Saturday, July 13, 2024
- Advertisment -
- Advertisment -

ያልተዘመረለት ባለታክሲው አርበኛ ስምኦን አደፍርስ

በድርሳነ ስምዖን

የጣሊያን ፋሺስቱ ሙሶሎኒ የኢትዮጵያ እንደራሴ የነበረውን ሩዶልፎ ግራዚያኒን በቦምብ ለመግደል የካቲት 12 ቀን 1929 ዓ.ም. የቅዱስ ሚካኤል ዕለት በገነተ ልዑል ቤተ መንግሥት  (አሁን የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ) ግቢ ውስጥ ከአብርሃ ደቦጭና ሞገስ አስገዶም ጋር ከግድያው ሴራ ጥንስስ ጀምሮ አብሮ የነበረው፣ ስለቦምብ አጠቃቀም፣ አነቃቀልና አወራወር ለተግባር ልምምድ ወደ ዝቋላ ወስዶ በጋራ እንዲሠለጥኑ ያደረገ፣ ከቦምብ ጥቃቱ በኋላም ጓደኞቹን ወደ ሰላሌ ፍቼ ደብረ ሊባኖስ በራሱ ታክሲ አድርሶ እንዲያመልጡ ያደረጋቸው፣ ነገር ግን የጀግንነት አርበኝነት ታሪኩ ከእነሱ ጋር የማይጠቀሰውንና የማይዘክረውን ስለታክሲው አርበኛ ስምኦን አደፍርስ አድጎአይቸው የሚባል አርበኛ መሆኑን ያውቁ ኖሯል?

ስምኦን ከአባቱ ከአቶ አደፍርስ አድጎአይቸውና ከእናቱ ወ/ሮ ወለተ ብርሃን መሸሻ በቀድሞው ሐረርጌ ጠቅላይ ግዛት፣ አሁን በኦሮሚያ ክልል ምዕራብ ሐረርጌ ዞን በአንጫር ወረዳ ልዩ ስሙ ላፍቶ ጎባ በሚባለው በካቶሊክ እምነት አማኝ ከሆኑ ቤተሰቦች በ1905 ዓ.ም. ተወለደ፡፡

ወንድሞቹ  አጎናፍር፣ ከተማና ሱራፌል አደፍርስ ሲሆኑ እንዲሁም አምስቱ እህቶች ሸዋረገድ፣ አሰገደች፣ ማንያህልሻል፣ እርባን፣ ውብሠፈር፣ ማዘር ትሬዝ አደፍርስ (አሁን ሐረር ካቶሊክ ገዳም የሚኖሩና በሕይወት ያሉ መነኩሲት) ናቸው፡፡

ዕድሜው ለትምህርት እንደደረሰ በመጀመርያ እዚያው ላፍቶ ጉባ በሚገኘው ቅዱስ ኢያቄም የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ደብር (አሁን ቅዱስ ገብርኤል ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን) ከዚያም ወደ አዲስ አበባ በሕፃንነቱ በመምጣት በካቶሊክ ልደታ ማርያም ካቴድራልና በአሊያንስ ፍራንሲዝ ትምህርቱን በሚገባ አጠናቀቀ፡፡ ከዚያም በኋላ የተዋጣለት የንግድ ሰው ሆኖ በታክሲ አገልግሎት የግል ሥራ ተሰማርቶ ይኖር ነበር፡፡

ፋሺስት ጣሊያን ከጥንት የተመኘቻትን ኢትዮጵያን በ1928 ዓ.ም. ወረረች፡፡ አዲስ አበባንም በቁጥጥር ሥር አድርጋ የግፍ አገዛዟን መዘርጋትና ማጠናከር ጀመረች፡፡ ስምኦን የእናት አገሩ መደፈርና በነጮች ሥር የቅኝ ተገዥ መሆን የሆድ ውስጥ ምስል ሆኖበት ያዝንና ይቆጭ ነበር፡፡ ዘመዶቹና ወገኖቹ በየዱሩ ተበተኑ፣ ሌሎችም ተሰደዱ፡፡ በተለይ ወንድሞቹ ደበበና አጎናፍር አደፍርስ በመጀመርያ ጂቡቲ ቀጥሎም ኬንያ ተሰደው የአርበኝነት ሥራቸውን ከውጭ አፋፋሙ፡፡ ስምኦን ወደ ስደት ጥሪ ቢደረግለትም መሰደድን አልመረጠም፡፡ ምርጫው አዲስ አበባ ውስጥ በመቅረትና የውስጥ አርበኛ በመሆን ለአገሩ ነፃነት መዋጋትን ዋናው ሐሳቡ አደረገ፡፡

ወንድሙ አጎናፍር አደፍርስ ከጂቡቲ በተጨማሪ ሌላ መኪና ልኮለት በሁለት ኦፔል መኪናዎች የታክሲ ሥራውን ቀጠለ፡፡ በዚያ ወቅት በአጠቃላይ ስምንት  ታክሲዎች የነበሩ ሲሆን ደንበኞቻቸውን ከማቆሚያቸው ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን በመነሳት ወደ ለገሐር፣ ወደ ገፈርሳ፣ ወደ ግቢ፣ ወደ ሌጋሲዮኖችና ሆቴሎች እየተጓዙ ይሠሩ ነበር፡፡

ከአብርሃምና ሞገስ አስገዶም ጋር የተዋወቁትና የተግባቡት በዚህ የታክሲ ባለቤትነቱና ለአገሩም ካለው ተቆርቋሪነትና ታማኝነት አኳያም ነበር፡፡

ሦስቱም በፋሺስት ጣሊያን አገዛዝ የተበሳጩና ግራዚያኒን ለመግደል ቆርጠው የተነሱ ወጣቶች ነበሩ፡፡ እሱም ሐሳባቸውን ሐሳቡ በማድረግ የግድያ ሴራ ዕቅድ ያወጡ ነበር፡፡ የመጀመርያ ዕቅዳቸው ዝቋላ በመሄድ በግራዚያኒ ላይ ምን ዓይነት ዕርምጃ እንደሚወሰድና ከወሰዱም በኋላ ምን ማድረግ እንዳለባቸው ዕቅድ ሲያወጡ ከረሙ፡፡ በተለይም የቦምብ አፈታትና አወራወር ልምምድ ያጠኑት ዝቋላ ነበር፡፡ ያስተሟሯቸውም የደጃዝማች ፍቅረ ማርያም አባተጫን መትረየስ ተኳሽ የነበረ ሰው ነው፡፡

የካቲት 12 ቀን 1929 ዓ.ም. ዓርብ፣ የቅዱስ ሚካኤል ዕለት የአዲስ አበባ ሕዝብ ቤተ መንግሥት እንዲገኙ ታዘዘ፡፡ ግራዚያኒም ለድሆች ምጽዋት እሰጣለሁ ስላለ ብዙ ሰው ወደ ግቢው አመራ፡፡ አብርሃም ሞገስም አስተርጓሚዎች ስለነበሩ ግቢ ገቡ፡፡ በወቅቱ ስምኦን መኪናውን አዘጋጅቶ በአፍንጮ በር በኩል ይጠብቃቸው ነበር፡፡

በዕለቱ 5 ሰዓት ገደማ ግራዚያኒ ሕዝብ ሰብስቦ ይደነፋል፡፡ የአርበኞቻችንንም ስም እየጠራ ያንኳስሳል፡፡ የሁሉንም አንገት ቆርጬ ሮማ እልካለሁ ይላል፡፡ በዚህ ወቅት አብርሃምና ሞገስ ግራዚያኒ ላይ ቦምብ ጣሉበት፡፡ እሱንና ከእሱ ጋር የነበሩትን ጄኔራሎች አቆሰሉ፡፡ የአውሮፕላን አብራሪው ጄኔራል ሞተ፡፡ ከዚያም በተፈጠረው ረብሻ መትረየስና ጠመንጃ ሲተኮስ እነሱ በአፍንጮ በር በኩል አምልጠው ወጥተው በተዘጋጀችው በስምኦን ታክሲ በቀጨኔ በኩል ወጥተው የጎጃምን መንገድ ይዘው በሱሉልታ በኩል ወደ ሰላሌ (ፍቼ) ደብረ ሊባኖስ ሄዱ፡፡ ስምኦንም እነሱን እዚያ አድርሶ ወደ አዲስ አበባ ተመለሰ፡፡ የካቲት 19 ቀን 1929 ዓ.ም. በሳምንቱ ጣሊያኖች በጥቆማ መጥተው ስምኦንና የቤት ሠራተኛውን ያዙ፡፡ ለየብቻ አሠሯቸው፡፡ ‹‹እንዲህ እንዲህ ያሉ ሰዎች ይመጡ ነበር ወይ?›› እያሉ ሠራተኛውን ጠየቁት፡፡ እሱም ያየውን ሁሉ ነገራቸው፡፡ ፈተው ለቀቁት፡፡ ሠራተኛው ባደረገው ጥቆማ ብዙ የስምኦን ጓደኞች ታደኑ፣ ታስረውም ተገደሉ፡፡ የስምኦን ታናሽ ወንድም ሱራፌል አደፍርስም ሲታደን ከርሞ ሊያዝ ሲል ሌሊት አምልጦ በእግሩ ከአዲስ አበባ ወደ ትውልድ ሥፍራው ወደ ሐረርጌ ተመለሰ፡፡

ስምኦን የመጀመርያው የጭካኔ ቅጣት ከደረሰበት በኋላ ደጃች ውቤ ሠፈር በነበረው የጣሊያን ፖለቲካ ጉዳዮች ጽሕፈት ቤት (Ufficio Politico) አጠገብ በሚገኘው ጊዮርጊስ እስር ቤት (አሁን ትምህርት ቤት) አሰሩት፡፡ ምርመራውም በጥብቅ ቀጠለ፡፡ በመግረፍ፣ ፀጉሩን በመንጨት፣ የጣቶቹን ጥፍር በመንቀል፣ የስቃይ ውርጂብኝ ቢያወርዱበትም ስምኦን ከዓላማው ፍንክች አላለም፡፡ ምስጢር አላወጣም፡፡ አሰቃዮቹ ከእርሱ ምንም ማግኘት ስላልተቻላቸው ሚያዝያ 29 ቀን 1929 ዓ.ም. መርዝ ወግተው ገደሉት፡፡

ዘመዶቹም ሳያውቁ ስንቅ ለማቀበል ሲሄዱ አንድ ዘበኛ ስምኦን መሞቱን፣ በ11 ሰዓት 13 ሬሳ እንደሚቃጠልና የስምኦን ሬሳ ከእነሱ ጋር እንደሚቃጠል ጨምሮ ነገራቸው፡፡ ይህንኑ መሠረት በማድረግ የስምኦን እህት ወ/ሮ ሸዋረገድ አደፍርስ የእስር ቤቱን ሐኪም ያውቁት ስለነበርና ሐኪሙም ወርቅ ስለሚወድ ብዙ ወርቅ ሰጥተውት ሬሳውን በድብቅ ወስደው በጴጥሮስ ወጳውሎስ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን መካነ መቃብር ግንቦት 1 ቀን 1929 ዓ.ም. በድብቅ አስቀበሩት፡፡

የጀግናው አርበኛ ስምኦን አደፍርስ የወንድም ልጅ የሆኑትና በአሁኑ ወቅት የኢትዮጵያ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ሊቀጳጳሳት የሆኑት ብፁዕ ካርዲናል ብርሃነየሱስ ከ54 ዓመታት ገደማ በኋላ በ1983 ዓ.ም. በስምኦን አደፍርስ መቃብር ላይ የጥርብ ድንጋይ መታሰቢያ አቆሙለት፡፡

ታዲያ የዚህ ወጣት ጀግና ታሪክ እንዴት እስከዛሬ ተዳፍኖ ቀረ? የአብርሃምና የሞገስ ስም ሲነሳ የእሱ ስም ለምን ተነጥሎ ሳይዘከር ቀረ? መቃብሩስ ምንም ዓይነት ምልክት ሳይደረግለት ሳር ብቻ ለብሶ እንዲቀር የተደረገው ለምንድነው? የሚሉ ጥያቄዎች አንባቢያንን ሳያሳስቡ አይቀሩም፡፡

‹‹ግርግር ለሌባ ይመቻል›› እንዲሉ የወጣቱን አርበኛ የስምኦንን ንብረት ጣሊያኖችና ባንዳዎች ተከፋፈሉት፡፡ ጣሊያኖች ባንክ የነበረውን ገንዘቡን ሲወስዱ ባንዳዎች ደግሞ ይሠራበት የነበረውን ሁለት ኦፔል ታክሰዎች ተከፋፈሉ፡፡ በተለይም የቀድሞው ንጉሥ እልፍኝ አስከልካይ የነበሩት ሰው እስከ ቅርብ ወቅት የስምኦንን መኪና ይጠቀሙበት እንደነበርና የወጣት አርበኛ ስምም እንዳይነሳ ይከለክሉ እንደነበር ብዙ ሰዎች ይናገራሉ፡፡ እነዚህ በግል ጥቅም የሰከሩ ስለነበሩ የዘረፉት እንዳይታወቅባቸው እንደ ስምኦን አደፍርስ ዓይነት ሀቀኛ የአርበኛና የትግል ሕይወት ተሸሽጎና ተቀብሮ እንዲኖር አድርገው ነበር፡፡

ስለ የካቲት 12 ቀን 1929 ዓ.ም. ፀረ ግራዚያኒ ሴራ ዝግጅት አፈጻጸም ምስጢራት ሁሉ፣ በተሟላ ሁኔታ የሚያውቀው ብቸኛ ሰው በመሞቱ እሱ ብቻ ሊመልሳቸው የሚችሉ በርካታ ጥያቄዎች ለታሪክ ምሁራን ጥናትና የቃል መረጃነት ግምት ተዳርገው ቀርተዋል፡፡ የጀግናው ኢትዮጵያዊ አርበኛ ሰማዕት ስምኦን አደፍርስ ታሪክ ሰነዶች ሳይሰፍር ለብዙ ዓመታት ቆይቷል፡፡ ይሁን እንጂ ከጥቂት ዓመታት ወዲህ ከ75 ዓመታት በላይ ታሪካችንን ሲሞግተን የነበረው በተለይም ስለ አርበኛው ስምኦን አደፍርስ የአርበኝነት ታሪክ በአንዳንድ የጥናት ምርምርና የኅትመት ውጤቶች ላይ መታየት ጀምሯል፡፡

በዋነኝነት የተዘመገቡ ሰነዶች

  1. አዲስ ዘመን ጋዜጣ ሐምሌ 18 ቀን 1977 ዓ.ም. ‹‹ምን ሠርተው ታወቁ?›› በተባለ ዓምድ ሥር ‹‹ስምኦን አደፍርስ /1905-1929 ዓ.ም./ አርበኛው ታክሲ ነጂ›› በሚል ርዕስ ታሪኩን አስፍሯል፡፡
  2. በሪሳ ኢብሳ በ1977 ዓ.ም. ስምኦን አደፍርስ/1905-1929 ዓ.ም. በሚል ርዕስ ታሪኩን በኦሮሚፋ አስፍሯል፡፡
  3. በኢትዮጵያ ሬዲዮ መጋቢት 25 ቀን 1978 ዓ.ም. እንዲሁም በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን መጋቢት ወር 1978 ዓ.ም. የታላቅ እህቱ የወ/ሮ አሰገደች አደፍርስን ቃለ መጠይቅና ዘገባ ተላልፏል፡፡
  4. Addis Tribune February 27/2004 Who was the third man? በሚል ርዕስ ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት ስለ ስምኦን አደፍርስ ሚና የሰጡን ምስክርነት አስፍሯል፡፡
  5. Lan Campbell, A Reconstruction of the Attempted Assassination of Rudolfo Graziani, Institute of Ethiopian Studies, Bulletin No, 35-40 2003-2004 ዕትም ላይ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በኢትዮጵያ ጥናት ምርምር ኢንስቲትዩት ከአዘጋጁ ቡሌቲን ላይ ስለ ስምኦን አደፍርስ ጥናታዊ ጽሑፍ አቅርቧል፡፡
spot_imgspot_img
- Advertisment -

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

Related Articles