Saturday, September 24, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    ዝንቅለድልድዩ የሚደርሰው ማነው?

    ለድልድዩ የሚደርሰው ማነው?

    ቀን:

    ከሊሴ ገብረ ማርያም ወደ ጎላ ሚካኤል በሚያቋርጠው መንደር ውስጥ በሚያልፈው ወንዝ ላይ ያለው ድልድይ፣ ባንደኛው ጥጉ የመሰበርና የመስመጥ አደጋ አጋጥሞታል፡፡ ይህም ሆኖ ኅብረተሰቡ መመላለሱን አላቆመም፡፡ የተጋደመውን ድልድይ በምሰሶነት በያዙት ብረቶች መካከልም ማረፊያና ማደሪያ ያደረጉም አልታጡም፡፡ ሰኔ ግም ከማለቱ በፊት ለአካባቢው ኅብረተሰብና ለድልድዩ የሚደርሰው ማነው? (ፎቶ በሔኖክ ያሬድ)

    *********

    ቦረን (የሙርቲ-ጸሎት-ጥሪ)

          በጸጋዬ ገብረ መድኅን

    ሃይ ሃይ!

    ጸጥታ ይሁን…

    አንተ የሠራህ ሁሉን

    አምላክ ጋዳን ባርክ፤

    ጋዳን ባርክ አምላክ

    ጋዳ-ሉባን ባርክ፣

    ሐሳብን አጥና

    ፈረስን አቅና

    እምቦሳን አጥባ

    ጊደሩን አርባ

    ኮርማውን አስባ

    ምድሪቱን አጽድቅ

    ጠላትን አድቅቅ

    ዝሆን-ጐሽ አድቅቅ

    ጦርን አቅናልን

    ግዳይ ጣልልን

    ምርኮን አግባልን

    ማርዳውን አጥልል

    ጸጋን ለኛ አክል

    ሥርዓቱን አውል

    በዐሉን ዐድል

    በዐሉን ዐድል…

    ቀጥል!

    ሃይ ሃይ!

    ጸጥታ ይሁን…

    ለማዳ ጋልማ – አባ ጋዳ – (1962- ዲሬ)

    ‹‹እሳት ወይ አበባ›› (1999)

    ******

    ‹‹ለትኋን ቤት አይለቀቅም!››

    ትኋኖችን ለማጥፋት የሚደረገው ትግል በሃያኛው መቶ ዘመን አጋማሽ ላይ የተሳካ ይመስል ነበር። አንዳንድ ሰዎች ትኋኖችን የሚያውቁት በስም ብቻ ነበር። ጄደብሊው ዶት ኦርግ እንደዘገበው፣ በ1970ዎቹ ዓመታት ግን ትኋኖችን ለማጥፋት ዋነኛ መሣሪያ የነበረው ዲ ዲ ቲ የተባለ ኬሚካል መርዛማና ሥነ ምሕዳርን የሚጎዳ በመሆኑ ብዙ አገሮች ይህ ኬሚካል ጥቅም ላይ እንዳይውል ወሰኑ።

    ሌሎች የተባይ ማጥፊያ ኬሚካሎች የነበሩ ቢሆንም እያደር ግን በእነዚህ ኬሚካሎች ተጠቅሞ ትኋኖችን ማጥፋት አዳጋች እየሆነ መጣ። በተጨማሪም ሰዎች ከበፊቱ ይበልጥ ከቦታ ወደ ቦታ ስለሚጓጓዙ ሳይታወቃቸው ትኋኖችን በየቦታው እንዲሰራጩ አደረጉ። በመሆኑም ስለ ትኋን ቁጥጥር በ2012 የወጣ አንድ ዘገባ እንደገለጸው “ባለፉት 12 ዓመታት ውስጥ በዩናይትድ ስቴትስ፣ በካናዳ፣ በመካከለኛው ምሥራቅ፣ በአያሌ የአውሮፓ አገሮች፣ በአውስትራሊያና በአንዳንድ የአፍሪካ ክፍሎች ትኋኖች እንደገና መታየት እንደጀመሩ ሪፖርት ተደርጓል።”

    በሞስኮ፣ ሩሲያ ትኋኖች እንደተገኙ የሚገልጹ ሪፖርቶች በቅርቡ በአንድ ዓመት ውስጥ በአሥር እጥፍ ጨምረዋል። በሌላ በኩል ደግሞ በሌላኛው ጫፍ በምትገኘው በአውስትራሊያ ከ1999 ወዲህ ባሉት ዓመታት ትኋን እንዳገኙ ሪፖርት ያደረጉ ሰዎች ቁጥር 5,000 በመቶ ጨምሯል!

    አንዳንድ ሰዎች ወደ ሱቆች፣ ትያትር ቤቶች ወይም ሆቴሎች ሲሄዱ ሳይታወቃቸው ትኋኖችን ይዘው ይመለሳሉ። በዩናይትድ ስቴትስ የሚገኝ አንድ የሆቴል አስተዳዳሪ፣ ወደ ሆቴሉ የሚመጡ ሰዎች ቢፈተሹ “ትኋኖች መገኘታቸው አይቀርም” በማለት ተናግሯል። ይኸው አስተዳዳሪ አክሎም “አሁን አሁን በዚህ ሥራ ላይ እስካለን ድረስ ከትኋኖች ጋር መታገል የግድ ነው” ብሏል። ትኋኖችን ማጥፋት ይህን ያህል አስቸጋሪ የሆነው ለምንድን ነው? ራስህን መጠበቅ የምትችለው እንዴት ነው? ቤትህ ውስጥ ትኋን ካገኘህ እነሱን ለማጥፋትና እንዳይመለሱ ለማድረግ ምን እርምጃዎች መውሰድ ትችላለህ?

    *******

    እውነትን ተናግሮ መሞት

    በአንድ ወቅት አብረው የሚኖሩ አንበሳ፣ ጅብና ቀበሮ ነበሩ፡፡ እነርሱም ከብቶቻቸውን በየተራ ወደ ግጦሸ ያሰማሩ ነበር፡፡

    አንድ ቀን ከብቶቹን ማሰማራት የአንበሳውና የቀበሮው ተራ ሲሆን ጅቡ በዚያን ዕለት የእርሱ ላም እንደምትወልድ እርግጠኛ ነበር፡፡ ስለዚህ አንበሳውና ቀበሮው ልዩ እንክብካቤ እንዲያደርጉላቸው ነገራቸው፡፡

    ታዲያ አንበሳው ቀበሮውን ግማሹን ከብቶች ወደ አንድ መስክ እንዲወስዳቸው ካዘዘው በኋላ ግማሹን ደግሞ የጅቡን ላም ጨምሮ ወደ ሌላ መስክ ይዟቸው ሄደ፡፡ ከተወሰነ ጊዜ በኋላ የጅቡ ላም ወለደች፡፡ አንበሳውም ወዲያው የአንድ ድኩላ ግልገል ወስዶ ከላሟ ስር በማኖር የላሟን ጥጃ ደግሞ ከራሱ በሬ ስር አኖረው፡፡

    ቀበሮው ሲመጣ አንበሳው እንዲህ አለው፡፡ “አይገርምም! የጅቡ ላም የድኩላ ግልገል ስትወልድ የእኔ በሬ ደግሞ ጥጃ ወለደ፡፡” ምሽትም ሲሆን ከብቶቻቸውን ይዘው ሲመለሱ የሆነውን ነገር ለጅቡ በነገሩት ጊዜ ጅቡ ደስተኛ ስላልነበረ “ይህ ጥሩ አይደለም፡፡ ጥጃው የላሜ ስለሆነ ወደ መንደሩ አዛውንቶች ሄደን ጥጃው የማን እንደሆነ ልንጠይቃቸው ይገባል፡፡” አለ፡፡

    ስለዚህ በሚቀጥለው ቀን አዛውንቶቹ በተሰበሰቡበት ሶስቱም እንስሳት ጥጃው የማን መሆን እንዳለበት የሚያረጋግጡበትን ማስረጃ በየተራ አቀረቡ፡፡

    በቅድሚያ ሃሳቡን የማቅረብ ተራው የቀበሮው ነበር፡፡ እርሱም “ሁላችንም ከተወለድን በኋላ ስለማንነታችን የምናውቀው ካደግን በኋላ ነው፡፡ ስለዚህ እንዴት እንደተወለድንና ማን እንደወለደን ምስክርነት መስጠት አስቸጋሪ ነው፡፡” አለ፡፡

    ቀጥሎ ሃሳቡን ያቀረበው አንበሳም እንዲህ አለ “መቼም የአምላክ ስራ ልዩ ነው፡፡ ስለዚህ የአምላክን ስራ ከምንጠራጠር እርሱ የሰጠንን ዝም ብለን መቀበል ነው ያለብን፡፡”

    በመጨረሻም የጅቡ ተራ በደረሰ ጊዜ ጅቡ “እንግዲያው አንድ የዱር ፍትህ አለ፡፡ በዚህም ህግ መሰረት ግማሾቹ እናቶች በሹካ ሲበሉ ሌሎቹ መራብ የለባቸውም፡፡” አለ፡፡

    ከዚያም አዛውንቱ እርስ በርስ ከተወያዩ በኋላ ፍርዱን ፍልፈሏ እንድትሰጥ ወሰኑ፡፡ ነገር ግን ፍልፈሏ ስላልተገኘች ሁሉንም እንስሳት እንደገና ሰበሰቧቸው፡፡

    እናም በሚቀጥለው ጊዜ ሁሉም እንስሳት ምስክርነታቸውን እንደገና እንዲሰጡ ተጠየቁ፡፡

    ቀበሮው “ማናችንም ዘለዓለማዊ አይደለንም፡፡ ሁሉም ትውልድ በመጨረሻ ይሞታል፡፡” አለ፡፡

    ከዚያም የአንበሳው ተራ ደርሶ አንበሳው “ዕድል የህይወታችን ትልቁ አካል ስለሆነ ካለ ዕድል መኖር አንችልም፡፡” አለ፡፡

    ሶስተኛው ተናጋሪ ጅብ ነበርና እርሱም እንዲህ አለ “ደስተኛ ሰው ሳይኮረኮር ይስቃል፡፡” አለ፡፡

    ነገር ግን አሁንም ፍልፈሏ ስላልተገኘች ውሳኔው ለሌላ ጊዜ ተላለፈ፡፡

    በመጨረሻም ቀን ፍልፈሏ በስብሰባው ላይ ተገኘች፡፡ ታዲያ ሁሉም ተበሳጭተውባት ስለነበር “ባለፈው ስብሰባ ላይ ለምን አልተገኘሽም? እንደዚህ ያሉ ቦታዎች ላይ የመገኘት ኃላፊነት አለብሽ፡፡” አሏት፡፡

    ፍልፈሏም “በመጀመሪያው ቀን ሁለት ተራራዎች ተጣልተው እነርሱን ሳስታርቅ ቆየሁ፡፡ በሁለተኛው ቀን ደግሞ ያረጁትን ደረቅ ዛፎች ከአዳዲሶቹ ቁጥቋጦዎች ስለይ ዋልኩ፡፡ በሶስተኛውም ቀን ምንጩ ተቃጥሎ እሱን ሳጠፋ ዋልኩ፡፡” አለች፡፡

    በዚህ ጊዜ አንበሳው በጣም ተበሳጭቶ “ምንጩ መች ተቃጠለ? እገድልሻለሁ፡፡” ብሎ አፈጠጠባት፡፡

    ፍልፈሏም “ተመልከት! ዛሬ እየዘነበ ነው፡፡ ወደ ግራና ወደ ቀኝ ተመልከት፤ ይህንን ሁሉ ዝናብ ማን ይጠጣዋል” አለችው፡፡

    አንበሳውም ግራና ቀኙን ሲመለከት ፍልፈሏ ወደ ቆፈረችው ጉድጓድ እየገባች ሳለ “ከምዋሽ ይልቅ እውነቱን ተናግሬ ብሞት ይሻለኛል፡፡ እናም ጥጃውን የወለደችው ላሟ ናት፡፡” ብላ በመጮህ ወደ ጉድጓዷ ዘላ ገባች፡፡

    • በዱለች ሊበን የተተረከ የኦሮሚያ ተረት
    •  

    ******

    ወጣትነት

    ወጣ፣ (ለፅዓ) ወጣት ወጣቶች፣ ስረወጥ የሚወጣ ልጀ እግር፣ አዲስ ሥጋ ቀንበጥ ለአካለ መጠን ያልደረሰ አድጎ ያልጨረሰ ወጣት አንድ ቅንጣት፣ ወጣት የነበር ጣት እንዲሉ፡፡

    የነብር ጣት መባል ግን ነበር ቁሞ ብቻ ሳይሆን ተኝቶም የሚያድን ኃይለኛ አውሬ በመሆኑ ነው፡፡ የነብር ዥራት አይዙም ከያዙም አይለቁም እንዲሉ፡፡ ነብር ሲርበው የሞተ መስሎ በጀርባው ይተኛና እጆቹን ወደላይ ያንጨባርራል ጆፌ አሞራም በቀረበው ጊዜ ይዞ ይበላዋል ወጣትም ተኝቶ ያሰበውንና ያለመውን በቀን የሚፈጽም ትኩስ ኃይል በመሆኑ ነው፡፡

    *****

    ቆንጆ ለማን?

    የቆነጀች ያማረች የተዋበች ውብ ደማም መልከ መልካም የ15 ዓመት ልጃገረድ፣ ደረተ ሳንቃ አንገተ መቃ፣ አፍንጫ ስንደዶ ጥርሰ በረዶ፡፡

    ተረት፡- የስንዴ አረራ የቆንዦ መራራ፡፡ በልማድም ወንድ ቆንዦ ይባላል፡፡ ቆንዦ የሚነገረው ለልጃገረድና ለምታምር ሴት ሲሆን ጣሊያን ገዝቶ ከሄደ፣ ቆንጆ ቤት፣ ቆንጆ መብል፣ ቆንጆ ልብስ እየተባለ በአዲስ አበባ ይነገራል፡፡

    • አፈወርቅ ተክሌ ‹‹ቤተሰብና እንስሳት›› (2007)
    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img

    ተዛማጅ ጽሑፎች
    ተዛማጅ

    ወ/ሮ መሰንበት ሸንቁጤ የአዲስ አበባን ንግድና ዘርፍ ምክር ቤትን በፕሬዚደንትነት ለመምራት በተደረገው ምርጫ አሸነፉ

    የአዲስ አበባ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤትን በፕሬዚደንትነት ለመምራት፣...

    ለቻይናው ፖሊጂሲኤል ኩባንያ የተሰጠው ውል ተቋረጠ

    የማዕድንና ሚኒስቴር በሶማሌ ክልል የተገኘውን የተፈጥሮ ጋዝ አልምቶ ኤክስፖርት...

    የሕግ ክልከላዎችና የሚያስነሱት ቅሬታ

    በኢትዮጵያ የአገርና የዜጎችን ደኅንነት ለመጠበቅ ተብለው የሚወጡ አንዳንድ ሕጎች፣...