Sunday, January 29, 2023
- Advertisement -
- Advertisement -
ዓለምለዓለም ሥጋት የሆነው ዚካ ቫይረስ

ለዓለም ሥጋት የሆነው ዚካ ቫይረስ

ቀን:

የዚካ ቫይረስ ከ50 ዓመታት በላይ ያስቆጠረ ቢሆንም እንደ ኢቦላም ሆነ እንደ ሌሎች ቫይረሶች በወረርሽኝ መልክ ተከስቶ ከፍተኛ የሞት ወይም የጉዳት መጠን አስመዝግቦ አያውቅም፡፡ ሆኖም ከአሥር ወራት በፊት በብራዚል አንድ በቫይረሱ የተጠቃ መገኘቱ ከተነገረ ወዲህ ቫይረሱ ተስፋፍቷል፡፡ አሁን ደግሞ ለዓለም ሥጋት መሆኑን የዓለም የጤና ድርጅት አስታውቋል፡፡

በፍጥነት እየተዛመተ ያለውና እስከተያዘው ዓመት ማብቂያ ከአራት ሚሊዮን በላይ ሰዎችን ያጠቃል ብሎ የተገመተው ቫይረስ፣ እስካሁን 20 አገሮችን አዳርሷል፡፡ አብዛኞቹም በማዕከላዊና በደቡብ አሜሪካ የሚገኙ አገሮች ናቸው፡፡

ቫይረሱ ገዳይ ተብሎ ባይፈረጅም፣ ከሕፃናት የአዕምሮ ዕድገት ጋር የተያያዘ ችግር ያስከትላል፡፡ ለሞትም ምክንያት ይሆናል፡፡ በብራዚል ከአራት ሺሕ በላይ ሕፃናት በቫይረሱ ከተጠቁ እናቶች በመወለዳቸው የተነሳ ለጭንቅላትና የአዕምሮ ዕድገት መቀጨጭ (Microcephaly) ተጋልጠዋል፡፡

ዚካ ቫይረስ ረዥም ዕድሜ ያስቆጠረ ሲሆን፣ ከዚህ ቀደምም በአፍሪካና በኢንዶኔዥያ ተከስቶ ያውቃል፡፡ ሆኖም እንዳሁኑ ከሕፃናት ውልደት ጋር የተያያዘ እክል አስከትሎ አያውቅም፡፡ ቫይረሱ የራስ ሕመም፣ ትኩሳት፣ ሽፍታ፣ አንዳንዴ ደግሞ የመገጣጠሚያ አካላት ሕመም አስከትሎ የሚጠፋ የጉንፋን ዓይነት ነው፡፡ ቫይረሱ በደም ውስጥ የሚቆይበት ጊዜ አንድ ሳምንት ሲሆን፣ በአንዳንዶች ላይ ከዚህ በላይም ሊዘልቅ ይችላል፡፡ ገዳይነቱም የጎላ ባለመሆኑ ቫይረሱ አሥጊ ተብሎ አልተፈረጀም ነበር፡፡

አሁን ግን መልኩን ቀይሮ በሚወለዱ ሕፃናት ላይ የአዕምሮ ዕድገት ውስንነትና የጭንቅላት መጠን መቀጨጭ ማስከተሉ ቫይረሱ አደገኛ እንዲባል አድርጐታል፡፡

እንደ ኢቦላ ትኩረት እንዲሰጠው፣ ጥናት እንዲደረግና ክትባት እንዲሠራም የአሜሪካ የጤና ባለሙያዎች እየመከሩ ነው፡፡ የዓለም ጤና ድርጅትም አስቸኳይ ምላሽ የሚሻ በዓለም ላይ የተጋረጠ አደገኛ ቫይረስ ሲል ፈርጆታል፡፡

የዚካ ቫይረስ በተለይ በአዋቂዎች ላይ የሚያስከትለው ሞት በጣም አናሳ ነው፡፡ በቫይረሱ ከተጠቁ አምስት ሰዎች አንዱ ትኩሳት፣ የዓይን መቅላት፣ የራስ ሕመም፣ የመገጣጠሚያ አካላት ሕመምና ሽፍታ ይታይበታል፡፡ አንዳንዴ የነርቭ ሥርዓት መዛባት የሚያስከትል ሲሆን፣ በቫይረሱ ምክንያት ከሚፈጠር ኢንፌክሽን ጋር ተያይዞ ጊዜያዊ የአካል አለመታዘዝ ሊያጋጥምም ይችላል፡፡ የነርቭ ሥርዓት መዛባት ሕመምም ሌላው ሥጋት ነው፡፡

በፅንስ ደረጃ ባሉ ሕፃናት ላይ የሚያስከትለው የአዕምሮና የጭንቅላት ዕድገት መቀጨጭ ግን ሕፃናቱ ሲወለዱ እንዲሞቱ፣ ካደጉም የመናገር፣ ትምህርት የመቀበል፣ የመስማትና የማየት፣ ምግብን አላምጦ የመዋጥ፣ ሰውነታቸውን እንደፈለጉ የማዘዝ፣ ምግባቸውን በራሳቸው የመመገብ ችሎታቸው እንዲቀንስ ያደርጋል፡፡ በአጠቃላይ በቫይረሱ ከተጠቃች እናት የሚወለዱ ሕፃናት የአዕምሮ ዕድገታቸው ይቀጭጫል፡፡ ይህም አካላዊ ዕድገታቸውን ያዛባዋል፡፡

ቫይረሱ በወባ ትንኝ የሚተላለፍ መሆኑ ሌላው ፈተና ነው፡፡ እስካሁን ድረስ ቫይረሱ በአፍሪካ ተገኘ ባይባልም፣ አብዛኛው ክፍሏ (ከሰሐራ በታች ባሉ አገሮች) ለወባ ተጋላጭ በሆኑባትና የጤና ሥርዓቱ ተደራሽ ባልሆነባት አፍሪካ የቫይረሱ መግባት ከፍተኛ አደጋ ያስከትላል፡፡

ቫይረሱ በአሁኑ ጊዜ በሜክሲኮ፣ በብራዚል፣ በጋቲሟላ፣ በቦሊቪያ፣ በቬንዙዌላ፣ በኮሎምቢያ፣ በኢኳዶር፣ በኤል ሳልቫዶርና በተለያዩ የመካከለኛውና የላቲን አሜሪካ አገሮች የተገኘ ሲሆን፣ አውስትራሊያ ሁለት ተጠቂዎች መገኘታቸውን ዘ ሰንዴይ ሞርኒንግ ሔራልድ ዘግቧል፡፡

ቫይረሱ እየተስፋፋባቸው የሚገኙ አገሮች ሴቶች የመውለድ ጊዜያቸውን እንዲያራዝሙ፣ የፀነሱ ደግሞ ከወባ ትንኝ ራሳቸውን እንዲከላከሉ፣ ቫይረሱ በሌለባቸው አገሮች የሚኖሩ እርጉዞች በቫይረሱ ወደተጠቁ አካባቢዎች እንዳይጓዙ፣ ከተጓዙም ጥንቃቄ እንዲያደርጉ የሕክምና ባለሙያዎች እየመከሩ ነው፡፡

ዚካ ቫይረስ ክትባትም ሆነ መድኃኒት የለውም፡፡ ክትባት ለማበልፀግም ከዚህ በኋላ ሁለት ዓመታት፣ በሰዎች ላይ በሽታውን ይከላከላል ተብሎ ለማስጀመርም ከ10 እስከ 12 ዓመታት ይወስዳል ተብሎ ተገምቷል፡፡ በመሆኑም በአሁኑ ጊዜ ከዚካ ቫይረስ ማምለጥ የሚቻለው፣ ቫይረሱን ከምታስተላልፈው ወባ ትንኝ ራስን በመከላከል ብቻ ነው፡፡ ከሰው ወደ ወባ፣ ከወባ ወደ ሰው በሚተላለፈው የዚካ ቫይረስ የተጠቃ ሰው ዕረፍት ማድረግና ፈሳሽ አብዝቶ መውሰድም አለበት፡፡

የዚካ ቫይረስ በኡጋንዳ ዝንጀሮዎች ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኘው እ.ኤ.አ. በ1947 ነው፡፡ በሰዎች ላይ የተገኘው ደግሞ እ.ኤ.አ. በ1954 በናይጄሪያ ሲሆን፣ በደቡብ ምሥራቅ እስያና በፓስፊክ ደሴቶች በወረርሽኝ መልክ ተከስቶ ያውቃል፡፡ እ.ኤ.አ. በ2007 በማይክሮኔስያ፣ በ2013 በፍሬንች ፖሊኔስያ ተከስቷል፡፡ በ2015 በብራዚል የተከሰተው ግን ከዚህ ቀደም በነበረው የቫይረሱ ባህሪ በተለይ በሕፃናት የጭንቅላትና የአዕምሮ ዕድገት ውስንነት አስከትሏል፡፡ በመሆኑም እንደ ትልቅ ዓለም አቀፍ የጤና አጀንዳ ተደርጐ የማይታወቀው ዚካ አሁን የመነጋገሪያ አጀንዳ ሆኗል፡፡ የአሜሪካ ብሔራዊ ጤና ተቋም እንደሚለው፣ የዚካ ወረርሽኝ ፈንድቷል፡፡ በመሆኑም አፋጣኝ ዕርምጃ ሊወሰድ ይገባል፡፡

የዚካ ቫይረስ መድኃኒት ስለሌለው ከሰዎች የሚጠበቀው አስተላላፊዋ ወባ ትንኝን መከላከል ነው፡፡ የጤና ባለሙያዎችም ሰዎች በወባ ትንኝ እንዳይነደፉ በልብስ ላይ የሚነፉ ኬሚካል ወይም ሰውነት ላይ የሚቀባ ቅባት፣ እንዲሁም አጎበር እንዲጠቀሙ፣ መስኮትና በር እንዲዘጉ፣ በተለይም ለወባ መራባት ምቹ ሥፍራ የሆነው ረግረጋማ ቦታ የተቋጠረ ውኃ እንዲያፀዱ መክረዋል፡፡

የኮሎምቢያ፣ የኢኳዶር፣ የኤል ሳልቫዶርና የጃማይካ መንግሥታት ከዚካ ቫይረስ ጋር ተያይዞ ሴቶች ለጊዜው ከማርገዝ እንዲታቀቡ ጠይቀዋል፡፡ ለዚህም ምክንያቱ የዚካ ቫይረስ በፍጥነት መሠራጨቱና በብራዚል 4,000 ያህል ሕፃናት ከጭንቅላትና ከአዕምሮ ዕድገት መቀጨጭ ጋር አብረው መወለዳቸውን ተከትሎ ነው፡፡ በብራዚል በቫይረሱ 49 ሕፃናትም ሞተዋል፡፡

የዚካ ቫይረስ ሥርጭት በተለይ በላቲን አሜሪካ አገሮች በፍጥነት እየተዛመተ ነው፡፡ በኮሎምቢያም ብቻ 13,500 ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸው ተረጋግጧል፡፡ የዚካ ቫይረስ በተለይ አዲስ በሚወለዱ ሕፃናት የአእምሮ ዕድገት ውስንነት ማስከተሉ፣ ውርጃን የማይፈቅዱ አንዳንድ የላቲን አሜሪካ አገሮችን አጣብቂኝ ውስጥ ከቷል፡፡ ኤል ሳልቫዶር ውርጃን የማትፈቅድ ቢሆንም ሴቶች እ.ኤ.አ. እስከ 2018 እንዳያረግዙ ጠይቃለች፡፡ በአሁኑ ጊዜ በእርግዝና ላይ ያሉ ቢኖሩም፣ ፅንሱን እንዲያርጡ ግን አልመከረችም፡፡ የአገሪቱም ሕግ ውርጃን አይደግፍም፡፡ ይህም በሴቶች መብት ተሟጋቾችና በፖሊሲ አውጭዎች መካከል ውዝግብ ፈጥሯል፡፡ 

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

የገጠር መሬት ማሻሻያና የመሬት ባለቤትነት ጥያቄ በኢትዮጵያ

በኢትዮጵያ ከቅርብ ወራት ወዲህ መሬትን በተመለከተ ጠንከር ያሉ የለውጥ...

በፖለቲከኞች እጅ ያለው ቁልፍ

ኢትዮጵያ በተለይ ካለፉት አምስት ዓመታት ወዲህ ሰላሟ መረጋጋት አቅቶታል፡፡...

የኤክሳይስ ታክስ ረቂቅ አዋጅ ፓርላማው ያፀደቀውን አዋጅ የሚጥሱ ድንጋጌዎችን በማካተቱ እንዳይፀድቅ ተጠየቀ

ሰሞኑን ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የቀረበው የኤክሳይስ ታክስ ማሻሻያ...

በፀጥታ ችግር ሳቢያ ከተለያዩ አካባቢዎች ተፈናቅለው አማራ ክልል የገቡ ዜጎች ቁጥር 800 ሺሕ መድረሱ ተነገረ

በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል 112 ሺሕ ተማሪዎች ከትምህርት ገበታ ውጪ...