Thursday, October 6, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -

    የተመረጡ ፅሑፎች

    እንዴት እንናበብ?

    ሰላም! ሰላም! የዛሬ ጨዋታዬን ስጀምር በውስጠ ታዋቂ ማንጠግቦሽን አምቼ ለመጀመር ነበር ሐሳቤ። ዳሩ  ‘አይኤስ በመባል የሚጠራ የአረመኔና የወሮበላ ስብስብ በውስጠ ታዋቂነት የአንዳንድ አገሮች ድጋፍ ይደረግለታል’ የሚል ወሬ ሰማሁና ውስጥ ለውስጥ መሄዱን ሰረዝኩት። ምነው ዕቅድ መሰረዝ በእኔ ተጀመረ እንዴ? ይልቅ በአሉባልታ ጋጋታ ያሰብነውን ስንዞር ከምንኖር ምናለበት አላስኖር አላሠራ ያለንን የጥፋት ጎዳና መሰረዙ ላይ ወኔ አጣንሳ? የምር። ቀልዴን አይደለም። ወኔ ስላችሁ ታዲያ አደራ መወራጨት አላልኩም። አጉል በመወራጨት መጨረሻ በሌለው የአብዮት ባህር ሰጥመው ከቀሩት ካልተማርን ከማን እንማራለን? አይደል እንዴ? አዎ። እኔ እያልኩ ያለሁት ‘ዕውቀት እንዲህ በበዛበት፣ ‘ኢንፎርሜሽን’ በሽ በሆነበት ዘመን ተነጋግሮ፣ ተደማምጦ፣ ድጡን አፈር ማልበስ እንዴት ሊሳነን ቻለ?’ ነው እያልኩ ያለሁት። ይኼን ብዬ ከባሻዬ ልጅ ጋር ስጠያየቅ፣ ‹‹እንጃ ምናልባት ከዕውቀት ይልቅ ‘አዋቂ ነኝ’ ባዩ በዝቶ ይሆናላ!›› አለኝ። ባልዞርኩበት የሚያዞረኝን፣ ባላማተርኩበት የሚያስቃኘኝን ብሩህ ጭንቅላቱን ብወድለትም ድምፁ ውስጥ የሚደረበው የመሰልቸትና ተስፋ የመቁረጥ መንፈስ አሁን አሁን ቅር ያሰኘኛል። እውነት እውነት እላችኋለሁ!

    ቆይ ተስፋ በመቁረጥና ሐዘን በማብዛት እንኳን አገር የወደቀ ዕቃስ ይነሳል? እሱን ነዋ የምላችሁ። ውበት እንደሚያረጅ፣ ህልም እልም እንደሚል፣ ዕድሜ እንደሚያከትም በየደቂቃው ማወቅ ቢኖርብን ኖሮ እንደ ግድግዳ ሰዓት ግንባታችን ላይ ‘ትክ ትክ’ የምትል መዘውር አትኖረንም ነበር? ይኼ በፈጣሪ ሥራ መግባት ነው ካላችሁኝ ወደ ሰው ሥራ ልመለስና በአለችን አጭር ዕድሜ ለትውልድ እንደ መረባረብ፣ ለታሪክ እንደ መሻማት ምንድነው ሐሞታችን እያፈሰሰን ያለው? በበኩሌ ትናንት ላይ ቆሞ ዛሬ ላይ መተኛት፣ ‘ብለነው ብለነው አቃተን! አይቃናም! አይደላደልም!›› ዓይነት የዛለ መንፈስ የሚያዛልቀን መስሎ አይሰማኝም። ያውስ የመናገር ነፃነት በሕገ መንግሥታችን ዕውቅና በተሰጠበት ጊዜ ፊት ለፊት ‘አንተ ትብስ/አንቺን’ ያማከለ ንግግር ካላዳነን አሉባልታ የሚያሽረን፣ ዝምታ የሚያክመን ይመስላችኋል? አደራ ደግሞ እንዲህ አልክ ብላችሁ እያንዳንዳችን ንግግር የምናደርግበት ሠልፍ ካልተጠራን እንዳትሉ እንጂ ሌላውስ ሌላ ነው!

    እንዴት መሰላችሁ? ዝም ብዬ ሳየው (ሰማይ ደፈረሰን አፏጭታችሁ አታቋርጡኝና) በተጨባጭ ካሉብን ችግሮቻችን በላይ እያሰቃየን የተቸገርነው በ‘አሉ ተባለ’ ከሩቅ የሚሰነዘር የአጥፍቶ መጥፋት ዱላ አሊያም ‘ገደል ይግባ ዝም በለው’ የሚባል ብሒል ነው። ምንም እንኳን ደላላ ብሆንም ይኼ ይኼ ጥሩ አካሄድ አልመሰለኝም እላለሁ አያችሁ። ፊት ለፊት! አሁን መቼ ዕለት የገጠመኝን ላንሳ። አንድ ወዳጄን፣ ‹‹እኔስ ሰውን ወደ ውስጥ ሲተነፍስ ሳየው ግራ እየገባኝ ነው። ለመሆኑ ትናንት ያ ደንበኛችን ያቺን ከርካሳ አይሱዙ ሲገዛ ጓደኞቹን አስተውለሃቸዋል?›› አልኩት። ለጥገና ብዙ ወጪ የሚያስፈልጋት አይሱዙ ሳሻሽጥ አብሮኝ ነበር። ‘ከመሰደድ ባገር ሠርቶ መክበር’ በማለት የሰሞኑን ደማቅ መፈክር ለማድመቅ መኪና ገዝቶ ዕቃ የማጓጓዝ ሥራ ለመሥራት ስላሻሻጥኩለት ደንበኛዬ ነበር የማወራው። ይገርማችኋል እንደዚያን ቀን ደላላ መሆኔ ያስጠላኝን ቀን አላስታውስም።

    በልጁ አገር ውስጥ ሠርቶ የመኖር ሞራል የተነሳ ከዚያች ጣጠኛ አይሱዙ ሌላ አማራጭ ልፈልግ ላይ ታች ብያለሁ። አላገኘሁም። እናም የነበረኝ ተስፋ ጓደኞቹ ከአሁን አሁን ‘ይኼማ አይሆንም! አተርፋለሁ ብለህ በየጋራዡ ገንዘብህን ልትጨርስ ነው እንዴ?’ ምናምን ብለው ያስተውሉታል እያልኩ በጉጉት ተጠባበቅኩ። ምስኪኑ ወጣት ደንበኛዬ ከቤተሰብ የአብሮ አደግ ይሻላል ብሎ ሰብስቦ ያመጣቸው ጓደኞቹን አሥሬ ‹‹እንዴት ይሻላል?›› ይላል። ‹‹አሪፍ ነው!›› አንዱ። ሌላው ደግሞ፣ ‹‹ዋናው ልብህን ማዳመጡ ነው። ከወደድከው ይሆነኛል ካልክ ግዛው፤›› ይላል። ‹‹አሁን ይኼ ምን ዓይነት ምክር ነው? ‘ቲሸርት’ መሰላቸው የሚገዛው? ‘ኢንቨስት’ እያደረገ እኮ ነው፤›› ብዬ በንዴት ስጦፍ ወዳጄ፣ ‹‹አንተ ምን አገባህ ከተሸጠልህ?›› እያለ ትከሻውን ሲሰብቅ ነበር የዋለው። በኋላ (እንደ ጀመርኩት) ጥያቄዬን ሲመልስ፣ ‹‹አይ አንበርብር! ስንት ነገር አለ? ኋላ ‘እሱ ብሎኝ፣ እሷ አደፋፍራኝ ነው እዚህ ጣጣ ውስጥ የገባሁት’ ይመጣል። ‘የለም ሌላ ይፈለግ ተረጋጋ’ ብንለው ተመቅኝተው ቶሎ ሊያልፍለት ነው ብለው፣ ይለናልን ፍራቻም ይሆናል። ዘንድሮ ጥግህን ይዘህም አልሆነ እንኳን ተወሳውሰህ፤›› ብሎ መለሰልኝና በዚህ አያያዛችን ገና በአራቱም ማዕዘናት ላንሰደድ ነው? እ?

    ከባሻዬ ጋር ጊዜ አግኝተን ቡና ስንጠጣ ይኼን አሉባልታና ሽሙጥኑ ያጦዘውን ፊት ለፊት ‘አካፋን አካፋ’ ብሎ የመናገር ድፍረት ማጣት አነሳሁ። ‹‹አይ ልጅ አንበርብር›› ብለው ቶናቸውን እያጣጣሙ ትንፋሽ ይስባሉ። ትንፋሽ ሲሰበስቡ ደስ አይለኝም። አንድም ‘ልጅ አንበርብር’ ብለው ሲጀምሩ ካልገባኝ ካልተረዳሁት ስለሚጀምሩ፣ አንድም ብዙ ስለሚናገሩ በአጭሩ ማጠቃላያ ሐሳቡን ማደራጀት ስለሚከብደኝ ነው። ግን አዳምጣለሁ። ‹‹እውነቱን ሲነግሩን መቼ እንዲህ ዋዛ ነን? ተርብ እኮ ነን። ወዶ መስሎህ ነው ሰው የተፈራራው? ደግሞ ነገር ያልተፈራ ምን ይፈራል? ስትናገር በቀና ልቡና ለማለት የፈለግከውን አጣሞ ‘እከሌ ልኮት’ ነው!’፣ ‘እሱ ስላለው ነው ስለደላው ነው!’ ካለህ ዓይቶ እንዳላየ ከማለፍ ውጪ፣ ዞሮ ከማማት በቀር፣ ከዝምታስ ሌላ ምን መሸሻ አለህ? ንገረኝ እንጂ?›› ብለው ያፈጡብኛል። ‹‹እሱማ የሰው ተፈጥሮ አስቸጋሪ ነው፤›› ብዬ ዝም እላለሁ። ወዲህ ቢሉን ወዲያ እንከን አያጣንምና እንዳሉት ከዝምታ ውጪ መሸሻ አጣለሁ። ‹‹ግን እንዳልከው እንደ አገር ትክክለኛ ዕድገት የምናድገው ፊት ለፊት ስንነጋገር በገንቢ ሒስ ስናምን መሆን አለበት። ያ ደግሞ አየህ ከዕውቀት ብዛት ሳይሆን ከማስተዋል ነው የሚገኘው። ‘ጠቢብ ልጅ ተግሳጽ አይንቅም ምክርንም ገንዘቡ ያደርጋል’ የሚለው መጽሐፉ አስተዋዮችን ነው። ይኼ ካልሆነ ግን አየህ ‘የሰው ዜማ ደግመህ አዚመህ አትመፃደቅ፣ ራስህን ሁን!’ ወይም ‘ከሁሉ በፊት ሰው ማልማት ይቀድማል። በበጎ ልቦና የተቃኘ ንቃተ ህሊና የሌለው ዛሬ የተገነባውን ነገ ከማፍረስ ወደኋላ አይልም’ ስትል ወይ ለስደት ወይ ለመወገር ራስህን ማዘጋጀት አለብህ፤›› ካሉ በኋላ፣ ‹‹እንዲያ ሆኖ እንጂ ስንቱ ምሁር በሩን ዘግቶ ይቀመጥ ነበር?” ሲሉ አጉተመተሙ። አይ ባሻዬ የእኔ ባይሆኑ መቼም ይቆጨኝ ነበር!

    የሆነው ሆነና በስንተኛው ቀን በሥራ ናውዤ ከአንድ ተሳቢና ስቱዲዮ ኮንዶሚኒየም ቤት ሽያጭ የሚደርሰኝን ‘ኮሚሽን’ ተቀባብዬ ወደ ሠፈር አመራሁ። ሕፃናት ጨዋታ በሚያዘወትሩበት ሥፍራ አዝምሞ የነበረ ግንብ አንድ ብላቴና ላይ ተንዶ ሕይወቱ አለፈች። አያሳዝንም? ባሻዬ ስንት ቀን ዕድሩን እየሰበሰቡ ‹‹የዚህ ግንብ አጥር ነገር አንድ ይባል፤›› ሲሉ መክረማቸውን አውቅ ነበር። ይኼው እሳቸው ከአደጋው በፊት መላ እንፍጠር ሲሉ፣ ‹‹ወር እስከ ወር ከማታቆየን ደመወዝ ላይ ደግሞ አዋጡ ሊሉን ነው?›› እየተባሉ ታምተዋል። ዛሬ ግን ከገንዘብ ለባሰ የእንባ መዋጮ ያልተሰባሰበ የለም። መቼ ያልቃል የእኛ ጉድ! ደረስኩና እንደምወደው ጥጌን ይዤ በተቀመጥኩበት የባሻዬ ልጅ ሰተት ብሎ መጥቶ አጠገቤ ተቀመጠ። ባሻዬ ላይ አንደኛ አሳዳሚ የነበሩ ሰውዬ፣ ‹‹ለመሆኑ ይኼ ግንብ ዝም ብሎ የተናደ ይመስላችኋል? በበኩሌ የሰው እጅ ሳይኖርበት አይቀርም እላለሁ፤›› ይላሉ። ባሻዬን ሲደግፉ ከነበሩት ጥቂት የመፍትሔ ሰዎች አንደኛው ቀበል አድርገው በምፀት፣ ‹‹ማለት? የአሸባሪዎች ማለትዎ ነው የወሬኞች?›› ይሏቸዋል። ‹‹የለም እንዲሁማ መርጦ አንድ ክፉና ደጉን ያለየ ጨቅላ ላይ አይወድቅም። በራሱ ቢሆን ኖሮ ሌሊት አይደረመስም ነበር? ምን ነካችሁ?›› ይላሉ ግትሩ ሰው መልሰው። ባሻዬ በታላቅ ሐዘን ጋቢያቸውን ተከናንበው ተቀምጠው በሩቅ እመለከታቸዋለሁ። ‹‹ኧረ በቃ ዝም ይበሉ። ማንስ ቢገፋው ወዳቂ መሆኑን ዓይተን መዋጮ ፈርተን ልጁን የገደለው እኛ፤›› ሲሏቸው ከጎናቸው የተቀመጡ በመንደሩ የታወቁ አስለቃሽ አንገታቸውን ደፍተው ዝም አሉ። ለምን አንገት እስክንደፋ እንደምንጠብቅ እኮ ነው የማይገባኝ!

    በሉ እንሰነባበት። ከመሰነባበታችን በፊት፣ አንዳንዴ እዚች መከዳዬ ላይ ደገፍ ብዬ በጥሞና የምታዘበውን ልንገራችሁ። ‘ካለመናገር ደጃዝማችነት ይቀራል’ ሲባል አይደል የምናውቀው? እናም ዝም ብዬ አልፎ ሂያጁን እየቃኘሁ ሳበጥረውና ሳዳምጠው ነገረ ሥራችን ሁሉ ይገርመኛል። እንግዲህ ጎዳናው ማለት እኛ፣ እኛ ማለት ጎዳናው ነን። መንገድ እኮ ከነገመናችን ተዘርግፈን የምንታይበት መድረክ ማለት ነው። (ይኼን እንድትቀበሉኝ ሼክስፒር ነው ያለው ማለት አለብኝ መሰል?) ሳይ ታዲያ የሚታየኝ ቋሚ ተራማጁን ሲያማና ሲኮንን፣ የሠራውን ሲያንኳስስ ነው። ተጓዥም በዕርምጃው እየተመፃደቀ ቀርፋፋውን ሲንቅ፣ ሲያንጓጥጥ ነው የማየው። አፀፋ በመመላለስ የሚነጉደውን ጊዜማ አለመቁጠር ይሻላል። መረጃ በመረጃ ላይ፣ ወሬ በወሬ ላይ፣ መርዶ በመርዶ ላይ እየተግተለተለ ሰው ቆም ብሎ ከራሱ የሚጠበቀውንና የድርሻውን ሚና መጫወቱን ሲዘነጋ ይታየኛል። ካላየነው የፊታችን ዘመን ያሳለፍነውን ፈታኝ ጊዜ አድምቀን መኳል እንደምንወድ ሳስተውል የሠራ አካላቴ ይዝላል።

    ወደ ባሻዬ ልጅ ደወልኩ። የተለመደችዋ ግሮሠሪያችን የሚጠጣ ይዞ እየጠበቀኝ መሆኑን ነገረኝ። ስደርስ ከተለመደው ለየት ባለ ሁኔታ ጫጫታ አይሏል። ‹‹ምንድነው ዛሬ?›› ስለው፣ ‹‹ስማ!›› ብሎኝ እሱ ይስቃል። አንዱ መንግሥትን ይወቅጣል። ሌላው ደግሞ ተቃዋሚዎች ላይ የስድብ ናዳ ያወርዳል። እዚያ፣ ‹‹እሷ ከሄደች ጀምሮ ይኼው እንዳልሆን ሆኜ ቀረሁ፤›› ሲል ከጎኑ፣ ‹‹አንተ እንዲህ እስክትሆን ግን እሷ አልነበረችም?›› ሲል ያሾፍበታል። አጠገባችን ከተቀመጡት አንዱ ደግሞ፣ ‹‹ተው አንተ ፈጣሪ አግባባን? ምሕረትህን ላክ?›› ብሎ ሳይጨርስ፣ ‹‹ወይድ ማንን ነው የምትለምነው? እሱ ለራሱ ሥልጣን በቃኝ ብሎ ወደሚሄድበት ከሄደ ቆይቷል። እንደኛ እንደ ሥጋ ለባሾች የሥልጣን ጥማት ያለበት መሰለህ እሱ?›› ይለዋል ከጎኑ። ይኼን ከሚሰሙት አብዛኞቹ መዓት ፈርተው ይመስላል ሰውዬን በስድብ እያጥረገረጉ ያስከፈቱትን ሳይጠጡ ሒሳብ ከፍለው ይወጣሉ። ‹‹ትዕግሥት፣ መደማመጥና መግባባት የሚባል እንዳልተፈጠረብን ምነው ይኼን ያህል?›› ስለው የባሻዬን ልጅ፣ ‹‹ገና ምኑን አይተህ። ዘመኑ እኮ የ ‘ኮሜንት’ እና የ‘ፖስት’ እንጂ የማሰብና ‘እኔ ማን ነኝ? የድርሻዬን እየተወጣሁ ነው?’ ብሎ ከራስ ጋር የመታረቂያና የመናበቢያ አይመስለኝም፤›› አለኝ። በተለይ በተለይ ‘መናበብ’ የሚለው አባባል ለጊዜው መሰጠኘ፡፡ መንግሥት እርስ በርሱ ካልተናበበ፣ ፖለቲከኞችም ሆኑ የተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች እስከ ቤተሰብ ድረስ ካልተናበቡ እንዴት መሥራት ይቻላል? እስኪ እንዴት እንደምንናበብ እንምከርበት? መልካም ሰንበት!