Friday, June 2, 2023
- ማስታወቂያ -
- ማስታወቂያ -

ተጠባቂው የቴሌኮም ኦፕሬተሮች የውድድር መለኪያ የሆነው የሞባይል ገንዘብ ዝውውር በኢትዮጵያ

- ማስታወቂያ -

ተዛማጅ ፅሁፎች

የሞባይል ገንዘብ ዝውውር የሞባይል ስልክን በመጠቀም ሊገኙ የሚችሉ የፋይናንስ አገልግሎቶችን በሙሉ ያጠቃልላል፡፡ የሞባይል ካርድ መሙላት፣ ብር መላክ፣ ክፍያ መፈጸም፣ ጥሬ ገንዘብ ወደ ኤሌክትሮኒክ ክፍያ መቀየር፣ የሐዋላ ዝውውር፣ የአየር ሰዓትና የአገልግሎት ክፍያዎች የመሳሰሉት በዓለማችን በአሁኑ ገዜ የተስፋፉ የሞባይል ገንዘብ ዝውውር አገልግሎቶች ሲሆኑ እነዚህን አገልግሎቶች ለማግኘት አሁን ላይ የግድ የባንክ ሒሳብ የማያስፈልግበት ደረጃ ላይ ተደርሷል፡፡ 

በዚህ አሠራር ፈር ቀዳጅ ነው የሚባለው እ.ኤ.አ በ2007 በኬንያ ውስጥ ሳፋሪኮም የጀመረው ኤምፔሳ (M-Pesa) የተባለው ከባንክ ውጪ ጥቅም ላይ የዋለው የሞባይል ገንዘብ ዝውውር ዓይነት ነው፡፡ ኤምፔሳ በኬንያ ውስጥ ከተጀመረ በአንድ ጊዜ በመጀመሪያው ዓመት የተጠቃሚዎቹ ቁጥር ከሁለት ሚሊዮን በላይ ደርሶ የነበረ ሲሆን፣ በአምስት ዓመት ጊዜ ውስጥ ማለትም እ.ኤ.አ በ2013 ቁጥሩ 15 ሚሊዮን እንዲሁም በዚህ ወቅት ደግሞ ከ52.4 ሚሊዮን በላይ እንደደረሰ ይነገራል፡፡

ለማሳያ ያህል ሳፋሪኮም በኬንያ ብቻ ያሉት ደንበኞች ከ42.4 ሚሊዮን በላይ መድረሱን የባለፈው ዓመት (እ.ኤ.አ 2022) ሪፖርቱን በመመልከት መረዳት የሚቻል ሲሆን፣ ከዚህም ውስጥ ከ32.8 ሚሊዮን የሚሆኑት ንቁ ማለትም ከወር አስከ ወር የቴሌኮም አገልግሎትን በመደበኛነት የሚጠቀሙ ናቸው፡፡ ኩባንያው በተመሳሳይ ከ30 ሚሊዮን በላይ የኤምፔሳ ደንበኞች ያሉት ሲሆን፣ ከሦስት ሚሊዮን የሚልቁ የሥራ መስኮች (ዘርፎች) በአማራጩ የየዕለት ተግባራቸውን የሚያከናውኑ ናቸው፡፡

ሳፋሪኮም በኬንያ ብቻ ከ262 ሺሕ በላይ እንዲሁም በድምሩ ከ600 ሺሕ በላይ የኤምፔሳ ወኪሎች አሉት፡፡ እ.ኤ.አ በ2022 ኩባንያው 2.1 ቢሊዮን ዶላር አጠቃላይ ገቢ ሲያገኝ ከዚህ ውስጥ ኤምፔሳ ብቻውን 807.5 ሚሊዮን ዶላር የሚሆነውን ድርሻ ሸፍኗል፡፡

ዓምና ላይ በኤምፔሳ አማካይነት ሁለት ሺሕ የሚደርሱ ግብይቶች በየሰከንዱ ተፈጽሟል፡፡ በዓመቱ በጠቅላላው ከ15.7 ቢሊዮን በላይ ግብይቶች የተፈጸሙ ሲሆን፣ ይህም 21.8 ቢሊዮን ዶላር የሚደርስ የተገላበጠበት ነው፡፡ ከ3.2 ሚሊዮን በላይ የሚደርሱ ቢዝነሶች የኤምፔሳ ክፍያን የሚቀበሉ ሲሆን፣ ይህም ከቀደመው ዓመት ጋር ሲመሳከር የድርጅቶቹ ቁጥር ከእጥፍ በላይ ሆኖ የተገኘበት ነው፡፡ በአገሪቱ ከሚገኙት 47 አውራጃዎች (ክልሎች) ውስጥ 26 የሚሆኑት ከኤምፔሳ ጋር ቁርኝት ሙሉ በሙሉ የተደረገባቸው ናቸው፡፡ ኤምፔሳን የዓለም ምግብ ፕሮግራም ጭምር በአገሪቱ ውስጥ በስደተኛ መጠለያ ጣቢያዎች ውስጥ ለሚገኙ ከ100 ሺሕ በላይ ስደተኞች ምግብ እንዲቀርብላቸው (ለማድረስ) ጥቅም ላይ የዋለ መተግበሪያ ሆኗል፡፡

እ.ኤ.አ በ2022 ሳፋሪኮም የኤምፔሳ ሱፐርአፕን ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ በዚህም ኩባንያው ካለ ኢንተርኔት ግንኙነት ጭምር ደንበኞች የተለያዩ አገልግሎቶችን እንዲያገኙ ከማድረጉ ባሻገር ከዚህ ቀደም ያላቀረባቸውን የፈጣን መልዕክት፣ የአየር ትኬት፣ ግብይት፣ የፍቃድ ማመልከቻ፣ የመድን አገልግሎቶች እንዲሁም ሌሎች ተጨማሪ አገልግሎቶችን አሻሽሎ ያቀረበበት ነበር፡፡

ሌሎች ድርጅቶች በሌላ አገሮች የሞባይል ገንዘብ ዝውውር ቢሠሩም እንደ ኤምፔሳ ትልቅ ስኬት ሲያስመዘግቡ በብዛት አልታዩም ይላሉ ዘርፉን የሚከታተሉት ባለሙያዎች፡፡

ይህም የሚያመለክተው የተሻለ ቴክኖሎጂ መኖሩ ብቻ ለእንደዚህ ዓይነት ስኬት ምክንያት ሊሆን እንደማይችል ነው፡፡ ኤምፔሳ ይህን ስኬት እንዲስመዘግብ ያስቻለው አንደኛው ምክንያት ኬንያ ውስጥ ያለው የቁጥጥር ሥርዓት አመቺነት ነው የሚሉት የቴክኖሎጂ ባለሙያዎች፣ የኬንያ የቁጥጥር ሥርዓት ፈጠራን የሚያበረታታ ስለሆነ ለሁሉም አካላት ምቹ ሥራ ሒደት እንዲኖር በማስቻሉ ኤምፔሳን በጣም ፈጣን ዕድገት እንዲያስመዘግብ አስችሏል ባይ ናቸው፡፡ ኤምፔሳ ከአፍሪካ በመውጣትም አፍጋኒስታን፣ ህንድ፣ ሮማኒያን ጨምሮ ምሥራቅ አውሮፓ ድረስ አገልግሎቱን ማድረስ ተችሏል፡፡ 

በኢትዮጵያ የተወለደው ቴሌ ብር ለሁለት ዓመት የተቃረበ ጉዞ 

በ127 ዓመታት የአገልግሎት ዘመኑ የድምፅ አገልግሎትን ብቻ ሲያቀርብ የነበረው ኢትዮ ቴሌኮም በመጨረሻዎቹ ሁለት አሠርት ዓመታት የመልዕክት፣ የኢንተርኔትና ተዛማጅ አገልግሎቶችን በማስተዋወቅ በአሁኑ ወቅት ፈጣን ዕድገት ውሰጥ የሚገኝ ብቻ ሳይሆን ብቁ ተወዳዳሪ ለመሆን አበክሮ የሚሠራ ተቋም ሆኖ ይስተዋላል።

ለዚህም አንዱ ማሳያ፣ መንግሥት የቴሌኮም ዘርፉን ለውጭ ባለሀብቶች ክፍት ለማድረግ መወሰኑን ተከትሎ፣ ኢትዮ ቴሌኮም በቻይናው ሁዋዌ ኩባንያ አማካኝነት የዘረጋውን የቴሌ ብር የሞባይል አገልግሎት ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) በተገኙበት ግንቦት 3 ቀን 2013 ዓ.ም. በወዳጅነት አደባባይ በይፋ አስመርቆ እያደረገ ያለው ግስጋሴ ተጠቃሽ ነው።

በምረቃ ሥርዓቱ ላይ የተገኙት ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ፣ የሞባይል ገንዘብ በጊዜው ያልተጀመረ አገልግሎት መሆኑን ተናግረው ነበር። ይህንን አገልግሎት በ2000 ዓ.ም. የማስጀመር መነሻ ሐሳብ ለመንግሥት ቀርቦ በወቅቱ ምላሽ ያላገኘ ዕቅድ እንደነበረ አስታውሰዋል፡፡

‹‹አገልግሎቱን ለማስጀመር ብዙ ዋጋ ተከፍሏል›› ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ፣ ይህም መንግሥት የውጭ ቴሌኮም አገልግሎት አቅራቢዎችን በአገር ውስጥ እንዲሳተፉ ሲጋብዝ ከቴሌኮም አገልግሎት ሁለት ሦስተኛ የሆነ ገቢ ያስገኛል የሚባለውን የሞባይል ገንዘብ አገልግሎትን ኢትዮ ቴሌኮም ለአንድ ዓመት በብቸኝነት እንዲሰጥ መፍቀዱ አንዱ ማሳያ እንደሆነ ገልጸውም ነበር፡፡ በሒደት ግን አገልግሎቱ ለሌሎች ኩባንያዎች የሚከፈትበት ሁኔታ እንደሚኖር በወቅቱ ገልጸዋል።

እነሆ ቴሌ ብር ወደ ሥራ ከገባ ሁለት ዓመታት ሊቆጠሩ አምስት ሳምንታት ብቻ ይቀሩታል፡፡ ኢትዮ ቴሌኮም በአገሪቱ ያለውን የፋይናንስ አካታችነት ክፍተት በማጥበብ፣ ዜጎች ባሉበት ሆነው ፈጣንና ቀላል በሆነ ዘዴ እንዲሁም በአነስተኛ የግብይት ወጪ የተሻለ የፋይናንስ አገልግሎት የሚያገኙበት ሁኔታን ለማመቻቸት አስቦ በተጀመረው ቴሌብር፣ እስካሁን 30 ሚሊዮን ደንበኞችን አፍርቶ ፈጣን ቀላልና ምቹ ነው ያለውን አገልግሎት እያቀረበ ይገኛል፡፡

ቴሌብር ባለፉት 22 ወራት ብቻ ከ101 ሺሕ በላይ ወኪሎች፣ ከ28 ሺሕ በላይ ነጋዴዎች እንዲሁም ከ19 ባንኮች ጋር ትስስርን የፈጠረ ሲሆን፣ ከ44 የውጭ አገሮች ደግሞ ከ1.95 ሚሊዮን ዶላር ገቢ እንዲንቀሳቀስ ማድረጉን ከሳምንት አስቀድሞ የቴሌብር ሱፐርአፕ የሞባይል መተግበሪያ ይፋ በተደረገበት መድረክ ላይ ተነግሯል፡፡ ኩባንያው በተጨማሪም በቅርቡ ባስጀመረው የዲጂታል ፋይናንስ የብድርና የቁጠባ አገልግሎት ለ1.4 ሚሊዮን ተጠቃሚዎቹ 2.1 ቢሊዮን ብር ማበደሩን ያስታወቀ ሲሆን፣ 400 ሺሕ የቁጠባ አገልግሎት ተጠቃሚዎቹ ደግሞ 1.7 ቢሊዮን ብር እንዲቆጥቡ ማድረጉ ታውቋል፡፡ ቴሌ ብር ከተጀመረበት ወቅት አነስቶ እስከ ተያዘው ዓመት የግማሽ ዓመት ድረስ 166.1 ቢሊዮን ብር የሚደርስ ግብይት በኢኮኖሚው ውስጥ እንዲገላበጥ አድርጎ 82.5 ሚሊዮን ብር ገቢ ለተቋሙ ማስገኘቱ ይገለጻል፡፡

ኢትዮ ቴሌኮም ከበርካታ የግልና የመንግሥት አገልግሎት ሰጪ ተቋማትና ድርጅቶች ጋር ስምምነት በማድረግ የአገልግሎት አሰጣጥና የክፍያ ሥርዓታቸውን በቴሌ ብር አማካይነት መፍጠሩ የሚነገርለት ሲሆን፣ በቴሌ ብር ከሲም ካርድ፣ ከድምፅ፣ የመልዕክትና ዳታ አገልግሎቶች በተጨማሪ፣ የፋይናንስ አገልግሎቶች (ገንዘብ ማስገባት፣ ጥሬ ገንዘብ ወደ ኤሌክትሮኒክ ክፍያ መቀየር፣ የሐዋላ ዝውውር፣ የአየር ሰዓትና የአገልግሎት ክፍያዎች መፈጸም) መጀመሩም ይታወሳል፡፡ ከዚህ ባሻገር ድርጅቶች ትላልቅ ክፍያዎቻቸውን (በልክ ፔይመንት)፣ የትራፊክ ቅጣት ክፍያዎች፣ እንደ ብሔራዊ የነዳጅ ድጎማ ያሉ አገር አቀፍ ፕሮጀክቶች የክፍያ ሥርዓቶች እየተፈጸመበት ይገኛል፡፡

ኩባንያው የተለያዩ መተግበሪያዎችን በአንድ አካቶ ደንበኞች ከቴሌብር መተግበሪያቸው ላይ ሆነው ሌሎች የተለያዩ መተግበሪያዎችን መጠቀም ወደሚችሉበትና ‹‹በአንድ መተግበሪያ እልፍ ጉዳይ›› ወደሚያከናውኑበት ቴሌብር ሱፐርአፕ ወደተሰኘ መተግበሪያ በልጽጎ አገልግሎት መጀመሩ ሌላው ደንበኞች ያገኙት አዲስ አማራጭ ተደርጎ እየገለጸ ይገኛል፡፡

ኤምፔሳን በኢትዮጵያ ለማስጀመር ፍንጭ የተሰጠበት ሁነትና ያንን ተከትሎ የመጡ ጉዳዮች

በመስከረም 2015 ዓ.ም. መጨረሻ የሳፋሪኮም ኢትዮጵያ በአገር አቀፍ ደረጃ የኢንተርኔት አገልግሎት ማስጀመሪያ መርሐ ግብር በወዳጅነት አደባባይ በተካሄደበት ወቅት የታደሙት የኬንያው ፕሬዚዳንት ዊሊያም ሩቶ በመድረኩ ላይ ሳፋሪኮም ኢትዮጵያ የሞባይል የገንዘብ ዝውውር እንዲያከናውን እንደተፈቀደ ይፋ አደረጉ፡፡ 

ይህ ወሬ ከተሰማበት ወቅት አንስቶ በቴሌኮም ውድድሩ ላይ የሚኖረው ፉክክር እየጋመ እንደሚመጣ በዚህም ዜጎች ከመቼውም ጊዜ በላይ በተለይም ዘመኑ የሚጠይቀውን ሁሉን አቀፍ አገልግሎት በእጅ ስልኮቻቸው አማካይነት ለመፈጸም የሚችሉባቸው ዲጂታል አገልግሎቶችና አማራጮች እየሰፋ እንደሚሄድ ዕምነት ተሰንቋል፡፡

ከሰሞኑም ብሔራዊ ባንክ በኢትዮጵያ የመጀመሪያውን የግል የቴሌኮም አገልግሎት ፈቃድ ላገኘው ሳፋሪኮም ኢትዮጵያ የሞባይል ገንዘብ ዝውውር አገልግሎት እንዲሰጥ የሚያስችለውን ፈቃድ በቅርቡ እንደሚሰጥ አስታውቋል። 

የብሔራዊ ባንክ ገዥ አቶ ማሞ ምህረቱ ባለፈው ሳምንት እንዳስታወቁት ከባንክ ውጭ የሆኑ የቴሌኮሙኒኬሽን ኩባንያዎችን፣ ፊንቴክና የክፍያ ኤጀንቶችን የመሳሰሉ ተቋማት በክፍያ አገልግሎት ዘርፉ እንዲሳተፉ መደረጉን አስታውሰው፣ በአገሪቱ የመጀመሪያው የግል የቴሌኮም አገልግሎት አቅራቢነት ፈቃድ አግኝቶ ሥራ የጀመረው ሳፋሪኮም ኢትዮጵያ የሞባይል ገንዘብ አገልግሎት እንዲሰጥ የሚያስችለውን ፍቃድ በቅርቡ እንደሚያገኝ ተናግረው ነበር፡፡

ሳፋሪኮም በስፋት የሚታወቅበትን የኤምፔሳ የሞባይል ገንዘብ ዝውውርና ከፍያ አገልግሎት በኢትዮጵያ እንዲያስተዋውቅ ከማስቻሉ በላይ ለአገሬው ሕዝብም አማራጨ ብዙ አገልግሎቶች የሚያገኝበትን ከባቢ እንደሚፈጥር ከወዲሁ እየተገለጸ ይገኛል፡፡

መቀመጫውን በኬንያ ያደረገው ሳፋሪኮም የካቲት 9 ቀን 2015 ዓ.ም በኬንያ ባካሄደው የባለድርሻዎች ቀን ስብሰባው በኬንያና በኢትዮጵያ የቢዝነስ እንቅስቃሴዎቹን የተመለከቱ ወቅታዊ መረጃዎች ሰጥቷል።

በዚህ ስብሰባ ላይ የተገኙት የሳፋሪኮም የኢትዮጵያ ዋና ሥራ አስፈጻሚ አንዋር ሱሳ በኢትዮጵያ የተመለከቱትን የገበያ ዕድሎች አስመልክቶ ገለጻ አደርገዋል።

‹‹ሳፋሪኮም በስፋት የሚታወቅበትን የM-PESA የፋይናንስ አገልግሎት በኢትዮጵያ ማቅረብ የምንችልበት ሁኔታ በመፈጠሩ የእድገታችን ጉዞ የበለጠ አስደሳች ሆኗል፤›› ሲሉ የM-PESA የፋይናንስ አገልግሎትን በኢትዮጵያ መጀመር እንደ ትልቅ የገበያ እድል አንስተውታል።

ይህንን የሞባይል ፋይናንስ አገልግሎት ለመጀመር  የንግድና ቴክኒካል ዝግጁነት እያጠናቀቁ መሆኑን በመግለጽም፣ በሚቀጥለው የፈረንጆች ዓመት ሥራ እንደሚጀምሩ አስታውቀዋል።

ሳፋሪኮም ኢትዮጵያ አገልግሎቱን ከጀመረበት ወቅት አንስቶ እስከ የካቲት 2015 ድረስ ከኢትዮጵያ ሕዝብ አሥር በመቶ የሚሆነውን ዘልቆ መድረስ የቻለ ሲሆን፣ ይህም ወደ ቁጥር ሲቀየር ከ11 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ መሆኑን ዋና ሥራ አስፈጻሚው አንዋር ተናግረዋል። 

ከዚህ በተጨማሪ በ25 ከተሞች ውስጥ 847 የኔትወርክ መቀበያዎችን መዘርጋቱን እንዲሁም አገልግሎቱን ተደራሽ የሚያደርጉ 28,000 ቸርቻሪዎች፣ 103 አከፋፋይ ሱቆችና 5,000 የግዥ ወኪሎችን ማፍራቱን ገልጸዋል።

‹‹ወደ 120 ሚሊዮን የሚጠጋ ሕዝብ ያላትና 35 በመቶ የፋይናንስ ተደራሽነቱ ገና 35 በመቶ ላይ የሚገኝ መሆኑ፣ የሞባይል አገልግሎት ከአጠቃላይ ሕዝብ ብዛት ያለው ምጣኔ 57 በመቶ መሆኑና ዓመታዊ የሪሚታንስ ገቢ (ከውጭ የሚላክ የገንዘብ ልውውጥ) 4.2 ቢሊዮን ዶላር መሆኑ ሲታይ ኢትዮጵያ ትልቅ የገበያ ዕድል ነች፤›› ብለዋል።

በተለይ ፈጠራ የታከለበት አግልግሎት ማቅረብ ላይ እንዲሁም በአገልግሎት ጥራትና በኢንተርኔት ግንኙነት ላይ በትኩረት ከተሠራ ለሳፋሪኮም ኢትዮጵያ ዕድገት ጠቃሚ የሆኑ እምቅ የገበያ ዕድሎች በኢትዮጵያ መኖራቸውን አስረድተዋል።

ከዚህ አኳያ ሳፋሪኮም በኢትዮጵያ የጀመረውን የቴሌኮም አገልግሎት በሚቀጥሉት 10 ዓመታት ውስጥ በኬንያ ደረጃ የማሳደግ ተስፋ እንዳለው አንዋር ሱሳ ተናግረዋል።

ሳፋሪኮም የኤም-ፔሳ አገልግሎቱን በኢትዮጵያ ለመጀመር 150 ሚሊዮን ዶላር የፍቃድ ክፍያ መክፈል ይጠበቅበታል። ከዚህ የፈቃድ ክፍያ በተጨማሪ ሳፋሪኮም አገልግሎቱን ለመጀመር የሚያስችለውን እህት ኩባንያ በ50 ሚሊዮን ብር የተከፈለ ካፒታል ማቋቋም ይጠበቅበታል።

spot_img
- Advertisement -spot_img

የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

- ማስታወቂያ -

በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች