Sunday, February 5, 2023
- ማስታወቂያ -
- ማስታወቂያ -

የኢንሹራንስ ዘርፉን ለማጎልበት ራሱን የቻለ የኢንሹራንስ ኮሚሽን እንዲቋቋም ተጠየቀ

- ማስታወቂያ -

ተዛማጅ ፅሁፎች

የኢትዮጵያ የኢንሹራንስ ኢንዱስትሪ የዕድሜውን ያህል ያላደገ ስለመሆኑ በዘርፉ ውስጥ ያሉ ብዙዎቹን ባለሙያዎች ያስማማል፡፡ በኢትዮጵያ ኢንሹራንስ ኢንዱስትሪ ዙሪያ ለመምከር፣ ‹‹የኢንሹራንስ ወር›› በሚል መሪ ቃል ዕረቡ ጥቅምት 2 ቀን 2015 ዓ.ም. በተካሄደው ፕሮግራም ላይ የተገኙት የአገሪቱ የኢንሹራንስ ኩባንያዎች መሪዎችም ይህንኑ ሐሳብ በተለያየ መንገድ አንስተው ተወያይተዋል፡፡ የኢንሹራንስ ኢንዱስትሪው በርካታ ችግሮች ያሉበትና በዕድሜው ልክ ሊያድግ ያልቻለ ዘርፍ መሆኑን አውስተዋል።

የኢትዮጵያ የኢንሹራንስ ኢንዱስትሪው ላለማደጉ የተለያዩ ምክንያቶች ያሉ መሆኑን በተለይም ከተደራሽነት አንፃር እጅግ ብዙ ወደኋላ የቀረ መሆኑንም አመልክተዋል፡፡ ይህም በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ውስጥ ኢንሹራንስ ያለው ድርሻ አንድ በመቶ እንኳን የሚሞላ አለመሆኑ አንድ ማሳያ እንደሆነም ተጠቅሷል፡፡ 

በመድረኩ ተናጋሪ ከነበሩት መካከል አንዱ የኢትዮጵያ መድን ሰጪዎች ማኅበር ፕሬዚዳንትና የኒያላ ኢንሹራንስ ዋና ሥራ አስፈጻሚ አቶ ያሬድ ሞላ የኢትዮጵያ የኢንሹራንስ ዘርፍ አሁን ባለው አገልግሎት በትሪሊዮኖች ብር የሚገመት የመድን ሽፋን በመስጠት ለአገሪቱ ኢኮኖሚ እጅግ ከፍተኛ አስተዋጽኦ እያበረከተ ነው ብለዋል፡፡ 

ነገር ግን ኢንዱስትሪው ሊሰጠው የሚገባው ያህል ትኩረት እየተሰጠው ያለመሆኑ ለኢንዱስትሪው ያለማደግ አንድ ምክንያት መሆኑን ያሰምሩበታል፡፡ ‹‹በሌሎች አገሮች ለኢንዱስትሪው በሚሰጠው ትኩረት በከፍተኛ ደረጃ አድጎ ኢኮኖሚያቸውን እየደጎመ ቢሆንም በኢትዮጵያ ግን እየተውተረተረ ነው፤›› ያሉት አቶ ያሬድ ኢንዱስትሪው ትኩረት ከመነፈጉ ጋር ተያይዞ በሌሎች በበርካታ ችግሮች ውስጥ ስለመሆኑንም ሳይጠቅሱ አላለፉም፡፡ 

የዘርፉ ችግሮች ናቸው ብለው ከጠቀሱዋቸው መካከል የኢንሹራንስ ኢንዱስትሪው ራሱን ችሎ ወይም ከሌሎች ጋር ሳይዳበል መተዳደር አለመቻሉ አንዱ ነው፡፡ ‹‹በፋይናንስ ዘርፍ ውስጥ ከባንኮች ጋር አንድ ላይ ብንሠራም የኢንሹራንስ ሥራ የተለየ በመሆኑ ኢንሹራንስ የራሱ የሆነ ገቨርናንስና ስትራክቸር ኖሮት እንዲሠራ ያለመደረጉ ዘርፉን ጎድቶታል፤›› ብለዋል፡፡ 

የኢንሹራንስ ኩባንያዎች ራሳቸውን ችለው የሚተዳደሩበት አሠራር ከኢትዮጵያ በስተቀር በአብዛኛው አገሮች እየተተገበረ መሆኑን የገለጹት አቶ ያሬድ፣ ይህ ሳይሆን በመቆየቱ ኢንዱስትሪው ላይ ቀላል የማይባል ተፅዕኖ ፈጥሯል፡፡ ከዚሁ ሐሳብ ጋር የተስማማ አስተያየት የሰጡት የአዋሽ ኢንሹራንስ ዋና ሥራ አስፈጻሚ አቶ ጉዲሳ ለገሠ ዘርፉ ራሱን የቻለ ኮሚሽን ኖሮት እንዲሠራ ሲጠየቅ የነበረው ለረዥም ዓመታት መሆኑን ጠቅሰው ሥራ ላይ ሳይውል መቅረቱ ለኢንዱስትሪው አሉታዊ ተፅዕኖ አሳድሯል፡፡ ይህ አሠራር የሚተገበር ከሆነ ግን ብዙ ለውጦች ሊመጡ እንደሚችሉ የሚል እምነታቸውን ገልጸዋል፡፡ የኢንሹራንስ ዘርፉን ለማጎልበት ከተፈለገ ራሱን የቻለ የኢንሹራንስ ኮሚሽን እንደሚያስፈልግ የጠነከረ እምነት እንዳላቸው የገለጹት አቶ ያሬድ በበኩላቸው፣ ይህንን ጥያቄ ለመንግሥት ያቀረቡ መሆኑን በማስታወስም መንግሥት ይህንን ጥያቄያቸውን ትኩረት ሰጥቶት ሊመልስ ይገባል ብለዋል። አሁን ላይ የኢንሹራንስ ኢንዱስትሪን ነጥሎ ራሱን በቻለ ኮሚሽን እንዲመራ ከመንግሥት ተስፋ የተሰጣቸው ስለመሆኑ ያስታወቁት አቶ ያሬድ ኮሚሽኑን ለመቋቋም የሚያስችል ሥራዎች መጀመራቸው መልካም እንደሆነ ጠቅሰዋል፡፡

ከመንግሥት በተሰጠው ተስፋ በአጭር ጊዜ ውስጥ ራሱን የቻለ ኮሚሽን ተቋቁሞ ኢንሹራንስ ዘርፉ በራሱ ጉዳይ ባለቤት ሆኖ በባንክ ወይም በሌላ የፋይናንስ ዘርፍ ውስጥ ጥገኛ ሳይሆን እንዲመራ ከተፈቀደ የኢንሹራንስ ዘርፉ ሁለገብ በሆነ እውቀትና ክትትል ማስተዳደር እንደሚቻል ፅኑ እምነት እንዳላቸው ይገልጻሉ። 

አቶ ጉዲሳም የዚህን ኮሚሽን አስፈላጊነት አውስተው ኮሚሽኑ እንዲፈጠር ለረዥም ጊዜ ሲቀርብ የነበረው ጥያቄ መዘግየቱ ዋጋ ያስከፈለ ቢሆንም፣ አሁን አዎንታዊ መልስ የሚያገኝ ከሆነ በኢንዱስትሪው ውስጥ አሉ የሚባሉት ችግሮችን ለመቅረፍ ያስችላል ብለዋል፡፡ ዘርፉ በኢኮኖሚ ውስጥ የሚኖረው አበርክቶም ያድጋል ይላሉ፡፡ 

ነገር ግን የኢትዮጵያ ኢንሹራንስ ኢንዱስትሪ ያለበት ችግር ይህ ብቻ እንዳልሆነ የገለጹት አቶ ጉዲሳ ኅብረተሰቡ ስለኢንሹራንስ ያለው ግንዛቤ አናሳ ሆኖ መገኘትና የዘርፉን ጠቀሜታ በአግባቡ መግለጽ አለመቻሉ በዋናነት ሊቀመጥ የሚችል ነው ብለዋል፡፡ 

በአግባቡ ኅብረተሰቡ ስለኢንሹራንስ ጠቀሜታ ግንዛቤ መሰጠት ባለመቻሉም ኢንዱስትሪው በተፈለገው ፍጥነት እንዳያድግ አድርጓል፡፡ ግንዛቤ በመፍጠሩ ረገድ በኢንሹራንስ ዘርፍ ውስጥ ያሉ እያንዳንዱ ባለድርሻ መጫወት ያለበትን ሚና ባለመጫወቱ አንድ ክፍተት እንደነበር አመልክተዋል፡፡

የኢንሹራን ኩባንያዎች ግንዛቤ በማስጨበጡ ሥራ ላይ በተንጠባጠበ መልኩ የሚሠሩ መሆናቸው ኢንዱስትሪው እንዳያድግ ምክንያት እንደሆነም ሳይጠቅሱ አላለፉም፡፡

በኢንዱስትሪው ሌላው ችግር ብለው የጠቀሱት ለዘርፉ እየተሠራ ያለው ሥራ በአግባቡ ዕውቅና አልተሰጠውም፡፡ ‹‹የሠራነውን ሰው አያውቅልንም፡፡›› ያሉት አቶ ጉዲሳ ዘርፉ ለኢኮኖሚው የሚያበረክተው አስተዋጽኦም አይታወቅም ይላሉ፡፡ ይህ የግንዛቤ ክፍተት ብቻ ሳይሆን የኢትዮጵያ የኢንሹራንስ አስተዋጽኦ የሚለካው ለጂዲፒው (ለአገራዊ ኢኮኖሚው) የሚያበረክተው ድርሻ ከአንድ በመቶ በታች ነው ተብሎ ብቻ የሚገለጽ በመሆኑ አስተዋጽኦ አነስተኛ እንዲመስል አድርጎታል ብለዋል፡፡

ነገር ግን ኢንዱስትሪው ለጂዲፒው ያለው አስተዋጽኦ ከአንድ በመቶ በታች ነው በሚል ብቻ አስተዋጽኦውን ማሳነስ ተገቢ እንዳልሆነና የሌሎች ዘርፎች ስኬታማነት ላይ የኢንሹራንስ ዘርፉ ትልቅ አበርክቶ ያለው መሆኑ ሊሰመርበት ይገባል ብለዋል፡፡ እንደ ምሳሌ ያነሱትም የኢትዮጵያ አየር መንገድና የአገሪቱ ትልልቅ ፕሮጀክቶች የመድን ሽፋን የሰጠው የኢትዮጵያ ኢንሹራንስ ኩባንያ ቢሆንም ይህ በአግባቡ ሲገለጽ የማይሰማ መሆኑ አንድ ክፍተት ነበር፡፡ ስለዚህ የዘርፉ አበርክቶው ከጂዲፒ አንፃር ብቻ መመዘን የለበትም የሚል ሐሳባቸውን አንፀባርቀዋል፡፡ 

ኢንዱስትሪው ኢኮኖሚው ወደ ኋላ እንዳይንሸራተት፣ ድርጅቶች ሥራቸውን ያለ ሥጋት ኢንዲሠሩ ያደረገ በመሆኑ ኢኮኖሚያዊ አስተዋጽኦው ትልቅ መሆኑ መታወቅ አለበት ይላሉ፡፡ በመድረኩ ሌላው ተናጋሪ የነበሩት የኢንሹራንስ ባለሙያው አቶ ፍቅሩ የአቶ ጉዲሳን ሐሳብ ተጋርተው የኢንሹራንስ ኩባንያዎች አስተዋጽኦ በደምሳሳው መታለፉ አግባብ አይደለም ብለዋል፡፡ በአገሪቱ የሚገነቡ ማናቸውም መሠረተ ልማቶች፣ የህዳሴ ግድብን ጨምሮ በየትኛውም ዘርፍ ላይ ያለ ግንባታ ከጀርባው ኢንሹራንስ አለ፣ ነገር ግን የፕሮጀክቶቹ ስኬት እንጂ ከጀርባ ያሉት የኢንሹራንስ ኩባንያዎች ሚና አለመገለጹ የኢንዱስትሪውን አበርክቶ እንዳይታይ አደርጎታል ብለዋል።

አሁን ካለው የአገሪቱ የኢንሹራንስ አገለግሎት ያለበትን ችግር በተመለከተ ተጨማሪ ማብራሪያ የሰጡት አቶ ያሬድ በበኩላቸው፣ ኢንሹራንስ ኩባንያዎች ከ40 በላይ የሚሆኑ የተለያዩ የኢንሹራንስ ሽፋኖች ፕሮጀክቶች የሚያቀርቡ ቢሆንም፣ በአብዛኛው ጥቅም ላይ እየዋለ ያለው በአስገዳጅነት የሚሠራባቸው እንደ ሦስተኛ ወገን የኢንሹራንስ ሽፋኖች ናቸው፡፡ በርካታ ጠቀሜታ ያላቸው ሌሎች የመድን ሽፋኖች ጥቅም ላይ ላለማዋላቸው ደግሞ የግንዛቤ ችግር አንዱ ነው፡፡ ነገር ግን የአገሪቱ የኢንሹራንስ ኩባንያዎች ለሚሰጡት የመድን ሽፋን የሚጠይቁት ክፍያ ወይም አረቦን እጅግ ዝቅተኛ ከመሆኑ አንፃር ብዙ ተጠቃሚዎች ሊኖሩት ይገባ እንደነበር አመልክተዋል፡፡

በተለይ የሕይወት ኢንሹራንስ  ዘርፍ የዓረቦን መጠን በቀን የአንድ ማኪያቶ ዋጋ እንኳን እንደማይሆን ጠቅሰዋል፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ የማጠናከሪያ ሐሳብ የሰጡት የኢትዮጵያ መድን ድርጀት የቢዝነስ ዴቨሎፕመንትና ሪስክ ማኔጅመንት ምክትል ዋና ሥራ አስፈጻሚ አቶ መንግሥቱ መሐሩ በበኩላቸው፣ እጅግ ጠቀሜታ ያለውን የሕይወት ኢንሹራንስ ሽፋን ለመስጠት በዓመት አንድ ሺሕና አንድ ሺሕ አምስት መቶ ብር ብቻ በመክፈል የሕይወት ኢንሹራንስ መግዛት የሚቻልበት ዕድል ሁሉ መኖሩን ጠቁሟል፡፡ ከዚህም ባነሰ በዜጎች አቅም ልክ የሚሰጡ የሕይወት ኢንሹራንስ ሽፋኖች አሉ፡፡ የመድን ሽፋኑ በዚህን ያህል ዋጋ መገኘት ከቻለ በኢትዮጵያ የኢንሹራንስ ተጠቃሚው ለምን አነሰ ለሚለው ጥያቄ የኢንሹራንስ ባለሙያዎች የተለያዩ ምክንያቶች ያቀርባሉ፡፡ በጋራ የተስማሙበት ነጥብ የዘርፉ ተዋንያኖች ስለኢንሹራን ጠቀሜታና አጠቃላይ አሠራሩን በተመለከተ በቂ ግንዛቤ ያለመሰጠቱ ነው የሚል ነው፡፡ ‹‹የኢንሹራንስ ወር›› የሚለውን ፕሮግራም ያዘጋጀው የጂኤችኤምና ቢቲ ኢንሹራንስ ብሬከርስ የኅብረት ሽርክና ማኅበር ዋና ሥራ አስፈጻሚ ወ/ሮ ጌጤነሽ ኃይለ ማርያም በበኩላቸው፣ ዘርፉ ካላደገበት ምክንያቶች አንዱ የጋራ ምክክር መጥፋቱ እንደሆኑ ጠቅሰው አሁን በየዓመቱ የኢንሹራን ወር በሚል የሚሰናዳው ፕሮግራም ለውጦች ያመጣል የሚል እምነት እንዳላቸው ገልጸዋል፡፡ 

ስለዚህ አንዱ የችግሩ ምንጭ ኅብረተሰቡን ያለማንቃት በመሆኑ በዚህ የኢንሹራን ወር የተለያዩ ሥራዎች ይሠራሉ ብለዋል፡፡ ‹‹የሕይወት ኢንሹራንስ ማለት ለሕይወት ሞት ካሳ ሳይሆን ለነገ ዛሬ ማሰብ፣ ፋይናንሽል ፕላን ማውጣት ማለት ነው›› ያሉት አቶ ያሬድ ደግሞ ነገ ለሚገጥሙን የገንዘብ ተግዳሮት ዛሬ ፕላን ማውጣት ነውና እንዲህ ሁሉ መታሰብ ስላለበት ኅብረተሰቡ የዚህ ተጠቃሚ እንዲሆን ማንኛውም ጥያቄ ሊመለስ የሚያስችልበት የተባለ መድረክ መዘጋጀታቸውን ጠቁመዋል፡፡

የብዙዎች እምነት ግን ኢንዱስትሪው አለበት የተባለው ችግር ይህ ብቻ ያለመሆኑን በመድረኩ  ተገልጿል፡፡ ኢንዱስትሪው ላይ ያለው ችግር ይህ ብቻ አይደለም ሌሎችም ችግሮች አሉበት ያሉት አቶ ጉዲሳ እንደ ምሳሌ የጠቃቀሷቸው ነጥቦች ነበሩ፡፡ ከእነዚህም ውስጥ የሚወጡ ሕጎች በአግባቡ ያለመተግበራቸው ነው፡፡ ‹‹ኢትዮጵያ ውስጥ አንዳንድ አስገዳጅ የኢንሹራንስ ሽፋኖሽ አሉ፡፡ ሕጎች ይወጣሉ አተገባበር ላይ ግን ጠንካራ አይደለም›› ብለዋል፡፡ በተለይ የኮንስትራክሽን ሽፋን እንዲኖረው ቢደረግም በተግባር ግን ይህንን ያህል እየተሠራበት አይደለም፡፡ ስለዚህ አስገዳጅ ሽፋኖች እንዲኖሩና ጠንካራ አፈጻጸም እንዲኖራቸው ካልተደረገ በአግባቡ የኢንሹራንስ አገልግሎትን ለመስጠት ዘርፉንም ለማሳደግ አይቻልም ባይ ናቸው፡፡ 

የኢንሹራንስ ባለሙያው አቶ ፍቅሩ ደግሞ 120 ሚሊዮን ያለበት አገር ለኢንሹራንስ ኢንዱስትሪው ትልቅ ገበያ ቢሆንም ይህንን ገበያ መጠቀም ያለመቻሉ ትልቁ ችግር ነው፡፡ ኢንሹራንስ ኩባንያዎችን ከኢትዮጵያ ወጥተው እንኳን ባይሠሩ ይህንን ሕዝብ ማገልገል ብቻ ትልቅ ገበያ መሆኑን ያህል እየተጠቀምንበት እንዳልሆነ አመልክተዋል፡፡ 

የዘርፉን ችግር በተመለከተም አቶ ያሬድና አቶ ጉዲሳ ከገለጹት፣ ሌላ በአቶ ፍቅሩ ምልከታ የኢንሹራንስ ሥራዎች በኢትዮጵያ ተበጣጥሰው የሚሠራባቸው መሆን የዘርፉ መጠቀስ ያለበት ትልቅ ችግር መሆኑን ነው፡፡ በሌሎች አገሮች የጡረታ ዋስትና (የፔንሽን ኢንሹራንስ)፣ የጤና መድን  የግብርና መድን የኢንሹራንስ ኩባንያዎች  የሚሠሩዋቸው ናቸው፡፡ እነዚህ የኢንሹራንስ ዓይነቶች በአገራችን የሚሠሩበት መንገድ ግን የተበታተነና የተበጣጠሰ እንዲሁም የኢንሹራንስ ኩባንያዎችን ከሚቆጣጠረው ብሔራዊ ባንክ ውጪ የሚሠሩ መሆናቸው መሠረታዊ ችግር ነው ይላሉ፡፡  

በሌሎች አገሮች የሕይወት ኢንሹራንስ ትልቁን ድርሻ ይይዛል በዚህ ውስጥ የፔንሽን ኢንሹራንስ ትልቁን ድርሻ የያዘ ሲሆን፣ የጡረታ ዋስትና ከኢንሹራንስ ኩባንያዎች ውጪ መሠራቱ ተገቢ እንዳልሆነም አብራርተዋል፡፡

በኢትዮጵያ የፔንሽን ኢንሹራን አደረጃጀቱም ሆነ አወቃቀሩ እንዲሁም የተዘጋጀበት መንገድ ከኢንሹራንስ ኢንዱስትሪው ውጪ ሆኖ መዋቀሩ እንዲሁም ሥራው በኢንሹራንስ ባለሙያዎች አለመሠራቱ የኢንዱስትሪው ትልቅ ተግዳሮት ነው፡፡

እንደ ምሳሌ የጠቀሱትም በኢትዮጵያ የጤና መድን በጤና ሚኒስትር ሥር ሆኖ እየተሠራበት ነው፡፡ በትክክለኛው መንገድ ከታሰበ ይህንን የጤና ኢንሹራንስ መስጠት ያለባቸው የኢንሹራንስ ኩባንያዎች መሆን ነበረባቸው፡፡ ጤና ሚኒስቴር የሚሰጠውም የጤና ሽፋን የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የሚቆጣጠረው አይደለም፡፡ ይህ በራሱ ስህተት ነው፡፡ የመድን አገልግሎት ከታሰበ ተቆጣጣሪው ብሔራዊ ባንክ ሊሆን ይገባው ነበር፡፡ 

አሁንም ዘርፉ ራሱን ችሎ ከወጣ እነዚህ የኢንሹራንስ ዓይነቶች በኢንሹራንስ ኩባንያዎች ሥር መሆን እንዳለባቸው ያመለከቱት አቶ ፍቅሩ እንዲህ ያለው ዕርምጃ ጠንከር ተደርጎ ካልተወሰደ  የኢንሹራንስ ኢንዱስትሪው በሚፈለገው ልክ አያድግም ብለዋል፡፡ ኢንሹራንስ ኢንዱስትሪው ያጣቸው በአጠቃላይ በእሱ ሥር መዋቀር የነበረባቸውን እንደ ጤና ኢንሹራንስ ያሉ አገልግሎቶች በሌሎች በማይመለከታቸው አካላት እየተሠሩ ያሉ ሥራዎች ሁሉ አንድ ላይ መምጣት ይኖርባቸዋልም ብለዋል፡፡ 

በዚህ የውይይት መድረክ ላይ የኢንሹራንስ ኩባንያዎችም የተለያዩ ችግሮች እንዳሉባቸው የተገለጸበትም ነበር፡፡ በተለይ የካሳ ክፍያን ማዘግየት የመድን ሽፋኑን ፖሊሲ በእንግሊዝኛ ብቻ መሆን የአገልግሎታቸው ሽፋን እንዲወሰን አድርጓል የሚል አስተያየት ተሰጥቷል፡፡ እነዚህን ጉዳዮች በተመለተ የኢንሹራንስ ኩባንያዎች ኃላፊዎች የኢንሹራንስ ፖሊስ ዓለም አቀፍ ቢሆንም በአገርኛ ቋንቋዎች በመመለስ እንዲሠራበት ለማድረግ  የተያዩ ሥራዎች እየተሠሩ ነው ብለዋል፡፡ የካሳ ክፍያ መዘግየት መኖሩን አምነው ነገር ግን ክፍያውን ለመፈጸም የተለያዩ ተቋማት መረጃ ስለሚያስፈልግ የሚፈጠር ክፍተት ነው ብለዋል፡፡  

የኢትዮጵያ የኢንሹራንስ ኢንዱስትሪ አነስተኛ ደረጃ ላይ ስለመሆኑ ዋና ዋና ማሳያዎች ምንድናቸው ተብሎ ለቀረበ ጥያቄ አቶ ፍቅሩ፣ ነገር ግን የኢትዮጵያ የኢንሹራንስ ሽፋን በዋና ዋና መመዘኛዎች ሲታይ አነስተኛ ነው፡፡ የኢንዱስትሪው ዋና ዋና መመዘኛዎች ከሚባሉት ውስጥ ፔንትሬሽን (በአንድ አገር ያሉ የኢንሹራንስ ኩባንያዎች የሚሰበስቡት ዓረቦን ለጂዲፒው ያለው አስተዋጽኦ) በኢትዮጵያ 0.5 በመቶ መሆኑ አንዱ ነው ብለዋል፡፡ በዚህ መለኪያ በኬንያ ሦስት በመቶ ነው፡፡ ይህ የሚያሳየን የኢትዮጵያ የኢንሹራንስ ፔንትሬሽን ከኬንያ በስድስት እጅ የሚያንስ መሆኑን ነው፡፡ 

በኢትዮጵያ በዓመት የተሰበሰበው ዓመታዊ ዓረቦን 350 ሚሊዮን ዶላር ነው፡፡ የኬንያ ደግሞ ከሁለት ቢሊዮን ዶላር በላይ ደርሷል፡፡ ይህም ያለንበት ደረጃ ያሳያል፡፡ በኢትዮጵያ አንድ ቅርንጫፍ ለ174 ሺሕ ሰዎች ሲያገለግል፣ በኬንያ ግን አንድ ቅርንጫፍ ከአንድ መቶ ሺሕ በታች ለሚሆኑ ሰዎች የሚደርስ መሆኑን አቶ ፍቅሩ ገልጸው ይህ በራሱ ወደኋላ መቅረታችንን ያመለክታል ብለዋል፡፡ 

spot_img
- Advertisement -spot_img

የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

- ማስታወቂያ -

በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች