Wednesday, February 1, 2023
- Advertisment -
- Advertisment -

ኢኮኖሚው በሥርዓት ካልተመራ መጪው ጊዜ ከባድ ነው!

የኢትዮጵያ ኢኮኖሚን ከሚገዳደሩ ችግሮች መካከል የሚጠቀሱት ቅጥ ያጣው ሙስና፣ የዋጋ ግሽበት፣ የውጭ ምንዛሪ ግኝት፣ አያያዝ፣ አጠቃቀምና ክምችት፣ የብር አቅም ከውጭ ገንዘቦች ጋር ያለው ምጥጥን፣ የወጪና የገቢ ንግድ ሚዛናዊነት፣ የምርትና የምርታማነት አቅምና አቅርቦት፣ በወርቅ፣ በቀንድ ከብት ሀብት፣ በቡና፣ በጫትና በሌሎች ምርቶች የተስፋፋው ኮንትሮባንድና መሰል ተግዳሮቶች ናቸው፡፡ ከላይ በተጠቀሱትና በሌሎች መስኮች የሚስተዋሉ ችግሮችን በተጠና ፖሊሲ ለመግታት የሚቻለው፣ አገሪቱ አሉኝ የምትላቸው የኢኮኖሚ ባለሙያዎች ምክረ ሐሳብ እንዲያቀርቡ ዕድሉ ሲሰጣቸው ነው፡፡ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ በከፍተኛ የአገር ውስጥና የውጭ ብድር ጫና ውስጥ መገኘቱ አንዱ ራስ ምታት ሲሆን፣ ከዚህ ጎን ለጎን መንግሥት ለተለያዩ ፕሮጀክቶችና ወጪዎቹ ገበያው ውስጥ የሚረጨው ከፍተኛ መጠን ያለው ገንዘብ ደግሞ ሌላው ፈተና ነው፡፡ አገሪቱ ጥብቅ የገንዘብ ፖሊሲ እንዲኖራትና የሚያጋጥሙ መሰናክሎችን በብልኃት ለማለፍ፣ በተለያዩ መስኮች የነጠረ የፖሊሲ ሐሳብ ሊያቀርቡ የሚችሉ ባለሙያዎች ትኩረት ይሰጣቸው፡፡ የታመመው ኢኮኖሚ ፈውስ የሚያገኘው የውጭ ኃይሎች በሚያዙት መድኃኒት ሳይሆን፣ አገር በቀል ባለሙያዎች በሚያፈልቁት አዋጭ ሐሳብ ነው፡፡

መንግሥት ፖለቲካውን ከሚመራበት በላቀ መንገድ ኢኮኖሚውን ለመምራት ከፍተኛ ዕገዛ ማግኘት ያለበት፣ በአሁኑ ወቅት የተለያዩ ኢኮኖሚያዊ ዕርምጃዎችን ለመውሰድ እየተዘጋጀ መሆኑ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ እየተሰማ በመሆኑ ነው፡፡ መንግሥት የታክስ መሠረቱን ለማስፋት እንደ ንብረት ታክስ የመሳሰለ ሕግ ሲያወጣ፣ የብርን የመግዛት አቅም ከውጭ ገንዘቦች አኳያ ዝቅ ለማድረግ እየሠራ መሆኑ ሲሰማ፣ እነ አይኤምኤፍና የዓለም ባንክ ብድርና ድጋፍ ለመስጠት የተለያዩ ቅድመ ሁኔታዎችን ሲያስቀምጡና ሌሎች እንቅስቃሴዎች ሲኖሩ አዋጭ መንገዶችን መከተል ጠቃሚ ነው፡፡ ለምሳሌ መንግሥት በሚወስዳቸው የተለያዩ ዕርምጃዎችና በነዳጅ ዋጋ መጨመር ሳቢያ የዋጋ ግሽበት አሁን ካለበት የባሰ የሚቀጥል ከሆነ፣ እንደሚባለው የብር አቅም የባሰ እንዲዳከም ከተደረገ፣ መንግሥት ገበያው ውስጥ የሚረጨው የገንዘብ መጠን ካልቀነሰና ሌሎች ተደራራቢ ችግሮች መላ ካልተፈለገላቸው ኢኮኖሚው የበለጠ ይኮማተራል፡፡ የምርቶች አቅርቦት በቂ ካልሆነ የሰዎች የመግዛት አቅም እየተዳከመ ኑሮ የበለጠ ከባድ ይሆናል፡፡ የመንግሥት ዕርምጃዎች ጥናት የጎደላቸው፣ ወቅቱን የማይዋጁና የሕዝቡን የኑሮ ሁኔታ ውስጥ ማስገባት ካልቻሉ መጪው ጊዜ የበለጠ ይከብዳል፡፡

ከዚህ ቀደም የመንግሥት ድጎማ ይደረግባቸው ከነበሩ ምርቶች መካከል አንደኛው ነዳጅ ነው፡፡ ከውስን የታለመ የነዳጅ ድጎማ በስተቀር የበፊቱ ድጎማ በአመዛኙ በመነሳቱ፣ የነዳጅ ዋጋ ጭማሪ ሲደረግ በእያንዳንዱ የምግብና ምግብ ነክ ምርት ላይ የሚኖረው የዋጋ ለውጥ ኑሮን ያከብዳል፡፡ መንግሥት ድርብ አኃዝ የዋጋ ግሽበቱን ወደ ነጠላ አኃዝ ለማውረድ እንደሚያዳግተው፣ ነገር ግን ባለበት ገድቦ ለማቆየት እንደሚተጋ እያሳወቀ የነዳጅ ዋጋ ጭማሪ በአቋራጭ ሲመጣ ያስደነግጣል፡፡ ገቢው ከወጪው ጋር ሊመጣጠንለት ያልቻለ ሕዝብ በኑሮ ውድነት ምክንያት አቅሙ ተመናምኖ፣ ጭራሽ የሚገበያይበት ገንዘብ አቅሙ ሲዳከም ደግሞ ሊፈጠር የሚችለው ከወዲሁ ያሳስባል፡፡ የምግብና የነዳጅ ዋጋ ጭማሪ በዓለም ላይ የሚስተዋል ክስተት መሆኑ ቢታወቅም፣ በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ ደግሞ ከምንም ነገር በላይ አንገብጋቢ ጉዳይ ሆኖ መፍትሔ ሊፈለግለት ይገባል፡፡ መንግሥት ለሁሉም ነገር ድጎማ እንዲያደርግ አይጠበቅም፡፡ ነገር ግን በተቻለ መጠን ገበያው ውስጥ የሚረጨውን ገንዘብ ልጓም ሊያበጅለት ይገባል፡፡ ለዚህም ሲባል በአገሪቱ የታወቁ የምጣኔ ሀብት ባለሙያዎችን ምክረ ሐሳብ ይስማ፡፡

በግላቸው ኑሮን ለማሸነፍ በኢመደበኛ ንግድ የሚፍጨረጨሩ፣ በመንግሥትም ሆነ በግል ድርጅቶች ተቀጣሪ ሆነው በአነስተኛ የወር ደመወዝ የሚያገኙ፣ እዚህ ግባ በማይባል የጡረታ አበል ለመተዳደር የሚጣጣሩና ሌሎች በዝቅተኛው የኑሮ እርከን ላይ የሚገኙ ወገኖች የኑሮ ውድነቱን መቋቋም ተስኗቸዋል፡፡ ብዙዎች ከምግብ አልፈው የቤት ኪራይ መክፈል እያቃታቸው ነው፡፡ የባሰባቸው ደግሞ ልመናን ተጨማሪ የገቢ ምንጭ ለማድረግ እየተገደዱ ናቸው፡፡ ኢኮኖሚው ከአስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ በፍጥነት ወጥቶ እስኪያገግም ድረስ፣ በሕዝቡ ላይ የኑሮ ውድነቱ ቀውስ እንዳያስከትል በቅጡ ሊታሰብበት ይገባል፡፡ መንግሥት እዚህም እዚያም የተለያዩ ፕሮጀክቶችን መዘርጋቱን ገታ በማድረግ፣ መሠረታዊ የፍጆታ ምርቶች አቅርቦት ላይ ያተኩር፡፡ ከበጋ ስንዴ፣ ከሌሎች የምግብ ሰብሎች፣ ከአትክልትና ፍራፍሬና መሰል ምርቶች በተጨማሪ ከውጭ የሚገቡ የፍጆታ ዕቃዎች በአገር ውስጥ በፍጥነት የሚመረቱበት መደላድል ይመቻች፡፡ መንግሥት የውጭ ምንዛሪ የሚባክንባቸውን እዚህ መመረት የሚችሉ ምርቶች አምራቾችን ይደግፍ፡፡ እስከዚያው ድረስ ደግሞ ወደ ገበያ የሚገቡ ምርቶችን አቅርቦት ሰንሰለት ይቆጣጠር፡፡

መንግሥት በትኩረት እየሠራበት ያለው የአገር በቀል ኢኮኖሚ ማሻሻያ ዕቅድ ወደ ሁለተኛ ምዕራፍ የተሸጋገረ ሲሆን፣ በጦርነቱና በሌሎች ተግዳሮቶች ምክንያት አጥጋቢ ያልነበረው የመጀመሪያው ዙር ተጠናቋል፡፡ በሁለተኛው ምዕራፍ የውጭ ምንዛሪ ግኝትን ማሳደግና በሰሜን ኢትዮጵያ ጦርነት የወደሙ አካባቢዎችን መልሶ መገንባት ዋነኛ ትኩረት እንደሚሆን ተመልክቷል፡፡ መንግሥት ከኤክስፖርት፣ ከሃዋላ፣ ከተለያዩ አገልግሎቶች፣ ከብድርና ከዕርዳታ ሊያገኝ የሚችለው የውጭ ምንዛሪ መጠኑ በሚፈለገው መጠን ካልጨመረ በስተቀር፣ አሁን ባለው ሁኔታ የወደሙ መሠረተ ልማቶችንም ሆነ የሕዝብ መገልገያዎችን መልሶ ለመገንባት አቅም ያንሳል፡፡ የምግብና የተለያዩ ሸቀጦች ዋጋ በየሰዓቱ እያሻቀበ ባለባት ኢትዮጵያ ለተለያዩ ፕሮጀክቶች የሚወጣው ገንዘብ ሲጨምር ደግሞ፣ ኢኮኖሚው የበለጠ እየተኮማተረ ቀውሱ ይባባሳል፡፡ ስለዚህም የሁለተኛው ምዕራፍ የአገር በቀል ኢኮኖሚ አተገባበር እነዚህን ችግሮች ማዕከል ማድረግ ይኖርበታል፡፡ የሕዝቡ ገቢ እየኮሰመነ ወጪው እያደር በሚንርበት አገር ውስጥ፣ ከምንም ነገር በላይ ቅድሚያ የሚሰጠው ሰብዓዊ ቀውስ እንዳይኖር ጠንክሮ መሥራት ነው፡፡

በአሁኑ ጊዜ ኢትዮጵያ ውስጥ በጣም አስፈሪ የሆነው የሙስና ቅጥ ማጣት ነው፡፡ ባለፈው ሰሞን በጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ሰብሳቢነት) በተካሄደው የፀረ ሙስና ብሔራዊ ኮሚቴ ስብሰባ የቀረበው ሪፖርት በርካታ ችግሮችን አመላክቷል፡፡ በመንግሥት ተቋማት ውስጥ ከግዥ፣ ከንብረት ማስወገድ፣ ከፋይናንስ አጠቃቀም፣ ከሀብት ምዝገባ፣ ከመሬት ወረራና ከመሳሰሉ ሕገወጥ ድርጊቶች በተጨማሪ ምርመራ የሚደረግባቸው በርካታ ጉዳዮች መኖራቸው ሪፖርት ቀርቧል፡፡ በተለያዩ ተቋማትና ግለሰቦች ላይ በርካታ ጥቆማዎች መቅረባቸው ተሰምቷል፡፡ በሌላ በኩል ግን ሙስናው ቅጥ አጥቶ በክልሎችና በከተማ አስተዳደሮች ሕዝቡን እያስመረረ ነው፡፡ በውጭ ምንዛሪ በተለያዩ ዘዴዎች ከአገር ውስጥ እየፈለሰ ያለው የገንዘብ መጠን በጣም ከፍተኛ መሆኑም በስፋት ይነገራል፡፡ በከፍተኛ የብድር ዕዳ ጫና ውስጥ ያለው ኢኮኖሚ በዚህ ደረጃ በምግባረ ብልሹዎች ሲወረር ደግሞ፣ የመፍትሔ ያለህ ብሎ በፍጥነት መነሳት የሁሉም ኢትዮጵያውያን ኃላፊነት መሆን አለበት፡፡ ኢኮኖሚው ከገባበት ማጥ ውስጥ ወጥቶ በሥርዓት ካልተመራ መጪው ጊዜ ከባድ እንደሚሆን አያጠራጥርም!

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

በኦሮሚያ ክልል በስድስት ከተሞች የተዋቀረውን ሸገር ከተማን የማደራጀት ሥራ ተጀመረ

በአዲስ አበባ ዙሪያ በሚገኙ ስድስት ከተሞች የተዋቀረው ሸገር ከተማን...

ኢትዮጵያ በትክክለኛ ግንዛቤ ላይ የተመሠረተ ሕገ መንግሥት ማበጀት እንደሚገባት ማሳሰቢያ ተሰጠ

የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት ከተረቀቀበት ጊዜ አንስቶ ለተለያዩ ጥያቄዎችና ሐሳቦች...

የድሬዳዋን ዘርፈ ብዙ ጥያቄዎች ለመመለስ ሪፈረንደም እንዲካሄድ አማራጭ ሐሳብ ቀረበ

የድሬዳዋ አስተዳደር ራሱን የቻለ ክልላዊ መንግሥት እንዲሆን ወይም ከሶማሌና...

የኮንስትራክሽን ኢንዱስትሪው ተግዳሮቶችና እየቀረቡ ያሉ መፍትሔዎች

የኮንስትራክሽን ኢንዱስትሪው ግንባታዎችን በሚያካሂዱና በግንባታው ባለቤቶች መካከል የሚፈጠሩ አለመግባባቶች...
- Advertisment -

ትኩስ ፅሁፎች

ንግድ ባንክ ከቪዛና ማስተር ካርድ ጋር ተደራድሮ ያስጀመረው የገንዘብ ማስተላለፊያ ቴክኖሎጂና ፋይዳው

ከውጭ ወደ አገር በሕጋዊ መንገድ የሚላክ ገንዘብ (ሬሚታንስ) መጠን...

ይኼ አመላችን የት ያደርሰን ይሆን?

እነሆ ከፒያሳ ወደ ካዛንቺስ። ‹‹አዳም ሆይ በግንባር ወዝ ትበላለህ››...

የፀረ ሙስና ትግሉ ጅማሮና የመንግሥት ሠራተኛው

በንጉሥ ወዳጅነው   በኢትዮጵያ ሁኔታ የመንግሥት ሠራተኛ ወይም በሲቪል ሰርቪስ ውስጥ...

በማይታይ መጠን ያለው ክፋታችንና መልካምነታችን!

በበድሉ አበበ አንዳንዶች እንደዚህ ይሉኛል፡፡ እገሌ እኮ በጣም ጤነኛ ነው፡፡...

ዳግም የተመለሰው የኢትዮጵያዊነት ድርጅት

ኢትዮጵያዊነት የዜጎች መብት ማስከበርያ ድርጅት በምኅፃረ ቃል ‹‹ኢትዮጵያዊነት›› በመባል...
spot_img

ተዛማጅ ፅሁፎች

የፈተናው ውጤት የፖለቲካው ዝቅጠት ማሳያ ነው!

በ12ኛ ክፍል መልቀቂያ ፈተና ከአጠቃላይ ተፈታኞች ውስጥ 3.3 በመቶ ያህሉ ብቻ ማለፋቸው፣ የአገሪቱን የትምህርት ጥራት ደረጃ በሚገባ ያመላከተ መስተዋት እንደሆነ አድርጎ መቀበል ተገቢ ነው፡፡...

የምግብ ችግር አገራዊ ሥጋት ስለደቀነ ፈጣን ዕርምጃ ይወሰድ!

ኢትዮጵያ ውስጥ የሰው ልጆችን አቅም በብርቱ እየፈተኑ ያሉ በርካታ ችግሮች አሉ፡፡ ከችግሮቹ ብዛት የተነሳ አንዱን ከሌላው ለማስቀደም የማይቻልበት ደረጃ ላይ የተደረሰ ቢሆንም፣ የምግብና የሰላም...

ፖለቲካና ሃይማኖትን እየቀላቀሉ በእሳት መጫወት አይቻልም!

ኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ ጥንቃቄ ከሚሹ ጉዳዮች ውስጥ አንዱ ሃይማኖት ነው፡፡ የሃይማኖት ጉዳይ ለተቋማቱና ለምዕመናኑ ብቻ የተተወ ነው፡፡ በሥራ ላይ ባለው ሕገ መንግሥትም መንግሥትና ሃይማኖት...