Tuesday, November 29, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisment -
    - Advertisment -

    የኢትዮጵያ ተሰሚነት ያንሰራራ ይሆን? 

    በስንታየሁ ግርማ

    ጂኦፖለቲካል ፊውቸርጆርጅ ፍሪድ ማን በተባሉ አሜሪካዊ የጂኦ ፖለቲካል ተንታኝና የዓለም አቀፍ ጉዳዮች ስትራቴጂስት ... 1949 የተቋቋመ ድርጅት ነው፡፡ በተለያዩ ድረ ገፆች ዓለም አቀፍ ሁኔታዎችን ይተነትናል፡፡ ይኸው ድረ ገጽ ‹‹ኢትዮጵያ በቀጣናው ኃያል እየሆነች ነውን?›› በሚል ርዕሰ አንቀጽ ባወጣው መጣጥፍ በአፍሪካ ቀንድ ያሉት ተዋናዮች በዋናነት አሜሪካ፣ ኢራን፣ ቻይና፣ ሩሲያ፣ ቱርክና ሌሎች የአውሮፓ ኃያላን ናቸው፡፡ በዝርዝሩ የሌለ አገር ቢኖር ከቀጣናው ውስጥ ነው፡፡ ይኼ ግን አሁን አሁን እየተለወጠ ያለ ይመስላል፡፡ ኢትዮጵያ በቅርቡ ብዙ ፖለቲካዊ ኢኮኖሚያዊና የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ለውጦች እያደረገች ነው፡፡ ዓላማው ደግሞ በውስጥም ሆነ በውጭ ኢትዮጵያን እንደገና መገንባት ነው፡፡ እነዚህ እንቅስቃሴዎች ደግሞ ኢትዮጵያ በቀጣናው ያላትን ተፅዕኖ የማሳደግና በቀጣናው መሪ የመሆን ፍላጎቷን ያሳያል፡፡

    ኢትዮጵያ በቀጣናው መሪ ለመሆን ልዩ ቦታ አላት፡፡ ለብዙ ዘመናት ከቅኝ ገዥዎች ነፃ ሆና ቆይታለች፡፡ የአፍሪካ ቀንድ በአሁኑ ወቅት ብዙ ተዋናዮች አሉበት፡፡ ኢትዮጵያም ተፅዕኖ የማሳረፍ ፍላጎት አላት፡፡ ይሁንና ኢትዮጵያ በውስጧ ብዙ ተግዳሮቶች አሉባት፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ ከሌሎች ተዋናዮች ጋር ስትነፃፀር ደካማ መስላ ትገኛለች፡፡ ይሁንና ከታሪክ ስንረዳ ከሌሎች ተዋናዮች የበለጠ ኃይል እንዳላት እንረዳለን፡፡ ከአክሱማይት ዘመን ወዲህ ያለውን እንኳን ብንወስድ በአፍሪካ ቀንድ ተፅዕኖ ለማሳደር አቅም እንደነበራት ማሳያ ነው፡፡ በአክሱማይት ጊዜ ኢትዮጵያ 1.25 ሚሊዮን ስኩዌር ኪሎ ሜትር ያለው ግዛት ትቆጣጠር ነበር፡፡ ግዛቷም ሰሜን ኢትዮጵያን፣ ኤርትራን፣ ሰሜን ሱዳን፣ ደቡባዊ ግብፅን ጂቡቲንና ምዕራባዊ የመንን ያጠቃልል ነበር፡፡

    የአክሱማይት ግዛት በአፍሪካ፣ በዓረብና በግሪክ ሮማን ክፍለ ዓለም መገናኛ ላይ የሚገኝ በመሆኑ ኢትዮጵያ የበለፀገች ነበረች፡፡ ጠንካራ ባህር ኃይል የነበራት በመሆኑ የባህር እንቅስቃሴውን ለመቆጣጠር አስችሏት ነበር፡፡ ልክ እንደ አሁኑ ኢትዮጵያ የአክሱማይት ግዛት ብዝኃነት ያላቸውን የኅብረተሰብ ክፍሎች የያዘ ነበር፡፡ እንደ ታሪክ ጸሐፊዎች ከሆነ ንጉሦቹ ግዛቶቹን በመከፋፈል ለአካባቢው አስተዳደር በመስጠት ያስተዳድሩ ነበር፡፡ ኢትዮጵያ የግዛት ኃያልነቷን የውጭ ወረራ በመመከት አሳይታለች፡፡ የአቶማን ግዛት መስፋፋትና የግብፅን ወራሪ በመቋቋም፡፡ 

    ይኼ ደግሞ ኢትዮጵያ ለረጅም ጊዜ ነፃነቷንና ባህሏን ጠብቃ ለማቆየት አስችሏታል፡፡ ይኼ ታሪክ ለአሁኑ ጊዜም ትርጉም አለው፡፡ ኢትዮጵያ 100 ሚሊዮን ሕዝብ ያላት አገር ስትሆን የክርስትናና የእስልምና ሃይማኖቶች በብዙዎች የሚመለኩ ናቸው፡፡ 80 በላይ ብሔር ብሔረሰቦች ይኖሩባታል፡፡ ከእነዚህ ውስጥ ኦሮሞ 32 በመቶ አማራ 28 በመቶ ይሸፍናሉ፡፡ ትግራይና ሶማሊያ እያንዳንዳቸው 6.5 በመቶ ሲሸፍኑ ከዘጠኝ በላይ ብሔሮች ከአንድ ሚሊዮን በላይ ሕዝቦች አሏቸው፡፡ የአክሱምና ሌሎች መንግሥታት ሥልጣንን ባማከለ መልኩ ኢትዮጵያን አስተዳድረዋል፡፡ ... 1974 የኢትዮጵያ ግዛት በወታደራዊ መንግሥት ተተካ፡፡ ወታደሩ ኃይልን በመጠቀሙ አመፅ አስከትሏል፡፡ ... 1991 በብሔር ላይ የተመሠረተ ፌዴራላዊ ሥርዓት መከተል ጀመረች፡፡

    ይሁንና ... 2016 ጀምሮ በኦሮሞ ማኅበረሰብ በኩል በፌዴራል መንግሥት ላይ ተገቢው ቦታ ይሰጠን በማለት አመፆች ተቀሰቀሱ፡፡ እንደ አንዳንድ ተንታኞች የፌዴራል ሥርዓቱ መገንጠልን የሚበረታታ በመሆኑ ውጤታማ አይደለም ይላሉ፡፡

    ይሁንና የፌዴራል ሥርዓቱ ደጋፊዎች ሥርዓቱ ምርጥ አማራጭ ነው ይላሉ፡፡ ትልቁ ችግር በውሳኔ አሰጣጥ ያለው የተዛባ ሁኔታ ነው ይላሉ፡፡ በተለይም በክልሎችና በማዕከላዊ መንግሥትም ቢሆን ብዛት ያላቸው ብሔሮች በበቂ ሁኔታ አልተወከሉም፡፡ የተወሰኑ ቡድኖች ሥልጣን ጠቅልለው ይዘው ነበር፡፡ 2008 .. የተጀመረው አመፅ የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትርን በገዛ ፈቃዳቸው ሥልጣን እንዲለቁ በማድረግ በጣም ጠንካራና አካታች ማዕከላዊ መንግሥት የመመሥረት ጥረት እንዲጀመር ፈር ቀዷል፡፡ በዶ/ ዓብይ አህመድ የሚመራው አዲሱ መንግሥት ካለፈው ሚያዝያ ወር ጀምሮ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ወሳኝ ውሳኔዎችንና እንቅስቃሴዎችን እያደረገ ነው፡፡

    የአፍሪካ ቀንድ ወሳኝ ጂኦፖለቲካዊ ጠቀሜታ አለው፡፡ የንግድ መተላለፊያ ነው፡፡ ተግዳሮቶችም አሉበት፡፡ የጽንፈኞች ትኩረት ቦታ ነው፡፡ የውጭ ኃይሎች በጂቡቲ፣ በሱዳን፣ በሶማሊያ እየተርመሰመሱ ነው፡፡ ኢትዮጵያ ሁል ጊዜ የውጭ ኃይሎች ጣልቃ ገብነት ያሳስባታል፡፡ ከተከሰተው አመፅ ጀምሮ ደግሞ ለውጭ ጣልቃ ገብነት የበለጠ ተጋላጭ አድርጓት ነበር፡፡ አሁን በአንፃራዊነት እየተረጋጋች ነው፡፡ አሁን ባለው ሁኔታ ራሷን ነፃ በማውጣት በቀጣናው መሪ የመሆን ዕድል አላት፡፡ የኢትዮጵያ መንግሥት የቅርብ ጊዜያት እንቅስቃሴዎችና የዶ/ ዓብይ ንግግር ማለትምኢትዮጵያ ወደ ቀድሞ ክብሯ ትመልሳለችየሚለውና በአዲስ አበባ የተካሄደው የድጋፍ ሠልፍ ኢትዮጵያ ወደ ቀድሞ ክብሯ የመመለስ ፍላጎቷን ያሳያል፡፡

    ይሁንና ይላል ጂኦፖለቲካ ፊውቸር፣ ኢትዮጵያ ወደ ቀድሞ ክብሯ ለመመለስ ቅድመ ሁኔታዎች መሟላት አለባቸው ይላል፡፡ በመጀመሪያ ሰላም በአስተማማኝ ሁኔታ ማረጋገጥና ሁለተኛ የድንበር ላይ ግጭቶችን ማስወገድ ይኖርባታል፡፡ ሦስተኛ የወደብ አማራጮችን ማስፋት ይኖርባታል፡፡ የአክሱም ሥልጣኔም፣ የተመሠረተው እነዚህ ሦስቱን በማሟለት ነበር፡፡

    ውስጣዊ መረጋጋት ውጤታማ የውጭ ፖሊሲ አውጥቶ ከመተግበር በፊት የውስጥ ጉዳዮችን በአግባቡ ማስተናገድን ይጠይቃል፡፡ ይኼ ደግሞ ሰላምንና መረጋጋትን በውስጥ አስተማማኝ ማድረግን ይጠይቃል፡፡ በመጀመሪያ በፖለቲካው መስክ ለውጥ ማምጣት ያስፈልጋል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ ከፍተኛ ቁጥር ካለው ከኦሮሞ ብሔር የተገኙ በመሆናቸውና ድርጊታቸውም ሁሉንም የኅብረተሰብ ክፍል ያካተተ ከበፊቱ የተሻለ ውክልና ያለው የብሔር ፌዴራሊዝም በመገንባት ላይ ናቸው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትርም የእስልምናና የክርስትና መሠረት ያላቸው በመሆኑ ተቀባይነታቸው ከፍ ያለ ነው፡፡ የመከላከያና የደኅንነት ኃይሉን አመራሮች ቀይረዋል፡፡ የፀጥታ ኃይሏን ከመጠን በላይ ኃይል የመጠቀም ድርጊቶችን አውግዘዋል፡፡ እንደ ግንቦት 7 እና ሌሎች በስደት ላይ የነበሩ ተቃዋሚዎችን ወደ አገር ቤት እንዲገቡ ጥሪ አድርገዋል፡፡ ግጭቶችም በተፈጠሩባቸው አካባቢዎች ላይ ያሉ የአካባቢው አመራሮች ሥልጣን እንዲለቁ ጥሪ አድርገዋል፡፡ እስከ አሁን አዎንታዊ ምላሽ አግኝተዋል፡፡ ብዛት ያላቸው ተቃዋሚዎች የጦርነት አዋጃቸውን አንስተዋል፡፡ በደቡብ የአካባቢ አመራሮች ሥልጠናቸውን ለቀዋል፡፡

    ኢትዮጵያ ዘረኝነትን በማውገዝ አንድነትንና የጋራ ማንነትን በማጎልበት ኢትዮጵያዊነትን ለመገንባት እንቅስቃሴ ላይ ነች፡፡ ይኼ ደግሞ የውጭ ጣልቃ ገብነትን በመቀነስና ለጋራ ግብ ሕዝቦቿን ለማሠለፍ ይረዳታል፡፡ ይህ በተራው ደግሞ የማዕከላዊ መንግሥት ዓለም አቀፍ ጉዳዮች ላይ የተለያዩ ብሔሮችና ሃይማኖቶች በጎን በማሠለፍ ከውጭ ተፅዕኖዎች ነፃ የሆነ ውሳኔ እንዲያሳልፍ ያግዘዋል፡፡ መንግሥት ኢትዮጵያዊ በታሪኩ እንዴት የግብፅና የጣሊያን ወረራን በጋራ እንደመከተ በመስበክ ዜጎች ኩራት እንዲሰማቸው በማድረግ አንድ ለማድረግ በመጣር ላይ ነው፡፡ መንግሥት ይኼንን የጋራ ታሪክ በማውጣት ኢትዮጵያን ወደ ቀድሞ ክብሯ ለመመለስና ቢያንስ ከውጭ ጣልቃ ገብነት ለመከላከል እንደ ሁነኛ መንገድ እየተጠቀመበት ነው፡፡ በኢኮኖሚው መስክ ያጋጠመውን የውጭ ምንዛሪ እጥረት ለመፍታትና ኢኮኖሚያዊ ዕድገትን ለማስቀጠል በርካታ ዕርምጃዎችን እየወሰደ ነው፡፡

    የድንበር ፀጥታ ማረጋገጥ ኢትዮጵያ ከጎረቤቶቿ ጋር ያላትን የፀጥታ ችግር ለማሻሻል እየሠራች ነው፡፡ ከኤርትራ ጋር የነበረባትን ችግር ለመፍታት የአልጀርሱን ስምምነት በመቀበል ለመተግበር ቁርጠኝነቷን አሳውቃለች፡፡ የድንበሩ ችግር መቃለል የወታደራዊ ወጪን በመቀነስ ሀብትን ለልማት እንዲውል ያስችላል፡፡ በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ የኢንቨስተሮችን በራስ የመተማመን ስሜት ያሳድጋል፡፡ በሦስተኛ ደረጃ ኢትዮጵያ የአሰብ ወደብን ለመጠቀም ያስችላታል፡፡ ሶማሊያ አሁንም የበለጠ የፀጥታ ድጋፍ ከኢትዮጵያ ትፈልጋች፡፡ ኢትዮጵያ ይህንኑ ማስቀጠል ይኖርበታል፡፡ በሶማሊያ ድንበር በኦጋዴን የተገኘው የድፍድፍ ነዳጅ ማስተላለፊያ ቱቦ በመዘርጋት ሁለቱን አገሮች የጋራ ተጠቃሚ በማድረግ የድንበር ውጥረቱን ማርገብ ያስፈልጋል፡፡ የደቡብ ሱዳን ግጭትን መፍታት ለኢትዮጵያ ወሳኝ ነው፡፡ በግምት 40 ሺሕ እስከ 50 ሺሕ የደቡብ ሱዳን ዜጎች ወደ ኢትዮጵያ እንዲሰደዱ አድርጓቸዋል፡፡

    የወደብ አገልግሎት በዓለም ንግድ ለመሳተፍ ከፈለገች ኢትዮጵያ የወደብ አማራጮቿን ማስፋት ይገባታል፡፡ ... 1991 ጀምሮ ኢትዮጵያ ወደብ አጥታለች፡፡ ይህ ከጂኦፖለቲክስ አኳያ ከፍተኛ ኪሳራ ነው፡፡ ወደብ በማጣቷ ለዓለም ገበያ ምርቶቿን ለማቅረብ በሌሎች አገሮች ጥገኛ እንደትሆን አድርጓታል፡፡ ኢትዮጵያ በቀይ ባህርና በኤደን ባህረ ሰላጤ ጥቅሞቿን ለማስጠበቅ ከፈለገች የባህር በር ወሳኝ ነው፡፡ ከዚህ በመነሳት ጠቅላይ ሚኒስትሩ ወደፊት የባህር ኃይል መኖር አስፈላጊ ነው ያሉት ሚዛን የሚደፋ ሐሳብ ነው፡፡ በእርግጥ የአክሱማይት መንግሥት የራሱ ባህር ኃይል መኖር ለብልፅግናውና ለተሰሚነቱ ከፍተኛ አስተዋጽኦ ነበረው፡፡ ለጊዜው የኢትዮጵያ ትኩረት ግን የራሷን ኢኮኖሚ ማሳደግ ነው፡፡ 90-95 በመቶ የሚሆነው የኢትዮጵያ ኤክስፖርት በባህር ላይም በዋነኝነት በጂቡቲ ወደብ ላይ የተመሠረተ ነው፡፡ በዚች ትንሽ አገር ላይ ከፍተኛ ሁኔታ ጥገኛ መሆን ከፍተኛ ሥጋትና አደጋ አለው፡፡

    አዲስ አበባ በአካባቢው ያለው የውጭ ኃይሎች የባህር ላይ ጦር እጅግ ያሳስባታል፡፡ አንዳንዶች ሦስተኛው የዓለም ጦርነት የሚነሳ ከሆነ የሚነሳው ጂቡቲ ላይ ነው ይላሉ፡፡ ምክንያቱም በጂቡቲ አሜሪካ፣ ቻይና፣ ኢራን፣ ቱርክ፣ ሳውዲ፣ ሩሲያ ወዘተ. ወታደራዊ ኃይል አላቸው ወይም ለማቋቋም በዕቅድ ላይ ናቸው፡፡ በዚህ ዘመን ደግሞ ከተፅዕኖው ማንም ነፃ ሊሆን አይችልም፡፡ አንዳንዶች እንደሚሉት ግሎባላይዜሽን እንደ እሳት ነው፡፡ እሳት በራሱ ጠቃሚም ጎጂም አይደለም፡፡ ጎጂነቱም ሆነ ጠቃሚነቱ የሚወሰነው እንደ አጠቃቀሙ ነው፡፡ ስለዚህ ኢትዮጵያ የተለያዩ አገሮች በጂቡቲ የሚያደርጉትን እንቅስቃሴ በንቃት በመከታተልና በመተንተን የራሷን ስትራቴጂ መተግበር ይገባታል፡፡ ለዚህም ኢትዮጵያ በተለያዩ ወደቦች የምታደርገውን የአክሲዮን ግዥዎች አጠናክራ መቀጠል ይኖርባታል፡፡ 19 በመቶ የበርበር ወደብ የአክሲዮን ግዥ የበለጠ ማሳደግ ይኖርበታል፡፡ ከቶጎ ጫሌ እስከ በርበር ወደብ የሚገነባው 740 ኪሎ ሜትር መንገድ ተጠናክሮ እንዲቀጥል ኢትዮጵያ ቁርጠኝነቷን አሳይታለች፡፡ ከኬንያ ጋርም ከለቡ ወደብ ጋር የሚገናኝ የመንገድ ፕሮጀክቶች አሏት፡፡ ይሁንና ኢትዮጵያ የወደብ አገልግሎት በቀጣይነት ለማግኘት መተማመኛ ማግኘት አለበት፡፡

    እነዚህ ከላይ የተገለጹት የኢትዮጵያ ማለትም በአገር ውስጥ ሰላምን አስተማማኝ ማድረግ፣ የድንበር ችግሮችን መፍታትና የወደብ አገልግሎት ዋስትናን የማረጋገጥ ሙከራዎች ኢትዮጵያ በቀጣናው መሪ የመሆን ፍላጎቷን የሚያሳይ በኢኮኖሚ የመበልፀግ ፍላጎቷን ነው፡፡ ይሁንና በአፍሪካ ቀንድና በልዕለ ኃያላን አገሮች መካከል እያደገ የመጣውን ፉክክር በማየትና ኢትዮጵያ ራስን ለመግለጽና ከሌሎች አገሮች ጋር ለመፎካከር ያላትን ምኞት የሚያሳዩ ናቸው፡፡ ይኼን ለማሳካት ብዙ ዓመታትን ሊፈጅ ይችላል፡፡ ያውም የሚሳካ ከሆነ፡፡ በአሁኑ ጊዜ ግን ቀጣናው መሪ የለውም፡፡ የውጭ ተፅዕኖን የሚቀንስላት ከአፍሪካ ቀንድ የወጣ አገርም የለም፡፡ ይሁንና ከታሪክ እንደምንረዳውና በቅርቡ ኢትዮጵያ እያደረገች ካለው እንቅስቃሴዎች ይኼንን የማድረግ አቅም ያላት ይመስላል፡፡

    ከአዘጋጁጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን በኢሜይል አድራሻቸው [email protected] ማግኘት ይቻላል፡፡

    spot_imgspot_img
    - Advertisment -

    በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

    Related Articles