Tuesday, January 31, 2023
- ማስታወቂያ -
- ማስታወቂያ -

የፖለቲካ ቀውሱና የኢንቨስተሮች ሥጋት

- ማስታወቂያ -

ተዛማጅ ፅሁፎች

እ.ኤ.አ. ሜይ 2 ቀን፣ 2001 የአሜሪካ ጦር ጠቅላይ አዛዥ የሆኑት ፕሬዚዳንት ባራክ ኦባማ ቋሚ የቴሌቪዥን ፕሮግራም አቋርጠው በቴሌቪዥን መስኮት ብቅ ማለታቸው የበርካቶችን ቀልብ ገዝቶ ነበር፡፡ ፕሬዚዳንቱ በቴሌቪዥን ለአሜሪካ ሕዝብ የሚያበስሩት ነገር እንዳላቸው ቀደም ብሎ መረጃው በመሰራጨቱ አሜሪካውያን በጉጉት እየተጠባበቁ ነበር፡፡

ድካምና እፎይታ ያጀበውን ገፅታቸውን ይዘው በቴሌቪዥን መስኮት ብቅ ያሉት ፕሬዚዳንት ኦባማ፣ የአሜሪካ ሕዝብ ቁጥር አንድ ጠላት፣ የአሸባሪው ድርጅት አልቃይዳ መሪ የነበረው ኦሳማ ቢን ላደን በአሜሪካ የባህር ኃይል ስኬታ ማዘመቻ መገደሉን አስታወቁ፡፡

የፕሬዚዳንቱን የብሥራት ዜና ተከትሎ አሜሪካውያን በተለያዩ ግዛቶች ጉዳና በመውጣት ደስታቸውን ሲገልጹ ተስተውለዋል፡፡ የኦሳማ ቢን ላደን ግድያ ዜናን ተከትሎ በአሜሪካ ኢኮኖሚ ላይ የተፈጠረው ለውጥ በርካቶችን ያስደነቀ ነበር፡፡

የብሥራት ዜናው በሰማበት ማግስት በኒውዮርክ ስቶክ ኤክስጄንጅ ገበያ የአክሲዮኖች ዋጋ አገሪቱ ከገባችበት የፋይናንስ ቀውስ እንዲሁም የውጭ ዕዳ በተቃራኒ በከፍተኛ ደረጃ ወዲያውኑ ማንሰራራት ጀመረ፡፡

እነዚህ ክስተቶች በፖለቲካና በኢኮኖሚ ላይ ኢንቨስተሮች በየትኛው አገር መዋዕለ ነዋያቸውን ሲያፈሱ አዋጭ ለመሆን በሚኖራቸው ግንዛቤ መካከል ትልቅ ቁርኝት መኖሩን የሚያመለክቱ ናቸው፡፡

በተለይ በታዳጊ ኢኮኖሚዎች ውስጥ መዋዕለ ነዋያቸውን ለማፍሰስ የሚፈልጉ  የውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንቶች የእነዚህን ሁኔታዎች የለውጥ እንቅስቃሴዎች በጥልቀት ይከታተላሉ፡፡

ለውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንቶች ትልቅ እንክብካቤና ጥንቃቄ የሚያደርጉ ታዳጊ ኢኮኖሚዎች የእነዚህ ኢንቨስተሮች ምርጫ እየሆኑ መጥተዋል፡፡ በዚህ ሳቢያም ታዳጊ ኢኮኖሚ ያላቸው አገሮች የውጭ ኢንቨስትመንትን ለመሳብ በአሁኑ ወቅት ፉክክር እንደሚያደርጉ ይታወቃል፡፡

በደህነት የሚታወቁና የተፈጥሮ ሀብታቸውን ገና ያላለሙ ከሰሃራ በታች ያሉ የአፍሪካ አገሮች እንኳ ዛሬ ላይ የውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንትን ለመሳብ ፉክክር ውስጥ ናቸው፡፡

ኢትዮጵያ ይህንን ፉክክር አልፋ የተወሰነ ርቀት መጓዝ ስለመቻሏ መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ አገሪቱ ጥራት ያለው የውጭ ኢንቨስትመንትን በመሳብ እንዲሁም ከፍተኛ የሥራ ዕድል በእነዚህ የውጭ ኩባንያዎች አማካነት በመፍጠር ረገድ እ.ኤ.አ. በ2014 እና በ2015 በአፍሪካ ቀዳሚውን ደረጃ ለመያዝ ስለመቻሏም መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡

ኢትዮጵያ የውጭ ኢንቨስትመንትን በመሳብ ረገድ ጥሩ ደረጃ ላይ ብትገኝም፣ ድንበር ዘለል ኩባንያዎችን በብዛት በማስተናገዱ ረገድ ጀማሪ ነች፡፡ ምንም እንኳ አገሪቱ ዓለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀ የኢንዱስትሪ ዞን በሐዋሳ መገንባቷ፣ በዓለም ታዋቂ  የጨርቃ ጨርቅና የስፌት ኩባንያዎችን ትኩረት ቢስብላትም፣ ኢትዮጵያ የውጭ ኢንቨስትመንት መዳረሻ  ለመባል ግን ብዙ መሥራት ይጠብቃታል፤ ብዙ መንገድም ይቀራታል፡፡

በተለይ መንግሥት የሐዋሳ ኢንዲስትሪ ፓርክን በሚያስመርቅበት ሰሞን በኢትዮጵያ ላይ ያጠላው የፖለቲካ ቀውስ፣ በአገር ውስጥ የሚገኙ የውጭ ኢንቨስትመንቶችን እንዲሁም ወደ ኢትዮጵያ ለመምጣት ትኩረት ያደረጉ ኢንቨስተሮች ላይ ጉዳት አድርሷል፡፡

በኢትዮጵያ የውጭ ኢንቨስትመንት የተሻለ መዳረሻ በሆኑት በአማራና በኦሮሚያ ክልሎች የተከሰተው የፖለቲካ ቀውስ፣ በርካታ የውጭ ኢንቨስትመንቶች ላይ ጉዳት አድርሷል፡፡ በጎዳና ላይ ብቻ ተወስኖ የነበረው የፖለቲካ ተቃውሞ የመንግሥት ንብረቶችን ብሎም የውጭና የአገር ውስጥ ኢንቨስትመንቶችን ጥሪቶች ወደ ማውደምና ማቃጠሉ ዞሯል፡፡

በአማራ ክልል ብቻ 19 የአበባ፣ አትክልትና ፍራፍሬ እርሻዎች ወድመዋል፡፡ በአማራ ተከስቶ የነበረው ተቃውሞ ጋብ ሲል ደግሞ በኦሮሚያ ክልል ተፋፍሞ ቀጥሏል፡፡

በቢሾፍቱ የኢሬቻ በዓል አከባበር ወቅት የተከሰተውን ተቃውሞ ተከትሎ ፖሊስ ተቃዋሚዎችን ለመበተን በተጠቀመው የአስለቃሽ ጭስ ተደናግጠው ራሳቸውን ለማዳን ባደረጉት እንቅንስቃሴ ተጨፈላልቀውና ገደል ውስጥ ገብተው ከ56 በላይ ሰዎች መሞታቸው ይታወሳል፡፡

ይህንን ተከትሎ በአዲስ አበባ ዙሪያ በሚገኙት የኦሮሚያ ከተሞች እንዲሁም በሌሎች የኦሮሚያ አካባቢዎች የተቀሰቀሰው አመፅ በኢንቨስተሮች እንዲሁም በግልና በመንግሥት ንብረቶች ላይ ያደረሰው ጉዳት በአገሪቱ የቅርብ ጊዜ ታሪክ በዓበይትነት ተጠቃሽ ነው፡፡

በሦስት ቀናቶች ውስጥ ብቻ ከ130 በላይ የአገር ውስጥና የውጭ ባለሀብቶች ንብረቶች መውደማቸውን መንግሥት ይፋ አድርጓል፡፡ ከእነዚህ ውስጥ በርካቶቹ የውጭ ባለሀብቶች ንብረቶች እንደሆኑም ታውቋል፡፡ ጥቂቶቹን ለመጥቀስ ያህልም በአፍሪካዊው ቢሊየነር አሊኮ ዳንጎቴ የተነገባው ዳንጎቴ ሲሚንቶ ፋብሪካና የቱርኩ ጨርቃ ጨርቅ ፋብሪካ ሳይገን ዲማ ይገኙበታል፡፡

ይህ ክስተት አሁን ያለውመንግሥት ሥልጣን ከያዘ ጀምሮ ላለፉት 25 ዓመታት ያልታየውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ እንዲያውጅ ያስገደደው ሲሆን፣ ይህን በመሆኑም አንጻራዊ መረጋጋትን አምጥቷል፡፡ በአሁኑ ወቅት ግብረ ኃይል አቋቁሞ በኢንቨስተሮች ላይ የደረሰውን ጉዳትና መጠኑን በመገምገም ላይ ይገኛል፡፡ መንግሥት በሚያገኘው መረጃ ላይ ተመሥርቶ ጉዳት የደረሰባቸውን ኩባንያዎች በመካስ ወደ ሥራ ለመመለስ ጥረት እያደረገ ይገኛል፡፡

ይሁን እንጂ የደረሰውን ጉዳት ተከትሎ ኢንቨስት ያደረጉትም ሆነ ለማድረግ ፍላጎት ያላቸው፣ በአገሪቱ ፖለቲካዊ መረጋጋት ላይ እምነት እንዲኖራቸው ማድረግ አንገብጋቢውና ከባዱ ሥራ ሆኖ ከመንግሥት ፊት ተደቅኗል፡፡ ይህንን አስመልክቶ ሪፖርተር ያነጋገራቸው ባለያሙዎች ሐሳቦቻቸውን አንጸባርቀዋል፡፡

በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ መምህር የሆኑት ዶ/ር ቆስጠንጢኖስ በርኸ ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ የፖለቲካ አለመረጋጋት ኢንቨስተሮች ወደ ኢንቨስትመንት ከመግባታቸውና ኢንቨስት የሚያደርጉበትን አገር ከመምረጣቸው በፊት ከግምት የሚያስገቡት ትልቅ የውሳኔ መለኪያ ነው፡፡

ይህ የፖለቲካ አለመረጋጋት ሥጋት በኢንቨስተሮች ላይ የሚፈጠረው በአንድ አገር ውስጥ የፖለቲካ ተቃውሞ ወይም ሁከት ስለለ ብቻ ሳይሆን፣ የፖሊሲ ውሳኔ አሰጣጥ ሥርዓቱ በራሱ ተመሳሳይ ሥጋቶችን በኢንቨስተሮች ላይ ሊፈጥር እንደሚችል ጥናቶች ያመለክታሉ፡፡

‹‹በእርግጠኝነት መናገር የሚቻለው ኢንቨስተሮች የፖለቲካ ሥጋትን ሲገመግሙ የሚያተኩሩት የረዥም ጊዜ ሥጋት ላይ ነው፤›› የሚሉት ዶ/ር ቆስጠንጢኖስ፣ ‹‹በኢትዮጵያ የተከሰተው የፖለቲካ ቀውስ በኢንቨስተሮች ላይ ከፍተኛ ሥጋትን ይፈጥራል ብሎ ለመደምደም የሚያስችል አይደለም፡፡ ከዚህ ይልቅ መንግሥት ከዚህ በኋላ የፖለቲካ ቀውሱን ለመፍታት የሚሄድበት መንገድ የበለጠ በኢንቨስተሮች የፖለቲካ ቀውስ ሥጋት ውሳኔ ላይ የጎላ ድርሻ ይኖረዋል፤›› ብለዋል፡፡

የፍሊንትስቶን ሪል ስቴት መሥራችና ባለቤት አቶ ፀደቀ ይሁኔም የዶ/ር ቆስጠንጢኖስን ሐሳብ ይጋራሉ፡፡ የሚቀጥሉት ስድስት ወራት ለመንግሥት የሞት ሽረት ጊዜያት መሆናቸውን የጠቆሙት አቶ ፀደቀ፣ ኢትዮጵያ የፖለቲካ ቀውስ ቢገጥማትም እንዴት መፍታትና ወደ ተረጋጋ ሁኔታ መመለስ እንደምትችል የምትፈተንበት ጊዜ መሆኑን ተናግረዋል፡፡

በአገሪቱ የተከሰተው የፖለቲካ ቀውስ ብቻ ሳይሆን የኢንቨስተሮችን የፖለቲካ ሥጋት አመለካከት የሚፈጥረው በሚቀጥሉት ስድስት ወራት ጊዜ ውስጥ ቀውሱን ለመፍታት የሚታለፍበት ሒደትም እንደሚወሰነው ገልጸዋል፡፡

‹‹መንግሥት ይህንን አጋጣሚ መሠረታዊ ችግሮችን በመፍታትና ለውጦችን በማካሄድ እንዲሁም የሰብዓዊና የፖለቲካ መብቶችን በመጠበቅ የሕዝብ ጥያቄዎችን የሚመልስ ከሆነ፣ ከዚህ ቀደም መሳብ ከቻለው የውጭ ኢንቨስትመንት በላይ ሊስብ ይችላል፤›› ብለዋል፡፡

በኢትዮጵያ ላለፉት አሥር ዓመታት በኢንቨስትመንት አማካሪነት በመሥራት ላይ የሚገኙት ሚስተር ፒ. ቲክዋኒ በኢትዮጵያ ውስጥ የተከሰቱት ቀውሶች ኢንቨስተሮችን ያሸሻሉ ማለት እንደማይቻል ይገልጻሉ፡፡

አገሪቱ ላለፉት ዓመታት የነበራት መረጋጋት የበለጠ የኢንቨስተሮችን የፖለቲካ ቀውስ ሥጋት ግምገማ ሊገዛ እንደሚችል ገልጸዋል፡፡ ‹‹በተከሰተው ሁከትና ተቃውሞ ሊመጣ የሚችል ጉዳት ካለ የአጭር ጊዜ ሥራ ማቆም ወይም የአጭር ጊዜ ድንጋጤን በተወሰኑ ኢንቨስተሮች ላይ ሊፈጥር ይችላል፤›› ብለዋል፡፡

ማንነታቸውን ለመግለጽ ፈቃደኛ ያልሆኑ የማክሮ ኢኮኖሚ ባለሙያ በበኩላቸው፣ ከላይ ከተገለጹት የተለየ አመለካከት ያንፀባርቃሉ፡፡ ሪፖርተር ያነጋገራቸው እኚሁ ባለሙያ እንደሚሉት፣ ኢንቨስተሮች በሁለት ይከፈላሉ፡፡ አንደኛው ቡድን በትርፍ መጠን ላይ ትኩረት የሚያደርግና መንግሥታት የሚፈጥሩትን ኪራይ (Rent) ለማጋበስ የአጭር ጊዜ ግብ አስቀምጦ የሚንቀሳቀስ ነው፡፡ ሁለተኛው ግን የረጅም ጊዜና ዘለቄታ የሚኖረው ኢንቨስትመንት ላይ ትኩረት እንደሚያደርግ እንደሆነ ይገልጻሉ፡፡

ከዚህ አንጻር በኢትዮጵያ አሁን የተከሰተው የፖለቲካ ቀውስ በኢንቨስተሮች የፖለቲካ ቀውስ ሥጋት ምልከታ ላይ ተፅዕኖ ይኖረዋል ለማለት እንደማይቻል ይስማማሉ፡፡ ለዚህ የሚሰጡት ምክንያትም በአገሪቱ የሚገኙት ኢንቨስተሮች አብዛኞቹ የትርፍ መጠን ላይ መሠረት አድርገው የተሳቡ በመሆናቸው እንደሆነም ያስረዳሉ፡፡

እንደነዚህ ያሉ ኢንቨስተሮች በደቡብ ሱዳንም ሆነ በዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ ኢንቨስት ሊያደርጉ ይችላሉ ብለዋል፡፡ ነገር ግን የረጅም ጊዜ ትርፍና ዘለቄታዊ ኢንቨስትመንትን ለሚያስቡና ጥራት ላላቸው ኢንቨስተሮች የተፈጠረው ክስተት የፖለቲካ ቀውስ ሥጋትን እንደሚጭርባቸው ገልጸዋል፡፡

ለአብነት ከሚጠቀሱት ሥጋቶች መካከል የኢትዮጵያን አንድ ቢሊዮን ሶላር ዋጋ ያለው ዩሮ ቦንድ በ6.2 ዶላር የወለድ ምጣኔ የገዙ የአውሮፓ ተቋማት ዛሬ ላይ በዚህ መጠን ሊገዙ እንደማይችሉ የጠቀሱት አንዱ ነው፡፡ የኢትዮጵያን ኢኮኖሚና ብድር የመክፈል አቅም የገመገመውና ፊች የተባለው ዓለም አቀፍ ተቋም፣ የብድር ጫና የሚሸከም ገምጋሚ ኤጀንሲ ሲሆን በዚህ ወር ባወጣው መግለጫ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ሁኔታን በB ደረጃ አስቀምጦታል፡፡

አቶ ፀደቀ የተከሰተው የፖለቲካ ቀውስ ለመንግሥትም ሆነ ለባለሀብቶች ያስተማረው ነገር መኖሩን ይጠቁማሉ፡፡ ለኢንቨስተሮች ካስተላለፈው መልዕክት መካከል ርካሽ የሰው ኃይልን መበዝበዝ አላስፈላጊ መሆኑን፣ ባለሀብቶች በኢትዮጵያ ስላለው የመሬት ሀብት የያዙትን የተዛባ አመለካከት ሊያስተካክሉ እንደሚገባ፤ ምክንያቱ ደግሞ መሬት ከመቀራመት ይልቅ በመሬት ልማት ላይ ያተኮረ ኢንቨስትመንት ቢያካሂዱ ኢንቨስትመንታቸው ዘላቂ ሊሆን እንደሚችል ገልጸዋል፡፡

ከሪፖርተር ጋር ቆይታ ያደረጉት የኢንዱስትሪ ሚኒስትር ዴኤታ አቶ ታደሰ ኃይሌ፣ በፖለቲካ ቀውሱ ወቅት የውጭ ኢንቨስትመንቶችን ቀርበው ማነጋገራቸውንና ጉዳት የደረሰባቸውን ተዘዋውረው መጎብኘታቸውን ጠቅሰዋል፡፡ በአብዛኞቹ ባለሀብቶች ላይ ድንጋጤ የፈጠረ ክስተት እንደነበርም አረጋግጠዋል፡፡ ይሁን እንጂ በመንግሥት መፍትሔ አሰጣጥ መደሰታቸውን ተናግረዋል፡፡

የፖለቲካ ቀውሱ በተጋጋለበት ወቅት ከተለያዩ አዲስ ኢንቨስተሮች ጋር ሲወያዩ እንደነበር የጠቀሱት ሚኒስትር ዴኤታው፣ ቀውሱ የኢንቨስተሮችን የፖለቲካ ሥጋት ምልከታ እንዳልቀየረው ያምናሉ፡፡ 

spot_img
- Advertisement -spot_img

የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

- ማስታወቂያ -

በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች