Sunday, January 29, 2023

ግብፅና ሶማሊያ – የማያባሩ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ሥጋቶች

- Advertisement -spot_img

በብዛት የተነበቡ

በኦሮሚያ የተለያዩ አካባቢዎች ከሁለት ዓመት በፊት የተቀሰቀሰው ተቃውሞ፣ እንዲሁም በአማራ ክልል ጎንደርና ጎጃም የዛሬ ዓመት አካባቢ የተቀጣጠሉት ተቃውሞዎች በኢሕአዴግ ለሚመራው መንግሥት የራስ ምታት ሆነው እስከ 2009 ዓ.ም. የመጀመሪያ ወር ድረስ ዘልቀዋል፡፡

የበርካታ መቶዎችን ሕይወት የቀጠፈውና የመንግሥት፣ የአገር ውስጥና የውጭ ባለሀብቶች ንብረቶችን ያወደመው የአገር ውስጡ ግጭት አዘል ተቃውሞ ከመስከረም 28 ቀን 2009 ዓ.ም. ተጀምሮ ተግባራዊ በተደረገው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አንፃራዊ መረጋጋትን አሳይቷል፡፡

ይህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ቢያንስ ባለፉት 25 ዓመታት የኢሕአዴግ መንግሥት ቆይታ ጊዜ ውስጥ በይፋዊ መንገድ ለመጀመሪያ ጊዜ የተጣለ ነው፡፡ ከሕገ መንግሥቱ አራት አንቀጾች ውጪ ሌሎች ዴሞክራሲያዊና ሰብዓዊ መብቶችን የሚገድብ ነው፡፡

አዋጁ መተግበር ከጀመረበት ከመስከረም 28 ቀን 2009 ዓ.ም. አንስቶ እስካሁን ባለው ጊዜ ቢያንስ በአገሪቱ ውስጥ ሰፍኖ የነበረውን አስፈሪ የፖለቲካ ቀውስና የመበታተን ሥጋት ማስተንፈስ የቻለ ስለመሆኑ የብዙዎች እምነት ነው፡፡

በመንግሥት የተደረገው ግምገማም ይህንኑ የሚያረጋግጥ ይመስላል፡፡ ‹‹በተለያዩ የአገሪቱ አካባቢዎች ሲከሰቱ የነበሩትን ሁከትና የአደባባይ ተቃውሞዎች መቆጣጠር ተችሏል፡፡ በመሆኑም የአገሪቱ ሕዝቦች ከአደጋና ጥቃት ሥጋቶች ተላቀው ወደ ቀድሞ የተረጋጋ ሕይወት እንዲመለሱ የሚያስችል መረጋጋትን መፍጠር ችለናል፤›› ሲሉ የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽሕፈት ቤት ሚኒስትሩ አቶ ጌታቸው ረዳ ረቡዕ ጥቅምት 16 ቀን 2009 ዓ.ም. የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መጣል ስላስገኘው ፋይዳ ለአገር ውስጥና ለውጭ ጋዜጠኞች ተናግረዋል፡፡

በመንግሥት የደኅንነት መረጃዎችና ግምገማ መሠረት በአገር ውስጥ ከተከሰተው ግጭት አዘል ተቃውሞ ጀርባ የግብፅ መንግሥት ተቋማት ድጋፍ እንዳለ በይፋ ተገልጿል፡፡

የግብፅ መንግሥት በኢትዮጵያ የተከሰተውን ተቃውሞ በማቀጣጠል ኢትዮጵያን የመበታተን አጀንዳ ይዞ እየተንቀሳቀሰ መሆኑን ኢትዮጵያ ባትወነጅልም፣ በግብፅ የሚገኙ አንዳንድ ተቋማት ከኢትዮጵያ ውጪ የሚገኙ ተቃዋሚ የኢትዮጵያ ዳያስፖራዎችን በገንዘብ በመደገፍና ሥልጠና በመስጠት ተሳትፎ እያደረጉ እንደሆነ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ ቀደም ብለው በሰጡት መግለጫ ይፋ አድርገዋል፡፡ መስከረም 30 ቀን 2009 ዓ.ም. የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትንና የፌዴሬሽን ምክር ቤትን የጋራ ጉባዔ በንግግር የከፈቱት የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ዶ/ር ሙላቱ ተሾመ፣ የግብፅ ተቋማት በኢትዮጵያ በተከሰተው ሁከትና ተቃውሞ ውስጥ እጃቸው እንዳለ በድጋሚ በይፋ ተናግረዋል፡፡

የግብፅ እንቅስቃሴ ከኢትዮጵያ ውጪ

የዓባይ ወንዝ ኢትዮጵያን ከግብፅ ጋር ያስተሳሰረ እምብርት እንደሆነ ቢነገርለትም፣ ከትብብር ይልቅ ጥርጣሬና አለመተማመን የሁለቱ አገሮች ታሪካዊ ግንኙነት መግለጫ እንደሆነ ይታወቃል፡፡

ግብፅ የዓባይን ውኃ በብቸኝነትና በበላይነት ለዘመናት ስትጠቀም ብትቆይም፣ የኢትዮጵያ ሕዝብና መንግሥት ከአምስት ዓመታት በፊት በዓባይ ወንዝ ላይ የጀመሩት የኃይል ማመንጫ ግድብ ለዘመናት የኖረውን ኢፍትሐዊ የውኃ አጠቃቀምና የግብፅ የበላይነትን ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ የሚያስቀር እንደሆነ ይታመናል፡፡

የግብፅ መንግሥት ከኢትዮጵያና ከሱዳን መንግሥታት ጋር በሚያደርገው ይፋዊ ግንኙነት ኢትዮጵያ በጀመረችው ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ግንባታ ላይ ተቃውሞ እንደሌለው ከመግለጽ በተጨማሪ፣ ከግድቡ ውኃ አያያዝና አለቃቅ ጋር ተያይዞ በትብብር ጥናት ለማካሄድና ተፅዕኖዎችን ለመቀነስ ከኢትዮጵያና ከሱዳን ጋር ስምምነት አድርጓል፡፡

ይህ ቢሆንም ግብፅ የተረጋጋችና በኢኮኖሚያዊ አቅሟ እየጠነከረች በፖለቲካዊ ተፅዕኖዋ እየጐላች ወደፊት የምትጓዝ ኢትዮጵያን እንደማትፈልግ የሁለቱ አገሮችን ፖለቲካዊ ግንኙነት የሚከታተሉ የኃይድሮ ፖለቲካ ተንታኞች ይናገራሉ፡፡ ኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ተፅዕኖ የመፍጠር አቅሟ መፈርጠም፣ ኢኮኖሚያዊ አቅም ማጠናከርና በዓባይ ወንዝ ላይ በራሷ አቅም ብቻ የውኃውን ፍሰት ለመቆጣጠር መቃረቧ በግብፅ በኩል እንደ ህልውና ሥጋት የሚቆጠር መሆኑን ያስረዳሉ፡፡

ግብፅ የታላቁ ህዳሴ ግድብ ግንባታን ማስቆም በማትችልበት ደረጃ ላይ የደረሰች ብትሆንም፣ ሁሉንም አማራጮች ከመጠቀም ወደኋላ እንደማትልም ያስረዳሉ፡፡ በኢትዮጵያ መንግሥት ጋባዥነት ግድቡ በግብፅ ላይ የሚፈጥረው ጉልህ ተፅዕኖ እንደማይኖር ለማረጋገጥ በተጀመረው የቴክኒክ ጥናት ላይ በኦፊሴላዊ መንገድ እየተሳተፈች፣ በሌላ በኩል ደግሞ በኢትዮጵያ የተከሰተውን ወቅታዊ የፖለቲካ ቀውስ እንደ አማራጭ በሌላ እጇ እንደምትጠቀምበት የኢንተለጀንስ ማስረጃዎች ባይኖሩም፣ ከታሪካዊ ግንኙነታቸው መገመት የሚቻል እንደሆነ ባለሙያዎቹ ያስረዳሉ፡፡

የኢትዮጵያ መንግሥት በምሥራቅ አፍሪካ ፖለቲካ ሁነቶች ላይ ያለውን የአድራጊና ፈጣሪነት ሚና የማኮላሸት እንቅስቃሴ ደግሞ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በግብፅ በኩል የተያዘ ሥልት እንደሆነ ጠቁመዋል፡፡ ለዚህም እንደ ማስረጃ ከሚጠቀሱት እንቅስቃሴዎች መካከል በአዲስ አበባ የግብፅ አምባሳደር በነበሩት አምባሳደር ሞሐመድ እድሪስ የሚመራ የግብፅ መንግሥት የዲፕሎማቶች ቡድን በሶማሊያ ሞቃዲሾ፣ በሶማሌላንድ (ሐርጌሳ)፣ እንዲሁም ከደቡብ ሱዳን መንግሥታት ጋር በቀጣናው የፖለቲካ እንቅስቃሴ ዙሪያ ግብፅ ሚና እንዲኖራት ያደረጉትን ውይይት ይጠቅሳሉ፡፡

የግብፅ ልዑክ በሞቃዲሾና በሐርጌሳ በነበረው ቆይታ የሁለቱ አገሮች መንግሥታት ወታደራዊ ቤዝ እንዲሰጡት የጠየቀ ቢሆንም ሁለቱም መንግሥታት የግብፅን ፍላጎት በይፋ እንደነፈጉ ያስረዳሉ፡፡ ይህ ማለት ግን ምንም የተስማሙበት ነገር የለም ለማለት እንደማያስደፍር ይጠቅሳሉ፡፡ በመሆኑም የኢትዮጵያ መንግሥት በአገር ውስጥ ከገጠመው አስፈሪ የፖለቲካ ቀውስ ባላነሰ ትኩረት ሊከታተለው እንደሚገባ ያሳስባሉ፡፡

የተለያዩ የውጭ ዘገባዎች የግብፅ መንግሥት ወደ ሶማሊያ የሚያሰርጋቸው ቡድኖች በሶማሊያ የኢትዮጵያን፣ እንዲሁም የአፍሪካ ኅብረት የሶማሊያ ሰላም አስከባሪ ኃይል ተልዕኮን የማጨናገፍ ሙከራ ላይ ስለመሆናቸው ከሰሞኑ እየጠቆሙ ናቸው፡፡ ባለፈው ረቡዕ ጥቅምት 16 ቀን 2009 ዓ.ም. በኢትዮጵያ ወቅታዊ ሁኔታዎች ላይ መግለጫ የሰጡት አቶ ጌታቸው ረዳ፣ ከቱርክ የዜና ተቋም ግብፅ በሶማሊያ እያሰረገች ስላለው ቡድንና በአካባቢው እያሳየች ስላለው የፖለቲካ ፍላጎት የተመለከተ ጥያቄ ቀርቦላቸው ነበር፡፡

አቶ ጌታቸው በሰጡት ምላሽም፣ ‹‹የግብፅ መንግሥት ኢትዮጵያን ለመበጥበጥ በሶማሊያ በኩል እጁን እያሰረገ ስለመሆኑ ኦፊሴላዊ መረጃ የኢትዮጵያ መንግሥት የለውም፡፡ ነገር ግን በትኩረት የምንከታተለው ይሆናል፤›› ብለዋል፡፡

በማከልም በሌላኛው የዓባይ ጫፍ ያለው መንግሥት ኢትዮጵያን ለማተራመስ ፀረ ሰላም ኃይሎችን መደገፍና ማሰማራት ዘመናትን ያስቆጠረ ልማዱ እንደሆነ ተናግረዋል፡፡

ይሁን እንጂ በሥልጣን ላይ ያሉት የግብፅ ፕሬዚዳንት አብዱልፈታህ አልሲሲ ከኢትዮጵያ እንዲሁም ከአፍሪካ መንግሥታት ጋር አዎንታዊ ግንኙነት ለመፍጠር ጥረት እያደረጉ በመሆኑ፣ ዘመናትን ያስቆጠረው የግብፅ መጥፎ ልማድ ይቀየራል የሚል ተስፋ በኢትዮጵያ መንግሥት መኖሩን ጠቁመዋል፡፡

በማከልም፣ ‹‹በፕሬዚዳንት አልሲሲ ላይ ተስፋ እናደርጋለን እንጂ በተስፋ ብቻ እጃችንን አጣጥፈን አንቀመጠም፤›› ያሉት ሚኒስትሩ፣ ‹‹የግብፅ አተራማሽ እጅ በሶማሊያ ስለመኖሩ እርግጠኛ መሆን ከቻልን አስፈላጊውን ዕርምጃ እንወስዳለን፤›› ብለዋል፡፡

የኢትዮጵያ መንግሥት በምሥራቅ አፍሪካ ቀጣና ሰላምና መረጋጋትን በተመለከተ አዎንታዊ የፖለቲካ ተሰሚነትን እንዲያገኝ ካስቻሉ ዓብይ ጉዳዮች መካከል፣ ደም ሲያፋስስ ለቆየው የማዕከላዊ ሱዳን መንግሥትና የደቡብ ሱዳን የፖለቲካ ተቀናቃኞች የፖለቲካ ተቃርኖ አስከትሎት ለነበረው ቀውስ መርገብ የተጫወተው ቁልፍ ሚና ተጠቃሽ ነው፡፡

በቀድሞው የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር አደራዳሪነት ለዓመታት ሲንከባለል የነበረው የፖለቲካ ቀውስ ደቡብ ሱዳንን አዋልዶ ራሷን የቻለች ሉዓላዊ አገር እንድትሆን አድርጓታል፡፡ ደቡብ ሱዳን ከሱዳን ሪፐብሊክ ራሷን የመገንጠል ጥያቄ ጋር የተያያዘው ግጭትና የፖለቲካ ቀውስ በሰላም እንዲፈታ ሁለቱም ወገኖች በአደራዳሪነት በመረጧት ኢትዮጵያ፣ በአፍሪካ ኅብረትና በቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊና በቀድሞው የደቡብ አፍሪካ ፕሬዚዳንት ታቦ ምቤኪ ጥረት ውጤት እንዳገኘ ይታወቃል፡፡

‹‹ዕጣ ፈንታችሁ አብሮ መዋኘት አልያም ተያይዞ መስጠም ነው፤›› በሚለው መርህ አዘል ንግግራቸው የሚታወሱት አቶ መለስ ዜናዊ፣ በሁለቱም የሱዳን ተቀናቃኝ ወገኖች በኩል ተሰሚነትን እንዳገኙና በዚሁ መርህም መለያየትን መርጠው በሰላማዊ መንገድ መተግበራቸው ገሃድ ነው፡፡

ደቡብ ሱዳን ተገንጥላ እንደ አገር ከቆመች በኋላም ከሱዳን ሪፐብሊክ በምትዋሰንበት ያልተካለለ ድንበር ዙሪያ ያልተመለሱ ጥያቄዎች በሰላማዊ መንገድ መፍትሔ እስኪያገኙ ድረስ፣ በሁለቱም መንግሥታት ጥያቄ በድንበሩ ላይ የኢትዮጵያ መንግሥት ሰላም አስከባሪ ጦር እስከ ዛሬ ድረስ እንደሚገኝ ይታወቃል፡፡ ደቡብ ሱዳን ከተገነጠለችና እንደ አገር ከቆመች በኋላ ተረጋግታ መቀጠል የቻለችው ለሁለት ዓመታት ብቻ ነው፡፡ ከሁለት ዓመታት ጉዞ በኋላ በሥልጣን ላይ ባሉት የደቡብ ሱዳን መንግሥት ኃላፊዎች መካከል የተፈጠረው ፖለቲካዊ ተቃርኖ ላለፉት አራት ዓመታት አገሪቷ በእርስ በርስ ጦርነት እየታመሰች ትገኛለች፡፡ ይህንን ቀውስ ለመፍታት የአቶ መለስ ዜናዊን ሕልፈት ተከትሎ ሥልጣን የተረከቡት ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝና መንግሥታቸው ከፍተኛ ጥረት ውስጥ እንደሚገኙ ይታወቃል፡፡

የምሥራቅ አፍሪካ የልማት በይነ መንግሥታት ድርጅት (ኢጋድ) የቀጣናውን ፖለቲካዊ ቀውስ በራሱ ለመፍታት ባቀረበው ሐሳብ መሠረት፣ የአፍሪካ ኅብረት ለደቡብ ሱዳን ቀውስ እልባት ለመስጠት እየጣረ የሚገኘው ቡድን በኢትዮጵያ ሊቀ መንበርነት እየተመራ ሲሆን፣ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተመድ) የፀጥታው ምክር ቤት፣ እንዲሁም በአውሮፓ ኅብረትና በአሜሪካ ዕውቅና እንዳገኘ መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡

ይሁን እንጂ የምሥራቅ አፍሪካ መንግሥታት በኢጋድ ውስጥ ሆነው እያደረጉት የሚገኘው ጥረት እስካሁን ለደቡብ ሱዳን ቀውስ መፍትሔ አላመጣም፡፡ ከእነዚሁ አገሮች የተውጣጣ ሰላም አስከባሪ ኃይል በደቡብ ሱዳን ዜጎች ላይ እየደረሰ ያለውን መከራና ስደት መታደግ አለመቻሉ ገሀድ የወጣ እውነት ሆኗል፡፡ ለዚህ ስኬት አልባ ጉዞ የኢጋድ አባል አገሮች በተለይም ኡጋንዳ በደቡብ ሱዳን ላይ ያላት የግል ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጥቅም የችግሩ ምንጭ እንደሆነ፣ ኢንተርናሽናል ክራይሲስ ግሩፕ የተባለው ዓለም አቀፍ የሰላምና የደኅንነት ተቋም ትንተና ይጠቁማል፡፡

በደቡብ ሱዳን የንፁኃንን መከራና ስደት ቢያንስ መግታት እንዲቻል በኢጋድ አባል አገሮች የተሰማራው ሰላም አስከባሪ ኃይል ውጤታማ እንዲሆን ተዋጊ ኃይል ሊኖረው እንደሚገባ በኢትዮጵያ በኩል የቀረበው ሐሳብ፣ በአሁኑ ወቅት በአፍሪካ ኅብረት እንዲሁም በጉዳዩ ተባባሪ በሆኑት የተመድ የፀጥታ ምክር ቤት፣ በአውሮፓ ኅብረትና በአሜሪካ ተቀባይነት እንዳገኘ ተዘግቧል፡፡

በዚህ ውሳኔ መሠረትም ከኢትዮጵያ፣ ከኬንያና ከሩዋንዳ ብቻ የተውጣጣ ተዋጊ ኃይል በደቡብ ሱዳን እንዲሠማራ ውሳኔ ተላልፏል፡፡ ኡጋንዳን ያገለለው ይህ ውሳኔ ከተወሰነ ወራት ቢያልፉም እስካሁን ተግባራዊ አልሆነም፡፡

ለዚህ ምክንያቱ በኡጋንዳ በኩል የቀረበው ጠንካራ ተቃውሞ እንደሆነ የሚያሳዩ ዘገባዎች እየወጡ ይገኛሉ፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ የግብፅ መንግሥት ፍላጎት ባልተለመደ ሁኔታ እየተንፀባረቀ ይገኛል፡፡

የግብፅ መንግሥት ከፍተኛ ባለሥልጣናት ደቡብ ሱዳን በመገኘት ከአገሪቱ ፕሬዚዳንት ሳልቫ ኪር ጋር መነጋገራቸውንና የውይይቱ አጀንዳም የግብፅ ጦር በሰላም አስከባሪነት በደቡብ ሱዳን እንዲሠማራ ስለመሆኑ መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ ከዚህ ባለፈም የግብፅ መንግሥት ከሰሞኑ የደቡብ ሱዳንን ግጭት ለመቆጣጠር የሰላም አስከባሪ ጦር የመላክ ፍላጎት እንዳለው የሚገልጽ ይፋዊ ጥያቄ ለአፍሪካ ኅብረት ማቅረቡ ተገልጿል፡፡

ይህ የግብፅ ፍላጎት ለኢትዮጵያ ሥጋትን የሚጭር እንደሆነ ባለሙያዎች ይገምታሉ፡፡ ምክንያቱ ደግሞ ኢትዮጵያ የህዳሴውን ግድብ ከምትገነባበት ቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልል የተሻለ አካባቢያዊ ቅርበት ያላት ደቡብ ሱዳን መሆኗን ይጠቅሳሉ፡፡ በመሆኑም የግብፅ መንግሥት በግድቡ ላይ ወታደራዊ ጥቃት ለማድረስ ቀደም ሲል የተገለጸ ፍላጎቱን እውን ማድረግ የሚያስችለው በመሆኑ ነው፡፡

ጉዳዩን በተመለከተ የተጠየቁት አቶ ጌታቸው፣ ግብፅ እንደ ማንኛውም አገር መንግሥት ለደቡብ ሱዳን ቀውስ የመፍትሔ አካል ለመሆን ያላትን ፍላጎት ኢትዮጵያ በሥጋት ላይ ተመሥርታ የማደናቀፍ ጥረት ውስጥ እንደማትገባ ተናግረዋል፡፡

‹‹የግብፅ መንግሥት በማንኛውም ሁኔታና በማንኛውም ቦታ ኃላፊነት የተሞላበት ተግባር በትክክለኛው አግባብ ይፈጽማል ብለን እናምናለን፡፡ ይህ እምነታችን ግን በተስፋ ላይ ብቻ የተመሠረተ ነው፡፡ ተስፋ ይዘን የሚሆነውን ብቻ አንጠብቅም፤›› ያሉት አቶ ጌታቸው፣ ‹‹ግብፅም ሆነች ሌላ መንግሥት በኢትዮጵያ ላይ አሻጥር ለመፈጸም መስመር የሚያልፍ ከሆነ የምናደርገውን በጊዜው እንወስናለን፤›› ብለዋል፡፡

ያልተጠናቀቀው የቤት ሥራ በሶማሊያ

ለ16 ዓመታት መንግሥት አልባ ሆና የአፍሪካ ቀንድ ሥጋት ከዚህ አልፎም የዓለም የሽብር ተግባር መጠንሰሻ የሆነችው የኢትዮጵያ ጎረቤትና ከባህላዊ መስተጋብር የዘለለ የደም ቁርኝት ያላት ሶማሊያን ከፖለቲካዊ ቀውስ በማውጣት የኢትዮጵያን ሥጋት ለማስወገድ፣ እ.ኤ.አ. በ2006 ኢትዮጵያ ጦሯን ወደ ሶማሊያ ማስገባቷ ይታወሳል፡፡ በወቅቱ ኢትዮጵያን ሥጋት ውስጥ የከተተው የሶማሊያ እስላማዊ ፍርድ ቤቶች ኅብረት ተደራጅቶ ሶማሊያን በእስላማዊ የመንግሥት ሥርዓት ለማስተዳደር ተጠናክሮ መስፋፋቱ አይዘነጋም፡፡ በዚህ የእስላማዊ ፍርድ ቤቶች ኅብረት ውስጥ በመሪነት የተሰበሰቡት የአገሪቱ ዜጎች የተደበቀ ማንነት ዓለም አቀፍ አሸባሪ ከሆነው አልቃይዳ ጋር ጥብቅ ትስስር እንዳለው መታወቁ፣ ለኢትዮጵያ መንግሥት ወታደራዊ ጣልቃ ገብነት መነሻ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡

ይህንን የእስላማዊ ፍርድ ቤቶች ኅብረት ስብስብ በወታደራዊ ጥቃት የበታተነው የኢትዮጵያ ጦር ተልዕኮውን ካጠናቀቀ በኋላ እ.ኤ.አ. በ2009 ሶማሊያን ለቆ መውጣቱ ይታወሳል፡፡ የተበታተነው የእስላማዊ ኅብረት ስብስብ ዋነኛ አመራሮች በኤርትራና በሌሎች የመካከለኛው ምሥራቅ አገሮች መደበቂያቸውን ማድረጋቸውም አይዘነጋም፡፡

ይህንን ተከትሎ በሌላ አደረጃጀት ተመሳሳይ ዓላማና ቁርኝት ከአልቃይዳ ጋር የፈጠረው የሶማሊያ ወጣቶች ፖለቲካዊ ድርጅት አልሸባብ በአገሪቱ መስፋፋት መጀመሩን ተከትሎ፣ ኢትዮጵያ ከአራት ወራት በኋላ ዳግም ወደ ሶማሊያ እ.ኤ.አ. በ2009 ጦሯን ለማስገባት ተገዳለች፡፡

ለኢትዮጵያ መንግሥት የአልሸባብን ስብስብ ከማዳከም ዋና ተልዕኮው ጐን ለጐን በአገሪቱ የሽግግር መንግሥት ማቋቋም ሌላው ዓላማ ነበር፡፡ ሁለቱም ተልዕኮዎች በተወሰነ ደረጃ በወቅቱ የተሳኩ ቢሆንም፣ አልሸባብ ሥልቱን ቀይሶ በሽምቅ ጥቃቶች የሽግግር መንግሥቱን ማዳከሙን ዘገባዎች ያመለክታሉ፡፡

የሶማሊያ ጉዳይ ዓለም አቀፋዊ ኃላፊነትን የሚጠይቅ ቢሆንም ኢትዮጵያ አልፎ አልፎ ከአሜሪካና ከአውሮፓውያን ኃያላን ከምታገኘው ድጋፍ ውጪ ሙሉ ኃላፊነቱን እንድትሸከም መገደዷ፣ ስትራቴጂያዊ የፖለቲካ ውሳኔ ውስጥ እንድትገባ አድርጓታል፡፡ ይኸውም በኢትዮጵያ ሕዝብና መንግሥት ላይ የተጋረጡ ሥጋቶችን ብቻ ማስወገድ የትኩረት አቅጣጫዋ በማድረግ እ.ኤ.አ. በ2010 ጦሯን ከሶማሊያ በማስወጣት ወደ ድንበሯና በድንበሯ አቅራቢያ በሚገኙ የሶማሊያ ከተሞች አስፍራለች፡፡ ስትራቴጂያዊ ትኩረቱም ኢትዮጵያን ሊፈታተኑ የሚችሉ ሥጋቶችን የኢትዮጵያ ጦር ከሠፈረበት በመወርወር መቀልበስ እንዲሆን ተደርጓል፡፡

አልሸባብ ቀድሞ በደረሰበት የኢትዮጵያ ጥቃት በመዳከሙ ጥንካሬውን ለመመለስ የቀየሰው ሥልት ኢኮኖሚያዊ አቅሙን መመለስ ሲሆን፣ በዚህም በአካባቢው የንግድ መርከቦችን በመጥለፍና በማገት የንግድ መርከቦቹ አገሮችንና ባለሀብቶችን የመደራደር ግዴታ ውስጥ እንዲገቡ ማድረጉ ይታወቃል፡፡ እያንዳንዱን የተጠለፈ የንግድ መርከብ ለማስለቀቅ በሚደረግ ድርድር በርካታ ሚሊዮን ዶላሮችን በመሰብሰብ ኢኮኖሚያዊ አቅሙን በከፍተኛ ደረጃ አጐልብቷል፡፡ የአልሸባብ ተዋጊዎች በንግድ መርከብ ጠለፋ ሚሊዮን ረብጣ ዶላሮችን በገሃድ ሲያካብቱ ሊገዳደራቸው የሞከረ አለመኖሩ ይታወቃል፡፡ ይህ የአልሸባብ ሥልት ኢኮኖሚያዊ ጉልበቱን ካፈረጠመ በኋላ የአሜሪካ መንግሥት የተጠለፉ የንግድ መርከቦችን ለማስለቀቅ የገንዘብ ድርድር አገሮችም ሆኑ ድርጅቶች እንዳያደርጉ ተፅዕኖ በማሳደር፣ በሰው አልባ አውሮፕላኖች የአልሸባብ ታጣቂዎችና አመራሮቻቸውን የሥለላ መረጃ በመታገዝ መደብደብ መጀመሩ አልሸባብ ከባህር ውንብድናው እንዲወጣ እንዳደረገው መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡

ይህንን ተከትሎ የአፍሪካ ኅብረት ከአሜሪካና ከአውሮፓውያን ኃያላን ጋር በመሆን በሶማሊያ መረጋጋትን ለመፍጠር ከአካባቢው አገሮች የተውጣጣ ሰላም አስከባሪ ኃይል እንዲላክ ወስነዋል፡፡ በዚህ መሠረት በተመድ የፀጥታው ምክር ቤት የሚደገፍ ከአካባቢው አገሮች የተውጣጣ ሰላም አስከባሪ ኃይል በአፍሪካ ኅብረት አማካይነት ተልኳል፡፡ ከኬንያ፣ ከብሩንዲ፣ ከሩዋንዳና ከጂቡቲ የተውጣጣው በሶማሊያ የአፍሪካ ኅብረት ሰላም አስከባሪ ጦር በሞቃዲሾና በተለያዩ የሶማሊያ ግዛቶች ቢሰማራም፣ ውጤታማ እንቅስቃሴ ማድረግ አለመቻሉ ይጠቀሳል፡፡

የእነዚህ አገሮች ወታደሮች ሶማሊያን ለቀው እንዲወጡ የአልሸባብ ኃይሎች አገሮቹ ላይ ያነጣጠረ የሽብር ጥቃትን ማካሄድ መጀመራቸው ይታወሳል፡፡

በቅርብ ጊዜ ከፈጸሙት ውስጥም በኬንያ የውጭ ዜጎች በሚያዘወትሩበት ዌስት ጌት የገበያ ማዕከል ላይ ያደረሱት ጥቃትና ዕገታ የሚታወስ ነው፡፡ ይህንን ተከትሎ የኬንያ ብሔራዊ መከላከያ ኃይል ወደ ሶማሊያ በሙሉ ኃይሉ መግባቱ ይታወቃል፡፡ ይሁን እንጂ የማይወጣው አጣብቂኝ ውስጥ በመግባቱ የኢትዮጵያ መንግሥት ጦር ወደ ሶማሊያ እንዲገባ በይፋ የአፍሪካ ኅብረትን መጠየቁ ይታወሳል፡፡

ከዚህ በኋላ የኢትዮጵያ መንግሥት 2,000 ሰላም አስከባሪ ወታደሮችን በአፍሪካ ኅብረት ሥር ወደተደራጀው ሰላም አስከባሪ ኃይል መላኩ ይታወቃል፡፡ ከዚህ ጐን ለጐን ቁጥሩ በበርካታ ሺዎች የሚቆጠር ጦር ከአፍሪካ ኅብረት ሰላም አስከባሪ ኃይል ውጪ አልሸባብን በንቃት እንዲዋጋ መላኩ አይዘነጋም፡፡

ኢትዮጵያ በአፍሪካ ኅብረት ሥር ከተሰማራው ሰላም አስከባሪ ኃይል ውጪ ያስገባችው ጦር በሶማሊያ አልሸባብን በማጥቃትና ሰላም አስከባሪ ኃይሉን በመደገፍ የተጫወተውን ግዙፍ ሚና በርካቶች አድንቀውታል፡፡

በሶማሊያ የተፈጠረውን አንፃራዊ ሰላም በመጠቀም በሶማሊያ አገር አቀፍ ሕዝባዊ ምርጫ ዝግጅት በመካሄድ ላይ ይገኛል፡፡ በዚህ ሒደት ውስጥ የተለያዩ የአውሮፓ አገሮች የሶማሊያ መንግሥትን በተናጠል የመደገፍ እንቅስቃሴ ውስጥ የገቡ ሲሆን፣ አንዳንዶቹ ደግሞ በሶማሊያ ሊያገኙ የሚችሉትን ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጥቅም በማጠናከር ላይ ይገኛሉ፡፡

ከእነዚህ ውስጥ ተጠቃሾቹ ሳዑዲ ዓረቢያ፣ ኳታርና ቱርክ ይገኙበታል፡፡ የቱርክ መንግሥት የሶማሊያ አውሮፕላን ማረፊያን ማስተዳደር ጀምሯል፡፡ ይህንንም ተከትሎ የቱርክ አየር  መንገድ የቀጥታ በረራ ወደ ሞቃዲሾ ጀምሯል፡፡ በሌላ በኩል የሶማሊያ የባህር ወደቦችን ለማስተዳደር ድርድር እያደረጉ መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ በሌላ በኩል የቱርክ መንግሥት ታላቋን ሶማሊያ መልሶ ለመፍጠር በሞቃዲሾ የሚገኘውን የሶማሊያ ጊዜያዊ መንግሥትና የሶማሌላንድ መንግሥትን የማደራደር ሥራ ውስጥ መግባቱን መረጃዎችን ዋቢ በማድረግ የሚናገሩ አሉ፡፡

ያለማንም ድጋፍ በሶማሊያ ወታደሮቿን ያሰማራችው ኢትዮጵያ በአገር ውስጥ የፖለቲካ ቀውስ መግባቷም አይዘነጋም፡፡ በዚህ አጣብቂኝ ውስጥ የሚገኘው የኢትዮጵያ መንግሥት ከሰላም አስከባሪ ጦሩ ውጪ ያሉ ወታደሮችን ከሶማሊያ ማስወጣት ጀምሯል፡፡ ይህንን ተከትሎም ከአልሸባብ ነፃ የነበሩ አካባቢዎች ዳግም በአልሸባብ ቁጥጥር ውስጥ እየወደቁ ይገኛሉ፡፡ በጉዳዩ ላይ የተጠየቁት የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ሚኒስትሩ አቶ ጌታቸው ረዳ፣ ‹‹ሶማሊያ የገባነው እስከ መጨረሻው እዚያ ልንቆይ አይደለም፡፡ ስለዚህ ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብም ሆነ የሶማሊያ ብሔራዊ ጦር ኃላፊነታቸውን ሊወጡ ይገባል፤›› ብለዋል፡፡

ላለፉት ዓመታት ሁሉንም ዓይነት መስዋዕትነቶችን የኢትዮጵያ ወታደሮች መክፈላቸውንና የኢትዮጵያ መንግሥትም ላለፉት ዓመታት ከፍተኛ ወጪ ሲያወጣ እንደነበር ገልጸዋል፡፡ ነገር ግን በአፍሪካ ኅብረት ውስጥ የሚገኘው የኢትዮጵያ ጦር ለሰላም አስከባሪ ኃይሉ የተሰጠው የኃላፊነት ጊዜ እስኪያበቃ ድረስ እንደሚቆይ አስታውቀዋል፡፡               

   

spot_img
- Advertisement -

ትኩስ ጽሑፎች

ተዛማጅ ጽሑፎች

- Advertisement -
- Advertisement -