Sunday, June 23, 2024
- Advertisment -
- Advertisment -

ከሕዝብ ጤና አጠባበቅ ስኬት በስተጀርባ ያሉ አሳሳቢ ጉዳዮች ትኩረት ይሻሉ

በሒሩት ደበበ

‹‹ቀዳሚው ሀብት ጤና ነው›› (The First Wealth is Health) በማለት የገለጸው አሜሪካዊ ፈላስፋ ራልፍ ዋልዶ ኤመርሰን እንደሆነ ይነገራል፡፡ በተለይ በዚህ ጉዳይ ላይ እ.ኤ.አ. በ1860 በቀረበው ትንተና፡፡ በእርግጥም የዓለም ሕዝቦች የድህነትና ሀብት፣ የኋላ ቀርነትና ሥልጣኔ፣ የመታደልና ያለመታደል ዋነኛ ማነፃፀሪያ ጤናና የጤና ዋስትና መሆኑን መጠራጠር ያዳግታል፡፡ በሰው ልጅ ሕይወት ውስጥ መሠረታዊ የሚባሉት ፍላጎቶች ምግብ፣ መጠለያና አልባሳትም ቢሆኑም ከጤና ዋስትና ጋር ያላቸው ዝምድና ከፍተኛ ነው፡፡

የዓለም ገንዘብ ድርጅት (IMF) የፋይናንስ ልማት መጽሔት እ.ኤ.አ. በዲሴምበር 2014 ዕትሙ “The Fight for Global Health” በሚል ርዕስ ትንተና አቅርቦበታል፡፡ እንደዘገባው ባለፉት ስድስት አሥርት ዓመታት (1950-2010) ባለው ጊዜ የዓለም የሰው ልጅ የዕድሜ ጣሪያ አማካይ 23 ዓመታት ማሻቀቡን አሳይቷል፡፡ የጨቅላ ሕፃናት ሞትም እ.ኤ.አ. በ1950 ከነበረበት በአንድ ሺሕ ሕፃናት 135 የነበረው ሞት ወደ 37 ዝቅ ማለቱ በሰው ልጅ የጤና ሀብትነት ውስጥ ትልቅ እምርታ መሆኑን የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የፕሮጀክቶች ጥናት አጣቅሶታል፡፡

ጥቅሉ የዓለም አቀፍ አማካይ የጤና መረጃ ይኼን ቢያሳይም አሁንም ደሃውና ሀብታሙ፣ የበለፀገውና ታዳጊው ዓለም የተቀራረበበት አኃዝ አይደለም፡፡ እንዲያው በጤናው ዘርፍ ያለው ልዩነት የጎላ መሆኑን ለማሳየት (The Great Disparities in Health) ይሉታል፡፡ ለምሳሌ በመጽሔቱ የተጠቀሰውን መረጃ ብንመለከት በጃፓን ያለው የዕድሜ አማካይ ጣሪያ 83 ዓመት መድረስና የሴራሊዮን አማካይ የዕድሜ ጣሪያ 45 ዓመት መሆኑ ሲታይ፣ የ38 ዓመት ዕድሜ ልዩነት አለው፡፡ በአምራች ኃይል፣ በዜጎች ጤናማና ደስተኝነት የሚነፃፀሩ መለኪያዎችም ዓለም በጤናው መስክ ካገኛቸው ድሎች በላይ የተደቀኑበትን ፈተናዎች ለማለፍ ተጨማሪ ጥረት ማድረግ እንዳለበት ያሳያሉ፡፡

መነሻችንም ሆነ መድረሻችን የአገራችን ጉዳይ ነውና ወደ ኢትዮጵያ የጤና ጉዳይ እንመለስ፡፡ በእርግጥ በዓለም አቀፍ መረጃዎችም እንዳየነው በአገራችንም የእናቶችና የሕፃናት ሞት ተሻሽሏል (እንዲያውም ከብዙዎቹ የአፍሪካ አገሮች በተሻለ ሁኔታ)፡፡ በመከላከል ላይ ያተኮረው የመንግሥት የጤና ፖሊሲ ከገጠር የጤና ኬላና የጤና ኤክስቴንሽን አገልግሎት አንስቶ፣ በከተሞች እስከሚገኙ ጤና ጣቢያዎችና ሆስፒታሎች ድረስ እየተስፋፋ ያለ የጤና አገልግሎት መኖሩን ማስተባበል የሚያስቸግር ነው፡፡

የዓለም ባንክም ሆነ የዓለም ጤና ድርጅት ያረጋገጡዋቸው የኢትዮጵያ መንግሥት ይፋዊ የጤና መረጃዎች እንደሚያስረዱት፣ ኢትዮጵያ የሕፃናትን ሞት ዓመቱን ግብ ከጊዜው ሦስት ዓመት ቀድማ ማሳካቷ መብረታታት ያለበት ጉዳይ ነው፡፡ በተመሳሳይ የእናቶችን ጤና ለማሻሻል የሚያስችሉ በርካታ ተግባራትም ተከናውነዋል፡፡ በ2005 ዓ.ም. የቅድመ ወሊድ አገልግሎት ሽፋኑን 97.4 በመቶ ማድረስ ተችሏል፡፡ ይህም በ2007 ዓ.ም. መጨረሻ 86 በመቶ ለማድረስ የታቀደ ተግባር ስለነበር፣ መንግሥትን ጮቤ የሚያስረግጠው የጤናው ዘርፍ ድል ነው፡፡ ለዚህ ውጤት ዓለም አቀፍ ተቋማት ካደረጉት እገዛ በላይ መንግሥት ያለውን ውስን ሀብት እስከ 70 በመቶ ጤናን ለመሳሰሉ የድህነት ቅነሳ ሥራዎች መዋሉም እገዛ አድርጓል፡፡

ደግ ደጉን ለመግቢያነት ከጠቃቀስኩ ‹‹የዓለም ሕዝብ የጤና ጦርነት›› ትንተናን በመንተራስ፣ ከዚያው መረጃ ተነስቼ በአገራችን ተጨባጭ ሁኔታ አንፃር የጎሉ አገራዊ ክፍተቶችን ወደሚመለከተው ጉዳይ ላምራ፡፡

የአካባቢ አደጋዎች

መረጃዎች እንደሚያስረዱት የአካባቢ ብክለት (አደጋ) ሊባሉ የሚችሉ ሥጋቶች ከምንጠጣው ውኃ፣ ከምንመገበው ምግብና ከምንተነፍሰው አየር ጋር ጥብቅ ቁርኝት ያላቸውን የህዋ ሥጋቶች ናቸው፡፡ እንደ ዓለም የጤና ድርጅት (WHO) መረጃ፣ ከዓለም ሕዝብ በአካባቢና በአየር ንብረት ብክለት የሚሞተው ሕዝብ ቁጥር ሰባት ሚሊዮን የሚደርስ ሲሆን፣ በበሽታ ከሚሞቱ ሰዎች አንፃር አንድ ስምንተኛ ድርሻ አለው፡፡ በአየር ንብረት ብክለት ብዙዎቹ የበለፀጉ አገሮች ቢወቀሱም ዋነኛ ተጠቂዎች ግን የታዳጊ አገሮች ዜጎች መሆናቸውም ግልጽ ነው፡፡

ኢትዮጵያ በአፍሪካ ውስጥ እንደሚገኝ ደሃ አገሮች የበለፀጉ አገሮች በሚለቁት ከፍተኛ ጋዝ አማካኝነት በተፈጠረው የኡዞን መሳሳት ዋነኛ ተጠቂ ነች፡፡ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ መሻሻል ቢታይም፣ በኢትዮጵያ በተከሰቱ የድርቅ አደጋዎችና በዚህ መዘዝ ለተፈጠረው ሞት፣ ስደትና መፈናቅል ብሎም የጤናና የአካል ጉድለት ሁሉ ምክንያት ሆኗል፡፡

ከመጠጥ ውኃ መበከል ጋር በተያያዘ በአገሪቱ በተለይ ከከተሞችና ከኢንዱስትሪዎች መስፋፋት ጋር የተያያዘው ሥጋትም ሌላው የአገር ውስጥ የአካባቢ ቀውስ መንስዔ ሆኗል፡፡ በቅርቡ የጤና ባለሙያዎች ማኅበርና የዓለም ጤና ድርጅት የወከሉዋቸው ሙያተኞች ያደረጉት አንድ ጥናት እንዳመለከተው፣ በአዲስ አበባ ከፍሳሽ አወጋገድ፣ ሕይወት ከሌላቸውና የቆሻሻ ማከማቻ ወንዞች፣ እንዲሁም በከተማዋ ዳርቻዎች ከሚገኙ አንዳንድ ቀላል ኢንዱስትሪዎች በሚወጡ ብካዮች ለተለያዩ ተላላፊ በሽታዎችና ለውስጥ አካል ጉዳቶች የሚዳረጉ ዜጎች ቁጥር እየጨመረ ነው፡፡

በቅርቡ የጤና ጥበቃ ሚኒስቴርና አጋር አካላት በኢሊሌ ሆቴል ባደረጉት የድጋፍና የክትትል ዓመታዊ ውይይት ላይ እንደተወሳውም፣ በእናቶችና በሕፃናት ሞት ቅነሳ ላይ የተመዘገበውን ውጤት ያህል አበረታች ስኬት ያልታዩባቸው የጤና ዘርፎች አሉ፡፡ ከእነዚህም አንዱ በከተሞች ያለው የአካባቢ ፅዳትና የንፁህ መጠጥ ውኃ አቅርቦትና ተስማሚ አየር የመፍጠሩ ሥራ ነው፡፡ በአሁኑ ጊዜ ከተሞቻችን በብክለት ምክንያት ለተለያዩ የትንፋሽ ሕመሞች የሚዳርጉ ናቸው፡፡ የቆሻሻ አወጋገድ ባህሉ ካልተሻሻለ በጣም አስጊ ነው፡፡ የዓለም ምርጥ ‹‹ቴክኖሎጂን›› ይዟል በምንለው የባቡር ሐዲድና ዳርቻዎች ላይ ካለ ኃፍረት የሚፀዳዱና ቆሻሻ የሚከምሩ አሉ፡፡ ለቆሻሻ አወጋገድ የሚገባውን ትኩረት ያልሰጠች አገር ነች ኢትዮጵያ፡፡

ኢትዮጵያ በዓለም ከፍተኛ ሲጋራ አጫሽ ዜጎች ካሉባቸው የእስያና የአውሮፓ አገሮች አንፃር የአጫሾቿ ቁጥር ትንሽ የሚባሉ ናቸው፡፡ ከጠቅላላው ሕዝብ ከአምስት በመቶ በታች ይገመታሉ፡፡ ነገር ግን ብዙ ሰዎች በተሰባሰቡበት ቦታም ሆነ በአደባባይና በመዝናኛ ሥፍራዎች ያለገደብ በሚያጨሱ ሰዎች ምክንያት፣ ንፁህ አየር ለማግኘት የሚቸገሩ ዜጎች ቁጥራቸው ትንሽ አይደለም፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ይህን ድርጊት የሚከለክል ሕግ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ፀድቆ ተግባራዊ ቢደረግም፣ አጥብቆ እየተገበረው ያለው የትግራይ ክልላዊ መንግሥት ብቻ ነው፡፡ በመቀሌና በሌሎች የክልሉ ትልልቅ ከተሞች ማንም በየሜዳውና በየመዝናኛው ትምባሆ እያማገ መንጎማለል አይችልም፡፡ በአዲስ አበባና በሌሎች ትልልቅ ከተሞች ግን ማጨስና መጫጫስ ‹‹በርቱ!›› የተባለ ይመስላል፡፡ ስለዚህ የቤት ውስጥና የቤት ውጭ ብክለት ወይም የአካባቢ ብክለት ዋነኛ የጤና ጠንቃችን መሆን መገንዘብ ለነገ የሚባል ሥራ አለመሆኑን ማጤን ይገባል እንላለን፡፡

ተላላፊ ያልሆኑ በሽታዎችና የአዕምሮ መታወክ ጉዳይ

ዳን ቺሾልምና ኒክ ባንትቫላ የተባሉ የጤናው ዘርፍ ተንታኞች ባቀረቡት ሌላ ትንተና፣ በዓለም ላይ ተላላፊ ያልሆነ በሽታ ገዳይ የአካልና የአዕምሮ መጓደል ዋነኛ መዘዝ እየሆነ ከመጣ ሰንብቷል፡፡ በዚሁ መሠረት እ.ኤ.አ. በ2011/12 መረጃ ብቻ በየዓመቱ 15 ሚሊየን የሚደርሱ ሰዎች በዚህ በሽታ ይሞታሉ፡፡ ከእነዚህ ውስጥ 85 በመቶ የሚሆኑት በደሃና በታዳጊ አገሮች ውስጥ የሚገኙ ናቸው፡፡ ትንተናው ካደጉ በኋላ ከሚመጡ የአካልና የአዕምሮ ጉድለቶች መካከል 80 በመቶ የሚሆኑት የሚከሰቱትም በእነዚሁ ተላላፊ ባልሆኑ በሽታዎች መዘዝ ነው፡፡

ወደ አገራችን ስንመጣም እንደ ስኳር፣ ደም ግፊት ወይም ማነስ፣ የልብ ሕመም፣ ኮሌስትሮልና መሰል በሽታዎች እየበዙና ብዙዎችን ለሕልፈት እየዳረጉ ነው፡፡ በቅርቡ በብሔራዊ ቴአትር አዳራሽ በተካሄደ ዓመታዊ ስብሰባ ላይ በየዓመቱ ከአምስት መቶ ሺሕ የማያንሱ ዜጎች ተላላፊ ባልሆኑ በሽታዎች ክፉኛ እንደሚታመሙና ሕይወታቸውም እንደሚያልፍ የሚል መረጃ ቀርቧል፡፡ ከከፍተኛ የሕዝብ ቁጥር መጨመር፣ ከከተሞች ያልተቀናጀ መስፋፋት፣ ከሥራ ባህሪ፣ ከአካል እንቅስቃሴ አለመኖርና አመጋገብን (ጨው፣ ስኳርና ጮማ) ያለማስተካከል፣ ከአየር ብክለትና ከሌሎች መንስዔዎች ጋር ተሳስረው የሚታዩም ናቸው፡፡

የጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ተላላፊ ላልሆኑ ገዳይ በሽታዎች ‹‹ልዩ ትኩረት ሰጥቻለሁ›› ቢልም ከሚከተለው ‹‹በመከላከል ላይ ያተኮረ›› የጤና ፖሊሲ አንፃር ውጤታማ የሆነ አይመስልም፡፡ በተለይ በገጠርና በአነስተኛ ከተሞች ጭምር ‹‹ልቡ ቆሞ ሞተ››፣ ‹‹ከቤቱ እንደወጣ ቀረ›› የሚሉ ቅፅበታዊ ሕልፈቶች መዘዛቸው እንዲህ ዓይነት በሽታዎች ናቸው፡፡ መንግሥት በየቦታው እያዳረሳቸው ያሉት የሕክምና ተቋማት ደግሞ በጤና ኤክስቴንሽን ሙያተኛ ሊሠሩ የሚችሉ ዝቅተኛ የፅዳትና ጤና ጥበቃ አትኩሮት ላይ ያሉ ናቸው፡፡

በአገሪቱ ዋና ዋና ከተሞች ካለው የዜጎች የኑሮ መሻሻልና የአኗኗር መለወጥ አንፃር በቂ ክትትል፣ ድጋፍና አስተምህሮ መስፋፋት እንዳለበት በግልጽ መታወቅ አለበት፡፡ ይሁንና በተለይ እንደ አዲስ አበባ ባሉ ከተሞች ብዙዎቹ የመንግሥት ሆስፒታሎች በተሟላ ደረጃ አገልግሎቱን ይሰጣሉ ማለት አይቻልም፡፡ የብዙዎቹ የጤና ተቋማትና ሙያተኞች ትኩረት የእናቶችና የሕፃናት ሞትን መከላከል ብሎም ተላላፊ የሆኑ በሽታዎችን መታደግ በመሆኑ፣ ተላላፊ ላልሆኑ በሽታዎች በቂ ትኩረትና ተገቢው ጥንቃቄ እየተደረገ ነው ማለት አይቻልም፡፡ በእነዳን ትንተና መሠረት የሠለጠነው ዓለም ሕዝብ ‹‹ራሱን ተላላፊ ካልሆኑ በሽታዎች ለመጠበቅ የአመጋገብ፣ በአካል እንቅስቃሴና የአኗኗር ዘይቤ ለውጥ የሚጠነቀቀውን ያህል ታዳጊው እየተጨነቀበት አይደለም፤›› ሲሉ መግለጹ፣ የአገራችንን ወቅታዊ ችግር በግልጽ ያሳያል፡፡

በሕክምና ኢንቨስትመንትና ሞራላዊ አገልግሎት መንጠፍ

ኢትዮጵያ ይነስም ይብዛም ነፃ ገበያ ኢኮኖሚን ማራመድ ከጀመረችበት ጊዜ አንስቶ፣ በርካታ በአገር ውስጥና በውጭ የሚኖሩ የሕክምና ባለሙያዎችና ባለሀብቶች በሕክምናው ዘርፍ ኢንቨስትመንት ላይ ተሰማርተዋል፡፡ በዚህም ከአነስተኛ ክሊኒኮች እስከ ትልልቅ ሆስፒታሎች ገንብተው ሥራ መሥራት የጀመሩ አሉ፡፡ ይሁንና የሰውን ልጅ ጤና በመጠበቅ ካለጊዜ ሕልፈት ለመታደግና ወገንን ለመርዳት፣ ከትርፍ በላይ የሚሰጠውን የህሊና እርካታና የሚያስገኘውን ሞራላዊ ልዕልና የሚገነዘቡ ብዙ ናቸው ማለት አይቻልም፡፡

‹‹ከራበውና ድህነት ካንገላታው አንጀት የማለብ ያህል ብዙዎችን ታካሚዎች የሚያማርሩና የሚያሳዝኑ የግል የሕክምና ተቋማት በዝተዋል፤›› ይላቸዋል አንድ የሥነ ልቦና ተመራማሪ፡፡ በእርግጥ በዓለም ላይ ከ2.9 ትራሊዮን ዶላር የማያንስ ገንዘብ ለጤናው ዘርፍ ከመመደቡ አኳያ መስኩ ግዙፍ ካፒታል የያዘ፣ በሕክምና ቁሳቁስ፣ በመድኃኒትና በሙያተኛ ክፍያ ከፍ ያለ መዋዕለ ንዋይ የሚጠይቅ መሆኑን መረዳት ይቻላል፡፡ እንደ ህንድ፣ ቻይና፣ ታይላንድና ደቡብ አፍሪካ ባሉት አገሮች እንኳን ለሌሎች አገሮች ታካሚዎች ሳይቀር በነፃና በከፍተኛ ቅናሽ አገልግሎት የሚሰጡ የግል የሕክምና ተቋማት ቁጥራቸው በዝቶና ጎልቶ እየታዬ ነው፡፡

‹‹The Fight for Global Health›› ትንተና ላይ እንደተጠቀሰውም ዛሬ ባለችው ዓለም በጤናው መስክ የተሰማሩ የግል ሕክምና ተቋማት በሽታን የመከላከል፣ ሕሙማንን የመርዳትም ሆነ የአካባቢ ብክለትን የመሳሰሉ አደጋዎችን የመታደግ ኃላፊነት አለባቸው፡፡ ከምንም በላይ የሕይወትና የጤና ዋስትና ለመስጠት መንግሥታት በሚያደርጉት ጥረት ውስጥ ዋነኛ ተዋናይ በመሆን፣ የሕዝባቸውን ሁለንተናዊ ጤና ለማረጋጋጥ የመሥራት ሞራላዊ ግዴታ አለባቸው ይላል፡፡

ከዚህ ተጨባጭ ዓለም አቀፍ እውነታ አንፃር የአገራችን በተለይ በአዲስ አበባና በበርካታ ከተሞች ያሉ አንዳንድ የግል የሕክምና ተቋማትን መፈተሽ ተገቢ ነው፡፡ ለአልጋና ለመድኃኒት ብቻ ሳይሆን ገና ከመነሻው ካርድ አውጥቶ ሕክምና ለመጀመር ከፍ ያለ ገንዘብ ይጠይቃሉ፡፡ በሕክምና ተቋማት ምግብ፣ መታጠቢያና ሌሎች ቁሳቁሶች እንዳይገቡ አድርገው በውድ ዋጋ ይሸጣሉ፡፡ ለአስታማሚዎችና ለጠያቂ ዘመዶች ምቹ ሁኔታን ሳይፈጥሩ ነፍስ በገንዘብ የሚገዛ ያህል የሚያጨናንቁም አሉ፡፡ እዚህ ላይ አሳዛኙ ክስተት አንዳንድ ሥነ ምግባር በጎደላቸው ሐኪሞችና የጤና ባለሙያዎች ከመንግሥት ተቋማት ወደ ግሉ ዘርፍ የሚደረገው ግፊት፣ የመድኃኒትና የላብራቶሪ ምርመራ ትዕዛዝ መብዛት ነው፡፡

የፌዴራሉ መንግሥት የጤና ጥበቃና የክልል መሥሪያ ቤቶች የቁጥጥርና ክትትል ሥርዓትን በመተቸት፣ የግሉ የጤና ሕክምና ዘርፍ ሥርዓት እንዳይዝ አልተደረገም የሚሉም ያጋጥማሉ፡፡ በተለይ የሚሰጡ የብቃት ምዘና መሥፈርቶችን በአግባቡ አለመተግበር፣ የሕዝብ አገልግሎት ሞራላዊና ሥነ ምግባራዊ ኃላፊነትን በሙስና መሸርሸር፣ መድኃኒት ቤቶች ያልተፈቀዱ (አልፎ አልፎ የኮንትሮባንድ) መድኃኒቶች ሲያቀርቡ በድርድር ማለፍ፣ በመንግሥት የሥራ ሰዓት በግላቸውና ተቀጥረው የሚሠሩ ሐኪሞችን ባለማረም፣ ወዘተ የሚጠቀሱ የተለያዩ ችግሮች በዝተዋል፡፡ ያለ በቂ ትምህርት ዝግጅታቸውና ብቃታቸው በየመንደሩ ‹‹ዶክተር›› እየተባሉ ‹‹የልምድ አዋላጅ›› ሥራን በመሥራት ላይ እንደሚገኙም ይታወቃል፡፡

ከጤናው የግሉ ዘርፍ ኢንቨስትመንት ተነጥሎ የማይታየው የጤና ሙያተኞች ሥልጠና ጉዳይም በጥልቀት ካልተፈተሸ መጪውን ጊዜ ማክበዱ አይቀርም፡፡ በተለይ በአንዳንድ የግል ኮሌጆች የትምህርትና የምዘና አሰጣጥ ጥራት ላይ የሚነሳው ቅሬታ እየከፋ መጥቷል፡፡ አንዳንድ ‹‹ዕጩ›› ተመራቂዎች መሠረታዊ የሚባሉ መድኃኒቶችንና የሕክምና ቁሳቁሶችን ስያሜና አገልግሎት እንኳን ሳያውቁ፣ አነስተኛ ቁስልን ጠርገው ሳያሽጉ፣ የሰው ልጅ ጤናን ያህል ከባድ ጉዳይ ላይ ለመፍረድ ‹‹ቢለዋ!›› የሚያነሱበት ድፈረት ሊቆም ይገባዋል ይላሉ ታዛቢዎች፡፡ ለዚህ ደግሞ በአንዳንድ የብቃትና የማረጋገጫ ሰጪ ተቋማትና በራሱ በጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ተቋማት ውስጥ ያሉ የመልካም አስተዳደር ጉድለቶች፣ መሞዳሞድና ሙስናዎች ከሥራቸው ሊነቀሉ ያስፈልጋል፡፡ በጤናው ዘርፍ ያለው ሙያተኛ፣ የሥራ ኃላፊና የመስኩ ባለሀብት የፈጠሩት ‹‹ሙያዊ የሚመስል ጋብቻ›› ተቋርጦ በሕግና በሥርዓት መመራትም ለነገ ሊባል አይገባም፡፡

ሕፃናት እንዳይሞቱ ክንዳችን ይበርታ!

ሰሞኑን በአዲስ አበባ የተካሄደው 24ኛው የአፍሪካ ኅብረት የመሪዎች መደበኛ ጉባዔ ላይ ኢትዮጵያ ወባን በመከላከል ላሳየችው ጥረትና ለተመዘገበው ውጤት አድናቆት ተችሯታል፡፡ የእናቶችና የሕፃናት ሞትን የመቀነስ አማካይ ውጤቷም መልካም የሚባል ነው፡፡ አሁንም ግን በብዛት ያልተመጣጠነ ምግብ የማያገኙ፣ ለአካል ጉዳትና ለሞት የሚጋለጡ ሕፃናት የሚበዙባት አገር መሆኑ ሊዘነጋ አይገባም፡፡

በቅርቡ የወጣ መረጃ እንደሚያስረዳው እንደ ሶማሌና አፋር ባሉ ክልሎች የኤችአይቪ/ኤድስ ቫይረስና ቫይረሱ ከእናት ወደልጅ የሚያደርሰው መተላለፍ ከፍተኛ የሚባል ነው፡፡ በእነዚህ ክልሎች የሚስተዋሉ ጎጂ ልማዳዊ ድርጊቶች ለምሳሌ የሴቶች ግርዛትና ያለዕድሜ ጋብቻ ሙሉ በሙሉ አለመቀረፍም ችግሩን እያወሳሰበው ይገኛል፡፡

የእናቶችና የሕፃናት ሞት በእጅጉ በመቀነስ ረገድ የሚጠቀሱት የትግራይና አንዳንድ የአማራ ክልሎች አካባቢዎች የመኖራቸውን ያህል በደቡብ ክልል ደቡብ ኦሞ ዞን፣ በኦሮሚያ ቦረና አካባቢና በምዕራብ ጠረፋማ አካባቢዎች አፈጻጸሙ ገና ርብርብ ይጠይቃል፡፡ በዚህም ‹‹የምዕተ ዓመቱን ግብ አሳክተናል›› ከሚለው ስኬት ጀርባ በተለይ በወሊድ ወቅት የሚያልፉ ሕይወቶች ሊያስጨንቀን ይገባል፡፡ ሌላው ቀርቶ በአዲስ አበባና በአገሪቱ ትልልቅ ከተሞች በሕክምና ተቋማትና በቤታቸው የሚሞቱ ወላጆችን እያየን መሆኑ መዘንጋት የለበትም፡፡

የጤና ጥበቃ ሚኒስቴርና የሚመለከታቸው አካላት ኢቦላን የመሰለ አስደንጋጭ ወረርሽኝ ወደ አገራችን እንዳይገባና እንዳይዛመት እያደረጉ ያሉት ጥረት መልካም ነው፡፡ በቀጣይም ግን ኢቦላ የኢትዮጵያን ምድር ሊነካ አይችልም ብሎ መገመት ያዳግታል፡፡ አገራችን ጎረቤት አገሮች ጋር ባላት ግንኙነት፣ ከአየርና ከየብስ ትራንስፖርት እንደ ሌላው ጊዜ ከሕዝብ ተቀራርቦና አብሮ የመኖር ሁኔታ ጋር የዘወትር ጥንቃቄ ያሻል፡፡

ዩኒሴፍ የተሰኘው ዓለም አቀፍ ተቋም እ.ኤ.አ በ2015 ለነደፈው ፕሮግራም በሰብዓዊ ቀውስ ውስጥ በሚገኙ 71 አገሮች ውስጥ ያሉ 98 ሚሊዮን የሚደርሱ ሕፃናትን ለመርዳት ሦስት ቢሊዮን ዶላር ያስፈልጋል ብሏል፡፡ እንደ ሶሪያና ዩክሬን በጦርነት፣ ጊኒና ሴራሊዮን በመሰሉ የኢቦላ ተጠቂዎች ብቻ ሳይሆን እንደ ደቡብ ሱዳን፣ ኤርትራና ሶማሊያ በመሳሰሉ ቀውስ ውስጥ ባሉ አገሮችና የምሥራቅ አፍሪካ አካባቢም ትኩረት ለማድረግ አቅዷል፡፡ ስለሆነም የአገራችን ታዳጊ ክልሎችና ጠረፋማ አካባቢዎች ሕፃናትን ልዩ ቅድሚያና ትኩረት በመስጠት የሕፃናት ሞትን ይበልጥ መቀነስ ይገባል፡፡

በአጠቃላይ ከልማት ሁሉ የጤና ልማት ቀዳሚው ነው የሚለው መርህ በጥብቅ መተግበር አለበት፡፡ የአንድ አገር ተረካቢ ሕዝቦች እንዲማሩ፣ እንዲሠለጥኑና በፈጠራ ላይ ተመሥርተው ምርታማ እንዲሆኑ መሠረቱ ጤና ነው፡፡ ሌላው ቀርቶ አገራችንን ለማስከበርና ለመጪው ትውልድ ለማስተላለፍም ቢሆን ጤናው የተጠበቀ፣ ሁለንተናዊ ደኅንነቱ የተሟላ ማኅበረሰብ መገንባት አለበት፡፡ ስለዚህ ለጤናው ዘርፍ ስኬት ከምንም ነገር በላይ የመስኩን ችግሮችን ፈጥኖ መቅረፍ ቅድሚያ ይሰጠው፡፡  

ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እንገልጻለን፡፡ 

 

spot_imgspot_img
- Advertisment -

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

Related Articles