Wednesday, July 24, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -

የተመረጡ ፅሑፎች

አሳሳቢዎቹ የግብይት ሥፍራዎች

የንግድ ልውውጥ ሲነሳ በመዲናችን በአሁኑ ወቅት እየተስፋፋ የመጣው የጎዳና ላይ ንግድ ነው፡፡ መገናኛ፣ ሳሪስ፣ ቦሌ፣ ሜክሲኮ፣ ቃሊቲ፣ ቄራ፣ ጀሞ ወዘተ. ያሉትን አካባቢዎች አካቶ በሁሉም የከተማው ክፍሎች በተለይ ደግሞ የሕዝብ ትራንስፖርት መነሻና መድረሻ አካባቢዎችን መሠረት በማድረግ በአብዘኛው የእግረኞችን መንገድ በመዝጋት የጦፈ የጎዳና ንግድ እየተካሄደ ነው፡፡

ከሰሞኑ ዓውደ ዓመቱን አስታኮ የጎዳና ንግዱ ከየትኛውም ጊዜ በላይ ተማሙቆ በከተማው ሲካሄድ የታየበት ወቅት ነበር፡፡ ልዩ ልዩ አልባሳትና መጫሚያዎች በከተማዋ አውራ ጎዳናዎች ላይ ተዘርግተው ሲቸበቸቡ አይተናል፡፡ የወጥ ቤት ዕቃዎች፣ የልጆች መጫቻ፣ ጌጣ ጌጣጦች፣ መጻሕፍት፣ ሻንጣዎች እርሳስና እስኪርቢቶዎች ወዘተ. በጎዳና ላይ ገበያ በሽበሽ ነበሩ፡፡ በአንዳንድ አካባቢዎች ይህንን እንቅስቃሴ ለመግታት የ‹‹ቶምና ጄሪ››ን አባሮሽ የሚያስታውስ ድብብቆች በጎዳና ላይ ነጋዴዎችና በደንብ አስከባሪዎች መካከል ሲካሄድ ታይቷል፡፡ ከዚህ ውጭ የጎዳና ገበያው ያለ ችግር ሲከናወን ነበር ማለት ይቻላል፡፡ ነገሩን ጠለቅ ብለን እንይ ከተባለ በአትክልትና ፍራፍሬ ምርቶች የተሞሉ ጎዳናዎችም አሉ፡፡ በተለያዩ የእምነት ተቋማት ደጃፍ ላይ የሚካሄደው የጎዳና ገበያም ደርቷል፡፡ የጎዳና ላይ ገበያዎች ከተጧጧፉባቸው አካባቢዎችን መቃኘት እንደቻልኩት፣ የጎዳና ላይ ነጋዴዎቹን ለመቆጣጠር የሚደረጉ ሙከራዎች የይስሙላ ናቸው፡፡ አንዳንዴም በሕግ ማስከበር ስም በ‹‹ደንብ አስከባሪዎች›› የሚፈጸመው ያልተገባ ተግባር ሕጋዊነትና ሕገወጥነት እንዲደበላለቁ አድርጓል፡፡

ለማንኛውም የጎዳና ላይ ገበያዎች እየተስፋፉ ነው፡፡ በጎዳና ንግድ ሰበብ የሚታየውን የገንዘብ ፍሰት እናስላ ከተባለ፣ ነገሩ ምን ያህል ሥር እንደሰደደ ሊያረጋግጥልን ይችላል፡፡ ጠቀም ያለ ገንዘብ የሚሽከረከርበት እየሆነ መጥቷል፡፡  ጥቂት የማይባሉ ሹማቾችም እነዚህን የገበያ ሥፍራዎች እንደሚመርጡ የየዕለቱን የግብይት ሒደት መመልከቱ ብቻ በቂ ማሳያ ነው፡፡

ለሽያጭ ወደ ጎዳና የሚወጡ ዕቃዎችም ቢሆኑ ዋጋቸው በመደበኛ መደብሮች  ያነሰ መሆኑን በመመልከት የሚፈልጉትን ለመገብየት የጎዳና ግብይትን ጥሩ አማራጭ አድርገው የያዙ አይጠፉም፡፡ በተግባር ማረጋገጥ እንደቻልኩት፣ በመደብር  ውስጥ በ260 ብር ያውም በደረሰኝ የሚሸጥ የእንስት ጫማ ጎዳና ላይ ሲወጣ አንድ መቶ ብር ይሸጣል፡፡ ስለዚህ በርካታ ሸማቾች እንዲህ ያለ የዋጋ ልዩነት መኖሩን ካረጋገጡ ወደ ጎዳና ወጣ ማለታቸው የሚያስገርም አይሆንም፡፡

እንዲህ ዓይነቱ የጎዳና ላይ ንግድ በሕጋዊ መንገድ የሚደረገውን ግብይት የሚጎዳ መሆኑ ግልጽ ነው፡፡ አያከራክርም፡፡ በአንፃሩ የዕለት ጉርሳቸውን ለማግኘት ወይም ሌላ ሥራ ለመሥራት  አማራጭ ያጡ ወገኖች ወደ ጎዳና ንግድ መግባታቸው አያስፈርድባቸውም የሚል መሞገቻ ሊቀርብ ይችላል፡፡

እንዲህ ካለው አስተሳሰብ ጋር የሚያስማሙ አንዳንዶች የጎዳና ንግዱ ሕጋዊ ነጋዴውን እንድንታዘበው አድርጎናል ይሉታል፡፡ ምክያታቸውም ተመሳሳይ ምርት በመደብር ሲሸጥ ዋጋው የተጋነነ በመሆኑ፣ ከተገቢው በላይ የትርፍ ህዳግ ይዘው ስንጥቅ ትርፍ ካላገኙ የከሰሩ የሚመስላቸው ነጋዴዎች ሊማሩበት ይገባል ሲሉም ይደመጣሉ፡፡ ይህ አመለካከት ከገበያ ሥርዓት አንፃር ሊደገፍ ባይችልም በተወሰነ ደረጃ እውነትነት ያለው ነው፡፡

ከግራና ከቀኝ የሚሰነዘረው አስተያየት እውነትነት ያለው ቢመስልም ጤናማ የገበያ ሥርዓት እንዲኖር ከተፈለገ የጎዳና ንግድ በብዙ ጎኑ የሚደገፍ አይደለም፡፡ አንዱ ችግሩ እንዲህ ያለውን ንግድ ሥርዓት ማስያዝ ከባድ መሆኑ ነው፡፡ አንድ ሰሞን የጎዳና ነጋዴዎችን ሥርዓት ያስይዛል የተባለ አሠራር ተዘርግቶ ሲሠራበት ነበር፡፡ አሁን ግን ይህ አሠራር ስለመኖሩ መናገር ባይቻልም፣ የጎዳና ላይ ንግዱ ከወትሮው ይልቅ አይሏል፡፡ አስገራሚው ነገር ደግሞ የዚህ ሁሉ ዕቃ ምንጩ የት ነው? የሚለው ጥያቄ በአግባቡ ሊመለስ አለመቻሉ ነው፡፡ ትክክለኛ የፋብሪካ ዕቃዎች በጎዳና ገበያ ላይ የሚዘረጉት መቼም ከሰማይ ወርደው አይደለም፡፡ የመሸጫ ዋጋቸው ከመደብሮች ያነሰ መሆኑ ብዙ ምክንያት የሚቀርብበት ቢሆንም፣ የጎዳና ላይ ነጋዴው ትርፍ ይዞበት የሚሽጠው በመሆኑ የመደብሩ ዋጋ ለምን ይህንን ያህል የተጋነነ ሆነ? የሚል ጥያቄም ያስነሳል፡፡

በእርግጥ ባለ መደብሩ የቤት ኪራይ፣ የታክስና ግብር፣ የሠራተኛ ደመወዝና ሌሎች ወጪዎችን አስልቶ በሚሸጠው ዕቃ ላይ ዋጋ ያወጣል፡፡ ስለዚህም እንደ ጎዳና ላይ ነጋዴ ሁን አይባልም፡፡ ነገር ግን በጎዳናም ሆነ በመደብሮች የሚሸጠውን ተመሳሳይ ዕቃ የሚያሰራጭና የሚያከፋፍል ምንጭ አለ፡፡ ያውም ሳያቋርጥ፣ ያለምንም አቅርቦት እጥረት፡፡ ስለዚህ አንዱ የችግሩ መፍትሄ ምርቱን የሚያሰራጨውም አካል ማወቅ ነው ቢባል ተራ አመክንዮ አይሆንም፡፡ በእርግጥ በሕገወጥ መንገድ የሚመጡ ዕቃዎች ቢኖሩም ሕጋዊ ፈቃድ ያለው አካልም እጁ አለበት፡፡ ስለዚህ እንዲህ ያለውን የግብይት ሥርዓት መስመር ለማስያዝ ካልተቻለ ወደፊት ለመቆጣጠርም ሊያዳግት ይችላል፡፡ እዚህ ላይ ግን ሳይገለጽ መታለፍ የሌለበት ጉዳይ በአዲስ አበባ በአራቱም አቅጣጫ የታክሲ መነሻና መድረሻ ቦታዎች ላይ የእግረኛ መንገድ ጭምር በመዝጋት የሚደረጉ ግብይቶች እየሰፉ መምጣታቸው፣ የኮንትሮባንድ ንግድ እየተስፋፋ ስለመምጣቱ ጥሩ ማሳያ መሆናቸውን ነው፡፡ በጎዳና ላይ የምናያቸው ምርቶች በሙሉ በኮንትሮባንድ የገቡ ናቸው ባይባልም የጎዳና ንግድ መስፋፋቱ ብዙዎች እንዲገቡበትም መንገዱን የከፈተው ይኸው በኮንትሮባንድ የሚገቡ ምርቶችን ለመቆጣጠር የሚደረገው ጥረት መላላቱ ነው ሊባል ይችላል፡፡

ከጥቂት ዓመታት ወዲህ እየተስፋፋ የመጣውንና በጎዳና ዳርቻዎች ድንኳን ተክለው የተለያዩ ምርቶችን የመሸጥ ልምድ ተስፋፍቷል፡፡ በአብዛኛው በአነስተኛና ጥቃቅን የተደራጁ ማኅበራት የሚከውኑት ነው፡፡ እነዚህ ከጎዳና ነጋዴዎች የሚለዩት ድንኳን ጥለው ከባልትና ውጤቶች ጀምሮ እስከ የቤት ዕቃዎች የሚቸበችቡባቸው ፣ሕጋዊ ከለላ ያላቸው በመሆናቸው ነው፡፡ አንዳንዴም በድንኳን ውስጥ ጠጅና ቢራ ስለሚቸረቸር ግብይቱ በሞቅታ ይታጀባል፡፡ በአብዛኛው በዓላትን አስታከው የሚተከሉ ቢሆንም ከበዓላት ውጭም ድንኳኖቹ ሲሠሩ ይታያል፡፡ ድንኳኖቹ የእግረኛ መንገድ ይዘው የተሽከርካሪ መተላለፊያዎችን ሲዘጉ ሃይ አይባሉም፡፡

የእነዚህ አካሄድ እንዴት እንደታየ ባላውቅም የግብይት ሒደታቸው በዚህ መንገድ መቀጠል አለበት ተብሎ አይታሰብም፡፡ መታዘብ እንደሚቻለው ጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዞች በድንኳን ሆነው የጎዳና ላይ ነጋዴዎችም ያለመጠለያ የሚፈጽሙት ግብይት ቀላል ሊባል የማይችል የገንዘብ ልውውጥ የሚፈጸምበት ነው፡፡ እንዲህ ያለው ግብይት አሁንም ዝም ተብሎ ከተለቀቀ ሕጋዊ ነጋዴዎችን ይጎዳል፡፡ ለአጠቃላይ የግብይት ሥርዓቱ አደጋ የሆነ ተፅዕኖ እያሳደረ ሊሄድ እንደሚችል መገመት ቀላል ነው፡፡

አንድ ሰሞን ለጎዳና ነጋዴዎች የተከለለ ቦታ ተሰጥቶ ሲሠራበት እንደነበር የምናስታውስ ሲሆን፣ እነዚህን የጎዳና ነጋዴዎችንም ሆነ ሌሎችን ሳይጎዳ የሁሉንም ወገን ጥቅም ባስጠበቀ መልኩ መስተካከል  አለበት፡፡ ሕጋዊ መስመር ማስያዝ አንዱ ሆኖ ከዚህ ግብይት መንግሥትም ተጠቃሚ ለመሆን ለምን እንደማይጥር ግራ ይገባል፡፡ አዳጊ አንተርፕራይዞችን መደገፍ ካስፈለገ የራሳቸው የግብይት ሥፍራ እንዲኖራቸው ማድረግ ያሻል እንጂ ነገም እንዲሁ እንዲቀጥሉ ማበረታታት ጉዳቱ ለአገርም ለመግንሥትም ነውና በኃይል ሳይሆን፣ አዋጭ መፍትሔ በመቅረፅ ሥራ ላይ ማዋል ያሻል፡፡ እነዚህ ወገኖች የሚጠቀሙበት፣ መንግሥትም የድርሻውን የሚያገኘበት ሻጮቹም በሕጋዊ መንገድ በመገበያየት ልምድ እንዲያዳብሩ ይደረግ፡፡ የመፍትሔ ሐሳቦችም ከኅብረተሰቡ እንዲመነጩ ማድረግ የጎዳናና የኢንተርፕራይዝ ነጋዴችንም መፍትሔ እንዲያመጡ በማበረታታት ሕገወጥ ግብይትን መቆጣጠር ያስፈልጋል፡፡    

  

Latest Posts

- Advertisement -

ወቅታዊ ፅሑፎች

ትኩስ ዜናዎች ለማግኘት