Tuesday, November 29, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisment -
    - Advertisment -

    ድህነት ቅነሳ ላይ የሚያተኩረው በጀት የጎንዮሽ ችግሮችንም ማየት አለበት!

    ከሐምሌ 1 ቀን 2008 ዓ.ም. ጀምሮ በፓርላማው የፀደቀው አዲሱ በጀት በሥራ ላይ መዋል ጀምሯል፡፡ ለ2009 በጀት ዓመት የፌዴራል መንግሥት በጀት 274.3 ቢሊዮን ብር ነው፡፡ ከዚህ በጀት ውስጥ 65.2 በመቶ ያህሉ በድህነት ቅነሳ ትኩረት ለተሰጣቸው ለመንገድ ግንባታ፣ ለትምህርት፣ ለግብርና፣ ለጤናና ለገጠር ኤሌክትሪፊኬሽን ፕሮግራሞች እንደሚውል ዕቅድ ተይዟል፡፡ በተጨማሪም በማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ መስኮች ሽግግር ያመጣሉ የተባሉት የኢንዱስትሪ ልማት፣ የወጪ ንግድ መስፋፋትና የሥራ ዕድል ፈጠራ የበጀቱ የትኩረት አካል መሆናቸው ተገልጿል፡፡ እንዲሁም የአየር ንብረት ተፅዕኖ ተጋላጭነትን ለመቋቋም፣ አዳዲስ ዩኒቨርሲቲዎችን ለመገንባት፣ የመንግሥታዊ ተቋማትን አደረጃጀት ለማዘመንና ሁለተኛውን የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ለማስፈጸም የሚያስችል አመቺ ሁኔታ ለመፍጠርም ጠቀሜታው ተብራርቷል፡፡ የአዲሱ ዓመት በጀት በዚህ ሥሌት ሲዘጋጅና ሲፀድቅ የጎንዮሽ ችግሮችም መታየት አለባቸው፡፡

    ለአዲሱ በጀት ዓመት የፌዴራል መንግሥት ከሚፈልገው 274.3 ቢሊዮን ብር ውስጥ፣ ወጪን ሙሉ በሙሉ ለመሸፈን የ35.5 ቢሊዮን ብር በጀት ጉድለት ይታያል፡፡ እንደተለመደው ይህን ጉድለት ለመሸፈን የታቀደው ከአገር ውስጥ በሚገኝ ብድር ነው፡፡ የአገር ውስጥ ብድሩ መጠን ከአጠቃላይ የአገር ውስጥ ምርት አንፃር ሁለት በመቶ ብቻ ስለሆነ፣ ማክሮ ኢኮኖሚው ላይ ጫና የማያሳድርና የዋጋ ንረትን የማያስከትል መሆኑን መንግሥት በሙሉ ልብ ይናገራል፡፡ ነገር ግን እያንዳንዱ በጉድለት የሚሟላ ብር በብድር የሚገኝ ነው ከተባለ ከየት ነው የሚገኘው? መንግሥት ከብሔራዊ ባንክ የሚበደረው ከሆነና ከአጠቃላይ አገራዊ ምርት ከሦስት በመቶ በልጦ ከሄደ የዋጋ ግሽበትን ያባብሳል፡፡ ከግምጃ ቤት ሰነዶች ሽያጭ የሚገኝ ከሆነና በገበያ ውስጥ የሚንቀሳቀስ ገንዘብ ስለሆነ ያን ያህል ችግር አይፈጠርም፡፡ ችግር እንዳይፈጠር ማስተማመኛ ሲሰጥ በተግባር የሚታይ መሆን አለበት፡፡ የበጀት ጉድለቱ ሽፋን ጉዳይ ሲነሳ ከድህነት ቅነሳ በተቃራኒ የሚመጡ የጎንዮሽ ችግሮች ሊታሰብበሳቸው ይገባል፡፡ የዋጋ ግሽበትን የሚያባብሱ ስለሆኑ፡፡

    መንግሥት በአዲሱ በጀት ዓመት 13 ቢሊዮን ብር ያህል ለዕዳ ከፍያ መድቧል፡፡ ለመምህራን የደመወዝ ጭማሪ አምስት ቢሊዮን ብር ተጨማሪ ወጪ አለበት፡፡ ከቅጥር ከሚገኝ የገቢ ታክስ ቅናሽ ሦስት ቢሊዮን ብር ገቢ ይቀንስበታል፡፡ በተለይ የመምህራን ደመወዝ ጭማሪና የገቢ ታክስ ቅናሽ ሲደረግ በገበያው ውስጥ ሊከሰቱ የሚችሉ ሰው ሠራሽ የዋጋ ግሽበቶች የድህነት ቅነሳው ዓላማ ተፃራሪዎች ናቸው፡፡ ዘላቂ ልማት በማስፈን ድህነትን ለማስወገድ ዓይተነኛ ሚና ያላቸው ከፍላተ ኢኮኖሚዎች ላይ ሲተኮር፣ ሕዝቡን በዕለት ተዕለት ሕይወቱ የሚያጋጥሙት ሰው ሠራሽ ችግሮች አስፈላጊ ጫና እንዲያሳድሩበት አይገባም፡፡ በወረቀት ላይ የሰፈረውና በተግባር የሚታየው እንዲጣጣሙ ካልተደረገ፣ ሕዝቡ ለአልጠግብ ባዮችና ለራስ ወዳዶች ከመጋለጡም በላይ፣ ለሚታቀዱ የልማት ክንውኖች የባለቤትነት ስሜት ያጣል፡፡ ወጪዎችን የሚያካክሱ የውጭ ብድርና ዕርዳታ መጠናቸው ሲቀንስም ጫናው የዚያን ያህል ነው፡፡ መንግሥት ፖሊሰውን ሲያስፈጽም የጎንዮሽ ችግሮችን መቃኘት አለበት፡፡

    በአዲሱ በጀት ዓመት መንግሥት ከታክስ 170 ቢሊዮን ብር ለመሰብሰብ ዕቅድ ይዟል፡፡ ከተጠናቀቀው በጀት ዓመት ጋር ሲነፃፀር የ21 በመቶ ብልጫ ይኖረዋል ተብሏል፡፡ ዕቅዱ ግቡን ሙሉ ለሙሉ አሳክቶ የታሰበውን ገንዘብ ለመሰብሰብ ከተቻለ ጥሩ ነው፡፡ ነገር ግን በተጠናቀቀው የበጀት ዓመት ከታክስ ማሰባሰብ ጋር በተያያዘ እንደ ምሳሌ የሚነሳ ጉዳይ አለ፡፡ ባለፈው በጀት ዓመት መሰብሰብ የነበረበት አጠቃላይ የተጨማሪ እሴት ታክስ ከወዲያኛው ዓመት ጋር ሲነፃፀር 28 በመቶ ቅናሽ ታይቶበታል፡፡ በዚህን ያህል መጠን ተጨማሪ እሴት ታክስ አልተሰበሰበም ማለት በፍሬ ግብር ላይ ያለው ጉድለት ቀላል አይባልም፡፡ የታክስ ሥርዓቱ መሠረቱን አስፍቶ የመንግሥትን ገቢ ለመጨመር፣ ፍትሐዊ እንዲሆን፣ ከኋላቀርነት ተላቆ እንዲዘምን፣ በታችኛውና በቀላሉ ሊገኝ በሚችለው ሕዝብ ላይ ብቻ እንዳያተኩር፣ ወዘተ መደረግ አለበት፡፡ ግብር በማጭበርበርና በመሰወር፣ ከታክስ መረቡ በመደበቅና በአሻጥር ከፍተኛ የአገር ሀብት እየባከነ ብዙኃኑን ሕዝብ ብቻ ማስጨነቅ የድህነት ቅነሳውን ዓላማ ይፃረራል፡፡ ይኼም ከፍተኛና አጣዳፊ ትኩረት ይሻል፡፡ በተለይ ከቀረጥና ከግብር የሚጭበረበረው የአገር ሀብት ሁነኛ መላ ያስፈልገዋል፡፡ ጠንካራ የታክስ ሥርዓት መፈጠር  አለበት፡፡

    የድህነት ቅነሳው ልዩ ትኩረት ሊሰጣቸው ከሚገቡ መሠረታዊ ጉዳዮች መካከል የመኖሪያ ቤት ችግር አንደኛው ነው፡፡ በጣም መሠረታዊ ከሚባሉ ፍላጎቶች መካከል ተጠቃሽ የሆነው የመኖሪያ ቤት እጥረት የብዙኃኑ የከተማ ነዋሪዎች ራስ ምታት ነው፡፡ ምንም እንኳ መንግሥት በቀጥታ በጀት መድቦለት የሚያንቀሳቅሰው መሆን አለበት ባይባልም፣ በተለይ የአገሪቱ ባንኮችና የተለያዩ የአገር ውስጥና የውጭ ኩባንያዎች በስፋት እንዲገቡበት አማራጮች መታየት አለባቸው፡፡ በተለያዩ የመኖሪያ ቤቶች ግንባታ ፕሮጀክቶች መንግሥትና ቤት ፈላጊዎች በመቶኛ እየተሠላ የሚያቀርቡት ገንዘብ ለሚፈለግለት ዓላማ ይውል ዘንድ፣ በተጨማሪም በመንግሥት አማካይነት የመኖሪያ ቤት የሚገነቡ ኩባንያዎች ይዘው የሚመጡት ገንዘብም ሆነ ቁሳቁስና ዕውቀት ሥራ ላይ እንዲውል ከፍተኛ ትኩረት ያስፈልጋል፡፡ ምንም እንኳ ይህ ተግባር በቀጥታ ከበጀት ጋር ቁርኝት ባይኖረውም፣ የድህነት ቅነሳ አካል በመሆኑና መንግሥትም ዋናው ተዋናይ ስለሆነ ሊታሰብበት ይገባል፡፡ በመኖሪያ ቤት ችግር የሚሰቃዩ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ዜጎች ተስፋቸው በመንግሥት ላይ በመሆኑ አማራጮች ሁሉ ይታዩ፡፡ የመጠለያ ችግር ጊዜና ፋታ የማይሰጥ እየሆነ ነው፡፡

    ሕዝብ በአገሩ ደስተኛ ሆኖ የሚኖረው፣ ስደት የሚቀንሰው፣ የሥራ ዕድሎች በብዛት የሚፈጠሩት፣ ፍትሐዊ የሆነ የሀብት ክፍፍል የሚኖረው፣ ዴሞክራሲ የሚሰፍነው፣ የሕግ የበላይነት የሚረጋገጠውና ሰላምና ብልፅግና በአስተማማኝነት የሚገኙት በአገር ጉዳይ ብሔራዊ መግባባት ሲኖር ብቻ ነው፡፡ የድህነት ቅነሳው ትግል የተሳካ እንዲሆንና በሁሉም መስኮች ስኬት መጎናፀፍ የሚቻለው በቃል የሚነገረውና በተግባር የሚታየው ሲጣጣሙ ብቻ ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ እንደሚባለው በጀቱ የሕዝብን ፍላጎት ማዕከል በማድረግ ተግባራዊ መሆን አለበት፡፡ ድህነትም አስተማማኝ በሆነ መንገድ መቀረፍ አለበት፡፡ ወረቀት ላይ የሠፈሩ የሚያማልሉ ዕቅዶች ተግባራዊ ይደረጉ፡፡ ለዚህም ነው ድህነት ቅነሳ ላይ የሚያተኩረው በጀት የጎንዮሽ ችግሮችንም ማየት አለበት የሚባለው!

    በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

    ‹‹ከገበሬው እስከ ሸማቹ ያለውን የንግድ ቅብብሎሽ አመቻቻለሁ›› ያለው ፐርፐዝ ብላክ ውጥኑ ከምን ደረሰ?

    ከመቼውም ጊዜ በላይ በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ በተደጋጋሚ የሚሰማ አንድ...

    ከመሬት ለአራሹ ወደ ደላላ የዞረው የመሬት ፖለቲካ

    ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) በአንድ ወቅት ለመጀመርያ ጊዜ...

    ኢትዮጵያ በብድርና ዕርዳታ የምታገኘው ገንዘብ ለታለመለት ዓላማ እንዲውል ፓርላማው አሳሰበ

    በብድር የተገኘ ገንዘብ በሥልጠናና ውሎ አበል መልክ እንዳይባክን ተጠየቀ የሕዝብ...
    - Advertisment -

    ትኩስ ፅሁፎች

    በችግር የተተበተበው የሲሚንቶ አቅርቦት

    ሲሚንቶን እንደ ግብዓት ተጠቅሞ ቤት ማደስ፣ መገንባት፣ የመቃብር ሐውልት...

    ‹‹የናይል ዓባይ መንፈስ›› በሜልቦርን

    አውስትራሊያ ስሟ ሲነሳ ቀድሞ የሚመጣው በተለይ በቀደመው ዘመን የባህር...

    ‹‹ልብሴን ለእህቴ››

    ለሰው ልጅ መኖር መሠረታዊ ፍላጎት ተብለው ከተዘረዘሩት ውስጥ ልብስ...

    የአዲስ አበባ ትምህርት ቤቶች የምርመራ ውጤት እስከምን?

    በፍቅር አበበ የትምህርት ጥራትን፣ ውጤታማነትንና ሥነ ምግባርን ማረጋገጥ ዓላማ አድርጎ...

    ከመሬት ለአራሹ ወደ ደላላ የዞረው የመሬት ፖለቲካ

    ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) በአንድ ወቅት ለመጀመርያ ጊዜ...
    spot_img

    ተዛማጅ ፅሁፎች

    መንግሥት ለአገር የሚጠቅሙ ምክረ ሐሳቦችን ያዳምጥ!

    በሕዝብ ድምፅ የተመረጠ መንግሥት ለሕዝብ የሚጠቅሙ ሐሳቦችን የማዳመጥ ኃላፊነት አለበት፡፡ ሥራውን ሲያከናውንም በግልጽነት፣ በተጠያቂነትና በኃላፊነት መርህ መመራት ይኖርበታል፡፡ እያንዳንዱ ዕርምጃው በሕግ ከተሰጠው ኃላፊነት አኳያ...

    የሰላም ስምምነቱ ተግባራዊ ይደረግ!

    የሰላም ስምምነቱ ‹‹ታጥቦ ጭቃ›› ሊሆን የሚችልባቸው ምልክቶች እየተስተዋሉ ነው፡፡ ሚሊዮኖችን ለዕልቂት፣ ለመፈናቀል፣ ለከፍተኛ ሰብዓዊ መብት ጥሰትና መሰል ሰቆቃዎች የዳረገው አውዳሚ ጦርነት በፕሪቶሪያው ስምምነት መሠረት...

    ዘረፋ የሚቆመው በተቋማዊ አሠራር እንጂ በዘመቻ አይደለም!

    ኢትዮጵያ ውስጥ ሌብነት ከመንግሥት አቅም በላይ ሆኖ ለያዥ ለገናዥ ሲያስቸግር ከማየት በላይ አሰቃቂ ነገር የለም፡፡ በፌዴራል፣ በክልሎችና በከተማ አስተዳደሮች መረን የተለቀቀው ሌብነት አስነዋሪ መሆኑ...