Sunday, June 23, 2024
- Advertisment -
- Advertisment -

‹‹የገፓት ቃዋ›› – የጉራጌዎች የሸንጎ ቡና                   

በሲሳይ ዓለሙ                         

ጉራጌዎች መሸት ሲል ተጠራርተው የሚጠጡት ቡና ‹‹የገፓት ቃዋ›› እያሉ ይጠሩታል፡፡ እናቶች ተራቸውን ጠብቀው ቃዋ ያፈላሉ፡፡ በገፓት ቃዋ ድርድር የላቸውም፡፡ ከበድ ያለ ችግር እንኳ ቢያጋጥማቸው ተራቸውን ውልፍት አያደርጉትም፡፡ ባለተረኛዋ እማወራ ልክ ከምሽቱ 12፡30 ሲሆን ቃዋ የማፍላት ዝግጅቷን ትጀምራለች፡፡ ቀኑን ለሊት ሥፍራውን ሲለቅ፣ ርቆ የሄደም ሲመለስ፣ ደቦ ሥራ ላይ የነበሩት አባወራዎች ወደየቤታቸው ሲገቡ፣ ገበያ የሄዱት እማወራዎችም ግብይታቸውን አጠናቅቀው ከተመለሱ በኋላ፣ ከብቶችም ወደማደሪያቸው፣ በጎችና ፍየሎችም ወደ ጋጣቸው ከገቡ በኋላ ነው ቃዋ የሚጠጣው፡፡

ጉራጌዎች በማኅበራዊ ኑሮዋቸው እጅግ ጠንካሮች ናቸው፡፡ የተጣላም ካለ እርቅ የሚያወርድበት፣ ያጣም ለአባላቱ ችግሩን ተናግሮ መፍትሔ የሚያገኝበት ሰዓት ነው፡፡ አራስ፣ ለቅሶ፣ ሰርግ፣ ታማሚ ወይም በዕድሜ የጃጀ ሰው በአካባቢያቸው ካለ ለነዚህ ጉዳዮች ቅድሚያ ሰጥተው ጉዳዩ በተከሰተበት ቤት ሰብሰብ በማለት ሸንጎ ያስመሻሉ፡፡ ሐዘንተኛም ሐዘኑን እስኪወጣለት ድረስ ያስተዛዝናሉ፡፡ የገፓት ቃዋቸውንም በእነዚያ ቤቶች ያደርጋሉ፡፡ ሰባት ቤት ጉራጌዎች አንዲት እናት ወልዳ ሁለት ወር እስኪሞላት ድረስ ጭን እያሉ ይጠሩዋታል፡፡ አራስ ማለታቸውን ነው፡፡ ከአመጋገብ ጀምሮ ለአራስ የተለየ ትኩረት በመስጠት እንክብካቤ ይደረግላታል፡፡

የገፓት ቃዋ ጠጪ አባላት በተረኛዋ ቡና አፍዪ እማወራ ቤት ይሰባሰባሉ፡፡ በዕድሜ የገፉ አባወራዎች ከወተት ሰባት እጅ የነፃው ጋቢያቸውን ትከሻቸው ላይ አጣፍተው ከካቧት፣ ዮስጥየ፣ ጂፐ እና ከዳነራ በተዘጋጀው ምንጣፍ ላይ ያርፋሉ አሊያም ጋደም ይላሉ፡፡ ካቧትና ዮስጥየ ከእንሰት ኮባ የሚዘጋጁ ሲሆኑ ጂፐ ደግሞ ከቃጫና አንጨት ከሚባል ዕፀዋት ይዘጋጃል፡፡ ዳነራ ከቆዳ የሚዘጋጅ ሲሆን ቆዳው ፍቀው አለስልሰው የሚያዘጋጁ እጅግ የተከበሩ ባለሙያዎች በተለምዶ ነፉረ በመባል ይታወቃሉ፡፡

ጉራጌዎች ሦስት ዓይነት ቤቶች ይሠራሉ፡፡ የመጀመርያው ጉየ በጣም ጥልቅ ቤት ነው፡፡ በነገራችን ላይ ጉራጌዎች በተለይም የቤቱ አባወራና እማወራ ከከብቶቻቸው ጋር በአንድ ጎጆ ጥላ ሥር በጉየ (በሰፊ) ቤት ነው የሚያድሩት፡፡ በዚሁ ጉየ ቤት ውስጥ ከብቶች የሚታሰሩበት ቦታ ጋድር ተብሎ ይጠራል፡፡ ከጋድር ፊት ለፊት የሚገኘው ሰዎች ቡና የሚጠጡበትና የሚያርፉበት ሥፍራ ቃቀት እያሉ ይጠሩታል፡፡ እንግዳ ተቀብለው የሚያስተናግዱበት፣ ድግስ የሚያሰናዱበትና ልጆች የሚያጠኑበትና የሚዝናኑበት እጅግ ያማረና የተዋበ ቤት እልፍኝ ኽራር ይባላል፡፡ ሦስተኛውና አነስ ያለው ቤት ዘገር ብለው ይጠሩታል፡፡ ዘገር ለኩሽና፣ ለከብቶ መኖ ማከማቻና ለመሳሰሉ አገልግሎቶች እንደ መጋዘን ይጠቀሙበታል፡፡

ዘርማዎች (ወጣቶች) በገፓት ቃዋ ላይ ይገኛሉ፡፡ ምድጃውን (ጎርደት) ዙርያ ክብ ሠርተው ቦርጭማ ላይ ቁጭ በማለት ምድጃው መሀል ላይ የሚንቀለቀለው እሳት እየሞቃቸው ያሻቸውን ያወጋሉ፡፡ ጎርደቱ ላይ መሰቀልኛ ተጋድሞ የሚነደው ፍልጥ የሚለቀው ሙቀት ግድግዳና ምሰሶ ላይ ከተለኮሰ የኩራዝ ብርሃን ጋር ሲዳመር የቤቱን የውስጥ ገጽታ ባንዴ ወደ ገነትነት ይቀየራል፡፡ ከብቶቹ ቀን ሲግጡት የዋሉት ሳር አይናቸውን ጨፍነው በመንጋጋቸው ግራና ቀኝ ሲያመነዥኩት አፋቸው ዜማ ያለው ድምፅ ያወጣል፡፡ የጉረሮዋቸው ትቦ የላመው ወደ ሆድ ሲያቀብል ሽርክቱ ደግሞ ወደ መንጋጋ ሲያደርስ ሲታይ ፊልም የመመልከት ያህል ከመምሰል በተጨማሪ ተፈጥሮን አለማድነቅ አይቻልም፡፡

የተጣደው ቡና ቱፍ ብሎ  እስኪሰክን ድረስ እማወራዋ ላሟን አልባ ትኩስ ወተት ከሸክላ በተሠራው በእንጃባ ለሽማግሌዎቹ ትሠጣቸዋለች፡፡ ሽማግሌዎቹ ማጀትሽ አይጣ፣ ከዓመት ዓመት ወተት አያሳጣሽ ብለው ይመርቋታል፡፡ ላሚቷም ትረፍ ተብላ ትመረቃለች(ክፉ አይንካሽ ውለሽ ግቢ ማለታቸው ነው)፡፡ ለዘርማዎች ዮሸር ኤብ (እርጎ) ይሰጣቸዋል፡፡ ለልጃገረዶች (ዘየዎች) ትኩስ ለጋ ቅቤ አናታቸው ይቀባሉ፡፡ ዘርማዎች ከዮሸር ኤብ በተጨማሪ ቄሳ(አይቤ) ይበላሉ፣ አጓት ይጠጣሉ፡፡

ሲኒ ይጎዘጎዛል፡፡ ቤት ያፈራውን የቡና ቁርስ ይቀርባል፡፡ በትልቅ ጀበና የተፈላው ቡና መቀዳት ይጀምራል፡፡ ቀን በሥራ ላይ ታች እያለ ሲዳክር የዋለ ጉልበት አደብ ገዝቶ የተቀመጠበት ሰዓት ነው፡፡ እናቶች ጠበቅ አድርገው ወገባቸውን ካሰሩበት መቀነት (አዝጋርት) ተላቀው ዕረፍት የሚያደርጉበት ጊዜ ነው፡፡ ትኩስ ቡና በወተት፣ ቡና በኡፋ ቅቤ ወይም ቡና ብቻ እንደየ ፍላጎቱ ተቀድቶ ይዳረሳል፡፡

አንዱ አባወራ አረቄ ገዝቶ መርቁኝ ይላል፡፡ ቡናቸውን ፉት እያሉ የተለመደው ጨዋታቸውን ያደሩታል፡፡ እናቶች በዕለቱ ስለነበረ ገበያ ውሎ ያወራሉ፡፡ አረቄው ከቀረበ በኋላ በሥራና በተለያዩ ምክንያቶች ከአጠገባቸው ርቀው ለሚገኙ ቤተሰቦቻቸው የሄዱበት ቦታ እንዲቀናቸው ከክፉ እንዲሰውራቸውና ሐሳባቸውንም እንዲሞላላቸው አጥብቀው ይመርቃሉ፡፡

ጉራጌዎች ባህላዊ የሆነ የአረቄ አወጣጥ ዘዴ አላቸው፡፡ በተለያየ መንገድ ለተለያዩ ጥቅሞችና ለመድሀኒትነት የሚያገለግል አረቄ ያዘጋጃሉ፡፡ ከብቅልና ከጌሾ በተጨማሪ ከተለያዩ ዕፀዋትና ሥራስሮች መጥነው የሚያዘጋጁት አረቄ ለደም ግፊት፣ ለሆድ ቁርጠት፣ ለኮሊስትሮልና ለአላስፈላጊ ውፍረት ፍቱን መድኃኒት ነው ብለው ያስባሉ፡፡

ቀስ በቀስ ሸንጎው እየተገባደደ ይሄዳል፡፡ የቡና ጠጪ አባላቱ አልፎ አልፎ እራትም አንድ ላይ ይመገባሉ፡፡ የበሰለ ጎመን በደቃቁ ተከትፎ ከአይቤ ጋር በቅቤ ያጣፈጡት ዝማሞጃት ከቆጮ ጋር ሲበላ እንደ ማር ከመጣፈጡ በላይ ለሰውነት አንዳች እርካታ ይሰጣል፡፡ እንደ ወቅቱ ሁኔታ የጎመን ክትፎ አዘጋጅተው፣ በግ አርደውና ጠላ ጠምቀው፣ ጠጅ ጥለው ተሰባስበው የሚያከብሩት በዓላትም አለ፡፡ ከምሽቱ 4፡00 ሰዓት ሲሆን የገባት ቃዋ ተጠናቅቆ ወደየ ቤቶቻቸው ያመራሉ፡፡

ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን፣ በኢሜይል አድራሻቸው [email protected] ማግኘት ይቻላል፡፡

spot_imgspot_img
- Advertisment -

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

Related Articles