Friday, June 14, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -

ተሟገትየምርጫ ጊዜ ፕሮግራም ወይም መግለጫ ይዘት ሕጋዊነት ኃላፊ እኮ ሚዲያው አይደለም!!

የምርጫ ጊዜ ፕሮግራም ወይም መግለጫ ይዘት ሕጋዊነት ኃላፊ እኮ ሚዲያው አይደለም!!

ቀን:

በበሪሁን ተሻለ

ለምርጫው ውድድር እንቅስቃሴ ከተመደበው የ88 ቀናት ጊዜ ውስጥ ሳይታወቅና እንደ ዋዛ ሃያውን አንስተንለታል፡፡ በዚህ ሥሌት ድምፅ መስጠት ከመጀመሩ ከሁለት ቀናት በፊት የሚጠናቀቀው የምርጫ ውድድር እንቅስቃሴ የቀረው ሁለት ወራት ከሳምንት ብቻ ነው፡፡

የምርጫ ዓመትም ሆነ የምርጫ ውድድሩ እንቅስቃሴ የሚካሄድበት ጊዜ በተለይ ደግሞ ከማንም በላይ ትልቅ ጉዳይ፣ ትልቅ አጀንዳ፣ ትልቅ ነገር ሆኖ ገኖ የሚወጣው የምርጫው ቅስቀሳ ይዘት ራሱ ነው፡፡ የሚዲያው ጥቅም የሚዲያው አጠቃቀም ጉዳይ ነው፡፡

- Advertisement -

ምርጫ ማለት ሐሳብን የመግለጽ ነፃነትንና በነፃነት በመረጣቸው ተወካዮች አማካይነት በአገርና በሕዝብ ጉዳይ አስተዳደር ውስጥ የመሳተፍ መብቶች (እነዚህን ታላላቅ መብቶችን) የሚያዋድድና የሚያዋህድ በመሆኑ፣ ሚዲያው የሚጠራው ያለሚዲያው አይሆንም የሚባለው እዚህ ላይ ነው፡፡ ምርጫ ነፃና ሀቀኛ የሚሆነው ፓርቲዎችና ዕጩዎች ፖሊሲያቸውን ፍርጥ አድርገው አስረግጠው መናገር ሲችሉ፣ እነዚህንም ሚዲያው እያገላበጠ እየገለጠና እየመረመረ ሲያሳያቸው ነው፡፡ የመራጩ ሕዝብ መብት ፓርቲዎችና ዕጩዎች አለን፣ ይዘንላችኋል የሚሉትን የማወቅ ብቻ ሳይሆን፣ የምርጫውንም ሌሎች ቴክኒካዊ ጉዳዮች መረዳት ነው፡፡

አንደኛ ፓርቲዎችና ዕጩዎች ሐሳባቸውን ለመራጩ ሕዝብ የመግለጽና የማስረዳት መብት፣ ሁለተኛ ምርጫውን በነፃ ሪፖርት የማድረግ የሚዲያው መብት፣ ሦስተኛ መራጮች በምርጫው ውስጥ በንቁ የመሳተፍና በዕውቀት ላይ የተመሠረተ ድምፅ መስጠት የሚያስችል መረጃ የማግኘት መብት ተሰናስለው ይገጥማሉ፡፡

ዕጩ ተወዳዳሪዎች ሕዝቡን አግኝተው ከሕዝብ ተገናኝተው ካልነገሩትና ካላነጋገሩት፣ ሚዲያው በነፃ ሪፖርት ማድረግ ካልቻለ፣ መራጮች የሚያስፈልጋቸውን መረጃ ሁሉ ካላገኙ የሚጐዳው ሐሳብን የመግለጽ ነፃነት ብቻ ሳይሆን መላው ዴሞክራሲያዊ ሒደት በጠቅላላ ነው፡፡

ኢትዮጵያ ከደርግ ውድቀት በኋላ የሽግግር መንግሥቱን የሚተካ ቋሚ መንግሥት ለማቋቋም (ለዚያውም) ቻርተሩ ከወሰነው ከሁለት ዓመት ተኩል በላይ ወስዶባታል፡፡ እንዲያም ሆኖ በ1987 ዓ.ም. ነሐሴ ወር የተመሠረተው መንግሥት የሕዝብ ፈቃድና የሕዝባዊ ምርጫ ውጤት አይደለም ከሚል ተቃውሞና ሐሳብ አልዳነም፡፡ ለማንኛውም ግን ቋሚና በሕዝብ ፈቃድ ላይ የተመሠረተ መንግሥት ለማቋቋም የሽግግር ዘመን ያስፈለገው ምርጫ ከሁሉም በላይ በመደራጀት መብት፣ ሐሳብን በመግለጽ መብት፣ ፈቃድን በመግለጽ መብት ላይ የግድ መመሥረትና መታጀብ ስላለበት ነው፡፡

ሚዲያና ምርጫ ከላይ የተገለጹት ሁለት መሠረታዊ መብቶች (ሐሳብን የመግለጽ ነፃነትና በአገር ጉዳይ በምርጫ የመሳተፍ መብት) የሚዋሀዱበትና የሚዋደዱበት በመሆናቸው፣ በተቋቋመና በተለመደ አሠራር ምርጫን በሚዲያ የመሸፈን፣ የማስተጋባትና የማስተናገድ ሥራ አራት ዓይነቶች አሉት፡፡

አንደኛው ሚዲያው በተለመደ ቋሚ አሠራሩ ውስጥ ምርጫውን የሚዘግብበት፣ ስለምርጫው የሚያወራበትና የምርጫ ፕሮግራም የሚሠራበት ዓይነት ነው፡፡ ባለሙያዎቹና ባለጉዳዮቹ የዜና ሽፋን (ኒውስ ከቨሬጅ) ይሉታል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም እኛ አገር በሚዘነጋና ምናልባትም ብዙ በማይታወቅ ምክንያት ኤዲቶርያል ከቨሬጅ ይባላል፡፡

  ሚዲያው (ጋዜጣው፣ ሬዲዮው፣ ቴሌቪዥኑ) የሚያወጣውን ወይም የሚያሠራጨውን ‹‹የፕሬስ ውጤት›› በሕግ የሚያስጠይቅ ይዘት የሌለው መሆኑን የማረጋገጥ ግዴታ አለበት፡፡ ሚዲያው ስለምርጫው ሲያወራ፣ ዜናና ፕሮግራም ሲሠራ፣ ቃለ መጠይቅ ሲያደርግ፣ በአጠቃላይ መደበኛ ሥራውን ሲሠራ የሥራውን ውጤት ሕጋዊነት የመጠበቅ ግዴታው የራሱ የሚዲያው ነው፡፡ የዕጩ ተወዳዳሪዎች ወይም የፓርቲዎች አይደለም፡፡ የፕሬስ ውጤቶችን ይዘት ሕጋዊነት የመጠበቅና የማረጋገጥ ግዴታና ኃላፊነት የሚዲያው በመሆኑ፣ ይህም ግዴታ ማናቸውም ይዘት ያለሚዲያው ፈቃድ አለመታተሙን/አለመውጣቱን የማረጋገጥ ሥልጣን ጭምር የሚዲያው በመሆኑና ይህም የሚዲያው ኤዲቶርያል ኃላፊነት ስለሆነ ነው የተጠቀሰው ዓይነት ሽፋን ኤዲቶርያል ሽፋን የተባለው፡፡

ሁለተኛው ፓርቲዎች የመገናኛ ብዙኃንን ቀጥተኛ ተደራሽነት (አክሰስ) አግኝተው ለመራጩ ሕዝብ በቀጥታ መልዕክተቸውን የሚገልጹበት የሚዲያው አጠቃቀም ነው፡፡

በአገራችን ‹‹የምርጫ ቅስቀሳ›› የሚባለው ነው፡፡ በብሮድካስት ሕጉ መሠረት ሁሉም የብሮድካስት አገልግሎት ባለፈቃድ ተመዝግበው ለሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ድርጅቶችና የምርጫ ዕጩ ተወዳዳሪዎች የምርጫ ወቅት ዓላማቸውንና ፕሮግራማቸውን ለሕዝብ እንዲያስተዋውቁ፣ ወይም መግለጫ እንዲያስተላልፉ ነፃ የአየር ጊዜ መመደብ እንዳለበት በተደነገገው መሠረት የሚሰጠው ዕድልና የአየር ሰዓት ነው፡፡ ይህ ዓይነት የሚዲያ ሽፋን ከመጀመሪያው የተለየ የሚያደርገው ዋናው ዓቢይ ጉዳይ ቀደም ሲል የጠቀስነው የኤዲቶርያል ኃላፊነት ነገር ነው፡፡

የብሮድካስት ሕጉ በዚህ ጉዳይ በትክክል እንደደነገገው ‹‹የሥርጭት ጊዜ የተሰጠው የፖለቲካ ድርጅት ወይም ዕጩ ተወዳዳሪ ለተሠራጨው ፕሮግራም ወይም መግለጫ ሕጋዊነት ኃላፊ›› ነው ይላል፡፡ በዚህ ምክንያት ነው በመጀመሪያው ተራ ቁጥር የጠቀስነው ዓይነት የሚዲያ መስተንግዶ ኤዲቶርያል ሽፋን የሚባለው፡፡ የኤዲቶርያል ኃላፊነቱ የሚዲያው በመሆኑ ነው፡፡ ‹‹ነፃ የአየር ጊዜ›› (የጋዜጣ ዓምድ ጭምር) መመደብ አለበት ተብሎ ግዴታ የተጣለበት ሚዲያ፣ አሁን በእዚህ የምርጫ ጊዜ መግለጫ ላይ እንደ መጀመሪያው ዓይነት ያለ የሚዲያውን ውጤት ይዘት ሕጋዊነት የመጠበቅ ግዴታም ኃላፊነትም የለበትም፡፡ የዚህ ኃላፊ በብሮድካስት ሕጉ አዋጅ መሠረት የሥርጭት ጊዜ የተሰጠው የፖለቲካ ድርጅት ወይም ዕጩ ተወዳዳሪ ነው (አንቀጽ 43/4)፡፡

የብሮድካስት ሕጉ እዚህ ላይ ‹‹የምርጫ ውድድር ማስታወቂያ›› እና ‹‹የምርጫ ጊዜ መግለጫዎች›› በሚላቸው መካከል ልዩ ልዩነት ያደርጋል፡፡ የምርጫ ውድድር ማስታወቂያ ማለት አንድ የፖለቲካ ድርጅት ወይም ዕጩ ተወዳዳሪ ራሱንና ፍላጐቱን ለማስተዋወቅ ገንዘብ በመክፈል ወይም ለመክፈል ቃል በመግባት በሬዲዮ ወይም በቴሌቪዥን የሚያስነግረው ማስታወቂያ መሆኑን የሚደነግገው የብሮድካስት ሕግ፣ የማስታወቂያውን ሕጋዊነት ይዘት ኃላፊነት ልክ እንደ ‹‹የምርጫ ጊዜ መግለጫዎች›› ለፖለቲካ ድርጅቱና ለዕጩ ተወዳዳሪው አያስተላልፍም፡፡ የምርጫ ውድድር ማስታወቂያ ጉዳይ እዚህ ላይ ሕጉ ውስጥ የገባበት ዋናው ምክንያት፣ የፖለቲካ ድርጅቶች ወይም ዕጩ ተወዳዳሪዎች ከተመደበላቸው ነፃ የአየር ጊዜ (በተጨማሪ) ከፍለው ማስታወቂያ የማስተላለፍ መብታቸው የተጠበቀ መሆኑን፣ ለዚህ ዓይነት ማስታወቂያ የሚጠየቀው ክፍያ ለንግድ ማስታወቂያ ከሚጠየቀው ከፍያ መብለጥ የሌለበት መሆኑን ለመደንገግ ነው (አንቀጽ 43)፡፡

ሦስተኛው ሚዲያው የሚሠማራበት መስክ የድምፅ ሰጪዎች ወይም የመራጮች ትምህርት የመስጠት ጉዳይ ነው፡፡ ይኼኛው ፖለቲካዊ ገለልተኛ የሆነ መረጃና ትምህርት የሚሰጥበት አሠራር ራሱን የቻለ ርዕስ ሆኖ መታየት የሚገባው አጀንዳ በመሆኑ እዚህ ላይ በስፋት አናየውም፡፡

አራተኛው ሚዲያው የሚያዘጋጀው አለዚያም በሚዲያ የሚተላለፈው ልዩ የምርጫ ክርክር ፕሮግራም ነው፡፡ ይህም ደግሞ ራሱን የቻለ ዝግጅት፣ ጥንቃቄና ከሁሉም በላይ ደግሞ ሥርዓት እንዲኖረው የሚያስፈልግ መስክ ነው፡፡ ዋነኛው ጉዳይ የፓርቲዎች ወይም የዕጩ ተወዳዳሪዎች ክርክር (የክርክር ፕሮግራም) በፍትሐዊነትና በማያሳማ መንገድ መዘጋጀት አለበት፡፡ ተሳታፊዎቹ እነማን ናቸው? ክርክሩን ማን ይመራዋል? ጥያቄዎችን ማን ይጠይቃል? ማን የመጀመሪያውን ጥያቄ ይመልሳል? መጨረሻ ላይ መደምደሚያ የሚሰጠው ማነው? ክርክሩ ለሕዝብ የሚተላለፈው እንዳለ እንደ ወረደ በቀጥታ ነው? ወይስ የ‹‹አርትኦት›› ሥራ ከተሠራበት በኋላ?

በአገራችን በተለይ ይህ ጉዳይ እስካሁን መፍትሔ ያላገኘ፣ ለውይይትና ለክርክር ያልቀረበ ምርጫ 97 ላይ ታይቶ ከዚያም በኋላ ዝምና ‹‹ተከድኖ ይብሰል›› ተብሎ እስካሁን የቆየ፣ ችግር ያለበት፣ ያልተነካ፣ ያልተመረመረ፣ ‹‹የማይመራመሩት ድንግል›› ጉዳይ ነው፡፡

እነዚህ ሁሉ የሚዲይውን የምርጫ ወቅት ልዩ ተሳትፎ የሚጠሩ ጉዳዮች ከምን ጊዜውም በላይ የሚዲያውን የ‹‹ቁጥጥር›› ጥያቄ አጉልተውና አግዝፈው አጀንዳ የሚያደርጉ ናቸው፡፡

በዚህ ምክንያት ከሌሎች መካከል ለአምስተኛው ጠቅላላ ምርጫ የፖለቲካ ፓርቲዎች የመገናኛ ብዙኃን አጠቃቀም መመርያ (ጥር 2007) ወጥቷል፡፡ ብሮድካስት ባለሥልጣን ይህን መመርያ የማውጣት ሥልጣን ያገኘው በብሮድካስት ሕጉ የፖለቲካ ድርጅቶችና የምርጫ ዕጩ ተወዳዳሪዎች በምርጫ ወቅት ዓላማቸውንና ፕሮግራሞቻቸውን ለሕዝብ እንዲያስተዋውቁ ወይም መግለጫ እንዲያስተላልፉ፣ የብሮድካስት አገልግሎት ባለፈቃዶች ነፃ የአየር ጊዜ መመደብ አለባቸው፡፡ አፈጻጸሙም ሚኒስቴሩ በሚያወጣው መመርያ ይወሰናል በተባለው መሠረት ነው፡፡ ሚኒስቴሩ ማለት አሁን ባለሥልጣን ነው ማለት በመሆኑ በዚህ ረገድ ችግር የለም፡፡

በዚህ የምርጫ ወቅት ከተመዘገቡት ዋና ዋና ችግሮች መካከል ግን ይኼ መመርያ የሚገዛው የመገናኛ ብዙኃን አጠቃቀም ጉዳይና መመርያው ራሱ ይገኝበታል፡፡

መጀመርያ ለመመርያ ስለተተወው ጉዳይ እናንሳ፡፡ ከ1985 ዓ.ም. ጀምሮ የነበረ ሕጐች ሁሉ (የ87ቱም 97 ላይ የተሻሻለውም አሁን ሥራ ላይ ያለው የ97ቱም በመንግሥት ቁጥጥር ሥር ያሉትን መገናኛ ብዙኃን ማለትም ሬዲዮን፣ ቴሌቪዥንና ጋዜጦችን የዕጩዎች ደጋፊ የሆኑት የፖለቲካ ድርጅቶችና የኅብረተሰብ ክፍሎች ያለአድልኦ ለመጠቀም መብት ይኖራቸዋል፡፡

ዕጩዎች በመገናኛ ብዙኃን ነፃ የአየር ጊዜ አግኝተው የመጠቀም መብት አላቸው፡፡ የአጠቃቀሙ ሥርዓት በመመርያ ይወሰናል ብለው ይደነግጋሉ፡፡

የሚወጡት መመርያዎች ግን የኅብረተሰብ ከፍሎች የተባሉትን አይተዋቸው፣ ልብ ብለዋቸው አያውቁም፡፡ በጣም የሚገርመው እያደርም የሚከነክነው፣ ኢሕአዴግ ግንቦት 1983 ዓ.ም. አዲስ አበባ ገብቶ ገና መስከረም ወር ላይ መንግሥታዊ የመገናኛ ብዙኃንን አጠቃቀም የወሰነበት ይዘትና አያያዝ፣ በተከታታይ ሥልጣን የያዘው የኢሕአዴግን መንግሥት ባህልና እምነት ሊሆን አለመቻሉ ነው፡፡ ‹‹ቀጣይነት፣ ዘላቂነት፣ አስተማማኝነት›› ያለው የኢሕአዴግ ባህርይ አለመሆኑ ነው፡፡

ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ያኔ በ1983 ዓ.ም. ገና የኢሕአዴግ ጊዜያዊ መንግሥት ፕሬዚዳንት ሳሉ (የሽግግሩ መንግሥት ፕሬዚዳንት ሳይሆኑ) ከሰኔ 24 እስከ ሰኔ 28 ቀን 1983 ዓ.ም. በተደረገው የሽግግር ወቅት ጉባዔ ላይ የተናገሩት አሁንም በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን አልፎ አልፎና በአጋጣሚ ይቀርባል፡፡

አቶ መለስ በዚህ ንግግራቸው ‹‹ጦርነቱን አሸንፈን የተለያየ አመለካከት ያላቸውን ኃይሎች ለሰላም ጉባዔ ጠርተን የሽግግር ወቅት ቻርተር ማፅደቃችን የትግሉን ማብቃትና ፍፃሜ አያሳይም፡፡ ትግሉም አያበቃም፡፡ ፍፃሜም የለውም፡፡ ትግላችን ይቀጥላል፡፡ ልዩነቱ ትግላችን ከጦር መሣሪያ ትግል ወደ ሰላማዊና ሕጋዊ ትግል መለወጡ ብቻ ነው፤›› አሉ፡፡ ይህ የሆነው ሰኔ 1983 ዓ.ም. መጨረሻ ላይ ነው፡፡

መንግሥታዊ የመገናኛ ብዙኃንን አጠቃቀም ለመወሰን አዋጅ የወጣው መስከረም 1984 ዓ.ም. ነው፡፡ አዋጁ የወጣበት ምክንያት ደግሞ በገዛ ራሱ በአዋጁ ቋንቋ ‹‹የፖለቲካ ድርጅቶች የፖለቲካ ዓላማቸውን በነፃና ያለአድልኦ የሚገልጹበት እንዲሆን መደረጉ ውድድሩ [ትግሉ] ሰላማዊና ዴሞክራሲያዊ ባህርይውን ጠብቆ እንዲቀጥል ለማደረግ የሚያግዝ በመሆኑ›› ነው፡፡ የዚህ አዋጅ መግቢያ ሙሉ ቃል፡፡

‹‹በኢትዮጵያ የተጀመረው የሰላምና የዴሞክራሲ የለውጥ ሒደት ተጠናክሮ መቀጠሉ አገሪቱን ከምትገኝበት ውስብስብ ችግር የሚያወጣት ብቸኛ መፍትሔ በመሆኑና የመገናኛ ብዙኃን የሰላምና የዴሞክራሲ ለውጡ እንዲጐለብት ሊጫወት የሚችለውን መተኪያ የሌለው ሚና በማጤን፤

‹‹ግለሰቦችና ሕዝቦች በሽግግሩ ወቅት ቻርተር የተከበሩላቸውን ዴሞክራሲያዊ መብቶች በተገቢው መንገድ ለመጠቀም እንዲችሉ መገናኛ ብዙኃን የሚያበረክተው አስተዋጽኦ ከፍተኛ መሆኑን በመገንዘብ፤

‹‹የሽግግሩ ወቅት የተለያዩ የፖለቲካ ኃይሎች ዓላማቸው ለሕዝብ ቀርቦ ተቀባይነት የሚያገኘው ዓላማ በሕዝብ ወሳኝነት የሚያሸንፍበትን ሁኔታ የሚፈጥር በመሆኑና የመገናኛ ብዙኃንም ድርጅቶች የፖለቲካ ዓላማቸውን በነፃና ያለአድልኦ የሚገልጹበት እንዲሆን መደረጉ ውድድሩ ሰላማዊና ዴሞክራሲያዊ ባህሪውን ጠብቆ እንዲቀጥል ለማድረግ የሚያግዝ በመሆኑ፤

‹‹የሽግግሩ ወቅት ቻርተር ባጐናጸፈው የመደራጀት መብት በመጠቀም የተፈጠሩት በርካታ ድርጅቶች የተቋቋሙበት ጊዜ አጭር በመሆኑ የራሳቸው መገናኛ ብዙኃን ሊኖራቸው ስለማይችል፣ በፖለቲካዊ ውድድሩ ላይ የሚፈጠረውን ጫና ለመቀነስ እንዲቻል ለሽግግሩ ወቅት የመገናኛ ብዙኃንን አጠቃቀም መወሰን በማስፈለጉ፤›› ነው ይላል፡፡

በዚህ ሕግ መሠረት መንግሥት፣ ድርጅቶች፣ (ማለትም የሽግግሩ መንግሥት የተወካዮች ምክር ቤት አባል የሆኑና አባል ባይሆኑም ወደፊት በሚወጣው ሕግ መሠረት የሚቋቋሙና የሚመዘገቡ የፖለቲካ ድርጅቶችን አጠቃልሎ) እንዲሁም ሕዝብ በመገናኛ ብዙኃን አጠቃቀም የሚኖራቸው ድርሻ ተዘርዝሮ ተወሰነ፡፡

በተለይም የፖለቲካ ድርጅቶች (ፓርቲዎች) በመገናኛ ብዙኃን አጠቃቀም የሚኖራቸውን ድርሻ የወሰነው የሕጉ ክፍል ከሌሎች መካከል፣

1ኛ) ድርጅቶች ሐሳባቸውን በመገናኛ ብዙኃን ማስተላለፍ እንዲችሉ እያንዳንዳቸው ያለአድልኦ የአየር ጊዜና የጋዜጦች ዓምድ እንዲያገኙ ይደረጋል፡፡ ይህም የአየር ጊዜና የጋዜጦች ዓምድ ድልድል በማስታወቂያ ሚኒስቴር ተዘጋጅቶ በተወካዮች ምክር ቤት ይፀድቃል በማለት ደነገገ፡፡

2ኛ) ድርጅቶች በሚያቀርቡት ሐሳብ ላይ ምንም ዓይነት ሳንሱር አይደረግም፡፡ ቻርተሩን መሠረት በማድረግ ስለአገሪቱ ችግሮች ስለሚሰነዘሩት የመፍትሔ ሐሳቦችና ስለሌሎች ድርጅቶች ባላቸው አስተያየት ላይ አንዳችም ገደብ ሳይጣልባቸው ሐሳባቸውን በነፃ እንዲያስተላልፉ ይደረጋል ተባለ፡፡

3ኛ) ድርጅቶች በተሰጣቸው የአየር ጊዜም ሆነ የጋዜጣ ዓምድ የመጠቀምም ሆነ ያለመጠቀም መብት እንዳላቸው፣ ሆኖም በተከታታይ ለሦስት ጊዜ በተመደበለት የአየር ጊዜ ወይም የጋዜጣ ዓምድ ሊጠቀምበት ያልቻለ ድርጅት የመገናኛ ብዙኃኑን ሊጠቀምበት እንዳልቻለ ተቆጥሮ ዕድሉ ለሌሎች ድርጅቶች እንደሚሰጥ፤

ዕድሉ ለሌሎች የተሰጠበት ድርጅት በተመደበለት የአየር ጊዜ ወይም የጋዜጣ ዓምድ ለመጠቀም ሲያመለክትና ለዚህም ብቃት እንዳለው ሲያረጋግጥ በዕድሉ እንደገና የመጠቀም መብት ይኖረዋል ተብሎ በሕግ ተወሰነ፡፡

4ኛ) በፖለቲካ ድርጅቶች መካከል በሚካሄደው ፖለቲካዊ ውድድር መገናኛ ብዙኃንን ለመሠረተ ቢስ ውንጀላና ስም ማጥፋት ተግባር መጠቀም አግባብነት እንደሌለው፣ መገናኛ ብዙኃንን ለእንደዚህ ዓይነቱ ተግባር የተጠቀመ ማንኛውም ድርጅት ኃላፊነቱ የራሱ ነው ተብሎ ተደነገገ፡፡

የ1984 ዓ.ም. መንግሥታዊ የመገናኛ ብዙኃንን አጠቃቀም ሕግ ‹‹ይገምገም›› ከተባለ ብዙ ህፀፅ ሊወጣበት ይችላል፡፡ በተወካዮች ምክር ቤት ውስጥ ያለውን የኃይል ሚዛን አይቶ፣ የመገናኛ ብዙኃን ባለቤት የሆኑ ድርጅቶች መኖራቸውን ተመልክቶ፣ በኢሕአዴግና መውጫው እየደረሰ በመጣው በኦነግ መካከል የተፈጠረውንና እየከረረ የመጣውን ልዩነት አገናዝቦ ብዙ መናገር ይቻል ይሆናል፡፡ ይህ አዋጅ ግን ከሁሉም በላይ ትግል ላይ የነበሩት አዲሶቹ ባለሥልጣናት ገና ከእነ ‹‹ንፅህናቸው›› እንደነበሩ ያሳያል፡፡ ሐሳብን የመግለጽ ነፃነትና የፕሬስ ነፃነት በፖለቲካ ኃይሎች መካከል ያለው ትግልና ውድድር ‹‹ሰላማዊና ዲሞክራሲያዊ ባህርይውን ጠብቆ እንዲቀጥል ለማድረግ…›› ያግዛል መባሉ ራሱ ዛሬ ድረስ ያላወቅንበት አባባል ነው፡፡

ከዚህ አንፃር የአሁኑን (2007) መመርያ ስንቃኝ ከመመርያውና መመርያውን ከሚያወጣው የመንግሥት መሥሪያ ቤት አቅም በላይ የሆኑ ጉዳዮች እናገኛለን፡፡ ሕግ አውጪው የመገናኛ ብዙኃንን የምርጫ ወቅት አጠቃቀም ጉዳይ በመመርያ እንዲወሰን ማድረጉ ትልቅ ችግር አለው፡፡

የአቅም ጉዳይ የችሎታ ጉዳይ ብቻ አይደለም፡፡ የሥልጣን ጉዳይም ነው፡፡ ለምሳሌ ብሮድካስተሮች፣ ተመዝግበው የሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ድርጅቶችና የምርጫ ዕጩ ተወዳዳሪዎች በምርጫ ወቅት ዓላማቸውንና ፕሮግራማቸውን ለሕዝብ እንዲያስተዋውቁ ወይም መግለጫ እንዲያስተላልፉ ነፃ የአየር ጊዜ መመደብ አለበት በማለት የዚህ አፈጻጸም ባለሥልጣኑ የሚያወጣው መመርያ ይወሰናል ይላል፡፡

የብሮድካስት ባለሥልጣን ያወጣው መመርያ ግን በብሮድካስተሮች ላይ በሕግ ያልተጣለውን እንዲያውም በሕግ ከሚዲያው ውጪ የተደረገውን የሚዲያ ውጤቶች ይዘት ሕጋዊነት የመጠበቅ ግዴታ ያቋቁማል፡፡ ለባለሥልጣኑ መመርያ የማውጣት ሥልጣን የሰጠው የአዋጁ አንቀጽ 43(1) ሲሆን፣ ያው ድንጋጌ በንዑስ አንቀጽ 4 ‹‹የሥርጭት ጊዜ የተሰጠው የፖለቲካ ድርጅት ወይም ዕጩ ተወዳዳሪ ለተሠራጨው ፕሮግራም ወይም መግለጫ ሕጋዊነት ኃላፊ፤›› ነው ይላል፡፡

መመርያው ግን በአንቀጽን (5) ‹‹የፖለቲካ ፓርቲው ያቀረበለት የምርጫ ነክ መልዕክት የምርጫ ሕጉን፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች የምርጫ ሥነ ምግባር አዋጅን፣ የአገሪቱን የመገናኛ ብዙኃን ሕጐች፣ ወይም ሌላ ማናቸውንም ሕግ የሚተላለፍ መሆኑን ለማመን በቂ ምክንያት ካለው ብሮድካስተሩ ወይም አሳታሚው እንዲያሠራጭ ወይም እንዲያሳትም የተጠየቀውን መልዕክት አላስተላልፍም ወይም አላሳትምም ማለት ይችላል፤›› በማለት ይወስናል፡፡

መጀመርያ የሚነሳው ጥያቄ ባለሥልጣኑ ይህን ለማለት እንዲህ ያለ ድንጋጌና ሕግ ለማውጣት ችሎታ አለው ወይ ነው፡፡ ችሎታ ሲባል ሁለቱንም ችሎታዎች ይመለከታል፡፡ አንደኛው ሥልጣን ማለት ነው፡፡ ይህን የመሰለ መሠረታዊ መብቶችና ነፃነቶች ላይ ዓይነተኛ ልዩነት የሚያመጣና ከባድ ግዴታ የሚያስከትል ሕግ የማውጣት ሥልጣን ባለሥልጣኑ ሊኖረው ይችላል ወይ? ሕግ አውጪው (ፓርላማው)ም እንዲህ ያለ ውክልና መስጠት አይችልም፡፡ ባለሥልጣኑም እንዲህ ያለ ሥልጣን ሊኖረው አይችልም፡፡ ሌላው ችሎታ ዕውቀቱ፣ ጥበቡ፣ ክህሎቱ ማለት ነው፡፡ ይህ ሲባል ባለሥልጣኑ መሥሪያ ቤት ውስጥ የተሰማሩ ሠራተኞች በተናጠልም ሆነ በጥቅል በሙያው የሠለጠኑና የተካኑ ላይሆኑ ይችላሉ ከማለት ማዕዘን አይደለም፡፡ እንዲያውም የመሥሪያ ቤቱ ሠራተኞች የሕግ ባለሙያዎች እሳት የላሱና ወደር የሌላቸው አገሪቱ ያፈራቻቸው ምርጦች ናቸው ቢባል እንኳን የችሎታው ጉዳይ አሁንም ይነሳል፡፡

የዚህ ምክንያት ሕግ የማውጣቱ ሥርዓት የሚጓዝበት መንገድና አሠራር ነው፡፡ እነሱ ከአንድ የብሮድካስቲንግ ባለሥልጣን ተግባርና ኃላፊነት አንፃር ብቻ ያዩታል፡፡ ሕግ የማውጣት ሥርዓቱ ግን ከዚህ የሰፋ ዕይታና ምጥቀት አለው፡፡

ከዚህ በላይ የሚገርመውና የሚደንቀው ባለሥልጣኑ ያወጣው ደንብ የሚለው ነው፡፡ አንድ የሬዲዮ ጣቢያ ለምሳሌ ፓርቲው ያቀረበው መልዕክት የትኛውንም የአገር ሕግ ‹‹የሚተላለፍ መሆኑን ለማመን በቂ ምክንያት›› ካለህ አላስተላልፍም በል የሚል መሆኑ ነው፡፡ ብሮድካስተሮችና አሳታሚዎች (ምንም እንኳን በዚህ ጉዳይ ላይ በዋነኛነት የሚመለከታቸው የመንግሥቶችን ቢሆንም) የመንግሥት የሥልጣን አካላት አይደሉም፡፡ እንዲህ ያለ ‹‹ሕግ የማስፈጸም›› ተግባር ደግሞ ለግለሰብ/ግለኛ ተቋም በተለይም ደግሞ የበላይ መንግሥታዊ ቁጥጥር ለሌለው ተቋም አይሰጥም፡፡ የፖለቲካ ድርጅቶች በሚያቀርቡት ሐሳብ ላይ ምንም ዓይነት ሳንሱር አይደረግም፡፡ የይዘቱን ሕጋዊነት የመጠበቅ ኃላፊነት የፓርቲዎቹ/የድርጅቶቹ ነው የሚለው የ1984 ዓ.ም. የመገናኛ ብዙኃን አጠቃቀም ሕግ በ2007 ዓ.ም. የፓርቲዎች የመገናኛ ብዙኃን አጠቃቀም መመርያና አፈጻጸም ላይ ከት ብሎ ሲስቅ የሚታየን በዚህ ሁሉ ምክንያት ነው፡፡

መመርያው አፈጻጸም ላይ የሚያስመዘግባቸው አካሄዶች ደግሞ ከመመርያው የውስጥ ባህርይ ጭምር የመነጩ ናቸው፡፡

ሚዲያዎች የፓርቲውን መልዕክት አናስተላልፍም የማለት ‹‹ግዴታቸውን›› ወይም ‹‹መብታቸውን›› ዋቢ አድርገው ዕርምጃ የወሰዱበት ጉዳይ ስለመኖሩ የምናውቀው የአደባባይ ምስጢር በሆኑት በሁለት የሚዲያ ተቋማት ደብዳቤዎች አማካይነት ነው፡፡ አንዱ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር መገናኛ ብዙኃን ኤጀንሲ ደብዳቤ ነው፡፡ ሌላው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን ነው፡፡ ሁለቱም ደብዳቤዎች የተጻፉት ለአንድ ፓርቲ ነው፡፡ ለአንድ ፓርቲ የተጻፉት እነዚህ ደብዳቤዎች የሚመለከቱት የፓርቲውን አንድ ዓይነት መልዕክት ስለመሆኑ ግን እርግጠኛ አይደለንም፡፡

ሁለቱ የሚዲያ ተቋማት እንዲሠራጭ የተጠየቁትን መልዕክት አናሠራጭም ማለት የቻሉበትን ግዳጃቸውን የተወጡበትና የሚመሳሰሉበት ምክንያት የምርጫ ጊዜ መግለጫው ውስጥ ጥቅም ላይ ለዋለው ዘፈን የባለመብቶች ፈቃድ አልቀረበም የሚል ነው፡፡ ሌላም የግል ሬዲዮ ጣቢያ በተመሳሳይ ምክንያት የመመርያውን አንቀጽ 3/5 ዋቢ አድርጐ አላስተላልፍም በማለት በዚህ ‹‹ሥልጣኑ/መብቱ›› መገልገሉን ሰምተናል፡፡

ከዚህም በተጨማሪ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የመገናኛ ብዙኃን ኤጀንሲ በተመሳሳይ ጉዳይ የ‹‹አላስተላልፍም ሥልጣኑን›› የተጠቀመው ወይም የተገለገለው ‹‹ሕዝብን ለአመጽና ለሁከት ሊያጋልጡ የሚችሉ ነገሮች›› እንዲሁም ‹‹ብሔር ብሔረሰብ የሚያጋጭ ወይም በሕዝቦች መካከል የእርስ በርስ ግጭት የሚያስነሳ አመጽና ጦርነት የሚቀሰቅስ›› ይዘትን ምክንያት በማድረግ ነው፡፡ እነዚህን ሁለቱን አንድ በአንድና በአጭሩ እንመልከት፡፡

የመጀመርያው የባቤትነት መብታቸው በሕግ የተጠበቁ የአዕምሮዓዊ ንብረቶች ጉዳይ ነው፡፡ ሁለተኛው የሚዲያ ውጤቶችን ይዘት ሕጋዊነት የመጠበቅ ግዴታ ነው፡፡

የኢትዮጵያ የቅጅና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ ከወጣ አሥር ዓመት ሆኖታል፡፡ አሁን በቅርቡ የተሻሻለው ደግሞ እስካሁን በአፈጻጸም የሚንገታገትበትንና ብቸኛው ‹‹ሙያ››ውና ሥራው አድርጐ ልቡ የወለቀበትን የካሴት/የሲዲና የሙዚቃ ጉዳይ በተመለከተ የአጠቃቀምና የክፍያ ሥርዓት ለመዘርጋት ነው፡፡ እንዲያም ሆኖ ግን ይህ ሕግ ከነሙሉ ክብሩና ማዕረጉ የሚያልመው ሥርዓት ያለው አሠራርና ተፈጻሚነት አሁንም ለአገሪቱ ባዳና እንግዳ ነው፡፡

በዚህ ምክንያት የሬዲዮና የቴሌቪዥን ጣቢያዎች ዋነኛ የአየር ላይ ሞገዳቸው ዘፈንና ሙዚቃ ሆኖ በዚህ ረገድ ወጪያቸው ከግለሰብ ሸማች የተለየ አይዳለም፡፡ እንዲያውም ለእነዚህ ተቋማት ቁሳቁሱ የሚቀርብላቸው በ‹‹ነፃ ኮፒ›› ስም ነው፡፡ ከዚያም በላይ በተገላቢጦሽና በታወቀ ምክንያት ይከፈልበታል የሚል ሀሜትም አለ፡፡

ራሱን የቻለ ኢንዱስትሪ እየሆነ የመጣው ማስታወቂያ የማስታወቂያ ወኪል፣ የማስታወቂያ አሠራጭና የማስታወቂያ አስነጋሪው መካከል ልዩነት ከፈጠረ በኋላም እንኳን ዘፈንን አሁንም ገና እንደ ነፃ ግብዓቱ እየተጠቀመ ነው፡፡

ለቴሌኮሙዩኒኬሽን አገልግሎት ሰጪ ድርጅቶች መዚቃን ለስልክ ግንኙነት የመሸጋገሪያና የጠብቁኝ ሚና እንዲጫወት ከማድረግ አልፎ ‹‹የቴሌፎን አገልግሎት‹› አካል ሆኖ የሚሸጥ ምርት ሆኖ ነበር፡፡

እነዚህ ሁሉ በአገር ተጨባጭ ሁኔታ ልክና መልክ መለወጥ ወዲያውም የቅጅ መብትን ማስፈጸም በሚያስችል ሁኔታ መሻሻል አለባቸው፡፡ ይህ ግን አገር ገና በውዝፍ የያዘው፣ በውዝፍ ያቆየው የቤት ሥራ ነወ፡፡ ሥራው እንዲህ ያለ ገና የአገር ቤት ውስጥ መላ ያልተበጀለት፣ ሥርዓት ያልተዘረጋለት፣ በቀጠሮ ያደረ ሆኖ ሳለ ድንገት  ምርጫ 2007 ውስጥ የሚፈጸም ተግባር አድርጐ የ‹‹ማወጅ›› ትርፍ ከትዝብት በላይ ነው፡፡

ማንም አሸነፈ ማንም፣ ዞሮ ዞሮ በመጨረሻ የምንፈልገው የራሱን የዴሞክራሲን በአሸናፊነት መውጣት ነው ብሎ ሕዝብ በየፊናው ‹‹ኃይሎጋው ሽቦ!›› እንዲል ‹‹ድሌ ማታ ነው ድሌ››ን እንዲዘፍን ከማበረታታት ይልቅ፣ የእነዚህን ዘፈኖች ባለቤቶች የተረጋገጠ የፈቃድ መግለጫ አቅርቡ ማለት ሱሪ በአንገት አውጡ ዓይነት ፍጹም የማይቻል ትዕዛዝና ጥያቄ ነው፡፡

እንዲህ ያለ ሕግ ለሌሎች የማስታወቂያ፣ የፊልም፣ የሬዲዮና የቴሌቪዥን ጉዳይ ሥራ ላይ መዋል የጀመረ ቢሆን እንኳን የምርጫው በዚህ መካከል መምጣት የተለየና ልዩ አበረታች አቀባበል እንዲያገኝ ማድረግ ነበረበት፡፡

‹‹ለምርጫ ቅስቀሳው ለማጀቢያነት ለተጠቀማችሁበት ሙዚቃ የባለመብቶች ፈቃድ ስለመኖሩ ማረጋገጫ አላመጣችሁም›› (ኢብኮ)፣ እንዲሁም ‹‹የአንድ ድምፃዊ ሙዚቃ ለማናቸውም ቅስቀሳ ሥራ ከመዋሉ በፊት የግለሰቡ (የድምፃዊ) ፈቃድ መገኘት አለበት…›› (አዲስ አበባ መገናኛ ብዙኃን) ማለት ደግሞ፣ የቅጅ መብትን ከማስከበር ውጪና ከእሱ የተለየ ሌላ ግዳጅና ተልዕኮ፣ ሌላ ጣጣና መከራ አለው፡፡ አንድን ለአጠቃላይ ጉዳይ ወይም ለተለየ ሁኔታ የተዘጋጀ ዘፈን፣ ለሆነ ፓርቲ ቅስቀሳ ፈቅደሃል ወይ ብሎ የቅጅ መብት ባለቤቱን መጠየቅ ከቅጅ መብት የተለየ የቅስቀሳውን ይዘት መርቀህለታል ወይ? ከእሱ ጐን ቆመሃል ወይ? ማለት ድረስ የሚሄድ ድፍረት ነው፡፡ ማስፈራራት ነው፡፡ እንኳን በኢትዮጵያ የትም አገር ቢሆን ምርጫ በሚስጥር ድምፅ አሰጣጥ ፈቃዱን በነፃነት የሚገልጽበት፣ የማንም ሰው መብት የሆነውም በዚህ ምክንያት ነው፡፡

ብሮድካስተሮች ለማጀቢያ ሙዚቃው የባለቤቱን ፈቃድ አምጡ ብለው የሚጠይቁትና የጠየቁት ይህንንም በጽሑፍ ያረጋገጡት የብሮድካስት ባለሥልጣን መመርያ እንዲህ የሚል ግልጽና ቃል በቃልም ይህን የሚያዝ ድንጋጌ ስላለው አይደለም፡፡ የፖለቲካ ፓርቲው ያቀረበው የምርጫ ነክ መልዕክት የምርጫ ሕጉን … ወይም ሌላ ማንኛቸውም ሕግ የሚተላለፍ መሆኑን ለማመን በቂ ምክንያት ካለህ እምቢ ማለት ትችላለህ ይላል፡፡ ኢትዮጵያ ብዙ ሕጐች አሏት፡፡ ከእነዚህ መካከል አንዱ የኮፒ ራይት ሕጉ ነው፡፡ ጉዳዩ የተነሳውና ልብ የተባለው በብሮድካስተሮች ልቦናም የተቀረፀው የመመርያው ማብራሪያ/ሥልጠና ሲሰጥ ነው፡፡ አንድ ሕግ ይህን ያህል የተንቦራቀቀ ሲሆን ሕግ መሆኑ ይቀራል የሚባለውም ለዚሁ ነው፡፡

ሁለተኛው ጉዳይ የሚዲያ ውጤቶችን ሕጋዊነት የመጠበቅ ግዴታ ነው፡፡ ሚዲያዎች የሚያሠራጩት ወይም የሚያትሙት ነገር በሕግ የሚያስጠይቅ ይዘት የሌለው መሆኑን የማረጋገጥ ግዴታ አለባቸው፡፡ ይህ እውነት ነው፡፡ ትክክልም ነው፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ የሚነሳው ነጥብ ሁለት ነው፡፡ አንዱ ሚዲያዎች ነፃ የአየር ጊዜ እንዲመድቡ የሕግ ግዴታ በመጣሉ ምክንያትና ወዲያውኑ የሚዲያው ኤዲቶርያል ኃላፊነትና ተጠያቂነት ቀሪ ይሆናል፡፡ በዚህ ጊዜ የመልዕክቱን ይዘት ሕጋዊነት የማረጋገጥ ኃላፊነት የፓርቲው ወይም የዕጩ ተወዳዳሪው ይሆናል፡፡ በብሮድካስት ሕጉ የሥርጭት ጊዜ የተሰጠው የፖለቲካ ድርጅት ወይም ዕጩ ተወዳዳሪ ለተሠራጨው ፕሮግራም ወይም መግለጫ ሕጋዊነት ኃላፊ ይሆናል ብሎ የሚደነግገውም ለዚሁ ነው፡፡

ሌላው ሁለተኛ ነጥብ አንድ ሚዲያ የሚዲያውን ውጤት ይዘት ሕጋዊነት የሚቆጣጠርበትና የሚያረጋግጥበት አሠራር ነው፡፡ ለምሳሌ የአዲስ አበባ አስተዳደር መገናኛ ኤጀንሲ ፓርቲው የጻፈውን ጠቅሶ ‹‹አገራችን ዛሬ በቀረው ዓለም የምትታወቀው በእርስ በርስ ጦርነት ባለቤትነቷ ነው›› ብላችኋል ብሎ ይህ ሐሳብ ተስተካክሎ እንዲቀርብ ያስታወቀው፣ ‹‹በምርጫ ሕጉና በሕገ መንግሥቱ መሠረት ሕዝብን ለአመጽና ለሁከት ሊያጋልጡ የሚችሉ ነገሮች ፍጹም የተከለከሉ፤›› ናቸው ብሎ ነው፡፡

ፓርቲው በምርጫ መልዕክቱ ውስጥ ‹‹ሕዝቧ የዘር፣ የሃይማኖት፣ የቋንቋና የባህል ልዩነቶችን ተቀብሎ ለበርካታ ዘመናት ተቻችሎ የኖረ ቢሆንም፣ ዛሬ ግን እርስ በርስ በጥርጣሬ እንዲተያይና አንድነት እንዲላላ እየተደረገ ነው፤›› ብላችኋል ያለውን ኤጀንሲው ጠቅሶ ይህ ደግሞ በመመርያው መሠረት፣ ‹‹ብሔር ብሔረሰብ የሚያጋጭ ወይም በሕዝቦች መካከል የእርስ በርስ ግጭት የሚያስነሳ አመጽና ጦርነት የሚቀሰቅስ መሆን እንደሌለበት ያስቀመጠውን ይጥሳል፤›› ብሎ እንዲስተካከል ጠየቀ፡፡

ማንኛውም ሚዲያ የሚያወጣው ወይም የሚያሠራጨው የፕሬስ ውጤት በሕግ የሚያስጠይቅ ይዘት የሌለው መሆኑን የማረጋገጥ ግዴታ አለበት፡፡ የአገር ሕግ ነው፡፡ እንዲህ ከሆነ ይህን ሕግ የማስፈጸም የሚዲያዎች ብቃት፣ ንቃትና የፍትሕ ህዋስ የሚያሳዝን ነው፡፡    

 ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እንገልጻለን፡፡

 

    

 

    

 

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

[ክቡር ሚኒስትሩ በመንግሥት የሚታወጁ ንቅናቄዎችን በተመለከተ ባለቤታቸው ለሚያነሱት ጥያቄ ምላሽ ለመስጠት እየሞከሩ ነው]

እኔ ምልህ? እ... ዛሬ ደግሞ ምን ልትይ ነው? ንቅናቄዎችን አላበዙባችሁም? የምን ንቅናቄ? በመንግሥት...

የመንግሥት የ2017 ዓ.ም በጀትና የሚነሱ ጥያቄዎች

የ2017 ዓመት የመንግሥት ረቂቅ በጀት ባለፈው ሳምንት መገባደጃ ለሚኒስትሮች...

ከፖለቲካ አባልነትና ከባንክ ድርሻ ነፃ የሆኑ ቦርድ ዳይሬክተሮችን ያካተተው ብሔራዊ ባንክ ያዘጋጃቸው ረቂቅ አዋጅና መመርያዎች

የኢትዮጵያ የብሔራዊ ባንክ የፋይናንስ ተቋማትን የተመለከቱት ድንጋጌዎችንና የባንክ ማቋቋሚያ...

የልምድ ልውውጥ!

እነሆ መንገድ ከቦሌ ሜክሲኮ። አንዱ እኮ ነው፣ ‹‹እንደ ሰሞኑ...