Tuesday, June 18, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -

ዜናለትውልድ የተሸጋገሩ የ1966 ዓ.ም. አብዮት ትሩፋቶችና ዕዳዎችን የተመለከተ ጉባዔ ተካሄደ

ለትውልድ የተሸጋገሩ የ1966 ዓ.ም. አብዮት ትሩፋቶችና ዕዳዎችን የተመለከተ ጉባዔ ተካሄደ

ቀን:

‹‹ከፖለቲካ ፍጅት ወደ ዘር ፍጅት ተሸጋግረናል››

ሲሳይ መንግሥቴ (ዶ/ር)

‹‹እንደ ሰጎን አንገታችንን ወደ አሸዋ ብንደብቅ ችግሩ ይፈታል ማለት አይደለም››

- Advertisement -

አረጋዊ በርኼ  (ዶ/ር)

በናርዶስ ዮሴፍ

የብሔር ፖለቲካ፣ ትክክለኛው የኢትዮጵያ አብዮት የትኛው ስለመሆኑ፣ የመሬት ጥያቄና አብዮቱ፣ አብዮቱ ያመጣቸው ለውጦች፣ በዴሞክራሲና አገረ መንግሥት ግንባታ ሒደት ምን ዓይነት በጎና ጎጂ ተፅዕኖዎች እንዳሳረፈ የሚገመግም 50ኛ ዓመቱን ያስቆጠረውን የ1966 ዓ.ም. አብዮት ትሩፋቶችና የተሸጋገሩ ዕዳዎች የተመለከተ ጉባዔ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተካሄደ። 

ሐሙስ ግንቦት 1 ቀን 2016 ዓ.ም. የኢትዮጵያ የታሪክ ምሁር ባህሩ ዘውዴ (ፕሮፌሰር)፣ የአገራዊ ምክክር ኮሚሽነር አቶ ዘገዬ አስፋው፣ የፓርላማ አባሉ ዲማ ነገዎ (ዶ/ር)፣ የታላቁ ሕዳሴ ግድብ ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት ዋና ዳይሬክተር አረጋዊ በርኼ (ዶ/ር)፣ እንዲሁም ታደለች ኃይለ ሚካኤል (አምባሳደር) በተገኙበት ለአራተኛ ጊዜ የተካሄደ ልዩ ጉባዔ፣ ‹‹ኢትዮጵያ ውስጥ ስንት አብዮት ተካሂዷል›› በሚለው ጥያቄ ላይ ውይይት ተደርጓል። 

ባህሩ ዘውዴ (ፕሮፌሰር) ውይይቱ ሲጀመር የአብዮቱ ቁልፍ መንስዔዎች፣ የተማሪው እንቅስቃሴ፣ መጪው ትውልድ ከተማሪው ንቅናቄና ከአብዮቱ ምን ሊማር ይገባል በሚሉ መነሻዎች ባቀረቡት ጽሑፍ፣ የሕዝብ ጥያቄንና ንቅናንቄ መሠረት ያደረገ ነበር በማለት የኢትዮጵያ አብዮት በ1966 ዓ.ም. እና በ1983 ዓ.ም. መካሄዱን አስታውሰዋል። 

በውይይቱ ወቅት በሰጡት ማብራሪያም፣ ‹‹አብዮት የመደብ ሹም ሽር የሚደረግበት ነው፣ ለውጥ ሁሉ አብዮት አይባልም፤›› ሲሉ ተናግረዋል። 

አረጋዊ (ዶ/ር) በበኩላቸው ባህሩ (ፕሮፌሰር) መጀመሪያ ሲናገሩ ኢትዮጵያ ውስጥ የተደረጉ አብዮቶች የ66 ዓ.ም. እና የ83 ዓ.ም. እንደሆኑ መጥቀሳቸውን ገልጸው፣ እሳቸው ግን ሦስተኛ አብዮት የሚጨመር አለ በማለት የ2010 ዓ.ም፤›› ብለዋል።

ሐሳባቸውን የማይቀበሉ እንደሚኖሩ የገለጹት አረጋዊ (ዶ/ር)፣ በውይይት ልንፈታው እንችላለን፤›› ሲሉ ሦስተኛ አብዮቶች ነበሩ ያሉበትን ምክንያት አስረድተዋል። 

‹‹የ2010 ዓ.ም. ትልቅ ንቅናቄ የሕወሓት/ኢሕአዴግ ተቃዋሚ ኃይል ነበር፡፡ ሕወሓት እንደምታውቁት አፋኝ ሥርዓት ነበር። ከደርግ ያላነሰ ግን ደግሞ ቀስ እያለ ሰርስሮ እየገባ ብዙ ነገር ነው ያበላሸው፤›› ብለው፣ ‹‹ያ ሥርዓት የፈጠረው አመፅ አገሩን በሙሉ ያዳረሰ፣ በተለይ በወጣቱ በተለያዩ ቦታዎች አመፅ ያስነሳ፣ ሕወሓቶች መግዛት እስኪያቅታቸው ድረስ የሆኑበትን ሁኔታ የፈጠረ ስለሆነ ለእኔ አብዮት ነው፤›› በማለት ምክንያታቸውን አቅርበዋል። 

የ2010 ዓ.ም. ለውጥ አብዮት ሊባል አይችልም ሲሉ የተከራከሩት ባህሩ (ፕሮፌሰር) በበኩላቸው፣ ‹‹አብዮትና ለውጥ የተለያዩ ነገሮች ናቸው፣ ለውጥ ሁሉ አብዮት አይባልም፤›› ሲሉ ገልጸዋል። 

‹‹ለውጥ በምንም መንገድ ሊከሰት ይችላል፣ አብዮት ግን የመደብ ሹም ሽር የሚካሄድበት ነው። ገዥ የነበረው ወይ ተገዥ ይሆናል ወይ ደግሞ ይወገዳል። ምንም ይሁን ምን በሚወሰደው ዕርምጃ በአብዮት አገዛዙ ሙሉ ለሙሉ ይቀየራል፣ ይህ ነው እንጂ ለውጥ ሁሉ አብዮት አይባልም፤›› ብለዋል። 

የ1983 ዓ.ም. የሥርዓት ለውጥ አብዮት ነው ያሉባቸውን ሁለት ምክንያቶችንም አስቀምጠዋል።  በተቀዳሚነት የጠቀሱት፣ ‹‹ሃምሳ ዓመት የቆየ የመንግሥት አስተዳደር ሥርዓት ነው የተለወጠው፣ 50 ዓመት በአገር ግዛት ሚኒስቴር ሥር ይተዳደር የነበረ በክልል እንዲተዳደር ነው የተደረገው፣ ይህ መሠረታዊ ለውጥ ነው፤›› በማለት አስረድተዋል። 

አያይዘውም ከኢሕአዴግ ከቀደመው የጠቅላይ ግዛት ሥርዓት ክልሎች የበለጠ ሥልጣን የተሰጣቸው ሁኔታ መፈጠሩንም ገልጸዋል።

ባህሩ (ፕሮፌሰር) በሁለተኛነት በአስተዳደር ደረጃ ከ1983 ዓ.ም. በኋላ ሁሉን ነገር በብሔረሰብና በኅብረተሰብ የማየት ነገር መከሰቱንም ገልጸው፣ ይህ አሁንም ድረስ ያስቀጠለው ችግር ያሉትን በምሳሌ ተናግረዋል። 

‹‹በመጀመሪያው አብዮት ጊዜ ሰው ቢገደልም ቢሰቃይም፣ በርዕዮተ ዓለም አስተሳሰብ ወይም በመደብ ካልሆነ በስተቀር በማንነት አልነበረም። አሁን ግን ያለው በማንነት የምናየው ነገር ነው የሚደርሰው፡፡ መፈናቀልም ሆነ መገደል ማንነት ላይ የተመሠረተ ነገር ነውና ይህ መሠረታዊ ልዩነት ነው፤›› ብለዋል። 

ዲማ ነገዎ (ዶ/ር) በበኩላቸው፣ ‹‹ኢትዮጵያ ውስጥ አንድ አብዮት ነው የተከሰተው፣ እሱም የ1966 ዓ.ም. ነው፤›› ብለው፣ ከዚያ በኋላ የመንግሥት ለውጦች መደረጋቸውን በመግለጽ የ1983 ዓ.ም. በጠመንጃ የተደረገ የትጥቅ ትግል ያመጣው ለውጥ እንጂ አብዮት ሊሉት እንደማይችሉ ተናግረዋል። 

የ2010 ዓ.ም. ለውጥ የሕዝቡ እንቅስቃሴ ታሳቢ ሲደረግ የአብዮት ባህሪዎች ቢያሳይም፣ የሥርዓት ለውጥ ግን ስላላመጣ አብዮት ሊባል አይችልም ብለዋል። 

በውይይቱ ታዳሚ የነበሩት ሲሳይ መንግሥቴ (ዶ/ር) ለምሁራኑ ባቀረቡት አስተያየት፣ ‹‹ከፖለቲካ ፍጅት ወደ ዘር ፍጅት ተሸጋግረናል፤›› ብለዋል፡፡ ‹‹ብሔር ተኮር የፖለቲካ ፓርቲዎችና የክልሎች አደረጃጀት በማይስተካከልበት ሁኔታ ዘረኝነት ዘረኝነት እያሉ መቀጠል ይቻላል ወይ?›› የሚል ጥያቄም አቅርበዋል። 

አረጋዊ (ዶ/ር) በሰጡት ምላሽ፣ የዘር ፖለቲካ የሚለው ትክክለኛ አገላለጽ እንደማይመስላቸውና የብሔርን ትግል ለማጣጣል የሚጠቀስ ቃል ነው ብለዋል። 

‹‹የብሔር ትግል የዘር አይደለም፣ የሚደራጀው የብሔር አድልኦ አለ ከሚል ነው፣ ሁላችንም እንደ አንድ ዜጋ እኩል እንታይ ከሚል የሚነሳ ነው፤›› ሲሉ ገልጸውታል። 

‹‹በብሔሮች መካከል ሰፊ ልዮነቶች ነበሩ፣ አንዱ ብሔር ከሌላው ራሱን አብልጦ አይቷል፣ ብልጫ ከያዘ ደግሞ የራሱን ብሔር የሚያሰባስብ ነበር፣ ይህ ደግሞ የተለመደ ነበር፤›› ሲሉ በወቅቱ ነበረ ያሉትን ሁኔታ አብራርተዋል።

‹‹ከእነ ምሳሌውም ዘመድና መድኃኒት ሲጨንቅ ነው የሚፈለገው ይባላል። ምናልባትም ሥልጣን እንዳይነጠቁ ሲጨነቁ የራሳቸውን ወገን ያሰባስባሉ የሚል ዓይነት የዕሳቤ ዘንግ ኢትዮጵያ ውስጥ ነበር፤›› ብለዋል።

አንድ ብሔር ጥያቄ ሲያነሳ የኢኮኖሚ፣ የባህል፣ የቋንቋና እንዲሁም ሌሎች ጥቅሞቹን ለማስከበር፣ ራሱን የሚገልጽበትን ሁኔታዎችን ለማስጠበቅ የሚደራጅበት ድርጅት ነው በማለት ሴቶችና ሠራተኞች ሲደራጁ ጥቅማቸውን ለማስከበር፣ ለተጎዱበት መፍትሔ እንዲያገኙ ለማድረግ እንደ መሆኑ በብሔር መደራጀትም በዚያ መልክ ቢታይ ጥሩ ነው ብለዋል። 

ኢትዮጵያ ውስጥ የብሔር ትግል ትልቅ ኃይል ያለው እንቅስቃሴ መፍጠሩን የገለጹት አረጋዊ (ዶ/ር)፣ ‹‹ይህ መፈታት ያለበት ችግር ነው፣ ዕውቀትን መሠረት ባደረገና በሰከነ ውይይት መፈታት የሚችል ጉዳይ ነው፤›› ሲሉ ተናግረዋል። 

‹‹እንደ ሰጎን አንገታችንን ወደ አሸዋ ብንደብቅ ችግሩ ይፈታል ማለት አይደለም፣ የለም ብለን ስላወጅንም የሚፈታ አይደለም፤›› ብለዋል። 

የብሔር ፖለቲካ ችግርን ለመፍታት የሚያስችሉ ብዙ መንገዶች አሉ በማለት፣ ‹‹ፌዴራሊዝም አለ፣ ኮንፌዴራሊዝም አለ፣ ሌሎች አገሮች ችግሩን በፈቱበት አግባብ በመሄድም ሊፈታ የሚችል ነገር ነው፡፡ ስለዚህ ባንሸሸው ጥሩ ይመስለኛል፤››  ብለዋል። 

ዲማ (ዶ/ር) ‹‹የፖለቲካ ፓርቲዎች በብሔርም ሆነ በፈለጉት መንገድ ቢደራጁ ምንም ችግር የለብኝም፣ ገደብ በማበጀት ስለማላምን ነው፤›› በማለት በፓርቲዎቹ ውስጥ ችግር ነው ያሏቸውን ጉዳዩች አንስተዋል። 

‹‹በቅድሚያ የኢትዮጵያ ፖለቲካ አደረጃጀት ከጅምሩ ብዙ ክፍተት አለው፣ አብዛኞቹ የተፈጠሩት ወይ በድብቅ ወይም በወታደራዊ እንቅስቃሴ መሆኑ የራሱ የሆነ ችግር አለው፤›› ብለዋል። 

‹‹አብዛኛዎቹ የፖለቲካ ድርጅቶች የቡድን ጥርቅም ወይም ስብስብ ናቸው። አንዴ ከላይ ያሉ አመራሮች ይደራጁና ከዚያ ይመለምላሉ እንጂ፣ ለፖለቲካ ድርጅት አንድ ሰው በርዕዩተ ዓለሙና በፕሮግራሙ አምኖበት አባል ልሁን ብሎ ሄዶ ማመልከት የሚችልበት አስቻይ ሁኔታ ያለ አይመስለኝም፤›› ሲሉ ተናግረዋል። 

አያይዘውም በብሔር ፖለቲካ ፓርቲዎች ውስጥም ሆነ ከዚያ ውጪ ያለው ችግር ዴሞክራሲያዊ የሆነ ሥርዓት አለመኖር መሆኑን በመጥቀስ፣ ይህም ሰፊ የሆነ ሕዝባዊ መሠረት እንዳይኖራቸው እንደሚገድባቸውና ሰፊውን ሕዝብ በፕሮግራማቸው ቀስቅሰውና አባል መልምለው ሰፊ መሠረት ሊያበጁ የሚችሉበት ሁኔታ በጣም የተወሰነ እንዳደረገው አብራርተዋል። 

ዲማ (ዶ/ር) ከዚህ በተጨማሪም የክልሎች አደረጃጀት በዘር ላይ የተመሠረተ ነው ብለው እንደማያምኑና መሠረቱ ቋንቋ እንደሆነ ተናግረዋል። 

ይህን በተመለከተ በሰጡት ማብራሪያ፣ ‹‹መጀመሪያ ክልሎች ሲቋቋሙ የተወሰደው መሥፈርት ቋንቋ ነው። ነገር ግን የተወሰኑ ክልሎች አንድ የሆነ ቋንቋ አላቸው፣ የተወሰኑ ደግሞ በብዙ ቋንቋ ተናጋሪዎችና የተሰባጠረ ሕዝብ ያለባቸው ስለሆኑ፣ አንዱ ኢትዮጵያን እንዴት እናደራጅ የሚለው የአገራዊ ምክክር አስፈላጊ የሚሆንበት ምክንያት ነው፤›› ብለዋል። 

‹‹አብዛኛው ፖለቲከኛም ሆነ ከዚያም ውጪ ያለው ጥያቄ የኢትዮጵያን አስተዳደራዊ መዋቅር  እንዴት ይሁን? ኢትዮጵያ በምን ዓይነት መንግሥታዊ መዋቅር ትደራጅ? ምን ዓይነት የፌዴራል አስተዳደራዊ መዋቅር ይኑራት? ወይስ ወደ ቀድሞ አኃዳዊ ሥርዓት እንመለስ? (አኃዳዊ ሥርዓት የራሱ የሆነ ጥቅም ስላለው) ግን ለኢትዮጵያ ይሆናል አይሆንም? የሚሉት ጉዳዮች ላይ መመካከር ያስፈልጋል፤›› ሲሉ አስረድተዋል። 

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

የምግብ ዋጋ ንረት አጣዳፊ ዕርምጃ ያስፈልገዋል!

መንግሥት የሚቀጥለውን ዓመት በጀት ይዞ ሲቀርብ በአንገብጋቢነት ከሚነሱ ጉዳዮች...

ከባለአንድ ዋልታ ወደ ባለብዙ ዋልታ የዓለም ሥርዓት የመሸጋገራችን እውነታ

በአብዱ ሻሎ አንገት ማስገቢያ እ.ኤ.አ. በፌብሩዋሪ 2022 የሩሲያ መንግሥት በዩክሬን ‹‹ልዩ...

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የውጭ ግንኙነት የሺሕ ዘመናት ታሪኳና እሴቶቿን የሚመጥን መሆን ይኖርበታል

(ክፍል አንድ) በተረፈ ወርቁ (ዲ/ን) እንደ መንደርደሪያ ለዛሬው የግል ትዝብቴንና ታሪክን ላዛነቀው...

ከአገር ግንባታ ጋር የተያያዙ ወሳኝ የቅርብ ታሪካችን አንጓዎች

በታደሰ ሻንቆ በአያሌው የተመረጡና ልጥ የሌላቸው ነጥቦች የተደራጁበት ይህ ታሪክ...