Tuesday, May 28, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -

ለሰው የሚውል ክትባትን የማምረት ጅማሮ

የብሔራዊ እንስሳት ጤና ጥበቃ ኢንስቲትዩትን በዋና ዳይሬክተርነት የሚመሩት ታከለ ዓባይነህ (ዶ/ር) ናቸው፡፡ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የእንስሳት ሕክምና ፋኩልቲ በእንስሳት ሕክምና የዶክትሬት ዲግሪያቸውን ሠርተዋል፡፡ ማስተርስና ፒኤችዲያቸውን በዓሳ ጤና አጠባበቅ አግኝተዋል፡፡ በሦስተኛ ዲግሪ ምርመራቸውም ዓሳንና ሰውን የሚያጠቃ አዲስ የባክቴሪያ ዝርያ ያገኙ ሲሆን፣ ሳይንሳዊ ስያሜውንም ‹‹ኢድዋርድሴላ ፒሲሲዲ›› በማለት እ.ኤ.አ በ2013 በዓለም አቀፍ ሳይንሳዊ መጽሔት ላይ አሳትመዋል፡፡ የባክቴሪያውም ስያሜ በዓለም አቀፍ በተህዋስያን ዝርያ መዝገብ ተካቷል፡፡ በአሁኑ ወቅት የዚህ ባክቴሪያ ዝርያ በሁለት ተዋህስያን ማከማቻ ኩባንያዎች ማለትም እንግሊዝ በሚገኘው ‹‹ኤንሲአይኤምቢ›› እና ስዊድን ባለው ‹‹ሲሲዩጂ›› ኩባንያዎች በመለያ ቁጥር ‹‹ኤንሲአይኤምቢ 14824›› እና ሲሲዩጂ 62929›› ተመዝግቧል፡፡ በሥራ ዓለምም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ እንስሳት ሕክምና ኮሌጅ በተለያዩ የሥራ ደረጃዎች በመጨረሻም በማይክሮ ባዮሎጂ ተባባሪ ፕሮፌሰርነት ደረጃ በመምህርነትና በተመራማሪነት ለሁለት አሠርታት ያገለገሉ ሲሆን ከ2008 ዓ.ም. ጀምሮ በብሔራዊ እንስሳት ጤና ጥበቃ ኢንስቲትዩት ተዛውረው በእንስሳት ክትባት ተመራማሪነት፣ በምርምር ዳይሬክተርነትና በአሁኑ ጊዜ ደግሞ የኢንስቲትዩቱ ዋና ዳይሬክተር ሆነው እየሠሩ ይገኛሉ፡፡ ባለትዳርና የልጆች አባት የሆኑትን ታከለ ዓባይነህ (ዶ/ር) በኢንስቲትዩቱ እንቅስቃሴ፣ በቅርቡ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ባፀደቀው ደንብ መሠረት የተቋቋሙትን ሺልድቫክስ ኢንተርፕራይዝና በኢትዮ ባዮ ፋርማ ዙሪያ ታደሰ ገብረማርያም አነጋግሯቸዋል፡፡

ሪፖርተር፡- ብሔራዊ የእንስሳት ጤና ጥበቃ ኢንስቲትዩት ከሺልድቫክስ ኢንተርፕራይዝና ከኢትዮ ባዮፋርማ ጋር የሚኖረው ግንኙነት ምን ይመስላል?

ዶ/ር ታከለ፡- ብሔራዊ የእንስሳት ጤና ጥበቃ ኢንስቲትዩት ዋናውና ቀዳሚ ሥራው የእንስሳት ክትባትን እያመረተ ለአገር ውስጥ ገበያና ወደ ውጪ አገር መላክ ነው፡፡ በዚህም የ60 ዓመት ልምድ እንዳለው በቅድሚያ ልገልጽ እወዳለሁ፡፡ ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ የሺልድቫክስ ኢንተርፕራይዝና ኢትዮ ባዮፋርማ ግሩፕን የማቋቋሚያ ደንቦች በሚኒስትሮች ምክር ቤት በቅርቡ ፀድቋል፡፡ ከእነዚህም መካከል ቪልድቫክስ የሰው ክትባት የሚያመርት ሲሆን ኢንስቲትዩቱ የኢንተርፕራይዙ እህት ኩባንያ ነው፡፡ ግሩፑም ኢንስቲትዩትንና እህት ኩባንያውን አንድ ላይ የሚያቅፍ ተቋም ይሆናል፡፡ ከዚህም ሌላ ኢንተርፕራይዙ የሰው ክትባትን የማምረት ሥራ የሚያካሂደው ከኢንስቲትዩቱ ልምድ በመቅሰም ነው፡፡

ሪፖርተር፡- ኢንስቲትዩቱ የሚያመርተው የእንስሳት ክትባትን ሆኖ ሳለ የሰው ክትባት ለሚያመርተው ኢንተርፕራይዝ ምን ዓይነት ልምድ ነው የሚያካፍለው?

ዶ/ር ታከለ፡- የእንስሳትም ሆነ የሰው ክትባት አመራረት ቴክኖሎጂ ተመሳሳይ ወይም ተመሳሳይ ነው፡፡ ልዩነት የለውም፡፡ ከዚህ አንፃር ኢንተርፕራይዙ ከኢንስቲትዩቱ ልምድ ይቀስማል፡፡ የቴክኒክ እገዛም ያደርግለታል፡፡ በተረፈ ኢንተርፕራይዙ ምን ዓይነት ክትባት ነው የሚያመርተው? ዕቅዱስ እንዴት ይገለጻል? የሚለውን ለማብራራት የሚያስችል መረጃ ያለው ኢንተርፕራይዙ ዘንድ ነው፡፡

ሪፖርተር፡- ኢንስቲትዩቱ ስንት ዓይነት የእንስሳት ክትባት ነው የሚያመርተው? ምርቱን ለአገር ውስጥ ገበያ ብቻ ነው የሚያቀርበው?

ዶ/ር ታከለ፡- ኢንስቲትዩቱ 23 ዓይነት የእንስሳት ክትባቶችን ያመርታል፡፡ ከእነዚህም መካከል በቫይረስ የሚመጡ የእንስሳት በሽታዎችን መከላከል የሚያስችሉ 14 ዓይነት ክትባቶች ሲሆኑ፣ የቀሩት ዘጠኙ ደግሞ በባክቴሪያ የሚተላለፉ የእንስሳት በሽታዎችን መከላከል የሚያስችሉ ክትባቶች ናቸው፡፡ ከበሽታዎቹም ውስጥ ‹‹ሬቢስ›› የሚባል የእብድ ውሻ በሽታና አባሰንጋ (አንትራክስ) ከእንስሳት ወደ ሰው የሚተላለፉ ሲሆኑ፣ ሌሎቹ ግን እንስሳትን ብቻ የሚያጠቁና በእንስሳት ሀብት ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ የሚያሳድሩ ናቸው፡፡ ከዚህም ሌላ የዳልጋ ከብትን የሚያጠቃ የሳንባ በሽታና  ለትናንሽ አመንዥጊ እንስሳት ‹‹ደስታ›› መሰል በሽታ መከላከያ ክትባቶችን ለምሥራቅ፣ ለምዕራብና ለደቡብ አፍሪካ አገሮች እንልካለን፡፡ ለመካከለኛው ምሥራቅ አገሮችም እንደዚሁ አልፎ አልፎ የምንልክበት ጊዜ አለ፡፡

ሪፖርተር፡- በዓመት ምን ያህል ክትባት ወደ ውጭ ትልካላችሁ? ምን ያህል ገቢ እንደተገኘ ሊገልጹልን ይችላሉ?

ዶ/ር ታከለ፡- በተጠናቀቀው በጀት ዓመት ብቻ ለአገር ውስጥ ፍጆታ ያሠራጨነው 79 በመቶ ሲሆን፣ የቀረውን 21 በመቶ ወደ ውጭ ልከን 1.2 ሚሊዮን ዶላር ተገኝቷል፡፡ የአቅም ጉዳይ ሆኖ ነው እንጂ ከዚህም በላይ ማግኘት ይቻላል፡፡ ወደፊት ግን የውጪውን ገቢያችንን ለማስፋፋት የሚያስችል ዕቅድ አለን፡፡ ወደ ኢትዮ ባዮፋርማ ስንገባም አንዱ ዓላማ የእንስሳት ክትባት የሚያመርት ተቋምን አቅም መገንባት ላይ ያተኮረ ነው፡፡ ለዚህም ምቹ የሆነ ገበያ አለ፡፡ አገሪቱ ትልቅ የውጭ ምንዛሪ ልታገኝበት የምትችል ኢንስቲትዩት መሆኑን ግንዛቤ ሊወሰድ ይገባል፡፡ ኢንስቲትዩቱ እንደ ኢኮኖሚ ተቋም ብቻ ሳይሆን የሳይንስና ቴክኖሎጂ ተቋም ነው ሊባል ይችላል፡፡ ይህን ልንል የቻልንበት ዋናው ምክንያት ክትባት ሲመረት በቅድሚያ ጥናትና ምርምር ተደርጎ ነው፡፡ ለዚህም ራሱን የቻለ የምርምር ክፍል አለን፡፡ ከተለያዩ ተቋማት ጋር ማለትም በአገር ውስጥና በውጭ አገር ካሉት ዩኒቨርሲቲዎች ጋር በትብብር ምርምር እናደርጋን፡፡ በዚህ ነው ክትባት አበልፅገን ለአገር ውስጥ ገበያና ለውጪ የምናውለው፡፡ ከዚህም ሌላ የአፍሪካ ኅብረት የእንስሳት ክትባት ማዕከልም የሚገኘው በብሔራዊ የእንስሳት ጤና ጥበቃ ኢንስቲትዩት ውስጥ መሆኑ መታወቅ ይኖርበታል፡፡ ማዕከሉ በኢንስቲትዩቱ ያለው ካለፉት 20 ዓመታት ጀምሮ ነው፡፡ በአሁኑ ጊዜም የአፍሪካን ሲዲሲ ዓይነት የሆነ አንድ ትልቅ ላቦራቶሪ በኢንስቲትዩቱ ቅጥር ግቢ ለመገንባት አንዳንድ እንቅስቃሴዎችን ጀምሯል፡፡ ይህም ሁኔታ ለአገርም ትልቅ ገጽታ ግንባታ የሚፈጥር ነው፡፡ የላቦራቶሪው ዲዛይን አልቋል፡፡ ቀጣይ የሆነውን ግንባታ ለመጀመር በዝግጅት ላይ ነው ያለው፡፡ የግንባታውን ወጪ በተመለከተ የሚያስፈልገውን መረጃ ማዕከሉን መጠየቅ ይሻላል፡፡

ሪፖርተር፡- የኢንስቲትዩቱ የላቦራቶሪ አደረጃጀቱ ምን ይመስላል?

ዶ/ር ታከለ፡- በጠቅላላው ሰባት የክትባት ማምረቻ ላቦራቶሪ ናቸው ያሉን፡፡ ሁሉም ላቦራቶሪዎች የአገር ውስጥ ስታንዳርድን ያሟላሉ፡፡ ዓለም አቀፍ ስታንዳርድ ሲባል ግን የምንወዳደረው ከምዕራባውያን አገሮች ጋር ነው፡፡ ይህም መሆኑ ከአንዱ በስተቀር ሌሎቹ የዓለም አቀፉን ስታንዳርድ አያሟሉም፡፡ በዚህም በተጨማሪ አምስት የምርምር ላቦራቶሪዎች አሉን፡፡ ከእነዚህም የበሽታ ምርምር አገልግሎት እንሰጣለን፡፡ በዚህም ከኢትዮጵያ ብሔራዊ አክሪዲቴሽን ዕውቅና አለን፡፡ እንዲሁም የጥራት ቁጥጥር ላቦራቶሪ አለን፡፡ በዚህም ጥራትን እንቆጣጠራለን፡፡ ካሉን ላቦራቶሪዎች የተወሰኑት ዓለም አቀፍ ደረጃን የሚያሟሉ ሲሆኑ የተወሰኑት ደግሞ ለማሟላት በሒደት ላይ ናቸው፡፡ ሥራ ላይ ከዋለ አምስት ዓመት የሆነው አንድ ዘናዊና ዓለም አቀፍ ስታንዳርድን የሚያሟላ ላቦራቶሪ አለን፡፡ ዓለም አቀፍ ስታንዳርድ ማሟላቱን ያረጋገጡት ደግሞ ከዓለም እርሻና ምግብ፣ እንዲሁም ከዓለም እንስሳት ጤና ድርጅቶች የተላኩ ባለሙያዎች ናቸው፡፡ ባለሙያዎቹ ማረጋገጫውን የሰጡት ደግሞ የላቦራቶሪውን ውስጣዊ ድርጅት ከጎበኙና ከገመገሙ በኋላ ነው፡፡ የቀሩት ላቦራቶሪዎቻችን ግን ዓለም አቀፉን ስታንዳርድ ለማሟላት ይቀራቸዋል፡፡ ከዚህም ሌላ ዓለም አቀፍ ስታንዳርዱን ያሟላና ሁሉንም ያጠቃለለ አዲስ ላቦራቶሪ ለመገንባት አቅደናል፡፡ ለዚህም የአዋጭነት ጥናት ለማሠራት እየተንቀሳቀስን ነው፡፡

ሪፖርተር፡- ከብቶችን ለከፋ ጉዳት ሲዳርግ የነበረውን የደስታ በሽታ በአሁኑ ጊዜ በምን ደረጃ ላይ ይገኛል?

ዶ/ር ታከለ፡- በመሠረቱ የደስታ በሽታ ከኢትዮጵያም ሆነ ከዓለምም ጠፍቷል፡፡ በሽታውን ለማጥፋት በተካሄደውም እንቅስቃሴ ብሔራዊ የእንስሳት ጤና ጥበቃ ኢንስቲትዩት ከፍተኛ የሆነ አስተዋጽኦ አበርክቷል፡፡ ላበረከተውም አስተዋጽኦ ሁለት ጊዜ የዓለም አቀፍ ተሸላሚ ለመሆን በቅቷል፡፡ በሽታው ድንገት ቢከሰት ቶሎ ብሎ አጸፋዊ ዕርምጃ ለመውሰድና ለመከላከል ሲባል ሁልጊዜ መጠባበቂያ ይያዛል፡፡ ለመጠባበቂያ የሚሆነውን የደስታ ክትባት ለማምረት የዓለም የእርሻና ምግብ፣ የዓለም የእንስሳት ጤና ድርጅቶች ጨረታ አውጥተው ኢንስቲትዩቱ በጨረታው በመሳተፍ አሸንፏል፡፡ የሚፈለገውንም ክትባት ለማምረት በዝግጅት ላይ ነው፡፡ ለመጠባበቂያ የሚመረተው ይህ ዓይነቱ ክትባት የሚከማቸው በኅብረቱ የክትባት ማዕከል ነው፡፡

ሪፖርተር፡- ኢንስቲቲዩቱ ቀደም ሲል ከፈረንሣይ መንግሥት ድጋፍ ይደረግለት እንደነበር ይነገራል፡፡ አሁንስ እንደቀጠለ ነው?

ዶ/ር ታከለ፡- በአሁኑ ጊዜ ከተጠቀሰው አገር ብዙም ቴክኒካል ዕርዳታ አናገኝም፡፡ ኢንስቲትዩቱ የተመሠረተው በፈረንሣይ መንግሥት ዕርዳታ ነው፡፡ በተለይ ቴክኒካል ዕርዳታ ያገኝ የነበረው ከዚሁ መንግሥት ነው፡፡ አሁን ግን የሚንቀሳቀሰው በኢትዮጵያ መንግሥት ነው፡፡ ይህም በመሆኑ አሁን ከፈረንሣይ ብዙም ዕርዳታ አናገኝም፡፡

ሪፖርተር፡- የእንስሳት ክትባት ብቻ ነው እንዴ የምታመርቱት የእንስሳት በሽታ መድኃኒት አታመርቱም?

ዶ/ር ታከለ፡- የእንስሳት በሽታ መድኃኒት ፋብሪካ አለን፡፡ ፋብሪካው ወደ ሥራ የገባው የዛሬ ሁለት ዓመት ነው፡፡ ወደ 12 ዓይነት የእንስሳት መድኃኒቶችን የማምረት አቅም አለው፡፡

ሪፖርተር፡- ኢንስቲትዩቱ እንደ ችግር የሚያነሳው ምንድነው?

ዶ/ር ታከለ፡- እንደ ችግር የምናነሳው ከጥሬ ዕቃ አቅርቦት ጋር የተያያዘ ነው፡፡ መንስዔውም ለአቅርቦቱ የውጭ ምንዛሪ የሚጠይቅ ሆኖ መገኘቱ ነው፡፡ በዚህም የተነሳ ውስንነት ይታይብናል፡፡ እሱን ችግር ለመቅርፍ ከመንግሥት ጋር እየተነጋገርን ነው፡፡ ሌላው የኤሌክትሪክ ኃይል ማነስ ችግርም ነበረብን፣ ይህንንም በፕሮጀክት ይዘን የኃይል መስመር እንዲሰጠን ጠይቀናል፡፡ ጥያቄያችንም ተቀባይነት አግኝቶ በዚህ ዓመት ፕሮጀክቱ አልቆ የኤሌክትሪክ መስመር ለማግኘት በቅተናል፡፡ ወደፊት እንግዲህ ከውጭ ምንዛሪ ጋር የተያያዘው የመለዋወጫና የማሽነሪ ግዥ፣ ለጥሬ ዕቃ አቅርቦት የሚያስፈልገንን የውጭ ምንዛሪ ለማግኘት ከመንግሥት ጋር እየተነጋገርን ነው፡፡ ለዚህም ቅድሚያ ተሰጥቶናል፡፡ በቅርቡም ይፈታል የሚል እምነት አለኝ፡፡

ሪፖርተር፡- ባለሙያዎቹ በሥራቸው ላይ እንዲቆዩ የማድረጉ ጥረት ምን ደረጃ ላይ ይገኛል?

ዶ/ር ታከለ፡- ኢንስቲትዩቱ መንግሥታዊ የልማት ተቋም ነው፡፡ የሚተዳደረውም በራሱ መዋቅር ነው፡፡ በዚህም የተነሳ በመንግሥት የልማት ድርጅቶች መመርያ መሠረት ለሠራተኛውና ለማኔጅመንቱ የተለያዩ ጥቅማ ጥቅሞች አያልፏቸውም፡፡ አትራፊ ከሆነ ደግሞ ከሠራተኛው ጋር የተስማማንበት የኅብረት ስምምነት አለን፡፡ በስምምነቱም መሠረት ማኔጅመንቱም ሆነ ሠራተኛው ቦነስ የሚያገኝበትን ሁኔታ ይመቻቻል፡፡ ለማንኛውም በኢንስቲትዩቱ ሠራተኛው ብዙም የሚለቅበት ሁኔታ የለም፡፡

ተዛማጅ ፅሁፎች

- Advertisment -

ትኩስ ፅሁፎች ለማግኘት

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች


ተዛማጅ ፅሁፎች

ከዕውቀት እስከ ሕይወት ክህሎት

ዋርካ አካዴሚ ከትምህርት አመራርና ፔዳጎጂ፣ ከሳይኮሎጂ፣ ከዓለም አቀፍ ኪነ ጥበብ፣ ከኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ፣ ከባንኪንግና ዓለም አቀፍ ፋይናንስ አመራር ሙያዎች በተውጣጡ ባለሙያዎች የተቋቋመ የትምህርት ተቋም ነው፡፡...

ኤስ ኦ ኤስ እና ወርቅ ኢዮቤልዩ

ኤስኦኤስ የሕፃናት መንደሮች በኢትዮጵያ እ.ኤ.አ ከ1949 ዓ.ም. ጀምሮ የቤተሰብ እንክብካቤ ላጡ ሕፃናት ቤተሰባዊ አገልግሎት ሲሰጥ የቆየው የዓለም አቀፉ ኤስኦኤስ የሕፃናት መንደሮች ፌደሬሽን አካል ነው፡፡...

የግንባታ ኢንዱስትሪዎች የሚገናኙበት መድረክ

የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ በኢንቨስትመንት፣ በማኑፋክቸሪንግ፣ በኢንዱስትሪ ልማትና በኤክስፖርት የሚመራ ዕድገትን እንዲያስመዘግብ ታልሞ የተነደፈና በአብዛኛው በማደግ ላይ ባለው የግንባታው ዘርፍ ላይ ያተኮረ ነው፡፡ ይህ ዘርፍም ወደ...