Tuesday, February 27, 2024
- Advertisment -
- Advertisment -

የውጭ ምንዛሪ አያያዝና አጠቃቀም ጤንነት ይመርመር!

የአንድ አገር ኢኮኖሚ አንፃራዊ ጤንነት ከሚለካባቸው በጣም ጠቃሚ ከሆኑ መለኪያዎች ውስጥ የውጭ ምንዛሪ የክምችት መጠንና አያያዝ አንዱ ነው፡፡ በተጨማሪም ይህንን ክምችት በሚፈለገው መጠን በውጤታማ መንገድ መጠቀምም ለኢኮኖሚው አንፃራዊ ጤንነት ይበጃል፡፡ የአገራችን የውጭ ምንዛሪ አያያዝና አጠቃቀም ለኢኮኖሚው መረጋጋት አመላካች በመሆኑ፣ ጠንካራ ቁጥጥርና ግምገማ ካልተካሄደበት ለብክነትና ለምዝበራ ይጋለጣል፡፡ በተለይ ከአገሪቱ ወደ ውጭ የሚወጣና ወደ አገሪቱ የሚገባው የውጭ ምንዛሪ አጥብቆ ጠያቂና ተመልካች ከሌለው ጥፋቱ የከፋ ይሆናል፡፡ ለዚህ ጉዳይ ጠቃሚ የሆኑ ዋና ዋና ጉዳዮችን መመልከት ተገቢ ነው፡፡

  1. የውጭ ምንዛሪ አቅርቦትና ፍላጎት አልተጣጣሙም

በአሁኑ ጊዜ የውጭ ምንዛሪ እጥረት አለ፡፡ አስመጪዎች ወረፋ እየጠበቁ የውጭ ምንዛሪ ከማግኘታቸው በተጨማሪ፣ በቆይታቸው ወቅት በሚያስገቡዋቸው ዕቃዎች ዋጋ ላይ በሚታይ ጭማሪ ምክንያት በገበያው ውስጥ ንረት ይፈጠራል፡፡ ለዚህም በአገሪቱ ውስጥ በርካታ ኩባንያዎች በመከፈታቸውና የተለያዩ ቢዝነሶች በመድራታቸው ምክንያት፣ አቅርቦትና ፍላጎት እየተጣጣሙ አይደለም፡፡ በመሆኑም ቅድሚያ በጣም መሠረታዊ ለሚባሉ ገቢ ዕቃዎች ትኩረት ተሰጥቷል፡፡ የውጭ ምንዛሪ አቅርቦት ከፍላጎት በማነሱ ሳቢያ ወደ ውጭ ለተለያዩ ጉዳዮች በሚጓዙ ግለሰቦች ላይ ሳይቀር ጫናው ይስተዋላል፡፡ በአስመጪነት የተሰማሩ ኩባንያዎችና ጥሬ ዕቃ የሚፈልጉ አምራቾችም ተቸግረዋል፡፡ አቅርቦትና ፍላጎቶችን ለማጣጣም የሚረዳ የአጭርና የረዥም ጊዜ መፍትሔ የግድ ይላል፡፡

  1. የውጭ ምንዛሪ ገቢ መመናመን

በዓለም አቀፍ ደረጃ በተለያዩ ገበያዎች ውስጥ በሚስተዋሉ ችግሮች ምክንያት ከኤክስፖርት የሚገኙ የውጭ ምንዛሪ ገቢዎች እየቀነሱ ነው፡፡ በተደጋጋሚ ከመንግሥት በሚወጡ ሪፖርቶች ዕቅድና አፈጻጸም አለመጣጣማቸው ታይቷል፡፡ አገሪቱ በተለይ ከግብርና ምርት የምታገኛቸው የውጭ ምንዛሪ ገቢዎች ሲያሽቆለቁሉና እንደ ቡና፣ የቅባት እህሎችና የመሳሰሉት በተገኙበት ዋጋ እንዲሸጡ ማሳሰቢያ ሲሰጥ፣ ጎን ለጎን ችግሩ የት ድረስ እንደሚጓዝ ማየት ጠቃሚ ነው፡፡ በዓለም ገበያ ውስጥ በሚታዩ ችግሮች ምክንያት ላኪዎች ለኪሳራ ለሚዳርጉዋቸው የኤክስፖርት ምርቶች ድጎማ ማድረግ ጭምር ሊታሰብበት ይገባል፡፡ በአገሪቱ የገቢ ንግድ መግዘፍ ምክንያት የሚገኘው ውስን የውጭ ምንዛሪ አላወላዳ ሲል ችግሮች ተባብሰው እንዳይቀጥሉ መላ መፈለግ ያስፈልጋል፡፡ የኤክስፖርት ምርቶችን ብዛትና መዳረሻዎችን በተመለከተ በወቅታዊ መረጃ ላይ የተመሠረተ እንቅስቃሴ ማድረግ የወቅቱ ጥያቄ ነው፡፡     

  1. ሕገወጥ የውጭ ምንዛሪ ፍልሰት

ሕገወጥ የውጭ ምንዛሪ ፍልሰት በተለያዩ መንገዶች የሚከሰት ሲሆን፣ በአገራችንም ይኼው ችግር ጎልቶ ይታያል፡፡ አገሪቱ በዓመት አሥር ቢሊዮን ዶላር የሚሆን የውጭ ምንዛሪ ከምታጣባቸው መንገዶች መካከል አንዱ፣ በውጭ ዜጎችና ኩባንያዎች አማካይነት የሚካሄደው ዝርፊያ ነው፡፡ እነዚህ ኃይሎች ጥቁር ገበያ እያስፋፉ ነው፡፡ የተለያዩ ሬስቶራንቶችን፣ ሆቴሎችንና የንግድ ተቋማትን የከፈቱ የውጭ ዜጎች በገፍ የሚያወጡት የውጭ ምንዛሪ መጠን ከማሻቀቡም በላይ ጥቁር ገበያውን እያደሩት ነው፡፡ እንዲሁም የገቢ ዕቃዎችን ከዋጋቸው በላይ እንደተገዙ በማስመሰል (Over Invoicing) አገር ውስጥ ያስገባሉ፡፡ ለምሳሌ 100 ዶላር የወጣበትን ምርት 500 ዶላር እንደወጣበት አድርገው የውጭ ምንዛሪ ያጋብሳሉ፡፡ ይህንን ዓይነቱን የውጭ ምንዛሪ ዝርፊያ በተለያዩ ዘዴዎች ይጠቀማሉ፡፡ ይህ ብርቱ ቁጥጥር ሊደረግበት የሚያስፈልገው ሕገወጥ ተግባር ነው፡፡ የኢኮኖሚውን ጤንነትም ያናጋል፡፡ በዚህ ዓይነቱ ተግባር ውስጥ ዜጎችም ተሳታፊ ናቸው፡፡ ልብ ያለው ልብ ይበል፡፡   

  1. የሐዋላ ኩባንያዎችና የጥቁር ገበያ መድራት

በአሁኑ ጊዜ በርካታ የገንዘብ አስተላላፊ (ሐዋላ) ኩባንያዎች በአገሪቱ ውስጥ በመሥራት ላይ ይገኛሉ፡፡ ነገር ግን እነዚህ ኩባንያዎች የሚያስከፍሉት የአገልግሎት ኮሚሽን እየጨመረ በመምጣቱ ምክንያት፣ በርካቶች ወደ ጥቁር ገበያው እንዲሳቡ ተደርገዋል፡፡ በተለይ በውጭ የሚገኙ ዜጎች የውጭ ምንዛሪውን በመደበኛው መንገድ ከመላክ ይልቅ፣ በግለሰቦች እጅ በመላክ ጥቁር ገበያውን አማራጭ አድርገውታል፡፡ በዚህም ምክንያት አገሪቱ ማግኘት የሚገባትን እያጣች ነው፡፡ እንደ አማራጭ የሚታዩት የሐዋላ ኩባንያዎች አሠራር እንዲሻሻል ካልተደረገ በስተቀር የአገሪቱ የውጭ ምንዛሪ የበለጠ ችግር ይገጥመዋል፡፡ ጥቁር ገበያው በተስፋፋ ቁጥር ደግሞ ሕገወጥነት የበለጠ ይስፋፋል፡፡ መፍትሔ ይፈለግ፡፡

  1. ጠንካራ ቁጥጥር ካልኖረ ችግሩ ይቀጥላል

የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ከበርካታ ተግባራቱ መካከል የውጭ ምንዛሪ አያያዝና አጠቃቀም ጤንነትን መጠበቅ ተጠቃሽ ነው፡፡ የአገሪቱ የውጭ ምንዛሪ ክምችት የአበዳሪ አገሮችንና የባንኮችን ቀልብ የሚስብ በመሆኑ፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ በማፈለገው ሁኔታ እንዲራመድ የማድረግ ኃላፊነትም አለበት፡፡ ክምችቱ ጤነኛ የሚሆነው አጠቃቀሙ ሕጋዊ መንገድን ሲከተል ብቻ ነው፡፡ የንግድ ባንኮች የውስጥ አሠራሮችን ጤናማነት ከመፈተሽና የዕርምት ዕርምጃ ከመውሰድ ጀምሮ የአጭርና የረጂም ጊዜ መፍትሔዎችን ጭምር ማየት ይኖርበታል፡፡ የአገሪቱ ንግድ ባንኮች ለአገሪቱ ጠቃሚ የሆኑ የማኑፋክቸሪንግና መሠረታዊ የፍጆታ ዕቃዎችን ከውጭ ለሚያስገቡ አስመጪዎች በአግባቡ የውጭ ምንዛሪ እንዲሰጡ ማገዝ አለበት፡፡ አገሪቱ ካላት ክምችት ላይ ሚዛናዊ በሆነ መንገድ የውጭ ምንዛሪ ባንኮቹ እንዲሰጡ በማድረግና በባንኮቹ መካከል የሚከናወነው ግብይት ጤናማነት ተጠብቆ እንዲካሄድ ማድረግ የአጭር ጊዜ መፍትሔ ነው፡፡ በተጨማሪም ላኪዎች በዓለም ገበያ ውስጥ የሚያጋጥማቸው የዋጋ ማሽቆልቆል ለኪሳራ እንዳይዳርጋቸው አለሁ ማለት አለበት፡፡ ሁሉም አሠራሮች ጤናማ ሆነው እንዲቀጥሉ በከፍተኛ ቁጥጥርና ክትትል መታገዝ ይገባዋል፡፡

በሌላ በኩል የረዥም ጊዜ ተግባሩ መሆን ያለበት የአገሪቱን ኤክስፖርት በማሳደግ፣ ከውጭ የሚገቡ ምርቶችን እዚሁ ማምረት ማስጀመር ነው፡፡ ይህ አገሪቱ የያዘችው ስትራቴጂካዊ ዕቅድ ቢሆንም፣ በጠንካራ አፈጻጸም ተግባራዊ ሊሆን ይገባል፡፡ ኤክስፖርት ተስፋፍቶ ከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ እየተገኘ እንዲሄድ ሲፈለግ የማኑፋክቸሪንግ ዘርፍ መጠናከር ይኖርበታል፡፡ ከውጭ የሚገቡ መሠረታዊ ሸቀጦች እዚሁ ሲመረቱ የውጭ ምንዛሪው ከብክነት ይድናል፡፡ ከሕገወጦችም ጥበቃ ይደረግለታል፡፡ በተለይ በገቢና በወጪ ንግድ መካከል የሚታዩ ክፍተቶች ለአገሪቱ የውጭ ምንዛሪ መመናመንና ዝርፊያ ዋነኛዎቹ ምክንያቶች ናቸው፡፡ የረዥም ጊዜ ዕቅዱ ተግባራዊነት ይጠበቃል፡፡

በአጠቃላይ በውጭ ምንዛሪ ክምችትና አጠቃቀም ላይ ተገቢው ጥበቃና ቁጥጥር ካልተደረገ ለአገሪቱ ኢኮኖሚ ጤንነት ችግር ነው የሚሆነው፡፡ ኢኮኖሚው ጤና ካጣ ስለዕድገቱ ማሰብ አይቻልም፡፡ የአገሪቱ የውጭ ምንዛሪ አጠቃቀም ጠንካራ ቁጥጥር ካልተደረገበት ኢኮኖሚውን ጤና አሳጥቶ መናጋት ያመጣል፡፡ ለዚህም ነው የውጭ ምንዛሪ አያያዝና አጠቃቀም ጤንነት ይመርመር የሚባለው፡፡ በጥብቅ ይታሰብበት!

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

- Advertisment -

ትኩስ ፅሁፎች

የመጣንበትና አብረን የምንዘልቅበት የጋራ እሴታችን ለመሆኑ ነጋሪ ያስፈልጋል ወይ?

በኑረዲን አብራር በአገራችን ለለውጥ የተደረጉ ትግሎች ከመብዛታቸው የተነሳ ሰላም የነበረበት...

አልባሌ ልሂቃንና ፖለቲከኞች

በበቀለ ሹሜ በ2016 ዓ.ም. ኅዳር ማክተሚያ ላይ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ...

አሜሪካ የኢትዮጵያ የባህር በር ጥያቄ ተገቢነት ቢኖረውም ከጎረቤት አገሮች ጋር በሚደረግ ንግግር መሆን አለበት አለች

መንግሥትን ከፋኖና ከኦነግ ሸኔ ጋር ለማነጋገር ፍላጎቷን ገልጻለች የኢትዮጵያ የባህር...

ሕወሓት በትግራይ ጦርነት ወቅት በፌዴራል መንግሥት ተይዘው ከነበሩት አባላቱ መካከል ሁለቱን አሰናበተ

በሕወሓት አባላት ላይ የዓቃቤ ሕግ ምስክር የነበሩት ወ/ሮ ኬሪያ...

የኤሌክትሪክ ኃይል ለታንዛኒያ ለመሸጥ የሚያስችል ስምምነት ለመፈጸም የመንግሥት ውሳኔ እየተጠበቀ ነው

የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል ለታንዛኒያ የኤሌክትሪክ ኃይል ሽያጭ ለማከናወን የሚያስችለውን...
spot_img

ተዛማጅ ፅሁፎች

ሰብዓዊ ቀውሶችን ማስቆም ተቀዳሚ ተግባር ይሁን!

በቅርቡ ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) ከአማራ ክልል የተለያዩ አካባቢዎች ተወክለው ከመጡ ሰዎች ጋር ያደረጉት ውይይት፣ በአማራ ክልልም ሆነ በሌሎች ሥፍራዎች የሚካሄዱ ግጭቶች ምን...

የበራሪው የኅብረተሰብአዊት ኢትዮጵያ ጀግና ጄኔራል ለገሠ ተፈራ ቅርሶችን የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተረከበ

በቀድሞው የኢትዮጵያ መንግሥት (1967-1983) ዘመን የኅብረተሰብአዊት ኢትዮጵያ ጀግና ሜዳይ የየካቲት 1966 1ኛ ደረጃ ኒሻን ተሸላሚ የነበሩ የአየር ኃይል ጀት አብራሪው የብርጋዴር ጄኔራል ለገሠ ተፈራ...

የዜጎች በነፃነት የመንቀሳቀስ መብት ዘላቂ መፍትሔ ይበጅለት!

ሰሞኑን በአዲስ አበባ የተካሄደው የአፍሪካ ኅብረት የመሪዎች ጉባዔ በተጠናቀቀ ማግሥት፣ መንግሥት ልዩ ትኩረት የሚሹ በርካታ ጉዳዮች እየጠበቁት ነው፡፡ ከእነዚህ በርካታ ጉዳዮች መካከል በዋናነት የሚጠቀሰው...