Sunday, April 21, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -
እኔ የምለዉየሰሞኑ የ“መኖሪያ ቤቶች” የጨረታ ሽያጭ ምን ዓይነት ሕጋዊ መሠረት አለው?   

የሰሞኑ የ“መኖሪያ ቤቶች” የጨረታ ሽያጭ ምን ዓይነት ሕጋዊ መሠረት አለው?   

ቀን:

በዳዊት ዮሐንስ

ሰሞኑን በአዲስ አበባ ከተማ አየር ላይ ከሚንሸረሸሩ ዜናዎች መካከል አንዱ በአዲስ አበባ ዲዛይንና ግንባታ ሥራዎች ቢሮና በቤቶች ልማት ኮርፖሬሽን ትብብር በመደበኛ በጀት በተለያዩ ክፍላተ ከተሞች ተገንብተው የተጠናቀቁ 3,146 የመኖሪያና 306 የንግድ በአጠቃላይ 3,452 ቤቶችን ባሉበት ሁኔታ በጨረታ አወዳድሮ በሽያጭ ለማስተላለፍ ዝግጅት መደረጉ፣ ቤቶቹን ለመግዛት የሚፈልግ ማንኛውም ተወዳዳሪ በ11 የዲዛይንና ግንባታ ሥራዎች ጽሕፈት ቤት ቀርቦ የጨረታ ሰነድ ገዝቶ እንዲወዳደር መጋበዙ ነው፡፡

ከላይ ያቀረብኩትን ሐሳብ መነሻ በማድረግ ያዘጋጀሁትን ጽሑፍ እያገባደድኩ ሳለሁ በዚሁ ርዕስ የመኖሪያ ቤቶች ጨረታ ላይ የ1997 ዓ.ም. ተመዝጋቢዎች አቤቱታ በሪፖርተር ጋዜጣ ላይ ታትሞ አነበብኩ፡፡ የዚህ ጽሑፍ ዓላማ ለአቤቱታ አቅራቢዎቹ ድጋፍ ለመስጠት ባይሆንም፣ ነገር ግን ችግራቸውን የምጋራው ነው፡፡ የእኔ ዕይታ በዋናነት ሕግ የሚደግፈው የሽያጭ ሒደት ነው ወይ የሚለው አንኳር ነጥብ ነው፡፡ እግረ መንገዴንም አቤት ስላሉት የአሥራ ዘጠኝ ዓመታት የቤት ችግረኞች የምለውን እላለሁ፡፡ 

- Advertisement -

Video from Enat Bank Youtube Channel.

ጨረታው ለመውጣቱ እንደ ምክንያትነት የቀረበው ሐሳብ የአዲስ አበባ ቤቶች ልማት ኮርፖሬሽን ያለበትን የፋይናንስ እጥረት ለመፍታት ተጨማሪ ወጪ ቆጣቢ ቤቶችን ገንብቶ ዜጎችን ተጠቃሚ ለማድረግ እንዲችል፣ ከግንባታ ዲዛይን ቢሮ ጋር በመሆን በመንግሥት በተመደበ ካፒታል በጀት በሽያጭ ለማስተላለፍ መወሰኑን ለሽያጩ የቀረበ ምክንያት ነው፡፡ ለዚህም ማንኛውም ተጫራች ማንነቱን የሚገልጽ መታወቂያ በመያዝ የጨረታ ሰነድ ከ72/5/2016 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ የካቲት 20 ቀን 2016 ዓ.ም. ድረስ ቅዳሜ እስከ 11፡00 ሰዓትና እሑድን ግማሽ ቀን ጨምሮ ዘወትር በሥራ ቀናት ከጠዋቱ 1፡00 ሰዓት ማታ 1፡30 ድረስ በመቅረብ፣ የማይመለስ 1000.00/አንድ ሺሕ ብር በመክፈል የጨረታ ሰነዱን መግዛት እንደሚቻል ያትታል፡፡

ወደ ነገረ ባህሩ ጠለቅ ብለን ከመግባታችን በፊት እንዲሁ ነገሮችን ከላይ ከላይ ለመነካካት ያህል የተወሰኑ ጥያቄዎችን ማንሳት ይጠበቅብናል፡፡ እነዚህም ጥያቄዎች ከአዲስ አበባ ቤቶች ልማትና አስተዳደር ቢሮ የቴሌግራም ሰሌዳ ላይና በሚዲያ ከተሠራጨው የጨረታ ማስታወቂያ ላይ የተሰነሱ ሐሳቦች ናቸው፡፡ በተለይ ዜጎችን ተጠቃሚ ለማድረግና በመንግሥት በተመደበ ካፒታል በጀት የሚሉ ሐሳቦች ናቸው፡፡ እንዲሁ ጥያቄ አጭረው የሚያልፉ ቀላል ግን ጠጠር ያሉ ሐሳቦች ሆነው አግኝቻቸዋለሁ፡፡ በጥያቄ መልክ ስናደርገው ደግሞ ዕውን የጨረታ ሰነዱ ላይ እንደተገለጸው የቤቶቹ የጨረታ መነሻ ዋጋ ከ50,784.43/ሃምሳ ሺሕ ሰባት መቶ ሰማንያ አራት ብር ከአርባ ሦስት ሳንቲም እስከ 65,395.55/ስልሳ አምስት ሺሕ ሦስት መቶ ዘጠና አምስት ብር ከሃምሳ አምስት ሳንቲም በሆነበት ሁኔታ፣ ይህ ጨረታ ሲጠናቀቅ ከፍተኛ የተባለውን ዋጋ የምናየው ሆኖ ዕውን ይህ የተጠቀሰው ዋጋ ከፍ ሲልም ጨረታው ሲጠናቀቅ ተጫራቾች የሚያሸንፉበት ዋጋ ‹‹ዜጎችን ተጠቃሚ ለማድረግ›› የሚል ስያሜ ሊያሰጠው ይችላል? ለመሆኑ ይህ ጨረታ የትኛውን ዜጋ ወይም የኅብረተሰብ ክፍል ተጠቃሚ ለማድረግ የታለመ ነው? በጨረታ የሚሳተፈው የኅብረተሰብ ክፍልና አሸናፊው የኅብረተሰብ ክፍል የትኞቹ ናቸው? እርግጥ ቤቶቹ ሙሉ ለሙሉ የተጠናቀቁ ባይሆኑም፣ ለመጠናቀቅ የደረሱ መሆኑ ባይካድም፣ አሁን ገበያ ላይ ካሉት ከ55,000 እስከ 90,000 ብር ድረስ ግዙን እያሉ ከሚያስተዋውቁት የሪል ስቴት አልሚዎች ጋር ሲተያይ ዕውን የመንግሥትና የግል ባለሀብቶቹ ዋጋ ጋር አልተቀራረበምን? አልተመሳሰለምን? ወይም ጨረታው ሲያልቅ የሚቀርበው ዋጋ እንደ ቅርብ የከተማችን የሊዝ ጨረታ ዋጋዎች ነዋሪውን ዜጋ ጉድ አያስብልም ትላላችሁ?

ሁለተኛው የመግቢያ ጥያቄዬ ደግሞ በመንግሥት በተመደበ ካፒታል በጀት የተገነቡ ቤቶች የሚለው ነው፡፡ ይህ ጥያቄ ግልጽ እንዲሆን የሚያስፈልገው መንግሥት በጀት መድቦ ለነዋሪው ሕዝብ ቤት አይገነባም የሚል ትርጉም የለውም፡፡ እስካሁን እየገነባ ነው ወደፊትም ይገነባል፡፡ ለዚህም እስካሁን በብድር የገነባውን የኮንዶሚኒየም ቤቶችና በመክፈል ላይ ያለውን የኮንዶሚኒየም ቤቶች ዕዳ ክፍያ ማየት በቂ ነው፡፡ እውነት እንነጋገር ከተባለ የ2016 በጀት ዓመት መጀመሪያ ላይ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር መንግሥት በራሱ በጀት ገንብቶ በጨረታ ለሽያጭ የሚያቀርባቸው ቤቶች እንዳሉ በዕቅድ ተይዞ ለኅብረተሰቡ ግልጽ አድርጓል? የትኛውስ የመንግሥት ተቋም ሥልጣንና ተግባር ነው የመኖሪያ ቤቶችን ገንብቶ በጨረታ ለሕዝቡ/ለተጠቃሚው የሚያስተላልፈው? ዕውን በአዲስ አበባ ከተማ ደረጃ ይህ ሥልጣንና ኃላፊነት መስከረም 18 በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አዲስ ነጋሪት ጋዜጣ አዋጅ ቁጥር 74/2014 የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አስፈጻሚ አካላትን ለማቋቋም በወጣ አዋጅ መሠረት የተሰጠው ተቋም ይኖራልን? (ይህ ጽሑፍ በጨረታ የሚወጡ የንግድ ቤቶችን በፍፁም አይመለከትም)፡፡

ሥልጣንና ኃላፊነቱ ያለው የመኖሪያ ቤቶችን በጨረታ የመሸጥና የማስተላለፍ ሥልጣን ያለው አካል አለ እንበል፡፡ ነገር ግን በየትኛው ማኅበረሰባዊ ሞራልና ዕሳቤ ነው 20 ዓመት ሊሞላቸው አንድ ዓመት የሚቀራቸው የ1997 ዓ.ም. የመኖሪያ ቤት ናፋቂዎች/ተመዝጋቢዎች እያሉ፣ እንዲሁም አሥር ዓመት የሞላቸው የ2005 ዓ.ም. የመኖሪያ ቤት ፈላጊ ተመዝጋቢዎች እያሉ ነው የቤቶች ልማት ኮርፖሬሽን በራሱ በጀትም ይሁን በብድርም ይሁን የገነባቸውን ቤቶች በጨረታ ሽያጭ ለሌሎች ተጠቃሚዎች የሚያስተላልፈው? ይህኛው ጥያቄ ነው ወደ ዋናው የጽሑፌ ይዘት ወደ ጠሊቅ ባህሩ ይዞኝ የሚገባው፡፡

በተለይ የተቋማትን የሥራ ድርሻና የሚሠሩትን ለመፈተሽ፣ ለመመዘን፣ ትክክል ሠርተዋል ይበርቱ፣ ደክመዋል ያስተካክሉ፣ ሥልጣናቸው አይደለም ከዚህ አድራጎት ይከልከሉ የምንለው በዋናነት ከተቋቋሙበት አዋጅና ከተሰጣቸው ሥልጣንና ተግባር በመነሳት ነው፡፡ ከዚህ አንፃር የአዲስ አበባ ከተማን የመኖሪያ ቤት ልማት በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ከሚያካሂዱ ቢሮዎችና ተቋማት መካከል በዋንኛነት ሦስት ተቋማትን የተሰጣቸውን ሥልጣንና ተግባር ለማየት እንሞክር፡፡ የተሰጣቸው ሥልጣንና ተግባር ማረፊያው የወጣው ጨረታ ተገቢነትና የትኛው የመንግሥት አካል ጋር እንደሚደርስ ስለሚያሳየን ይህን በተረጋጋ መንፈስ ማየቱ ተገቢና አስፈላጊ ነው፡፡

መስከረም 18 በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አዲስ ነጋሪት ጋዜጣ አዋጅ ቁጥር 74/2014 የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አስፈጻሚ አካላትን ለማቋቋም በወጣ አዋጅ መሠረት የአዲስ አበባ ቤቶች ልማትና አስተዳደር ቢሮ፣ የአዲስ አበባ የዲዛይንና ግንባታ ሥራዎች ቢሮና የአዲስ አበባ ቤቶች ኮርፖሬሽንን ሥልጣንና ተግባር ለማየት ያስችለናል፡፡

  1. የተቋማቱ ሥልጣንና ተግባር በጥቂቱ

የአዲስ አበባ ቤቶች ልማትና አስተዳደር ቢሮ ሥልጣንና ተግባራት

  • የቤቶች ልማት ኮርፖሬሽንን በበላይነት ይመራል፣ ይቆጣጠራል፣
  • አገራዊ የቤቶች ልማትና አስተዳደርን የሚመለከቱ ፖሊሲዎችን ዝርዝር የሕግ ማዕቀፎችና ስታንዳርዶችን ለሚመለከታቸው አካላት ያስተላልፋል ተግባራዊነቱን ይቆጣጠራል፣
  • የጋራ መኖሪያ ቤቶችን ያስተላልፋል ያከራያል፣
  • የሚያስተዳድራቸውን ቤቶች መረጃ በዘመናዊ ቴክኖሎጂ ይይዛል፣
  • ለቤቶቹ ልማት የሚያስፈልገውን ገንዘብ በከተማ አስተዳደሩ ዋስትና ይበደራል፣ ሥራ ላይ እንዲውል ያደርጋል፣
  • በቤት ልማት ፕሮግራሙ ተጠቃሚ ለመሆን የተመዘገቡና በባንክ የሚቆጥቡ ነዋሪዎችን በቁጠባ ገንዘብ መጠቀም የሚያስችል ሥርዓት ይዘረጋል፣
  • በንግድ ቤት የጨረታ ሽያጭ ያገኘውን ገቢ መልሶ በሥራ ላይ እንዲውል ወይም የብድር ማቀናነሻ እንዲሆን ያደርጋል፣
  • ከቤት ሽያጭ ኪራይ የመሳሰሉት ተግባራት ላይ ጤናማ የገበያ ሥርዓት እንዲኖር የሚያስችል ጥናቶችን ያጠናል፣ ተግባራዊ ያደርጋል፣
  • በከተማ አስተዳደሩ ንብረት የሆኑ የመኖሪያና ንግድ ለኪራይ አገልግሎት የተገነቡ ቤቶችን በፍትሐዊነት ያስተዳድራል፣ ያከራያል፣ እንዲጠገን ያደርጋል፣
  • (ለዚህ ጽሑፍ ሲባል የተመረጡ ናቸው እንጂ በአጠቃላይ ወደ 21 የሚጠጉ የሥልጣንና የተግባር ኃላፊነት ተሰጥቶታል)፡፡

የዲዛይንና ግንባታ ሥራዎች ቢሮ ሥልጣንና ተግባራት

  • ከየተቋማቱ የሚቀርበውን ፍላጎት መሠረት በማድረግ የሚገነቡ የመንግሥት ሕንፃዎችን ዕቅድ ያዘጋጃል ለሚመለከታቸው አካላት ያወያያል፣
  • የሥራ ተቋራጮች የዲዛይንና የግንባታ ሱፐርቪዥን አማካሪ ጨረታ ሰነድ ያዘጋጃል ወይም እንዲዘጋጅ ያደርጋል አግባብ ባለው ሕግ ጨረታውን ያወጣል አሸናፊውን ይለያል ተግባራዊ ያደርጋል፣
  • በውል መሠረት ባልፈጸሙ፣ በሚታዩ ጉድለቶችና ጥፋቶች ሕጋዊ ዕርምጃ ይወስዳል፣ እንዲወሰድ ያደርጋል፣ (ለዚህ ጽሑፍ ሲባል የተመረጡ ናቸው እንጂ በአጠቃላይ ወደ 15 የሚጠጉ የሥልጣንና የተግባር ኃላፊነት ተሰጥቶታል)፡፡

የአዲስ አበባ ቤቶች ልማት ኮርፖሬሽን ሥልጣንና ተግባራት

  • በቤቶች ልማትና አስተዳደር ቢሮ የሚቀርበውን መረጃ መሠረት በማድረግ የሚገነቡ የጋራ መኖሪያ ቤቶችን አስፈላጊ ዕቅድ ያዘጋጃል፣ ለሚመለከታቸው አካላት ያወያያል አፀድቆ ተግባራዊ ያደርጋል፣
  • (ለግንባታ) የተገኘው ብድር፣ ቤቶቹ ሲተላለፉ የተገኘው ገቢ፣ የተመለሰው የብድር መጠንና ወለዱ በአግባቡ ይመዘግባል፣ ወቅታዊ የሒሳብ ሪፖርት ለቢሮውና ለሚመለከተው አካል ያቀርባል፣
  • የጋራ መኖሪያ ቤቶች ግንባታ በተገባው ውል መሠረት፣ የጥራት ደረጃ፣ የጊዜና የዋጋ ገደብ ተጠብቆ ስለመሠራቱ ክትትል ያደርጋል ግንባታው ሲጠናቀቅ ርክክብ ይፈጽማል፣
  • ግንባታቸው የተጠናቀቁና መጠቀሚያ ፈቃድ ያገኙ የመኖሪያ ቤቶችን የማስተላለፊያ ዋጋ በማጥናት እንዲፀድቅ ለቢሮው ያቀርባል፣
  • ግንባታቸው ተጠናቆ የመጠቀሚያ ፈቃድ ያገኙ የመኖሪያ ቤቶችን በማስተላለፊያ ዋጋቸውና ከቢሮው በሚተላለፍ መረጃ መሠረት ለተጠቃሚዎች በዕጣ ወይም በምደባ ያስተላልፋል፣
  • በሚገነቡ የጋራ ሕንፃዎች ለንግድ አገልግሎት የሚውሉትን ቤቶች በጨረታ ይሸጣል፣ የተገኘውን ገቢ ለቢሮው ፈሰስ ያደርጋል፣

(ለዚህ ጽሑፍ ሲባል የተመረጡ ናቸው እንጂ በአጠቃላይ ወደ 15 የሚጠጉ የሥልጣንና የተግባር ኃላፊነት ተሰጥቶታል)፡፡ 

የሦስቱን የመንግሥት ተቋማት ሥልጣንና ኃላፊነት የመኖሪያ ቤቶችን በጨረታ ከመሸጥ አንፃር ስናየው አንድም ደጋፊ አንቀጽ ማግኘት አላስቻለንም፡፡ በተለይ በአዲስ አበባ ዲዛይንና ግንባታ ሥራዎች ቢሮ ያለውን ሥልጣንና ተግባር በምናይበት ወቅት፣ ቢሮው በመኖሪያ ቤት ጨረታ ላይ የሚያሳትፍ አንድም አንቀጽ ማግኘት አልተቻለም፡፡

ምናልባት የዲዛይን ቢሮው ‹‹የሥራ ተቋራጮች የዲዛይንና የግንባታ ሱፐርቪዥን አማካሪ ጨረታ ሰነድ ያዘጋጃል፣ ወይም እንዲዘጋጅ ያደርጋል፣ አግባብ ባለው ሕግ ጨረታውን ያወጣል አሸናፊውን ይለያል ተግባራዊ ያደርጋል››፡፡  ከሚለው አንፃር የጨረታ ልምድን ለማካፈል በትብብር መሥራቱ አስፈላጊ ሆኖ ስለተገኘ ይሆናል፡፡ ይህ የጸሐፊው ግምት ነው፡፡

በሌላ ጎኑ የመኖሪያ ቤትን ማለትም ግልጽ ስያሜ ያላቸውን መኖሪያ ቤቶችን፣ እነዚህም የመንግሥት የቀበሌ ቤቶችን በመመርያ መሠረት፣ የኮንዶሚኒየም መኖሪያ ቤቶችን በዕጣና በምደባ በመመርያ መሠረት፣ የኮንዶሚኒየም የንግድ ቤቶችን በጨረታ በመመርያ መሠረት፣ የማኅበራት ቤቶችን ከማኅበራዊ ማደራጃ ጋር በመተባበር በመመርያ መሠረት፣ በኪራይ የሚሰጡ የኮንዶሚኒየም ቤቶችን በመመርያ መሠረት፣ ወደፊት በተለያየ መንገድ የሚገነቡ የመኖሪያና ንግድ ቤቶችንም በሕግ አግባብ ሲያስተላልፍ የቆየውን ወደፊትም የማስተላለፍ ሥልጣን ያለው የቤቶች ልማትና አስተዳደር ቢሮ/በሠሩ የተወከለውና ይህ ሥልጣን የተሰጠው የቤቶች ልማት ኮርፖሬሽን ነው፡፡ ይህም በኮርፖሬሽን ሥልጣንና ተግባር ላይ ከላይ እንደተገለጸው በግልጽ ተቀምጧል፡፡ ለመድገም ያህል፣

  • ግንባታቸው ተጠናቆ የመጠቀሚያ ፈቃድ ያገኙ የመኖሪያ ቤቶችን በማስተላለፊያ ዋጋቸውና ከቢሮው በሚተላለፍ መረጃ መሠረት ለተጠቃሚዎች በዕጣ ወይም በምደባ ያስተላልፋል፣
  • በሚገነቡ የጋራ ሕንፃዎች ለንግድ አገልግሎት የሚውሉትን ቤቶች በጨረታ ይሸጣል፣ የተገኘውን ገቢ ለቢሮው ፈሰስ ያደርጋል፡፡

ይህ ሕጋዊ ሥልጣንና ኃላፊነት እንደተጠበቀ ሆኖ ለቤቶች ልማትና አስተዳደር ቢሮም ሆነ ለቤቶች ልማት ኮርፖሬሽን፣ ‹‹የመኖሪያ ቤቶችን›› በጨረታ እንዲያስተላልፉ የሚያስችል ኃላፊነትን ለሁለቱም አካል የተሰጠበትን ሥፍራ አናገኝም፡፡ ለምን ያለ ሥልጣንና ኃላፊነት ለመሥራት ተፈለገ የሚለው ጥያቄ መጠየቅም መመለስም የሚገባው ነው፡፡ 

እርግጥም አንድ አወዛጋቢ ጽንሰ ሐሳብ በዚህ ጨረታ ላይ እንዳለ ተገንዝቤያለሁ፡፡ ይህም ‹‹የመኖሪያ ቤቶችን›› የሚለው በደፈናው የቀረበ ስያሜ ነው፡፡ ምን ዓይነት ‹‹የመኖሪያ ቤቶች››? በአገር አቀፍ ደረጃ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኙ ቤቶች በአጠቃላይ ‹‹የመኖሪያ ቤቶች›› ይባሉ እንጂ ሁሉም ማለት ይቻላል ተቀፅላ ስያሜ ወይም መለያ አላቸው፡፡ ከሞላ ጎደል ለመጠቃቀስ ያህል የመንግሥት የቀበሌ መኖሪያ ቤቶች፣ የቀድሞ የኪቤአድ/በፌዴራል ቤቶች የሚተዳደሩ መኖሪያ ቤቶች፣ የማኅበር የመኖሪያ ቤቶች፣ የሪል ስቴት መኖሪያ ቤቶች፣ በግል ምሪት የተገኙ (ነባር) መኖሪያ ቤቶች፣ የሊዝ መኖሪያ ቤቶች፣ 10/90 የኮንዶሚኒየም መኖሪያ ቤቶች፣ 20/80 የኮንዶሚኒየም መኖሪያ ቤቶች፣ 40/60 የኮንዶሚኒየም መኖሪያ ቤቶችና የመሳሰሉት ስያሜ አላቸው፡፡ አሁን የወጣው የጨረታ ቤት ስያሜ ግን በደፈናው ‹‹የመኖሪያ ቤቶች›› የሚለው ትንሽ ከማደናገሩም በላይ፣ ትክክለኛ ስያሜ ከተሰጠው ከስያሜው አንፃር ሕጉ ምን ይላል ወደሚል ትርጓሜ ኅብረተሰቡ ሊገባ ስለሚችል የሚመለከተው አካል ምን ዓይነት የመኖሪያ ቤት በጨረታ እየሸጠ እንደሆነ ግልጽ ማድረግ ይጠበቅበታል፡፡ መጠበቅ ብቻ አይደለም ሕግም ግድ ስለሚል ነው፡፡ ከአዲስ አበባ ቤቶች ልማትና አስተዳደር ቢሮ ሥልጣንና ተግባራት አንዱ ደግሞ ‹‹የሚያስተዳድራቸውን ቤቶች መረጃ በዘመናዊ ቴክኖሎጂ ይይዛል›› ስለሚል፣ ዘመናዊ የመረጃ ቋት ውስጥ የትኛውን ዓይነት የመኖሪያ ቤት በሽያጭ አቀረብኩ ብሎ እንዲመዘግብ ያስችለዋል፡፡ 10/90 ነው፣ 20/80 ነው ወይስ 40/60 ነው? ይህንን የመኖሪያ ቤት ስያሜ ከሚያብራራልን ጉዳዮች አንዱ 2005 ዓ.ም. የወጣው የአገሪቷ የመኖሪያ ቤት ፖሊሲ ነው፡፡

  1. በጨረታ የወጡትን ‹‹መኖሪያ ቤቶች›› ስያሜ ከመኖሪያ ቤት ፖሊሲው አንፃር ምን እንበለው?

የከተማ ልማት ቤቶችና ኮንስትራክሽን ሚኒስትር የካቲት 2005 ዓ.ም. የከተማ ቤት አቅርቦት ስትራቴጂ ማዕቀፍ የመኖሪያ ቤት ፖሊሲ የፀደቀው ላይ፣ እያንዳንዱን የመኖሪያ ቤት ዘርፍ ስያሜ ይሰጠዋል፡፡ በደፈናው ‹‹የመኖሪያ ቤት›› የሚባል ቋንቋ የለም፡፡ ምን ዓይነት መኖሪያ ቤት የሚለውን በበቂ ሁኔታ ይመልሳል፡፡ የከተማ ቤት አቅርቦት ስትራቴጂ ማዕቀፍ በምዕራፍ ሦስት የከተማ ቤት አቅርቦት ፖሊሲና ስትራቴጂ ክፍል አንድ የቤት አቅርቦት ፖሊሲ ላይ የመኖሪያ ቤት አቅርቦቱ በስምንት መንገዶች የሚፈጸም ሲሆን፣ አራቱ በመንግሥት አስተባባሪነት የሚፈጸሙና አራቱ በግሉ ዘርፍ እንደሚካሄዱ ይጠቅሳል፡፡ በዝርዝር ሲቀርቡም፣

  1. በመንግሥት አስተባባሪነት የሚከናወን ቤት ግንባታ
  • አነስተኛ ገቢ ላላቸው ነዋሪዎች የቤት ግንባታ 10/90፣
  • የጋራ መኖሪያ ቤት (ኮንዶሚኒየም) ግንባታ 20/80፣
  • የ 40/60 የቁጠባ ቤቶች ልማት ፕሮግራም፣
  • በልዩ አገልግሎት በሚውሉ ቤቶች ግንባታ፣
  • ለትልልቅ ኢንዱስትሪ መንደሮች፣ ለዩኒቨርስቲዎች ወዘተ…
  1. በግሉ ዘርፍ የሚከናወን የቤት ልማት
  • በግለሰቦች የቤት አቅርቦት
  • በባለሀብቶች ሪል ስቴት የሚከናወን የቤት አቅርቦት፣
  • በመኖሪያ ቤት ሥራ ማኅበራት የሚከናወን ቤት ግንባታ፣
  • በመንግሥትና በግል ባለሀብት አጋርነት (ሽርክና) የሚካሄድ የቤት ልማት የሚሉ ሲሆኑ በዚህ የፀደቀ የፖሊሲ ዝርዝር ጥናት ላይ ሁለት ቁምነገር እናገኛለን፡፡ የመጀመሪያው ሁሉም (ስምንቱም) የመኖሪያ ቤት ልማቶች የራሳቸው የሆነ መለያና ስያሜ ያለው የመኖሪያ ቤት ልማት እንጂ፣ በደፈናው መኖሪያ ቤት ተብለው አልተገለጹም፡፡ በመሆኑም በትብብር የቀረበው የመኖሪያ ቤት ጨረታ ካሉት ስንት የመኖሪያ ቤት ማዕቀፎች/በተለይ አራቱ በመንግሥት አስተባባሪነት የሚካሄዱ በመሆናቸው የራሳቸው ስያሜ ሊኖራቸው ይገባል፡፡ በሁለተኛ ደረጃ ከቀረቡት ስምንት የመኖሪያ ቤት ማዕቀፎች ውስጥ አራቱ በመንግሥት አስተባባሪነት የሚቀርቡ ሲሆኑ፣ አንዳቸውም በጨረታ ቤቶችን ስለመሸጥ የሚያትት ክፍል የለውም፡፡ ስለሆነም ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ ካዘጋጀው የመኖሪያ ቤት ፖሊሲ አንፃርም መኖሪያ ቤቶችን በጨረታ ማስተላለፍ ሕግ የሚደግፈውና ሚዛን የሚደፋ ሳይሆን፣ ከሕግም አንፃር ተቀባይነቱ ዝቅተኛ መሆኑን ያሳየናል፡፡
  1. የመኖሪያ ቤት ጨረታው ከቤቶች ማስተላለፍ አዋጅ አንፃር

የከተማው አስተዳደር አካላት የከተማውን አስተዳደር ቤቶች የማስተላለፍ ኃላፊነታቸውንና አፈጻጸሙን ለመወሰን የወጣ አዋጅ ቁጥር ፲፱/፲፱፻፺፯ ክፍል ሁለት ቤት ፈላጊዎችን መመዝገብና የከተማው አስተዳደር ቤቶችን የማስተላለፍ አፈጻጸም ሥር አንቀጽ ሰባት የኤጀንሲው ሥልጣንና ተግባር ቁጥር ስድስት መ ላይ  ‹‹ቤት ገዥዎች በፈረሙት ውል መሠረት እንደየአግባቡ ቅድሚያ ክፍያ ወይም ጠቅላላ ዋጋ በአንድ ጊዜ እንዲከፍሉና የገዙትን ቤት እንዲረከቡ ያደርጋል›› ብሎ፣ ሠ ላይ ደግሞ ‹‹የንግድ ቤት ለመግዛት ወይም ለመከራየት በጨረታ ተወዳድሮ ካሸነፈ…››  በማለት ለመኖሪያ ቤት በእያ/በምደባ ሆኖ በቅድሚያ ክፍያ ወይም በሙሉ ክፍያ ሥርዓት እንደሚተላለፍ ሲያሳይ፣ የንግድ ቤቶችን ደግሞ በጨረታ ማስተላለፍ እንደሚገባ ያስቀምጣል፡፡ ስለሆነም አዋጁም በየትኛውም ክፍል በመንግሥት የሚገነቡ መኖሪያ ቤቶች የሚተላለፍበት መንገድ በጨረታ ሽያጭ እንደሆነ የትኛውም አንቀጽ አይገልጽም፡፡ የንግድ ቤቶች ግን በጨረታ ሽያጭ እንደሆነ ይደነግጋል፡

ወደ ጽሑፌ መቋጫ ሳዘግም በአዲስ አበባ ዲዛይንና ግንባታ ሥራዎች ቢሮና በቤቶች ልማት ኮርፖሬሽን ትብብር ለሽያጭ የቀረበው የመኖሪያ ቤቶች ጨረታ ሽያጭ፣ መስከረም 18 በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አዲስ ነጋሪት ጋዜጣ አዋጅ ቁጥር 74/2014 የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አስፈጻሚ አካላትን ለማቋቋም ከወጣው አዋጅና ለሁለቱ የመንግሥት ተቋማት ከተሰጣቸው ሥልጣንና ተግባር አንፃር፣ እንዲሁም የከተማ ልማት ቤቶችና ኮንስትራክሽን ሚኒስትር የካቲት 2005 ዓ.ም. የከተማ ቤት አቅርቦት ስትራቴጂ ማዕቀፍ/የመኖሪያ ቤት ፖሊሲ አንፃር፣ በተጨማሪም የከተማው አስተዳደር አካላት የከተማውን አስተዳደር ቤቶች የማስተላለፍ ኃላፊነታቸውንና አፈጻጸሙን ለመወሰን የወጣ አዋጅ ቁጥር ፲፱/፲፱፻፺፯  አንፃር ሲታይ፣ ሁለቱም ተቋማት በመንግሥት በጀት የተገነቡ ቤቶችን በመመርያና አዋጅ መሠረት በዕጣና በምደባ በኪራይና በሽያጭ (ለንግድ ቤቶች) ለተመዝጋቢዎች ያስተላልፋል እንጂ፣ በጨረታ ሽያጭ ለተጠቃሚው ኅብረተሰብ የማስተላለፍ ሥልጣንም ኃላፊነትም አይኖራቸውም ማለት ይቻላል፡፡ ከዚህ የሚከብደው የማኅበራዊ ግዴታ የሥነ ልቦና ጫና እያሳደረ ያለው የኮንዶሚኒየም ቤት ናፋቂ የሆነው የ1997 ዓ.ም. ቤት ፈላጊዎች ዘወትር እንደ ሕፃን እንቁልልጬ እየተባሉ ዓመታት መቆየታቸው ጉዳዩ ከማሳዘኑም በላይ፣ ዕውን መጨረሻቸው መቼ ነው? የቤት ናፍቆታቸውስ የመጨረሻው ዓመት  ስንት ዓመት ነው ያስብላል፡፡

መቼም የሰጠሁት/ያቀረብኩት ጉዳይ ሙግት የሚያስፈልገው ከሆነና ከሁለቱም ተቋማትም ሆነ ከማንኛውም አቅጣጫ ለሚሰነዘር የሠለጠነና ሙያዊ ሙግት ዝግጁ መሆኔን እየገለጽኩ በዚሁ ልሰናበት፡፡      

ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እንገልጻለን፡፡         

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

ሰው መሆን ምንድን ነው? ቅርስና ማኅበራዊ ፍትሕ (ክፍል አንድ)

በሱራፌል ወንድሙ (ዶ/ር) ዳራ ከጎራዎች፣ ከመፈራረጅ፣ ነገሮችን ከማቅለልና ከጊዜያዊ ማለባበስ ወጥተን...

ኢኮኖሚው ኢትዮጵያን እንዳያፈርሳት ያሠጋል

በጌታቸው አስፋው ኢትዮጵያን እንዳያፈርሱ የሚያሠጉኝ አንድ ሁለት ብዬ ልቆጥራቸው የምችላቸው...

የኢትዮጵያ የፖለቲካ ትግል በሕግ አምላክ ይላል

በገነት ዓለሙ የአገራችንን ሰላም፣ የመላውን ዓለም ሰላም ጭምር የሚፈታተነውና አደጋ...

በሽግግር ፍትሕ እንዲታዩ የታሰቡ የወንጀል ጉዳዮች በልዩ ፍርድ ቤት ሳይሆን በልዩ ችሎት እንዲታዩ ተወሰነ

የኤርትራ ወታደሮች በሌሉበትም ቢሆን ይዳኛሉ ተብሏል በፅዮን ታደሰ የሽግግር ፍትሕ የባለሙያዎች...