Thursday, June 13, 2024
- ማስታወቂያ -
- ማስታወቂያ -

የኢትዮጵያን ዕምቅ አቅም የማይገልጸው የኢትዮጵያ ወጪ ንግድ

spot_img

ተዛማጅ ፅሁፎች

አቶ አወት ተክኤ የኢኮኖሚ ባለሙያ ናቸው፡፡ በአሁኑ ወቅት የግብርና ትራንስፎርሜሽን ኤጀንሲ በግብር ፋይናንስ ዘርፍ በከፍተኛ ኤክስፐርትነት እየሠሩ ነው፡፡ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የኢኮኖሚ ምርምር ኦፊሰር፣ በኢትዮጵያ ምርት ገበያ በኤክስፐርትነት አገልግለዋል፡፡ አቶ አወት ባለፈው ሐሙስ የአዲስ አበባ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት የኢትዮጵያ የወጪ ንግድ አፈጻጸምን በሚመለከት ባዘጋጀው የውይይት መድረክ ላይ ጥናታዊ ጽሑፍ አቅርበው ነበር፡፡ የአቶ አወት ጥናታዊ ጽሑፍ የአገሪቱን የቀደመ የወጪ ንግድ አፈጻጸም የገመገመ ጭምር ሲሆን፣ የአገሪቱ የወጪ ንግድ ወቅታዊ ይዘት ምን እንደሚመስልም በአኃዝ የተደገፈ ትንተና ሰጥተዋል፡፡ ይህንን ጥናታዊ ጽሑፋቸውን መነሻ በማድረግ ዳዊት ታዬ ከአቶ አወት ተክኤ ጋር ቆይታ አድርጓል፡፡

ሪፖርተር፡- የኢትዮጵያ የወጪ ንግድ ገቢ ወዴት እየተጓዘ ነው ማለት ይቻላል?

አቶ አወት፡- የአገሪቱ የወጪ ንግድ በሚፈለገውና የሚጠበቅበትን ያህል እየሄደ አይደለም፡፡ ምንም እንኳን መጠነኛ ጭማሪ እየታየበት ነው ቢባልም፣ ከወጪ ንግድ ሊገኝ ከሚገባው አንፃር ሲታይ እጅግ በጣም አነስተኛ አፈጻጸም ነው ያለው፡፡ ኢትዮጵያ የወጪ ንግድ ዘርፍ ምን ያህል ሽግግር አድርጋለች ተብሎ ሲታይና ዘርፉ ለአገራዊ ኢኮኖሚው ምን ያህል የጀርባ አጥንት እንደሆነ ሲገመገም፣ ከሌሎች የአፍሪካ አገሮች በዝቅተኛ ደረጃ ላይ ይገኛል፡፡

የኢትዮጵያ የወጪ ንግድ ዓመታዊ የምርት ዕድገት (GDP) ሬሾው በመዋቅራዊ ለውጡ ላይ ያመጣው ለውጥ 12 በመቶ ብቻ ነው፡፡ እንደውም የወጪ ንግድ ገበያው እያነሰ በመምጣቱ እ.ኤ.አ. 2008 ከነበረው 16 በመቶ አሁን ወደ 12 በመቶ ወርዷል ማለት ነው፡፡ ይህም የወጪ ንግዱ የአገሪቱን ትራንስፎርሜሽን ለማምጣት አሁን ካለበት የ12 በመቶ የዓመታዊ የምርት ዕድገት ድርሻው ከ25 በመቶ በላይ መሆን እንደነበረበት ሲታሰብ የዘርፉ አፈጻጸም አነስተኛ መሆኑን ያሳያል፡፡

ሪፖርተር፡- የአገሪቱ የወጪ ንግድ አፈጻጸም ከሚጠበቀው በታች መሆኑን ለማሳየት በአኃዝ ቢያመላክቱን? በተለይ የኢትዮጵያ የወጪ ንግድ እ.ኤ.አ. ከ2010 ወዲህ እያሽቆለቆለ ነውና ምክንያቱ ምንድነው?

አቶ አወት፡- የወጪ ንግዱን አፈጻጸም ስናይ እ.ኤ.አ. ከ2008 እስከ 2010 ድረስ መልካም የሚባል አፈጻጸም የታየበት ነው ሊባል ይችላል፡፡ በአማካይ እስከ 38 በመቶ ዕድገት አሳይቶ ነበር፡፡ በ2011 እና በ2012 የተወሰነ ዕድገት ነበረው፡፡ ነገር ግን ከ2012 መጨረሻ ጀምሮ እየቀነሰ ሄዷል፡፡ የ2014 የወጪ ንግድ አፈጻጸም ግን የተወሰነ ጭማሪ ነበረው ቢባልም ጭማሪው መጠነኛ ወይም ዝቅተኛ ነው፡፡ አሁን ደግሞ የወጪ ንግድ ገቢው ጭራሽ ወደ መቀነስ ሄዷል፡፡ ለምሳሌ ባለፉት ዘጠኝ ወራት እስከ መጋቢት 2007 ዓ.ም. ድረስ ያለው አፈጻጸም ከቀደመው ዓመት (2006) ተመሳሳይ ወቅት ጋር ስናነጻጽረው የ100 ሚሊዮን ዶላር ወይም በ4.6 በመቶ ቀንሷል፡፡ ስለዚህ የአገራችን የወጪ ንግድ በ2007/2008 አካባቢ የነበረውን ዕድገት ይዞ ለመቀጠል አልቻለም፡፡ ከዚህ አንፃር አሁን የተደረሰበት የወጪ ንግድ አፈጻጸም እጅግ ዝቅተኛ ነው፡፡ ከሌሎች የኢኮኖሚ ዘርፎቻችን ጋር ስናነጻጽረውም የወጪ ንግዱ ዝቅተኛ አፈጻጸም የታየበት ሆኗል፡፡

ሪፖርተር፡- በዕድገትና በትራንስፎርሜሽን ዕቅዱ የመጨረሻ ዓመት ከወጪ ንግድ ይደረስበታል ተብሎ የተቀመጠው ግብና በአፈጻጸሙ መካከል ያለው ልዩነት ምን ያህል ነው? በተለይ የአገሪቱ ዋና ዋና የውጭ ምንዛሪ ምንጭ ናቸው የተባሉት ምርቶች የገቢ አፈጻጸምስ ምን ይመስላል?

አቶ አወት፡- ለምሳሌ ባለፈው ዓመት ከቡና የወጪ ንግድ ይደረስበታል ተብሎ የተያዘው ዕቅድ 1.5 ቢሊዮን ዶላር ነው፡፡ የተገኘው 714 ሚሊዮን ዶላር ብቻ ነው፡፡ ይህም ከዕቅዱ አንፃር ሲታይ ማሳካት የተቻለው 45 በመቶ ብቻ ነው፡፡ ከቅባት እህሎች 892 ሚሊዮን ዶላር ይገኛል ተብሎ ታቀዶ፤ የተገኘው ወደ 652 ሚሊዮን ዶላር ነው፡፡ የቅባት እህሎች ያስገኘው ገቢ ግን ከቡና ገቢ ጋር ስናነጻጽረው ጥሩ ነው ማለት ይቻላል፡፡ ወደ 73 በመቶውን ማሳካት ተችሏል፡፡ በአንፃሩ ደግሞ እጅግ ዝቅተኛ አፈጻጸም የታየበት የወጪ ንግድ ዘርፍ የሥጋና የሥጋ ውጤት ምርቶች ናቸው፡፡ ከሥጋና ከሥጋ ውጤቶች ባለፈው ዓመት ይገኛል ተብሎ የታቀደው 660 ሚሊዮን ዶላር ነበር፡፡ ይህም ከሥጋና ከሥጋ ውጤቶች የወጪ ንግድ ገቢ ማሳካት የተቻለው 11 በመቶ ብቻ ነው፡፡ ነገር ግን በወጪ ንግድ ገቢ ይገኛል ተብሎ ተለጥጦ ከተሠራው ዕቅድ አንፃር አፈጻጸሙ የሚፈልገውን ያህል ባይሆንም፣ የትራንስፎርሜሽን መገለጫ ወይም አብነቶች ናቸው የሚባሉትን መነቃቃቶች አምጥቷል፡፡ ለትራንስፎርሜሽን ከሚያስፈልጉ አብነቶች አንዱ መነቃቃት በመሆኑ ይህንን አስገኝቷል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ እየተገኘ ያለው የውጭ ምንዛሪ ከሌሎች አገሮች ጋር ሲነፃፀር ግን ደህና ሊባል ይችላል፡፡

ሪፖርተር፡- እንዴት ደህና ሊባል ይችላል? ለምሳሌ ከቡና የተገኘው ገቢ የዕቅዱን ግማሽ እንኳን አልደረሰም፡፡ በሌሎች ምርቶችም በተመሳሳይ የተፈለገውን ያህል ካልተገኘባቸው ከሌሎች አገሮች ጋር ሲታይ ጥሩ ነው ማለት እንዴት ይቻላል?

አቶ አወት፡- ከዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅዱ አንፃር ደህና ነው ሊባል አይችልም፡፡ ነገር ግን ተለጥጦ የተሠራውን ዕቅዳችንን ማስፈጸም ባንችልም ትራንስፎርሜሽን ለማምጣት መነቃቃት አምጥቷል፡፡ ፊታችንን ወደ ውጭ ገበያ እንድናዞር አድርጓል፡፡ እየተገኘ ያለው ገቢ ዝቅተኛ ቢሆንም፣ ወደዚህ ጉዞ እያመራን መሆናችን እንደ ትልቅ ስኬት ሊወሰድ ይችላል፡፡

ሪፖርተር፡- የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ እያደገ ነው፡፡ ኢኮኖሚያዊ ዕድገቷ በየዓመቱ ከ10 በመቶ በላይ ነው፡፡ በዚህ ደረጃ እያደገች ያለች አገር የወጪ ንግድ ገበያዋ እጅግ ዝቅተኛ መሆኑ እንዴት ይታያል? ያለወጪ ንግድ ዕድገት እንዴት ጥልቅ ኢኮኖሚያዊ ዕድገት ሊመጣ ይችላል የሚል ጥያቄ የሚያነሱ አሉ፡፡ የወጪ ንግድ በአንድ አገራዊ ኢኮኖሚ ላይ የሚኖረው ሚና ምን ድረስ ነው?

አቶ አወት፡- ካለን ኢኮኖሚ አንፃር ወደ ውጭ የምንልከው ምርት በጣም ዝቅተኛ ነው፡፡ እየተገኘ ያለው የውጭ ምንዛሪ ኢትዮጵያን የሚያህል ዕምቅ አቅምና ዕድል ያላትን አገር የሚገልጽ አይደለም፡፡ ለውጭ ገበያ እየቀረበ ያለው ምርት መጠን በጣም ትንሽ ነው፡፡ ለዚህ ነው የአገሪቱ የወጪ ንግድ የሚፈለገውን ያህል ስትራክቸራል ትራንስፎርሜሽን አምጥቷል ወይ? ተብሎ ሲጠየቅ አለማምጣቱን የምንገነዘበው፡፡ አሁን ያለው የወጪ ንግድ የጂዲፒ ሬሾው ኢኮኖሚያዊ መዋቅራዊ ለውጡን ያመጣል ለማለት አይቻልም፡፡ ከዚህ በላይ መሄድ አለበት፡፡

ሪፖርተር፡- አንድ አገር የወጪ ንግድ ገቢው የዚህን ያህል አነስተኛ ሆኖ፤ በገቢና በወጪ ንግዱ መካከል ያለው ልዩነት ወይም የገቢና የወጪ ንግድ ጉድለቱ ከ10 ቢሊዮን ዶላር በላይ ደርሶ እያለ አገራዊ ኢኮኖሚያዊ ዕድገቱ ግን ከ10 በመቶ በላይ ሊደርስ የቻለውስ እንዴት ነው?

አቶ አወት፡- በገቢና በወጪ ንግድ መካከል ያለው ልዩነት ከፍተኛ ነው፡፡ በአሁኑ ወቅት ያለው የገቢና የወጪ ንግድ ሚዛኑ ከአሥር ቢሊዮን ዶላር በላይ ሆኗል፡፡ ነገር ግን በወጪና ገቢ ንግዱ መካከል ጉድለት ቢኖርም፣ ጉድለቱን የምንሸፍንበት ሌሎች ዘርፎች እያደጉ በመሆናቸው ጉድለቱን ለመሸፈን ተችሏል፡፡ ከወጪ ንግድ ከሚገኘው የውጭ ምንዛሪ ሌላ የውጭ ምንዛሪ የምናገኝባቸው ዘርፎች እያደጉ በመሄዳቸው የወጪ ንግዱን ድክመት እየሸፈኑ ነው፡፡ ለምሳሌ የሐዋላ ገቢ ከአራት ቢሊዮን ዶላር በላይ ደርሷል፡፡ ከውጭ ዕርዳታ የምናገኘው ገቢ አድጓል፡፡ ከቀጥታ የውጭ ኢንቨስትመንት (FDI) የሚገኘውም ገቢ ከፍ ብሏል፡፡ ከእነዚህ ዘፍሮች የሚገኘው ገቢ ማደግ ደግሞ የወጪና ገቢ ንግዱ የታየበትን ክፍተት ለመሸፈን አስችሏል፡፡ ስለዚህ ኢኮኖሚያዊ ዕድገቱን አልገደበውም፡፡ እያደገ መጥቷል፡፡ ወደ ውጭ የሚላከው የወጪ ንግድ ምርት ዝቅተኛ ቢሆንም ኢኮኖሚያዊ ዕድገቱ ሊያድግ ይችላል፡፡ የሚፈለገውን ያህል የውጭ ምንዛሪ ክምችት ባይኖርም በቂ የሚሆን ግን እንዲኖረን አድርጓል፡፡

ሪፖርተር፡- የአገሪቱ የውጭ ምንዛሪ ክምችት ለአንድ ወር ብቻ የሚበቃ ነው ይባላል፡፡ ከዓመታዊ የውጭ ምንዛሪ ፍላጐት አንፃር ሲታይም በዓመት የሚገኘው የወጪ ንግድ ገቢም ለአንድ ወር ብቻ የሚበቃ ነው ይባላል?

አቶ አወት፡- አሁን እየተገኘ ያለው የውጭ ምንዛሪ ገቢ ለአንድ ወር ከሰባት ቀን ኢትዮጵያ የሚያስፈልጋትን የገቢ ንግድ የሚሸፍን ነው፡፡ ይህ የዓለም ባንክ መረጃ ነው፡፡ ብሔራዊ ባንክ እስከ ከሁለት ወር ተኩል ለሚሆን ጊዜ የገቢ ንግድ ወጪን የሚሸፍን አቅም እንዳለው ይገልጻል፡፡ የሌሎች አገሮችን ስናይ ለምሳሌ ኬንያ የአራት ወር ተኩል የሚሆን አላቸው፡፡ እንደየአገሩ ሁኔታ የተለያየ ቢሆንም እንደ ጃፓን ያሉ አገሮች ከ10 እስከ 11 ወሮች የወጪ ንግድ ገበያቸውን የሚሸፍን የውጭ ምንዛሪ የግድ ሊኖራቸው ይገባል፡፡ ከዚህ አንፃር ስናየው ኢትዮጵያ ከ2.5 እስከ ሦስት ወራት የሚሸፈን የውጭ ምንዛሪ ቢኖራት በቂና ጥሩ ደረጃ ላይ ነን ማለት ነው፡፡ አሁን ያለው ግን አነስተኛ ነው፡፡

ሪፖርተር፡- የኢትዮጵያ የወጪ ንግድ ዕድገት ማሳየት ካልቻለባቸው የተለያዩ ምክንያቶች ውስጥ አንዱ በወጪ ንግድ ዘርፍ የሚሳተፉ ላኪዎች ቁጥር አነስተኛ መሆን ነው፡፡ እንደውም በየዓመቱ ወደ ዘርፉ ከሚገባው የሚወጣው ይበልጣል የሚል መረጃ እንዳለ ገልጸዋል፡፡ ይህ ምን ያሳያል?

አቶ አወት፡- ኢትዮጵያ በላኪዎች ብዛት አነስተኛ ነው፡፡ ኬንያ ካሏት ላኪዎች እንኳን ያነሰ ነው፡፡ ያለፈውን ዓመት መረጃ ስንመለከት በኢትዮጵያ 1,800 ላኪዎች ያሉ መሆኑን ነው፡፡ በሕዝብ ብዛትዋ ከኢትዮጵያ በግማሽ በምታንሰው ኬንያ ግን 4,600 ላኪዎች አሏት፡፡ የኢትዮጵያ የላኪዎች ቁጥር አነስተኛ መሆን በወጪ ንግዱ ላይ የሆነ ተፅዕኖ እንዳለው ያመለክታል፡፡ በላኪዎች መጠን ብቻ ሳይሆን የእያንዳንዱ ላኪ አፈጻጸምም ከጐረቤት አገሮች ጋር ሲነፃፀር የተራራቀ ነው፡፡ በኢትዮጵያ አንድ ላኪ የመላክ አቅም 1.2 ሚሊዮን ዶላር ነው፡፡ በታንዛንያ 4.1 ሚሊዮን ዶላር ይደርሳል፡፡ ስለዚህ ኤክስፖርት ፎረም ላይ ብዙ መግባት ይጠበቃል፡፡ ከዚሁ ጋር ተያይዞ የወጪ ንግዳችን ስብጥር አነስተኛ ነው፡፡ ላኪዎቻችን የሚልኩዋቸው ምርቶች ዓይነት ምን ያህል ነው? ስንል አንድ የኢትዮጵያ ላኪ በአማካይ ከአራት ያልበለጡ ምርቶችን ብቻ ነው የሚልከው፡፡

እንደ ኬንያ ባሉ አገሮች አንድ ላኪ ወደ ስምንት የሚደርሱ የተለያዩ ምርቶችን ይልካል፡፡ እነዚህንም ምርቶች ከዘጠኝ በላይ ወደሆኑ አገሮች ይልካል፡፡ የኢትዮጵያ ላኪዎች ግን በአማካይ ለውጭ ገበያ የሚያቀርባቸውን ምርቶች የሚልኩት በአማካይ ወደ 2.3 አገሮች ነው፡፡ ስለዚህ የአገሪቱ የወጪ ንግድ የገበያ መዳረሻ ጥቂት አገሮች ላይ ብቻ የተንጠለጠ ነው፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ በኢትዮጵያ በወጪ ንግድ ላይ የሚታየው ክፍተች ወደ ዘርፉ የሚገቡ ላኪያዎች ቁጥርና ከዘርፉ የሚወጡ ላኪዎች ተቀራራቢ ቁጥር ያላቸው መሆኑ ነው፡፡ ወደ ዘርፉ የሚገባውን ያህል ይወጣል፡፡

ሪፖርተር፡- ይህ ምን ያሳያል?

አቶ አወት፡- የላኪዎቻችንን ቁጥር ማሳደግ አለመቻሉንና እንዲቆዩ የሚያደርጋቸው ነገር አለመኖሩን ነው፡፡ ይህ የሚያሳየን ዘርፉ ትርፋማ ሆኖ እንዲቀጥል አካባቢው ሳቢ ያለመሆኑንና ባለሀብቱ በሥራው ላይ እንዲቆይ የሚደረጉ አቅም በጣም አነስተኛ መሆኑን ነው፡፡ ምክንያቱም ወደ ዘርፉ የሚገባውንና የሚወጣው ተቀራራቢ ከሆነ የላኪዎችን ቁጥር ልታሳድግ አትችልም፡፡ ስለዚህ በዘርፉ አካባቢ ያለውን ከባቢ ማስተካከል ያስፈልጋል፡፡ እነዚህ የሚገቡ ኢንቨስተሮች አምና ልከው ዘንድሮ የማይልኩ ከሆነ ችግር አለ ማለት፡፡ ይህ ችግር ታይቶ መስተካከል አለበት፡፡ ችግሩን ማወቅና መፍትሔ መስጠት ያሻል፡፡

ሪፖርተር፡- በዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅዱ መጨረሻ ላይ ከወጪ ንግድ ዘርፍ አምስት ቢሊዮን ዶላር አካባቢ ይገኛል ተብሎ ነበር፡፡ በሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ደግሞ ከወጪ ንግድ እስከ 10 ቢሊዮን ዶላር ለማግኘት እንደታሰበ ይነገራል፡፡ በመጀመሪያው ዕቅድ የወጪ ንግድ አፈጻጸም መልካም አልነበረም፡፡ ከዚህ አንፃር በሁለተኛው ዕቅድ ዘመን ተያዘ የተባለውን ግብ እንዴት ማሳካት ይችላል? ላኪዎችንስ እንዴት ማብዛት ይቻላል?

አቶ አወት፡- ከመጀመሪያው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን አፈጻጸም አንፃር በሁለተኛው የዕቅድ ዘመን እንዴት 10 ቢሊዮን ዶላር ላይ መድረስ ይችላል የሚለው አዳጋች ቢሆንም አንድ ነገር ግን መተታሰብ ይኖርበታል፡፡ ይህም ኢትዮጵያ በሁለተኛ የዕቅድ ዘመን የታቀደውን ያህል ገቢ ለመድረስ የሚያስችል ትልቅ እምቅ አቅም አላት፡፡ ይህንን አቅም እስከ መጨረሻ መጠቀም የሚያስችል ስትራቴጂዎችና አሠራሮችን ከቀረፅን ከ10 ቢሊዮን ዶላር በላይም መሄድ ይቻላል፡፡ እንዲህ የሚታቀደውም ዕምቅ አቅሙ ስላለ ነው፡፡

ሪፖርተር፡- እንዴት?

አቶ አወት፡- ተመሳሳይ የሕዝብ ቁጥር፣ ተመሳሳይ የኢኮኖሚ ስትራቴጂ ከነበራቸው እንደ ቬትናም ያሉ አገሮችን እንውሰድ፤ እኛ ለውጭ ገበያ ከምናቀርበው ተመሳሳይ የሆነ ምርት እየላኩ የወጪ ንግድ ገበያቸውን 20 ቢሊዮን ዶላር አድርሰዋል፡፡ እኛ ግን ሦስት ቢሊዮን ዶላር ላይ ነን፡፡ ነገር ግን ከእነርሱ የተሻለ ዕምቅ አቅም አለን፡፡ ይህንን አቅም መጠቀም የሚያስችል ስትራቴጂ የመቅረፅና በዘርፉ የሚገቡ ባለሀብቶችን መፍጠርና ማብዛት ያስፈልጋል፡፡ የባለሀብቶችን ቁጥር ለማሳደግ ደግሞ በአጠቃላይ በቢዝነሱ ውስጥ ያሉትን የአሠራር ችግሮችን መቅረፍ የግድ ይላል፡፡ ዘርፉን የሚያበረታታ መሆን ይገባዋል፡፡ ለምሳሌ ኢትዮጵያ በዓለም የሎጂስቲክስ ሰርቬይ ላይ ዝቅተኛ ከሚባሉ አገሮች አንድዋ ናት፡፡ የIFC Doing Business የ2015 ያወጣው ሪፖርት የኢትዮጵያ ደረጃ ያለማሻሻሉን ነው የሚያሳየው፡፡ ለኢንቨስትመንት ምቹ የሆነ አሠራርን መዘርጋት ያስፈልጋል ማለት ነው፡፡ እስካሁን ስንሰጣቸው የነበሩ የኢንቨስትመንት ማበረታቻዎች ምን ያህል ለውጥ እያመጡ ነው? ምን ጉድለት አለባቸው? ከፊዚካል ውጪ ያሉ ነገሮች ላይ ብዙ መሠራት አለበት፡፡ የታክስ እፎታ ጊዜ ጥሩ ቢሆኑም ከዚህ ውጪ ምንድነው ማከል ያለብንና ማድረግ የምችለው? ብሎ በማየት ምቹ ሁኔታ መፍጠር ከተቻለ ዕቅዱን ማሳካት እንችላን፡፡ አሁን እየሄድነበት ያለውን  አካሄድ ከቀጠልንግን 10 ቢሊዮን ዶላር አይደለም፤ ከዚያ በታች ሊገኝ አይችልም፡፡ በተለይ ያለንን ዕምቅ አቅም መጠቀም ከቻልን ግን የሚፈለገውን ውጤት ማምጣት እንችላለን፡፡

ሪፖርተር፡- የአገሪቱን የወጪ ንግድ ደቁሰዋል ተብሎ በግልጽ ከሚቀመጡ እውነተኛዎች ውስጥ ለውጭ ገበያ የሚቀርበው ምርት የጥራት ችግር ነው፡፡ አንድ ምርት ለውጭ ገበያ ለማቅረብ የሚፈጀውም ጊዜ ከፍተኛ ነው፡፡ የተዛቡ አሠራሮች አሉ፡፡ እንዲህ ያሉ ነገሮች ኤክስፖርቱ ላይ ተፅዕኖ አላሰደሩም? ተፅዕኖዎቹስ እንዴት ይገለጻሉ?

አቶ አወት፡- የጠቀስካቸው ነጥቦች በጣም ተፅዕኖ አላቸው፡፡ የምንልካቸው የወጪ ንግድ ምርቶቻችን ስብጥር የላቸውም፡፡ ለወጪ ገበያ ከሚናቀርበው ምርት ከ80 በመቶ ባላይ የሚሆነው ጥሬ ዕቃ ነው፡፡ ለምሳሌ ቡናን እንውሰድ፤ ለውጭ ገበያ ከምናቀርበው ቡና ሁለት ሦስተኛው ያልታጠበ ነው፡፡ ያልታጠበውን ከመላክ የታጠበና በተወሰነ ደረጃ እሴት የታከለበት ቢሆን ኖሮ ከፍተኛ የሆነ ገቢ ይገኝበታል፡፡ ያልታጠበ ቡና የሚረከቡን የአውሮፓ አገሮች ግን ቡናውን ቆልተው መልሰው ሲሸጡት እኛ ካልታጠበው ቡና ካገኘነው የውጭ ምንዛሪ 200 ፐርሰንት ብልጫ ያለው ገቢ ያገኙበታል፡፡ ይህንን ማድረግ ከባድ አይደለም፡፡ ቢያንስ እሴት በመጨመር የተሻለ ገቢ ለማግኘት መሠራት አለበት፡፡ ወደዚህ ደረጃ ለመድረስም አነስተኛ ድጋፍ በቂ ነው፡፡

ስለዚህ የምንልከው ምርት እሴት ያልታከለበት በመሆኑ የምናገኘውም ገቢ በዚያው መጠን አነስተኛ ነው፡፡ እነ አበባን በማሳደግ፣ እሴት ጨምሮ መላክን ማበረታታት ያሻል፡፡ በጂኦግራፊያዊ አቀማመጥ የምንጠቀምባቸው ምርቶችም አሉ፡፡ በዚህ ረገድ አንዳንድ የጀመርናቸው ሥራዎች አሉ፡፡

ለምሳሌ የይርጋ ጨፌን፣ የሐረርና የመሳሰሉትን የቡና ምርቶችን መጠን በማሳደግ የበለጠ ተጠቃሚ ለመሆን እየተሠራ ነው፡፡ ኢትዮጵያ በአንድ ምርት መታወቅ አለባት፡፡ ለምሳሌ ሳምሰንግ ሲባል ኮሪያ እንደምንለው ወይም የኖኪያ ስም ሲጠራ ፊንላንድ እንደሚባለው አንድ ነገር መፈጠር አለበት፡፡ የኢትዮጵያ ስም ሲጠራ ኢትዮጵያን የሚለይ አንድ ምርት ማምጣት ይኖርብናል፡፡ ከዚህ ውጪ ንግድ ላይ መዘግየትን የሚፈጥሩ የትሬድ ሎጂስቲክላይ ያለውን ችግር እያንዳንዱን ነቅሰን ማስተካከል አለበን፡፡ አንደኛው በመልቲ ሞዴል ሲስተም ላይ ያሉትን ተጨምሮ የመሥራትና የአቅም ውስንነት ችግሮችን በደንብ መቅረፍ ያስፈልጋል፡፡

እንደ መንገድና ባቡር ያሉ መሠረተ ልማቶችን የሚመጥን ሥራዎች መሠራት አለባቸው፡፡ የወጪ ንግድ ከሌላው የሚለው አንድ ቦታ ላይ ያለን ችግር በመቅረፍ ብቻ ውጤት የሚመጣበት ያለመሆኑ ነው፡፡ ሁሉም ቦታ ያሉትን ችግሮች መቅረፍ ያስፈልጋል፡፡

ለምሳሌ በመሠረተ  ልማት አካባቢ ችግር ካለ የመሠረተ ልማቱን ችግር ብቻ መቅረፍ ትርጉም የለውም፡፡ ጉምሩክ ላይ ያለውን ችግር ፈትተን ሌሎች የሎጂስቲክስና የዲስትሪቡሽን አፈጻጸም ላይ ያለው ክፍተት ካልደፈነው ውጤት አይመጣም፡፡ ስለዚህ የተሻለ ተጠቃሚ ለመሆን እንዲህ ያሉትን ችግሮች በመሉ መፈተሽ ይጠይቃል፡፡ ይህንንም ማድረግ ቀላል ነው፡፡ ለምሳሌ እንደ ሩዋንዳ ያሉ አገሮች እንዲህ ያሉ ክፍተቶችን አይተው ማስተካከያ በመውሰዳቸው ውጤት አግኝተዋል፡፡ የወጪና ገቢ ንግዳቸውን በተሻለ በፍጥነት ማስተናገድ ችለዋል፡፡ አንድ ላኪ ምርቱን ለመላክ የሚስወድበትን ቀን ቀንሰዋል፡፡ ሌላው የኤሌክትሮኒክስ አጠቃቀማችን ማሳደግ ያስፈልጋል፡፡ ይህንን አሠራር በሚገባ ከተጠቀምን ሥራውን ማቀላጠፍ ያስችላል፡፡ አሁን ያለውን የተንዛዙ ሒደቶችን በቀላሉ ማሳጠር ያስችላል፡፡

የምንልከወን የምርት መጠን ማሳደግ አለብን፡፡ የዋጋ መውደቅ ሲያጋጥም በብዛት ምርት በመላክ በዋጋው መውደቅ ያጣነውን ገቢ በብዛት በመላክ ልናገኝ የምንችልበት አሠራር ሊኖረን ይገባል፡፡

ሪፖርተር፡- ኢትዮጵያ ምርቶችን የምትልክባቸው አገሮች ውስን መሆን ብቻ ሳይሆን ከጎረቤት አገሮች ጋር እንኳን ያላት ግብይት እዚህ ግባ የሚባል አይደለም፡፡ በአሁኑ ወቅት ከጎረቤት አገሮች ጋር ያላት የወጪ ንግድ ግብይት ምን ያህል ነው?

አቶ አወት፡- ከጎረቤት አገሮች ጋር ያለውን ንግድ ግንኙነት በተወሰነ ደረጃ የመጨመር አዝማሚያ አለው፡፡ ነገር ግን የሚፈለግበት ደረጃ ላይ አልደረሰም፡፡ ጎረቤት ከሚባሉት ከጂቡቲ፣ ከኬንያ፣ ከሶማሊያ ወደ 750 ሚሊዮን ዶላር ደርሷል፡፡ ከዚህ በላይ ግን መላክ ነበረበት፡፡ ከጎረቤቶች አገሮች ጋር ያለን ግንኙነት ጥሩ እየሆነ የመጣ ቢሆንም አሁን ከምንልከው በላይ ለመላክ ተጨማሪ ስምምነቶች ያሻሉ፡፡ በጥቅሉ ግን የሚፈለገው ደረጃ ላይ መድረስ ያልቻለውን ዘርፍ ለማሳደግ የሚያስችል አቅም አለን፡፡ ይህንን አቅም ግን በአግባቡ ለመጠቀም የሚያስችል አሠራር ሊኖረን ይገባል፡፡

 

 

      

spot_img
- Advertisement -spot_img

የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

- ማስታወቂያ -

በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች