Sunday, February 25, 2024
- Advertisment -
- Advertisment -

የሙስናን አስከፊነት ከማነብነብ ለተግባራዊ ፍልሚያ መነሳት ይቅደም

በምንትዋብ ሰርፀ

ስለሙስናም ሆነ የመልካም አስተዳደር ዕጦት ወይም ፀረ ዴሞክራሲያዊነት መነጋገር ጤናማነት ነው፡፡ ለአገር ግንባታም ወሳኝ ከመሆኑ ባሻገር ስለልማትና ሰላም ከመወያየትም በላይ ነው፡፡ ለምን እንደሆነ ባይገባኝም የመንግሥት የትኩረት ከፍታ ነጥብ ግን አልሆነም፡፡ በአንድ ወቅት በዚሁ ጋዜጣ ላይ አንድ ጸሐፊ ከዚህ ቀደም በአዲስ አበባ አስተዳደር የሙስና ገጽታዎች ላይ ያነሷቸውን አንዳንድ የመወያያ ነጥቦች ጠቃቅሰው ያቀረቡትን ጽሑፍ ተመልክቸዋለሁ፡፡

በእውነቱ ጸሐፊው አሁን ያለው የኢትዮጵያ መንግሥት መልካም ጥረቶችና የአገሪቱን ጅምር ተስፋዎች ዕውቅና መስጠታቸው ተገቢ ነው፡፡ ‹‹መንግሥት ሆይ!›› እያሉ ከልብ ያቀረቧቸውን ምክረ ሐሳቦችም ቢሆን የምጋራቸው ናቸው፡፡ ሁላችንም በቅንነት በአገራችን ጉዳይ ላይ ያገባኛል ብለን ከተነሳን ሥጋት ቅሬታችንንም ሆነ ጥርጣሬያችንን መተንፈስና ‹‹የሰሚ ያለህ!›› ማለት ያለብን እንደዚህ ይመስለኛል፡፡ በተለይ ሙስና ደግሞ የሁላችንንም ጓዳ የሚበረብርና ‹‹ተደብቆ ቢፈጸምም ሕዝቡ የሚያውቀው›› ስለሆነ አጀንዳ ሊሆን ግድ ነው፡፡

በእኔ በኩል ለዛሬ ማንሳት የፈለግኩት የሙስና ትግሉን ይበልጥ ለማቀጣጠል ሕዝብና መንግሥት ሊያተኩሩባቸው የሚገቡ ስለምላቸው ነጥቦች ነው፡፡ በዚሁ መሠረት የሌሎች አገሮችንም የፀረ ሙስና አካሄድ ለመጠቃቀስ ተሞክሯል፡፡

ዘራፊዎችን መቅጣትና ማጋለጥ

በዓለም የተለያዩ አገሮች የፀረ ሙስና ትግሉ አንድ ዓይነት ነው ለማለት አይቻልም፡፡ በአንዳንዱ አካባቢ ጠንከር ያለ ሲሆን በሌላው ላላ ይላል፡፡ በአገራችን ዕድገቱም ሆነ ሙስናው ይበልጥ እየታየ የመጣው አሁን እንደመሆኑ መጠን፣ ባለፉት  ሃያ ምናምን ዓመታት የሥነ ምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን ተቋቁሞ ትግል በመደረግ ላይ መሆኑ ይነገራል፡፡

ከዓመታት በፊት ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር (ታምራት ላይኔ) እና የመከላከያ ሚኒስትር (ስዬ አብርሃ) በመሳሰሉ ከፍተኛ ባለሥልጣናት ላይ ብቻ ሳይሆን፣ በተለያዩ የከተማ ከንቲባዎች፣ የክልል ቢሮ ኃላፊዎች፣ እንዲሁም የዞንና የወረዳ ሥራ አመራሮች ላይ የቅጣት ዕርምጃ መወሰዱ ቢነገርም ያን ያህል በቂ አልነበረም፡፡ ከመንግሥት መዋቅሩ ውጪም እንደ ባንክና ኢንሹራንስ ባሉ ዘርፎች፣ ባለሀብቶች የፀጥታና የፖሊስ አባላት ደረጃ የሙስና ወንጀል ፈጽመው ወንጀሉ በመረጋገጡ እንዲቀጡ መደረጋቸው አይዘነጋም፡፡ ነገር ግን ባለው የሙስና ልክ ነው ወይ የሚለው ጥያቄ ያስነሳል፡፡ የፌዴራሉም ሆነ የክልል ፀረ ሙስና ኮሚሽኖች አሁንም የተለያዩ ጉዳዮችን በመመርመር አስፈላጊውን ሕጋዊ ዕርምጃ ለማስወሰድ እንደሚንቀሳቀሱ ሲነገር ይሰማል፡፡

 በዚህ ረገድ የሚታየው ክፍተት አንደኛው የፍርድ መዘግየት ነው፡፡ ሕዝብ ‹‹እገሌ ሌባ ነው፣ ይህን ሁሉ ሀብት ከየት አመጣው? ከጀርባው እገሌና እነ እገሌ አሉ…›› ብሎ በተጨባጭ መረጃ ይናገራል፡፡ የተከማቸው ሀብትም የሕዝብ ገንዘብ መሆኑን በተለያዩ ማረጋገጫዎች ለማሳየት ይታትራል፡፡ ምናልባት ከመኖር ዋስትና አኳያ ደፍሮ ነገሩን አደባባይ ለማውጣት ቢቸገርም በኮንትሮባንድ ማጭበርበር፣ በወጪና ገቢ ምርት ቅሸባ፣ በታክስ ማጭበርበርም ሆነ በመሬት ወረራና ሽያጭ ውስጥ እየተሳተፈ ያለው ሙሰኛ ቁጥር ቀላል አይደለም፡፡ በዚያው ልክ በተቆርቋሪነት ለፀረ ሙስና ኮሚሽን ጥቆማና መረጃ ለመስጠት የሚሞክሩም አሉ፡፡ ግን ክሱ ከመታየቱ ባሻገር ምርመራውም የውኃ ሽታ ሲሆን በተደጋጋሚ ተስተውሏል፡፡

በጥልቅ ምርመራ ከሚጋለጡ የሙስና ወንጀሎች ባሻገር በሕግ ውሳኔ ያገኙትን የሙስና ድርጊቶች ለሕዝብ ይፋ በማድረግ በኩል የመንግሥት መዘግየት አለ፡፡ የበፊቱ ኢሕአዴግ መራሽ መንግሥትም ሆነ የአሁኑ የብልፅግና መንግሥት ሙስና የሥርዓቱ አደጋ መሆኑን በግልጽ የሚናገሩ ቢሆንም፣ በውስጥም ሆነ በውጭ ያለውን ሙሰኛ ከሥሩ ለመመንጠር የተቸገሩ መሆናቸው አይታበልም፡፡ እነ ቻይና በልማታዊ መንግሥት ባህሪያቸው በመቶ ሚሊዮኖች ዶላር የሚገመት የሕዝብ ሀብት በመዝረፍ የሚሸሸጉ ባለሥልጣናት እንዳሏቸው ይታወቃል፡፡ እነዚህን ግለሰቦች ግን በምንም ተዓምር  ከኮሙዩኒስት ፓርቲው ዓላማ በላይ ወይም ከሕዝብ ጥቅም አጥፊነት ነጥለው አያይዋቸውም፡፡ ባለፉት ዓመታት እንደታየው ከፓርቲው ቁልፍ መሪዎችና መሥራቾች አንስቶ እስከ አገሪቱ ቱባ ቱጃሮች ድረስ፣ የዕድሜ ልክ እስርና ስቅላት የሚደርስ የሙስና ወንጀል ፍርድ ተወስኖባቸዋል፡፡ ይህንንም ቻይናውያን ብቻ ሳይሆኑ ዓለም እንዲያውቀው ሆኗል፡፡ ከቻይና አጠቃላይ ባህሪና የሰብዓዊ መብት አጠባበቅ ክፍተት አኳያ ግድያው እንኳን ቢቀር አሳማኝና የማያዳግም ዕርምጃ በእኛም አገር ሊኖር የግድ ነበር፡፡

የአገር ሀብትን ያለ ምንም መሳቀቅ መዝረፍ፣ በኮንትሮባንድ ንግድ መደለብ፣ ግብር ማጭበርበር፣ ከደሃ ሕዝብ ጉሮሮ ላይ የተሰበሰበን ገንዘብ በአገር ውስጥና በዓለም አቀፍ ግዥ መመዝበር፣ በልማት ስም ደሃን እያፈናቀሉ ለሀብታም መሬት መቸብቸብ፣ በጉቦና በዘረፋ በመቶ ሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ብሮች ሰብስቦ በዘመድ አዝማድ ስም ባንክ ውስጥ የቀበረን ቀበኛ ወንጀለኛ ‹‹በአመክሮ›› ሰበብ በጥቂት ወራት ወይም ዓመታት ከእስር መልቀቅ ‹‹እነ እገሌ ምን ሆኑ?›› ማለትን ያስከትላል፡፡ በሌላ በኩል በመንግሥት ኃላፊነት ላይ ያሉ ሰዎች የሙስና ወንጀል ጥርጣሬ ላይ የሚወሰደው ‹‹ፖለቲካዊ ዕርምጃም›› ለሙስና መባባስ ትልቅ አስተዋጽኦ ማድረጉን ማንም ሊክድ አይችልም፡፡

አማራ ክልል የሰረቀ አዲስ አበባ፣ አዲስ አበባ የዘረፈ ኦሮሚያ፣ ደቡብ ክልል የዘረፈ አዲስ አበባ፣ ወዘተ የሚመደብበት ብልሹ አሠራር በርካታ ጥፋቶች አስከትሏል፡፡ በፍርድ ቤት ተከሶ፣ በመገናኛ ብዙኃን ድርጊቱ ተገልጾ ስሙ ከጠፋና ወንጀሉን ሕዝብ ካወቀው በኋላ ቅጣትና እስር ሲጠብቅ ከኃላፊነቱ ተነሳ፣ የእገሌ አማካሪ ሆነ ወይም እዚህ ክልል ተመደበ የሚለው ዜና ሕዝብን ተስፋ ሲያስቆርጥ የኖረ የመንግሥት ጥፋት ነው፡፡ ወንጀሉ በሕዝብ ጥቅም ላይ የተፈጸመ ነው ተብሎ ስለሚታሰብ፣ በመረጃና ማስረጃ ካልተረጋገጠ እንኳን እውነታው ለሕዝብ ተገልጾ ግለሰቡ ይቅርታ መጠየቅ አለበት፡፡ ጥፋቱም ዝቅተኛ ከሆነ ሳይሸፋፈን ለሕዝብ ሊገለጽ ይገባል፡፡

የተነጠቀን የሕዝብ ሀብት ማስመለስ

የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት መረጃን ጠቅሶ ከዓመታት በፊት የሥነ ምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን ባቀረበው ጽሑፍ፣ ዓለማችን በሙስና ከ2.6 ትሪሊዮን ዶላር በላይ ታጣለች ማለቱን አስታውሳለሁ፡፡ ለደሃው የኅብረተሰብ ክፍል መዋል ከሚገባው ሀብት ውስጥም በዓመት አንድ ትሪሊዮን ዶላር የሚደርስ ገንዘብ በጉቦ መልክ ይባክናል ማለቱም አይዘነጋም፡፡ በእርግጥ ይህ ሀብት ከአኅጉር አኅጉር የተለያየ ነው፡፡ ለምሳሌ በአፍሪካ ከ148 ቢሊዮን ዶላር በላይ ሲመዘበር፣ በአውሮፓ ደግሞ 120 ሚሊዮን ፓውንድ ይመዘበራል ብሎን ነበር፡፡     

በአገራችንም በየዓመቱ በሙስና የሚበላውና የሚባክነው ገንዘብ በጥልቅ ጥናት ባይረጋገጥም፣ ካለን ኢኮኖሚና ከሕዝቡ ድህነት አንፃር ከፍተኛ እንደሚሆን ይገመታል፡፡ ስለዚህ መንግሥት ሕዝቡን በማሳተፍ በሙስና ላይ መራራ ትግል ከማድረግ ባሻገር የተመዘበረን ሀብት ተጠናክሮ ማስመለስ ግድ ይለዋል፡፡ ነገር ግን ይህ ጉዳይ እንደ ዋዛ እየታየ አገር ራቁቷን ቀርታለች፡፡

ኮሚሽኑ በተለያዩ ጊዜያት ከሙስና ወንጀሎች ወደ መንግሥት የተመለሱ ሀብቶችን ይፋ ማድረጉ ይታወቃል፡፡ ኮሚሽኑ ከተቋቋመበት 1993 ዓ.ም. እስካሁን በሙስና ተዘርፈው ተመላሽ የተደረጉ ሀብቶችን በተለያዩ ጊዜያት ይፋ አድርጓል፡፡ በሚሊዮን ካሬ ሜትሮች የሚቆጠር የከተማ መሬት፣ በቢሊዮን ብሮች የሚቆጠር ጥሬ ገንዘብ፣ የተለያዩ ደረጃ ያላቸው በርካታ ተሽከርካሪዎችና የተሽከርካሪ መለዋወጫ ዕቃዎች፣ ብዙ ቪላዎችና ሕንፃዎች፣ የንግድ ድርጅቶችና ሌሎችም ይገኙበታል፡፡ ኮሚሽኑ ቀደም ሲል የተነጠቀውን የምርመራና የክስ ኃላፊነት ይዞ ቢቀጥል ኖሮ በርካታ ውጤታማ ሥራዎች እንደሚያከናውን ከሚያምኑ ሰዎች መካከል አንዱ ነኝ፡፡

በአገሪቱ ከከፍተኛ ሙስና ይልቅ አነስተኛ ሙስና (Petty Corruption) ሰፊ ሽፋን እንዳለው ከበፊት ጀምሮ ይነገራል፡፡ ብዙዎቹ በአነስተኛ የመንግሥት ደመወዝ የሚተዳደሩ ሰዎች ይኼንን ከየት አመጡ ተብሎ ቢጠየቅ ‹‹ከዚህ›› ሊባሉ የማይችሉ ሰዎች የናጠጠ ሀብታም አኗኗር የጀመሩት፣ ያለ ጥርጥር በሙስናና በሕዝብ ሀብት ነው ይባላል፡፡ የሕገወጥ ደላሎች፣ ጉዳይ ገዳዮችና የባንክ ውስጥ ዘራፊዎች ሀብት ሁሉ በላብ ብቻ የተገኘ ነው ለማለት ያዳግታል፡፡ መንግሥታዊ ባልሆነ ድርጅት የሥራ ኃላፊነትና በዕርዳታ ተቀባይ የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች የሚሠሩም ሙስናን የሀብት ማፍሪያ አድርገው ታይተዋል፡፡ ከገቢዎችና ጉምሩክ አሠራር ጋር በተያያዘ የታክስ ማጭበርበርና የጉምሩክ አሻጥር ያከበራቸው እንዳሉም በግልጽ ይታወቃል፡፡ የእነዚህን የወንጀል ተጠርጣሪዎች ሀብት ብድግ ብሎ መውረስ ሊታሰብ አይገባም፣ መሆንም የለበትም፡፡

ነገር ግን ማንም ይሁን ማን የሕዝብ ሀብት ዘርፎ እየተንደላቀቀ መኖር እንደማይችል እንዲያውቅ መደረግ አለበት፡፡ ለዚህ ደግሞ የባለሥልጣናትና የተሿሚዎች የሀብት ምዝገባ ሥርዓቱና የንግድና ኢንቨስትመንት ጤናማ ገቢ ማረጋገጫ አሠራሩን በአግባቡ መተግበር ያስፈልጋል፡፡ በእርግጥ በሙስና የተመዘበረን ሀብት የማስመለሱ ሥራ በሌላውም አገር ቢሆን ከፍተኛ ፈተና ያለበት ነው፡፡ ለምሳሌ በዓለማችን በሙስና ምክንያት የሚባክነውን ሀብት ያህል ተመጣጣኝ ሀብት ማስመለስ እምብዛም ውጤቱ ጎልቶ የሚታይ እንዳልሆነ ‹‹Organization for Economic Cooperation Development›› የተሰኘው ድርጅት አረጋግጧል፡፡ በአንድ ወቅት በወጣው መረጃ በሁለት ዓመት ውስጥ ሁለት ቢሊዮን ዶላር የሚጠጋ ገንዘብ ከተዘረፈባቸው አገሮች ሊመለስ የቻለው 174 ሚሊዮን ዶላር ብቻ ነው ማለቱ ይታወሳል፡፡

ለዚህ ችግር እንደ ዋነኛ ምክንያት የሚጠቀሰው ደግሞ ከሙስና ወንጀሉ ውስብስብነትና ልዩ ባህሪ ጋር የሚያያዝ ነው፡፡ ሙስና የሚፈጸመው ዕውቀት፣ ሥልጣንና ገንዘብ ባላቸው ሰዎች በመሆኑ ድርጊቱን ሲያድበሰብሰው ይታያል፡፡ ግን እንደ ኢትዮጵያ ባሉ አገሮች ሙስናን ተሸክሞና እያባበሉ መሄድ ስለማይቻል፣ አስፈጻሚውም ሆነ ሕግ ተርጓሚው ራሳቸውን ሊፈትሹ ይገባል፡፡ በሙሰኞች ስም ተይዘው በፍርድ ቤት ውሳኔ መዘግየት ምክንያት በየቦታው በጅምር የቀሩ ሕንፃዎች፣ ታጥረው የተያዙ ቦታዎች፣ ለብልሽት የተጋለጡ ተሽከርካሪዎችና ማሽነሪዎች ሁሉ ፈጣን መፍትሔ ማግኘት አለባቸው፡፡

የድርጊቱን ፀያፍነት በተግባር ማሳየት

የሙስና ዋነኛ ሠሪውም ሆነ ተከላካዩ መንግሥታዊ መዋቅሩ ነው፡፡ የእኛ አገር ከሌሎች የአፍሪካ አገሮች አንፃር ሲነፃፀር የከፋ ሙስና የሚፈጸምባት አይደለችም የሚባለው በጣም የተሳሳተ ነው፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ በዘመነ ኢሕአዴግም ሆነ አሁን ከበድ ከበድ ያሉ የሙስና ድርጊቶች ተበራክተዋል፡፡ በአንድ ወቅት ጠቅላይ ሚኒስትሩ ያዋቀሩት በትልልቅ ባለሥልጣናት የሚመራ ፀረ ሙስና ግብረ ኃይል አሁን ድምፁ ቢጠፋም፣ አደገኛ የሙስና መንሰራፋት እየታየ መሆኑን የሚጠቁሙ አንድ ሁለት ሪፖርቶች ጀባ ብሎን ነበር፡፡ አሁንም በዚያው ፍጥነትና ግለት ሙስናን መግታት ካልተቻለ ሙሰኞች መንግሥት ከመገልበጥ ወደኋላ እንደማይሉ መገንዘብ ይገባል እላለሁ፡፡

ከላይኛው ፖሊሲ አውጪ አካል እስከ ታችኛው የሕዝብ አገልግሎት ሰጪው ድረስ ሙስናን በተግባር መፀየፍ፣ ሕዝብ ሲጠቀም እጠቀማለሁ ማለትና ተገልጋይን ማስቀደም ይገባል፡፡ በድህነት ውስጥ የኖርን ሕዝቦች እንደ መሆናችን መጠን በአገልግሎት አሰጣጥም ሆነ በምርት አቅርቦት ፍላጎትን ሊያሟላ የሚችል ሀብትና አሠራር ላይኖር ይችላል፡፡ ይህ እውነታ እየታወቀና በጊዜ ሒደት መፈታቱ እንደማይቀር እየታመነ፣ ዜጎች መብታቸውን በገንዘብ እንዲገዙ ማስገደድና ማባበል አደገኛ አካሄድ ነው፡፡

ይህን ችግር በተለያዩ ዘርፎች ተዋንያን እያየን ነው፡፡ ከተገልጋዩ ብዛት አንፃር ‹‹ቅድሚያ›› በመስጠት ስም በርካታ መንግሥታዊ አገልግሎቶች ጉቦ የሚጠየቅባቸው ከሆኑ ሰነባብተዋል፡፡ ሌላው ቀርቶ መብትን ብቻ ሳይሆን ግዴታንም በገንዘብ መግዛት መጀመሩ የሙስናን መበርታትና የተሿሚዎችን ችላ ባይነት ቁልጭ አድርጎ ያሳያል፡፡ ዜጎች መብትና ግዴታቸውን በሚዛናዊ መንገድ ማስኬድ የሚችሉት፣ በእኩልነትና በሥርዓት ለመተዳደር የሚያስችል ዓውድ ሲፈጠር ነው፡፡ በሙስና የተጨማለቁ ግለሰቦች ሲበዙ ሥርዓተ አልበኝነት እንጂ ሕግ አይከበርም፡፡

አንዳንዶች ከሰው በልጠው ለመታየት በመስገብገብ ሕገወጥ የመሬት ካርታና የተጭበረበረ የይዞታ ማረጋገጫን በሙስና እንዲሠራ ጥፋትን ያስተምራሉ፡፡ የፋብሪካ ምርትን ቀድሞ ለማግኘት፣ የባንክ ብድርን በፍጥነት ለማስጨረስ ሕጋዊ በሚመስል ጉቦ  (በኮሚሽን የተጀቦነ ማጭበርበር) ፍትሐዊውን አካሄድ ያደፈርሳሉ፡፡ የውጭ ምንዛሪ በተተመነ ኮሚሽን በመግዛትና በመሸጥ ችግር የሚፈጥሩ አሉ፡፡ ለእነዚህና በርካታ ሕገወጥ ድርጊቶች መባባስ ትልቁን ሚና የሚጫወቱት ደግሞ ደላሎችና ሕገወጥ ‹‹ጉዳይ ገዳዮች›› ናቸው፡፡

በነገራችን ላይ ‹ጉዳይ ገዳይ› የሚባሉት አንዳንድ የሙስና አቀባባዮች ቀደም ሲል ስለመሥሪያ ቤቱ በቂ መረጃ ያላቸው ውሳኔና ተፅዕኖ ማሳደር የሚችሉ ኃላፊዎችን የያዙ (የሚያውቁ) ናቸው፡፡ ሕጋዊውንም ሆነ ሕገወጡን አሠራር በጥልቀት ለይተው፣ ማምለጫ አበጅተው የሙስና ወንጀሉ እንዲወሳሰብም ያደርጋሉ፡፡ እንዲህ ዓይነት ግለሰቦች በሁሉም መስኮች ባለሥልጣናትን በማባለግ በአገር ላይ መዓት ያስከትላሉ፡፡

በአጠቃላይ የሙስናን ሕገወጥነት ተገንዝቦ አገርንና ሕዝብ እንዳይበተን የማድረግ ኃላፊነት በዋናነት የመንግሥት ነው፡፡ በመቀጠልም ሕዝቡ ‹‹ሲሾም ያልበላን …›› ትቶ መብቱን ለማስከበር መታገል አለበት፡፡ ትምህርት ቤቶች፣ የሃይማኖት ተቋማትና መገናኛ ብዙኃን ሥነ ምግባርና ሞራል ያለው ትውልድ እንዲቀረፅ፣ ሌብነት፣ ሙስናና ምዝበራ እንዲወገድ አልመው ሊሠሩ ይገባል፡፡ በዚህ ረገድ ፖለቲከኞች (ሁሉም) ምሁራን፣ ተመራማሪዎችም ፊት ለፊት ወጥተው የሚታገሉ መሆን አለባቸው፡፡ የሙስናን ወንጀል በጋራ ለመታገል ሁሉም የድርሻውን መወጣት አለበት ብቻ ሳይሆን፣ በዋና ዋና የትግል ሥልቶች ላይ ማተኮር ያስፈልጋል መባሉም ለዚሁ ነው፡፡

ከአዘጋጁ፡ ጽሑፉ የጸሐፊዋን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እንገልጻለን፡፡

spot_imgspot_img
- Advertisment -

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

Related Articles