Monday, November 28, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    ኪንና ባህል‹‹ቱባውን ባህል ጠንቅቀው የሚያውቁ ከገጠር መጥተው ሊያሳዩን ይገባል›› የሸነን ጊቤ ባንድ...

    ‹‹ቱባውን ባህል ጠንቅቀው የሚያውቁ ከገጠር መጥተው ሊያሳዩን ይገባል›› የሸነን ጊቤ ባንድ ድምፃዊ መሐመድ ደሊል

    ቀን:

    ኦልኦፌ፣ ጐና፣ ገቱሜ፣ ቆማንቀባ፣ ጅጅግሳና ገቱሜ የጅማ ባህላዊ ውዝዋዜዎች ናቸው፡፡ በተለያዩ ክብረ በዓላት በተለያዩ የዕድሜ ክልል ባሉ የሚጨፈሩም ይገኙበታል፡፡

    ጅጅግሳ በወጣቶች ወደ ግራና ወደ ቀኝ ዘንበል በማለት ይጨፈራል፡፡ ብዙ ጊዜም ወጣቶች አዛውንቶች አብረው ሲጨፍሩ ወጣቶቹ አዛውንቶቹን ለማድከም ይጠቀሙታል፡፡ ጉልበት ስለሚጠይቅም በአዛውንቶች አይዘወተርም፡፡ ጐናም እንደዚሁ ጉልበት የሚጠይቅ ሲሆን፣ ከላይ እስከ ታች በመውረድ ቁጢጥ ብለው የሚጨፍሩት ነው፡፡ ገቱሜ፣ ኦልኦፌና ቆማንቀባ ብዙም ጉልበት አያስፈልገውም፡፡ ዕድሜአቸው በገፋ ሰዎችም ይዘወተራል፡፡

    ‹‹ገሩሌ›› የተሰኘው ሙዚቃ ከሌሎቹ በተለየ መልኩ በሰርግ ወቅት በልጃገረዷ ቤተሰቦች ቤት የሚዘፈን የሙዚቃ ዓይነት ነው፡፡ ሴቶች ብቻ የሚጨፍሩበት ሲሆን፣ ገበታ ይዘውና ክብ ሠርተው በዝግታ እየተዟዟሩ ይወዛወዛሉ፡፡ ገሩሌ ልጅቷ የምታገባበት ቦታም ተደርጐ ይወሰዳል፡፡

    ገሩሌ ልታገባ አንድ ሳምንት ሲቀራት ይዘፈናል፡፡ በዚህም ጊዜ አዶዬ (የአባት ጓደኛ) ቤቷ ስትገባ የሚያስፈልጋትን እንደ ቅቤ፣ እንጀራና ሌሎችም ነገሮች አቅም በፈቀደ አዘጋጅተው ያመጡላታል፡፡ ሳምንቱን ሙሉም ይዘፈናል፡፡ የሰርጉ ዕለት ጠዋት ደግሞ ‹‹ሲንቢሮ ያ! በሪ ሻሻ›› እያሉ ያዜማሉ፡፡ በፈረስ ላይ ተጭና ጉዞ ከጀመረች በኋላም ሌሎች ሙዚቃዎች ከነልዩ ውዝዋዜ ይቀርባሉ፡፡

    ዛሬ ላይ ከተወሰኑ የውዝዋዜ ዓይነቶች ውጪ በአካባቢው ነዋሪዎች ብዙም አይታወቁም፡፡ የጅማ ባህላዊ ሙዚቃ ተከፍቶ ዝብርቅርቅ ያሉና የማይታወቁ የጭፈራ ስልቶችን የሚቀላቅሉ የአካባቢውን ነዋሪዎች ማየት አይከብድም፡፡ ባህላዊ አለባበሱን የሚያውቁም ጥቂቶቹ ናቸው፡፡ ባህሉን ለትውልድ በማስተላለፉ ረገድ ኃላፊነቱን የወሰደው በዞኑ የሚገኝ ‹‹ሸነን ጊቤ›› የተሰኘ የባህል ሙዚቃ ቡድን ነው፡፡

    ሸነን ጊቤ አምስቱ የጅማ ቀደምት ነገሥታት የሚያመለክት ነው፡፡ ጉና፣ ጐማ፣ ጌራ፣ ሊሙና ጅማ በሸነን ጊቤ ይካተታሉ፡፡ እኚህ የአካባቢ ነገሥታት በጅማው ንጉሥ አባ ጂፋር ይተዳደሩ ነበር፡፡ በአንዳንድ ጉዳዮች ላይ ለመመካከርና ውሳኔ ለማሳለፍ ሲሹም ከጅማ ከተማ 50 ኪሎ ሜትር ያህል ርቃ ወደምትገኘው ‹‹ኦሞ ናዳ›› የተባለች ወረዳ ይጓዛሉ፡፡ ጉዳያቸውንም ከአንዲት የዛፍ ጥላ ሥር ተሰይመው ይቋጫሉ፡፡ አካባቢውም ሸነን ጊቤ ተብሎ ይጠራል፡፡

    የሙዚቃ ባንዱ ታሪካዊ ስያሜ ይዞ የተነሳ ቢሆንም ባህሉን በማሳየቱ ረገድ እንዳሰበው አልተሳካለትም፡፡ የተለያዩ ክብረ በዓላት ላይ ተገኝቶ ባህሉን ለማስተዋወቅ የሚያደርገው ጥረት በብዙ መንገዶች በአልባሳት በሙዚቃ መሣርያ፣ በፋይናንስ ችግር ሲገጥመው ኖሯል፡፡

    ባለፈው ወር በከተማው ፈረንጅ አራዳ በሚባለው አካባቢ በተዘጋጀው የኦሕዴድ 25ኛ ዓመት በዓልን ካደመቁት መካከል የባህል ሙዚቃ ባንዱ አንዱ ቢሆንም በአካባቢው የሚታወቁትን የተለያዩ የጭፈራ ስልቶችን በልዩ ልዩ አልባሳት ለማቅረብ አልታደለም፡፡ ያቀረባቸው ልዩ ልዩ ባህላዊ ሙዚቃዎች፣ የሙዚቃው ምት፣ ግጥምና ዜማው እንዲሁም ውዝዋዜው ቢለያዩም ተወዛዋዦቹ የለበሱት ተመሳሳይ ልብስ ነበር፡፡ ከሚታየው የአልባሳት ችግር በተጨማሪ ሌሎችም ችግሮች ባንዱን እያዳከሙት እንደሚገኙ ባልረደቦቹ ይናገራሉ፡፡   

    መሐመድ ደሊል በሸነን ጊቤ ባንድ ከምሥረታው ጀምሮ ድምፃዊ ነው፡፡ ኬሮግራፊም ያሠለጥን ነበር፡፡ ‹‹ሜሻማ›› የተሰኘው ታዋቂ የጅማ ሙዚቃ ሲሠራም ግጥሙን ደርሷል፡፡ አሥር ባህላዊ (የሕዝብ) ሙዚቃና አምስት የራሱን ሙዚቃ ሠርቷል፡፡ ካሴት ለማሳተምም በዝግጅት ላይ ነው፡፡ ደመወዙ አነስተኛ በመሆኑ የተለያዩ ድርጅቶችን ስፖንሰር በማጠያየቅ ላይ መሆኑን ይናገራል፡፡ ድምፃዊው መሐመድ በባንዱ ውስጥ ለ24 ዓመታት ቢያገለግልም ደሞዙ 570 ብር ነው፡፡ ‹‹ለሙያው ያለኝ ፍቅር እስካሁን አቆይቶኛል፤›› ይላል፡፡ አቶ መሐመድ ኑሮአቸውን ለመደጐም ተጓዳኝ ሥራዎችን እንደሚሠራ ሳይገልጽ አላለፈም፡፡

    ሙዚቃውን ሲሠራ አልፎ አልፎ ግጥምና ዜማን እንዲሁም በውዝዋዜ ላይ ማሻሻያ እንደሚያደርግ ይናገራል፡፡ እንደ እሱ ገለጻ፣ ብዙዎቹ የውዝዋዜ ሥራዎች ትክክለኛውን ወይም ቱባውን ባህል አያሳዩም፡፡ ብዙ ጊዜም ገቱሜና ጐና የተባሉትን የጭፈራ ስልቶች እንደሚሠራ ይገልጻሉ፡፡ በእነሱም ላይ የተወሰኑ ማሻሻያዎችን አድርጓል፡፡ ‹‹ሌሎቹን አንጠቀማቸውም የግድ ቱባውን ባህል ጠንቅቀው የሚያውቁ ከገጠር መጥተው ሊያሳዩን ይገባል፤›› በማለት ይናገራል፡፡

    አልፎ አልፎም ወንድ ለሴት የዘፈነውን፣ ሴት ለወንድ የዘፈነችውን፣ አልያም ደግሞ በወንዶች ብቻ ወይም በሴቶች ብቻ መዘፈን ያለባቸውን ሙዚቃዎች የወንዱን ሴት፣ የሴቱን ደግሞ ወንድ በትልልቅ መድረኮች ላይ ሲሠሩ እንደሚታይና ይህም ባህሉ መንገዱን እንዲስት እንደሚያደርገው ይገልጻል፡፡

    ‹‹ከተመሠረተ በኋላ ለ12 ዓመታት ያህል ብርቅዬ ባንድ ነበር፡፡ ስሙም ሲነሳ ታዋቂ ነበር፡፡ ጥሩ መሥራት የሚችሉ ባለሙያዎችም ነበሩ፤›› የምትለው የውብዳር ጌታቸው በሸነን ጊቤ ባንድ ተወዛዋዥ ናት፡፡ ከምሥረታው ጊዜ ጀምሮ አብራው ቆይታለች፡፡ የውብዳር እንደምትለው፣ ባንዱ ከዓመታት ወዲህ ተቆርቋሪ አጥቷል፡፡ ‹‹ቀድሞ የነበሩት የሙዚቃ መሣሪያዎቹን ለማሟላት ስፖንሰር ማፈላለግ ነበረብን፡፡ በልመና ነው ያሟላነው፡፡ የሚመለከታቸው አካላት ለባንዱ አስፈላጊውን ድጋፍ አያደርጉም፤›› ትላለች፡፡

    በአልባሳት ደረጃም እስከ ሰባት የሚደርሱ የጅማ ባህላዊ አልባሳት ነበሩት፡፡ ውዝዋዜዎቹም የሚቀርቡት በእነዚሁ አልባሳት ነበር፡፡ አሁን ብዙዎቹ አልቀው አንዱ ብቻ ቀርቷል፡፡ ‹‹እሱንም ስፖንሰር አፈላልገን የገዙልን ነበሩ፡፡ እሱም ቢሆን ጊዜውን ጨርሷል፡፡ የአብዛኞቻችን ልብስ እግሩና መቀመጫው ጋር ተቀዳዷል፤›› ትላለች፡፡

    የደመወዝ ማነስም እንደዚሁ ፈተና እንደሆነባት የምትናገረው የውብዳር፣ ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ኑሮዋን የምትደጉምበት ተጨማሪ ሥራ መሥራት ጀምራለች፡፡ በአንድ የመንግሥት መሥሪያ ቤት ውስጥ በአሽከርካሪነት ታገለግላለች፡፡ የተሻለ ገቢ ብታገኝበትም በሙዚቃው የምታገኘውን ያህል እርካታ አታገኝበትም፡፡ ለሥራው ተመጣጣኝ ገቢ ብታገኝ በሌላ ሥራ የመጠመዱ ፍላጐት የላትም፡፡ በየጊዜው የደመወዝ ጭማሪ እንደሚደረግላቸው ቃል ቢገባላቸውም ሳይተገበር ዓመታት አልፈዋል፡፡ ብዙዎቹም ተስፋ በመቁረጥ አማራጭ ሥራ ላይ ተሰማርተዋል፡፡ ታዳጊዎቹም ቢሆኑ የተሻለ ገቢ የሚያገኙበት የሙዚቃ ባንድ ውስጥ የመግባት አጋጣሚውን ቢያገኙ ዓይናቸውን አያሹም፡፡  

    አቶ መርጋ ተፈራ የሸነን ጊቤ ባንድ ኃላፊ ናቸው፡፡ እንደ እሳቸው ገለጻ፣ ባንዱ ሲቋቋም 25 አባላት ነበሩት፡፡ በወቅቱ የጅማ ከተማ ማዕከል የኪነት ባንድ የሚል ስያሜ ነበረው፡፡ ሸነን ጊቤ የሚለው ስያሜ የተሰጠውም በ1993 ዓ.ም. ነው፡፡ አብረውት የተቋቋሙ ብዙዎቹ ባንዶች ዛሬ ላይ ጠፍተዋል፡፡ ሸነን ጊቤ ሲመሠረት የነበሩ አብዛኞቹ አባላትም ወደ ሌሎች ባንዶች ተቀላቅለዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት አሥር የማይሞሉ መሥራቾች ቀርተዋል፡፡ አሁን ያሉት የባንዱ አባላትም 20 ይደርሳሉ፡፡ ኃላፊው ባንዱ በርካታ ችግሮች እንዳሉበት ያምናሉ፡፡ ‹‹መከራውን ችለን ነው የኖርነው፤›› ይላሉ፡፡ ብዙዎቹ መሥራች አባላት ባንዱን የለቀቁት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተዳከመ በመምጣቱና በሚከፍላቸው አነስተኛ ደመወዝ ኑሮአቸውን መግፋት ባለመቻላቸው ነው፡፡ አሁን ላይ ያሉት አብዛኞቹ የባንዱ አባላት አዳዲስ ወጣቶች ናቸው፡፡ ብዙዎቹም ለሥራው ባላቸው ፍቅር የሚሠሩ ሲሆን፣ ተገቢውን ጥቅም ማግኘት ያልቻሉ ናቸው፡፡ ባንዱ በዞኑ ብቸኛ በመሆኑ ቀላል የማይባል ኃላፊነት ተሸክሟል፡፡ በዞኑ በሚገኙ 18 ወረዳዎች ተዘዋውረው ባህሉን የማሳየት ግዴታም አለባቸው፡፡

    የደመወዝ እጥረትም ሌላው የባንዱ ራስ ምታት ነው፡፡ ባንዱ የሚከፍለው ከፍተኛ ደመወዝ 750 ብር ሲሆን፣ ዝቅተኛው 500 ብር ነው፡፡ በዚህ ገንዘብ ኑሮ መግፋት ከባድ እንደሆነ የሚናገሩት አቶ መርጋ፣ ብዙዎቹ የቤተሰብ ኃላፊዎች በመሆናቸው ከወር እስከ ወር ለመድረስ ይቸግራቸዋል፡፡ በመሆኑም ኑሮአቸውን ለመደገፍ ተጓዳኝ ሥራዎችን መሥራት ያዘወትራሉ፡፡ ይህ ደግሞ የባንዱን የመሥራት አቅም እየቀነሰ ሲሆን፣ በባህሉ ዕድገት ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ እንዳለው ይጠቁማሉ፡፡

    ‹‹ካሴት ያሳተምነው በ1994 ዓ.ም. ነበር፡፡ ከዚያ በኋላ ደግመን አላሳተምንም፡፡ የተወሰኑ ሥራዎቻችንን አሰባስበን ለማሳተም ከተዘጋጀን ዓመታት አልፈውናል፤›› ይላሉ፡፡ እንደ አቶ መርጋ ገለጻ፣ በአካባቢው ስፖንሰር ማግኘትም ሆነ በመንግሥት ዕርዳታ ካሴት ለማሳተም አስቸጋሪ ነው፡፡ ብዙ ውጣ ውረዶችም አሉት፡፡

    የሸነን ጊቤ የዕቃ ማከማቻ ክፍልን እንዳስተዋልነው፣ ብዙዎቹ የሙዚቃ መሣሪያዎች ከጥቅም ውጭ ሆነዋል፡፡ በጠባቧ ክፍል ውስጥ ላይ በላይ ተጭነው የተቀመጡት ጊታሮች፣ ድራምና የመሳሰሉት መሣሪያዎች ተሰባብረዋል፡፡ የጊታሮቹም ስትሪንግ ተበጣጥሰዋል፡፡ አቧራ የጠጣው ጠረጴዛ ላይ የተቀመጡት የባህል አልባሳትም እንዲሁ አቧራ ጠጥተዋል፡፡ የተቀደዱ ሲሆን ዳግመኛ ግልጋሎት ላይ መዋል የሚችሉ አይመስሉም፡፡

    ከፊት ለፊት በቆመው ቁም ሳጥን ውስጥም ከዓመታት በፊት በተለያዩ ጭፈራዎች ላይ የሚለበሱ የባህል አልባሳት ተቆልለዋል፡፡ በጌጣ ጌጦች ያሸበረቀ ጥቁር ሰደርያ፣ ዳርዳሩ ያጌጠ ሻሽና ሌሎችም የባህል አልባሳት ይገኛሉ፡፡ አልባሳቱን የድሮ የሸነን ጊቤ ጭፈራ የሚያሳይ የቪዲዮ ቅጂ ላይ ካልሆነ በአሁኑ ሥራዎቻቸው አይገኝም፡፡ እንደ አቶ መርጋ ገለጻ፣ አልባሳቱ ባንዱ ሲቋቋም የተገዙ ናቸው፡፡ ብዙዎቹም የአካባቢው ነገሥታት ሚስቶች የሚለብሷቸው ነበሩ፡፡ ከየትኛውም አልባሳት በተለየ መልኩ ባህሉን ይወክሉታል፡፡ ይሁን እንጂ ከበጀት ማጣት አንፃር ማሟላት አልተቻለም፡፡ በአሁን ሰዓት ጥቅም ላይ የሚውለው አንድ ዓይነት ነጭ የሐበሻ ቀሚስ ሲሆን፣ ወንዶቹም እንዲሁ ነጭ ልብስ ብቻ ለብሰው ያጅባሉ፡፡ ይህንን ለማስተካከል ከአባላት ደመወዝ 20 በመቶ በመቁረጥ ያረጁትን ለመተካት እንቅስቃሴዎች ተጀምሯል፡፡

    የሙዚቃ መሣሪያዎቹን በተመለከተ ከአባላቱ በተደረገ የ20 በመቶ መዋጮ ጊታሮችና ሌሎች መሣሪያዎችን መግዛት መቻሉን አቶ መርጋ ይናገራሉ፡፡

    spot_img
    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img

    ተዛማጅ ጽሑፎች
    ተዛማጅ

    በችግር የተተበተበው የሲሚንቶ አቅርቦት

    ሲሚንቶን እንደ ግብዓት ተጠቅሞ ቤት ማደስ፣ መገንባት፣ የመቃብር ሐውልት...

    ‹‹የናይል ዓባይ መንፈስ›› በሜልቦርን

    አውስትራሊያ ስሟ ሲነሳ ቀድሞ የሚመጣው በተለይ በቀደመው ዘመን የባህር...

    ‹‹ልብሴን ለእህቴ››

    ለሰው ልጅ መኖር መሠረታዊ ፍላጎት ተብለው ከተዘረዘሩት ውስጥ ልብስ...

    የአዲስ አበባ ትምህርት ቤቶች የምርመራ ውጤት እስከምን?

    በፍቅር አበበ የትምህርት ጥራትን፣ ውጤታማነትንና ሥነ ምግባርን ማረጋገጥ ዓላማ አድርጎ...