖርቶቹ መካከል አንዱና ራሱን የቻለ ክፍል የሚሰጠው የፍርድ ቤቱን አቅም የመገንባትና የፕሮሞሽናል ሥራ ነው፡፡ በዚህ ሥር ሴንሲታይዜሽን ጉብኝት በየዓመቱ ሪፖርት የሚደረግባቸው ጉዳዮች ናቸው፡፡ የዚህ ምክንያት ግልጽ ነው፡፡ አሁን ይህንን ስጽፍ እናንተም አሁን ይህንን እያነበባችሁ ፍርድ ቤቱ ድረ ገጽ ውስጥ ገብታችሁ ‹‹ስለእኛ›› ገጻቸውን ብትመለከቱ፣ የፍርድ ቤቱን ፕሮቶኮል የአገራቸው ሕግ አድርገው ከተቀበሉና የፕሮቶኮሉን አንቀጽ 34 ‹‹ዲክላሬሽን›› እሺ ብለው ከተቀበሉ፣ ቀስ በቀስ አሥራ ሁለት ከሞሉ አገሮች መካከል አሁንም አንዳንድ እያሉ ሩዋንዳ በ2016፣ ታንዛኒያ በ2019፣ ቤኒንና ኮትዲቮር በ2020 ይህንኑ ፈቃዳቸውን መልሰው አንስተዋል፡፡ ከ33 አገሮች ውስጥ ‹‹ለፍርድ ቤቱ ሥልጣን እንገዛለን›› የሚሉት አሁንም ስምንት ብቻ ናቸው፡፡ የተቀረው አፍሪካ ቀልድም፣ ምሬትም በተቀላቀለው አነጋገር ‹‹አልዳኝም ባይ›› ሆኗል፡፡ የሴንሲታይዜሸኑ ጉብኝት ዓላማ ይህ ነው፡፡

እንደተገለጸውና እንደሚታወቀው እንዲህ ዓይነት ዓላማ ያለው፣ የማግባባትና የቅስቀሳ ጉብኝቱ ኢትዮጵያ ውስጥም ቢሆን የመጀመርያው አይደለም፡፡ ቀደም ብዬ የጠቀስኩት የፍርድ ቤቱ ዓመታዊ ሪፖርት የ2015 ዓ.ም. የታተመው፣ የ2014 ዓ.ም. ‹‹አክቲቪቲ›› ሪፖርት እንደገለጸውና ሪፖርት እንዳደረገው፣ የፍርድ ቤቱ አመራር ኅዳር 10 እና 11 ቀን 2007 ዓ.ም. ከሰባትና ከስምንት ዓመታት በፊት ኢትዮጵያ ውስጥ ለሴንሲታይዜሽን ጉብኝት ጭምር መጥቶ ነበር፡፡ በሪፖርቱ እንደተገለጸው፣ ከፍትሕ ሚኒስትሩ፣ ከጠቅላይ ፍርድ ቤት ምክትል ፕሬዚዳንት፣ ከሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት፣ የሕግ፣ የፍትሕና የአስተዳደር ጉዳዮች ኮሚቴ ሰብሳቢ፣ እንዲሁም ከኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ዋና ኮሚሽነርን ጨምሮ ከበርካታ ከፍተኛ ባለሥልጣናት ጋር ፍሬያማ ውይይት ማድረጉን ይገልጻል፡፡ በዚህ ሪፖርት ተራ ቁጥር 56 ላይ እንደተገለጸው፣

‹‹The Government of Ethiopia informed the delegation that the process of ratifying The Protocol and making the declaration was underway›› ማለት፣ ፕሮቶኮሉን የኢትዮጵያ ሕግ አካል አድርጎ የማይፀድቅና ዲክላሬሽኑም ይፋ የማድረግ ሥራ እየተካሄደ ነው ሲል የኢትዮጵያ መንግሥት ለልዑካኑ አስታውቋል፡፡

እየተካሄደ ነው፣ እየደረሰ ነው፣ የተባለው ፕሮቶኮሉን የኢትዮጵያ ሕግ አካል አድርጎ የማፅደቅ፣ እንዲሁም ከፕሮቶኮሉ ውስጥ በተለይም የአንቀጽ 34(6) ድንጋጌ የመቀበል፣ ማለትም ግለሰቦችና መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች በዚህ ፍርድ ቤት በዚህ አገር/መንግሥት ላይ የሚያቀርቡትን ክስ ለመቀበልና በውሳኔውም ለመገዛት ፈቃዱን የመስጠት ሥራ እየተካሄደ ነው የተባለው ሥራ ዛሬም ከስምንት ዓመታት በኋላ ገና ወሬውም የለም፡፡ ከጎብኚዎቻችን ጋር፣ ከእነ እመቤት ኢማኒ ዳውድ አቡዲ ጋር ምን ልንባባል ነው? ምን እየተባባልን ነው? ስለዚህ ቀደሞም ስለዛሬውም ምን እንላቸዋለን? በተለይ ያለፉት አራት ዓመት መራር ተሞክሮዎችና ልምዷ ማዕዘን ወይም አንፃር አገር እውነቱን ሁሉ፣ ሁሉንም እውነት የተማረችና የተገነዘበች ይመስለኛል፡፡

ከመሠረታዊ ቁምነገር እንነሳ፡፡ የሰብዓዊ መብቶችና የሕግ የበላይነት የአገራችን ሕዝቦች መኗኗሪያና መተዳደሪያ መሆን አለባቸው፡፡ የ2010 ዓ.ም. ለውጥ ዋና ዓላማ ከሰው ገዥነት ሥርዓት ሕግ ገዥ ወደ የሆነበት ሥርዓት ለመሸጋገር ነው፡፡ ከአምባገነንነት ወደ ዴሞክራሲ ለማለፍ ነው፡፡ እዚህ ሽግግር ውስጥ ለመግባትና ወደ እዚያ ለማለፍ ከሁሉም በላይ ደግሞ ገዥዎች ሲፈልጉ የሚሰጧቸው፣ አልፈልግም ሲሉ የሚከለክሏቸው እንዳይሆኑ የቡድን/የገዥው ፓርቲና ቡድን ተቀጽላና የግል ሀብት ሆነው የኖሩት የአገር አውታረ መንግሥት ገለልተኛ ሆነው ይታነፁ ተባለ፡፡ የዚያ ጉዞ ተጀመረ፡፡ ጥቅምት 24 ቀን 2013 ዓ.ም. ጦርነት የተከፈተበት ይህ ጉዞና ጅምር ዴሞክራሲን የማደላደል ሙከራ ነው፡፡

አገራችን የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አባል ብቻ ሳትሆን መሥራችም ጭምር በመሆኗ፣ ዛሬ የዚህ ዓለም የሕግ ሥርዓት ዋነኛ አውታሮች የሚባሉትን የመንግሥታቱ ድርጅት ቻርተርንና የ‹‹ዩኒቨርሳል ዲክላሬሽን ኦፍ ሒዩማን ራይትስ›› ሰነዶችን የተቀበለችና በእነሱም ተፈጻሚነት የምታምን፣ ለእነሱም ተገዥነት ቃሏን የሰጠች አገር ናት፡፡ የሰብዓዊ መብቶች ድንጋጌዎች ግን ከመንግሥታት መፈጸም ውጪና ከዚያ በተለየ የገዛ ራሱ ህልውና ያለው ውቅራትና አደረጃጀት ይጠይቃል፡፡ ኢትዮጵያ በተለይም ከኤርትራ በፌዴሬሽን ከኢትዮጵያ ጋር ከተቀላቀለች ጊዜ አንስቶ፣ የዩኒቨርሳል ዲክላሬሽን ኦፍ ሒዩማን ራይትስን ድንጋጌዎች የገዛ ራሷ ሕግ አድርጋ ኖራለች፡፡ ከሰዎች መሃላና ቁርጠኝነት ውጪ ይህንን ተግባራዊ የሚያደርግ ሥርዓት ግን አልገነባንም፡፡ ሥርዓት የመገንባት፣ ገለልተኛ ተቋም የማደራጀት፣ ዴሞክራሲን የማደላደል፣ የአገርም የሽግግር ጉዞ ግን በለወጥ ተጠናዋቾች አደጋ ደረሰበት፡፡ አገር የውስጥ ወረራ አጋጠማት፡፡ ይህንን ሁሉ በመታገል ሒደት ውስጥ ደግሞ ለዚያውም በሰብዓዊ መብቶች ስም የዓለም አቀፋዊ የሰብዓዊ መብቶችን ሥርዓት ባንዲራ (ሰንደቅ ዓላማ) በሚያውለበልብ ሴራና ዓድማ አማካይነት ጣልቃ ገብነት፣ ጣልቃ ገብነት ሆነናል፡፡ የአፍሪካ ፍርድ ቤት ውልና ፕሮቶኮል ጉዳይ ከዚህ ‹‹አዲስ›› አሁን ለእኛ አዲስ ‹‹ከተከሰተልን›› ጉዳይ ጋር ተገናዝቦ መታየት አለበት፡፡

ሰብዓዊ መብቶችን የማክበር፣ የማስከበርና ተፈጻሚነታቸውንም የማደላደል የመጀመርያው ግንባር ቀደም ተግባር የመንግሥት ነው፡፡ መንግሥት ሁልጊዜምና ምንጊዜም አደራጊ ፈጣሪ፣ አምባገነንና የሰብዓዊ መብቶች ደመኛ ጠላት ሆኖ በሚታወቅበት አገር ዋናው ቁምነገርና መሣሪያ የመከላከያውም ሥርዓት ዴሞክራሲን ማደላደል ዴሞክራሲ የሚደላደልበትን ገለልተኛ የመንግሥት አውታራት ማቋቋም እንጂ የ‹‹ውጭ›› ዕርዳታ አይደለም፡፡ ዴሞክራሲን ከማደላደልና ከመገንባት ማዕዘን የውጭ ድጋፍና ዕርዳታ ከየውጭ አገሩ ጥቅም ጋር የተገናዘበ ከዚህ አንፃር የሚታይ እንጂ፣ ዴሞክራሲን ከማገዝ ከማቋቋም ጋር እንደማይገናኝ የዓለም ተሞክሮ ደጋግሞ አሳይቶናል፡፡ ዛሬ በዓለም ውስጥ ሳንክሽን/ማዕቀብ የሚጣልባቸውን ‹‹ዕርዳታ ደግሞ እንደ ጉድ የሚሰጣቸውን አገሮች መለስ ብሎ ማየት ብቻ በቂ ነው፡፡ በዓለም ውስጥ ከምዕራቡ ዓለም በተለይም ከአሜሪካ በሚሰጥ ዕርዳታ አንደኛና ሁለተኛ እስራኤልና ግብፅ ናቸው፡፡ የራሱን የተባበሩት መንግሥታቱ ድርጅትን ያህል ዕድሜ ያለው የዓለማችን ትልቁ የመብት ረገጣ ግን ያለው እስራኤል ፍልስጤም ግንኙነት ውስጥ ነው፡፡ ከአገራቸው የተገፉት ፍልስጤማውያን በቁራጭ መሬት ላይ እንደ አገር የመቋቋም ትንሽዬ ፍትሕ ያጡበት፣ ይህ የዓለማችን ግዙፍ የሰው ልጅ የመብት ረገጣ የአሜሪካና የአውሮፓ እጅና ተጠያቂነት ያለበት ግፍ ነው፡፡ የኩባ ‹‹ወንጀል›› ዛሬ 2023 ሲገባ 200 ዓመት የሚሞላውንና በዚሁ ምክንያት ጉዱና ዝርዝሩ መዘርገፉ የማይቀረውን ‹‹የሞንሮ ዶክትሪን››ን በስኬት በመጋፋቷና በመከላከሏ ነው፡፡ (የሞንሮ ዶክትሪን በ1823 ዓ.ም. የታወጀው ላቲን አሜሪካ የአውሮፓውያን የቅኝ ግዛት ኃይሎች ሳይሆን፣ የዩኤስ አሜሪካ ብቻ የብቻ ግዛት ነው ተብሎ ነው) ቻይና መከራ የምታየው ከሌሎች መካከል ‹‹ኩባ›› ፓስፊክ ውቅያኖስ ጉያችን መካከል ፈጠረችብን ብለው ነው፡፡

ነገሬን ስጀምር ከሕገ መንግሥቱ ውስጥ ሁለት ድንጋጌዎችን ጠቅሼ ነበር፡፡ አንደኛው ኢትዮጵያ ያፀደቀቻቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶች የአገሪቱ የሕግ አካል ናቸው ይላል፡፡ ሌላው ከዚህ ጋር የሚያያዘው ነው፡፡ ሌላው በሕገ መንግሥቱ ውስጥ በመሠረታዊ መብቶችና ነፃነቶች ምዕራፍ የተዘረዘሩት የመብቶችና የነፃነቶች ድንጋጌዎች ኢትዮጵያ ከተቀበለቻቸው ከዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብቶች ሕግጋትና መርሆዎች ጋር በተጣጣመ መንገድ ይተረጉማሉ ይላል፡፡ እነዚህ ድንጋጌዎች ራሳቸው ለሰብዓዊ መብቶች የአገር ውስጥ ጥበቃ ሥራችን፣ አደራችን፣ ግዴታችንና ግዳጃችን ከፍ ያለ ፋይዳ፣ ከፍ ያለ ማጠናከሪያ ናቸው፡፡ ይህንን የሚያጠናክር የሕግም፣ የተቋምም፣ የሥርዓትም ፍጥርጥር፣ በአኅጉርም ሆነ በአገር አቀፍ ደረጃ ቢኖረን ጥሩ ነው፡፡ እንዲኖርም መታገል ተገቢ ነው፡፡ ዛሬ በምንኖርበት ዓለም የተባበሩት መንግሥታት ሥርዓት በአጠቃላይ ሆነ ሰብዓዊ መብቶችን የሚመለከተው የሥርዓት አበጃጀት (በዚህ ውስጥ የሚገኘው የአፍሪካ፣ የአሜሪካ፣ የአውሮፓ አኅጉር የሰብዓዊ መብቶች ሥርዓት) ከፍ ያለ ዕድገትና መመንደግ እያሳየ የመጣ ቢሆንም፣ ይህ ጥሩነት፣ ይህ ዕድገትና መሻሻል የሚሠራው ግን ታላላቅ አገሮች፣ በተለይም አሜሪካ የፈቀዱለትን ያህል ብቻ ነው፡፡ የአፍሪካ ፍርድ ቤትን ማቋቋሚያ ፕሮቶኮል፣ በተለይም የፕሮቶኮሉን የአንቀጽ 34 (6) ድንጋጌ የምንቀበለው፣ የአፍሪካ የሰብዓዊ መብቶች ሥርዓት የሚሠራውና የሚላወሰው ኃያላን አገሮች በተለይም አሜሪካ የፈቀደችለትን ያህል ብቻ ነው ብለን ብቻ አይደለም፡፡ አሁን አሁን፣ ታሪክ አላጠና ብለን፣ ወይም ታሪክ አልገባን ብሎ እንዳየነው ጉልበተኞች፣ በተለይም የጉልበተኞቹ ጉልበተኛ ለዓላማዬና ለጉዞዬ እንቅፋት ነው ያሉትን የሚያፍሩበት፣ የሚያሰናክሉበት ሰበብ ፈጥረው አገር የሚያተራምሱበት ሕዝቡንም አሳር የሚሳዩበት መድረክ መሆኑን፣ በእኛ ጉዳይ እንኳን ሴኩውሪቲ ካውንስል፣ የተመድ የሰብዓዊ መብቶች ካውንስል ውስጥ እያየነው ነው፡፡ እነ አሜሪካ እንኳንስ እንቅፋቴ ነው ያሉትን፣ እንኳንስ በቀጥታ በድምፅ የተቃወማቸውን ዝም ያለውንና የሩቅ አደግዳጊውን ሳይቀር የሚቀጡበትን አሠራር እነዚህ መድረኮች ላይ ዓይተናል፡፡

የአሜሪካ መንግሥት በግንባር ቀደምትነት የሚመራው ሌላውም የምዕራቡ ዓለምና ሌሎች ፈቅደው የሚከተሉት ወይም በዝምታ ወይም በፍርኃት ወይም በእበላ ባይነት የሚያጅቡት የዓለም የሰብዓዊ መብቶች ሥርዓት በሕጉና በሥርዓት መሠረት ሳይሆን፣ አሜሪካ በምትመራውና በምታሾረው ልክ እንዴት እንደሚሠራ ለማወቅ/ለመመስከር የሩሲያና የዩክሬን የሚባለውን ጦርነት ራሱን መረዳት ብቻ ይበቃል፡፡ እኛንም ጨምሮ ዓለምን በጠቅላላ የሚያንገላታው ይህ አሜሪካ ከመላው ኔቶ ጋር ሆኖ፣ ከሩሲያ ጋር ዩክሬን ውስጥ የሚያደርጉት ጦርነት አሁን በሚገኝበት ሁኔታና መልኩ የዓለምን ለሰው ልጅ መብትና ደኅንነት የማሰብ፣ የመራራትና የመቆርቆር ልክን አጋልጦ መሳቂያ ያደረገ ልምድ ነው፡፡ ለጦርነቱ መዘዝ የሆነው ዩክሬንን የኔቶ አባል አገር የማድረግ ብዙ ጊዜ የተሠራበት ተንኳሽ ፍላጎትና ድርጊት መሆኑ የታወቀ ነው፡፡ ‹‹Unprovoked War of Russia›› የሚለው ዛሬ አዝማች ያህል የሚታወቀው የምዕራባውያን አቋምና የሚዲያዎቻቸው ዜና ርዕስ ከመነሻው ፉርሽ የሚሆነው በዚህ ምክንያት ነው፡፡ ጦርነቱ ከተጀመረም በኋላ ስለሰው ልጅ ሰላም፣ ደኅንነት፣ መብትና ነፃነት ከታሰበ ጦርነቱ በሰው ልጆች የደኅንነት የሕይወት ነፃነት መብት ላይ በዕልቂት በውድመትና በስደት የሚያስከትለውን ግዙፍና ወደር የለሽ ጉዳት ከአያያዙ ገምግሞ የዩክሬንን የኔቶ አባል የመሆን ‹‹መብት›› ይቅር በማለት፣ በማገድ ጦርነቱን ማስቆም ይቻል ነበር፡፡ ሐሳቡ ተነስቶ እንደነበር የዩክሬኑ ፕሬዚዳንት ራሳቸው የአገሪቱን የ‹‹ገለልተኛነት›› አቋም ከንድተው፣ ሰንዝረው፣ ወይም በጄ ብለው እንደነበርም ዓለም የሰማው ዜና ነው፡፡ እነ አሜሪካ ግን ዛሬም ድረስ ምንም ዓይነት ‹‹ዕርቅ›› እንዲመጣ አይፈልጉም፡፡ በዚህ ምክንያት የዩክሬን የኔቶ አባል የመሆን ‹‹መብት›› ከዩክሬናውያን በሺዎች ከመሞትና ከመቁሰል፣ በሚሊዮኖች ከመፈናቀልና ከመሰደድ የአገሪቱ (የዩክሬን) ከተሞችና መሠረተ ልማቶች ዶግ አመድ መሆን ‹‹በለጠ››ና የምዕራብ አገሮች ሁሉ የጦርነቱ አጃቢና ማገዶ መጋቢ ሆኑ፡፡ ይህ አካሄድ በሚወስደው መንገድም ውስጥ በምናውቀውና አሁን በደረሰበት የዕድገት ደረጃ የሚገኘው የተደራጀው የሰው ልጅ ሕይወትና ሥልጣኔ ራሱ የሚጠፋበት የገደል አፋፍ ላይ እንገኛለን፡፡

ከ1947 ዓ.ም ጀምሮ በዚህ ረገድ ሰዓት ሲቆጥር የኖረው፣ የዓለም የአቶሚክ ሳይንቲስቶች ቡለቲን የዱምስደይ ክሎክ (ዕለተ ዳይን ሰዓት) ከጃንዋሪ 2022 ጀምሮ ለመንፈቀ ሌሊት አንድ መቶ ሰከነዶች ብቻ ቀረው እያለ ሲያስጠነቅቅ ከርሟል፡፡ 2023 ሲገባ ከዚህ በላይ የጥፋት፣ የራስን ማጥፋት የገደል አፋፍ ላይ እንደ ደረስን ከማስጠንቀቂያው ጋር በቅርቡ ይነግረናል፡፡ ይህን የመሰለ የጥፋትና የዕልቂት ድግስ የሚወጠውጠው፣ ይህን ወፈፌ ውሳኔ በተግባር አፀድቆ የሰው ልጅ ጉስቁልናና ዕልቂትን የሚያመርተው የዓለም አቀፍ የሰው ልጆች መብትና ደኅንነት ሕግና ሥርዓት ሳይሆን፣ የኃያላን የመጣጣል የበላይነት ግብግብ ነው፡፡ ይህ ተሞክሮ ራሱ በዓለም ውስጥ የዴሞክራሲ ተግባራዊነትን እንመራለን በሚለው በምዕራቡ ዴሞክራሲ ውስጥ ሰብዓዊ መብትና የሕግ ገዥነት ያለውን ቦታ ለመገንዘብና ለመፍረድ አያንስም፡፡ የምዕራባውያን በተለይም የአሜሪካ ጥቅም የተባበሩት መንግሥታት ድርጅትን ሥርዓት ብቻ አይደለም የስፖርቱን ደንብ፣ ባህልና ወግ ሳይቀር በአዙሪቱ የጠለፈ የቅሌት ድግስ ሆኗል፡፡

እነ ኡሁሩ ኬንያታ እንኳን በአቅማቸው፣ ለዚያው ሥልጣን ከለቀቁ በኋላ እንዳሻቸው አድራጊ ፈጣሪ መሆን በሚያስችል ዕብሪትና አሜሪካ ‹‹የሰጠቻቸው›› ግን ድንጋይ የሚሰብሩ ቅሎች በሆኑበት ወይም መሆን በሚችሉበት ሁኔታ ተገጥግጠው፣ አዛዥ ናዛዥ እንሁን በሚሉበት ዓለም ዛሬ እንደምናየው ምንም ዓይት የሥርዓትም የሕግ መተማመኛ የሌለበት ‹‹ፕሮቶኮል›› እና አንቀጽ 34 (6) መፈረም እንዲያው ዝም ብሎ ዱሩ ይብላኝ የማለት ያህል ጤነኛ ዕርምጃ አይደለም፡፡

እዚህ ላይ እጅግ ሲባዘ ግልጽ መሆን ያለበት ጉዳይ አለ፡፡ የሕግ የበላይነት በሕግ ውስጥ የተቀፈደደ፣ በዚያ ክልል ውስጥ ብቻ የሚሠራ፣ የተወሰነና የተገደበ መንግሥት ማለት ጭምር ነው፡፡ የሰብዓዊ መብቶችን መኗኗሪያ ለማድረግና መንግሥት እነዚህን በማክበር፣ በማስበር፣ ወዘተ ያለው ሚና ይበልጥ ለማጠናከር ደግሞ ሕገ መንግሥትንና የመንግሥት የሥልጣን አካላትን ራሳቸውን ጭምር ወደሚገዛበት ሥርዓት መሸጋገራቸውን የግድ መቀጠልና መጠናከር አለበት፡፡ በዚህ ረገድ አኅጉራዊም ሆነ የዓለም አቀፋዊ የሰብዓዊ መብቶች ጥበቃ ሥርዓት ውስጥ መሠለፍ ተገቢ ነው፡፡ ለዚህም ነው በአንድ ልብ ደጋግመን የጠቀስናቸውን የሕገ መንግሥቱን የአንቀጽ 9 እና 13 ድንጋጌዎች ዋስትና አድርገን የምናነሳቸው፡፡ ዛሬ ግን የዓለም ሁኔታ ተቀይሯል፡፡ በተመድ ሥርዓት ላይ የተመሠረተው ‹‹Un Basede International Order›› በኃያልና በጉልበተኛ አገሮች ተደፍጥጧል፣ እነሱ በተለይም አሜሪካ ከፈቀደችው ውጪ የሚሠራ ሥርዓት ጠፍቷል፡፡ አሜሪካኖች ‹‹Rules Besed International Order›› በሚለው ተተክቷል፡፡ የዚህ ‹‹Rules›› አውጪ ደግሞ አሜሪካ ራሷ ናት፡፡ ይህን የመሰለ ሁኔታ ውስጥ ሆነን፣ በተለይ በዛሬ ወቅት አገር የማዳን የህልውና ፈተና የውስጥ ፀጥታና ሰላምን የማስተማመን ከፍተኛ ግዴታና ግዳጅ ላይ ሆና ዴሞክራሲንም እንደለድላለን በምንልበት ጊዜ፣ ምንም እንኳን መንግሥት ምን ጊዜም በበዳይነትና በጨቋኝነት እንጂ፣ በምንም ቀና ነገር በማይታወቅበት አገር አዲስ ምዕራፍ ብንልንም ይህ ምዕራፍ ግን የጣልቃ ገብነትን ቀዳዳ፣ የጥፋትን ናዳ የራስን በራስ የማጥፋት መርዝ እንዲደገስልን መፍቀድ የለብንም፡፡ በዚህ ምክንያት ነው እዚህም ላይ ‹‹እያዩ ነው መውደድ እያስተነተኑ›› ‹‹አማካሪያችን›› መሆን የሚገባው፡፡

ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊዋን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እንገልጻለን፡፡        

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንና የመንግሥት ውዝግብ

የጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) መንግሥት ባለፉት አራት ዓመታት...

የኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ምሥረታ ዝግጅቶችና ከገበያው የሚጠበቁ ዕድሎች

ኢትዮጵያ ከ50 ዓመት በኋላ ዳግም የምታስጀምረውን የካፒታል ገበያ ዘመኑን...

አዲሱ የብሔራዊ ባንክ ገዥ ትኩረት የሚያደርጉባቸውን ቀዳሚ ጉዳዮች ይፋ አደረጉ

አዲሱ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ገዥ ትኩረት አድርገው የሚሠሩባቸውን ቀዳሚ...

መንግሥት የደቡብ ሱዳን ታጣቂዎች ድንበር ጥሰው የሚያደርሱትን ጥቃት እንዲያስቆም ተጠየቀ

የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የውጭ ግንኙነትና የሰላም ጉዳዮች ቋሚ...