Saturday, July 13, 2024
- ማስታወቂያ -
- ማስታወቂያ -

የውጭ ባለሀብቶች በታክስና በጉምሩክ ጉዳዮች ላይ ያነሷቸው ጥያቄዎች

ተዛማጅ ፅሁፎች

ከአውሮፓ፣ ከአሜሪካና ከእስያ የተውጣጡ ኩባንያዎችን የወከሉ ተቋማት በየጊዜው ከመንግሥት ኃላፊዎች ጋር በልዩ ልዩ አስተዳደራዊ፣ ሕጋዊና ሌሎችም ጉዳዮች ላይ የሚመክሩበት የመንግሥትና የግል ዘርፍ የውይይት መድረክ ማዘጋጀትና መነጋገር ከጀመሩ ሰነባብተዋል፡፡ ከሰሞኑም በታክስና በጉምሩክ ጉዳዮች ላይ ጥያቄዎቻቸውን ያነሱበት መድረክ ተካሂዷል፡፡

የአሜሪካ ንግድ ምክር ቤት፣ የአውሮፓ ኅብረት የንግድ ፎረም፣ የኢትዮ ኔዘርላንድስ ንግድ ማኅበርን በመወከል ከገቢዎች ሚኒስቴርና ከኢትዮጵያ ጉምሩክ ኮሚሽን ተጠሪዎች ጋር የተወያዩበት መድረክ፣ ረቡዕ ኅዳር 23 ቀን 2012 ዓ.ም. ተካሂዷል፡፡ መድረኩንም ከንግድ ማኅበራቱ ጋር በመሆን የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኮሚሽን አስተባብሮታል፡፡

በመንግሥትና በግሉ ዘርፍ መካከል በተደረገው ውይይት ወቅት በታክስም ሆነ በጉምሩክ ጉዳዮች ላይ በመድረኩ የተነሱት ጥያቄዎች ቀደም ብለው ለተቋማቱ በመላካቸው ምላሻቸውም ቀደም ተደርጎ ተዘጋጅቶ ቀርቧል፡፡ አንኳር አንኳር የነበሩትን ጥያቄዎች እንቃኛቸዋለን፡፡

በአሜሪካ ንግድ ምክር ቤት (አምቻም) በኩል በዋና ሥራ አስኪያጇ ርብቃ አርዓያ የቀረቡ የታክስ ነክ ጥያቄዎች ከዚህ ቀደም በአገር ውስጥ ነጋዴዎችም ጭምር በተደጋጋሚ ሲነሱ የነበሩም ተካተዋል፡፡ ለአብነት ያህል የተለያየ ምክንያት በወቅቱ ባልተከፈለ የታክስ ዕዳ የሚጣለው ቅጣት የሚሰላበት አግባብን የሚመለከተው ይገኝበታል፡፡ በአብዛኛው የታክስ መቀጫና ወለድ ከፍሬ ግብር በላይ ከፍተኛ ጫና እያሳደሩባቸው በርካቶች ሲማረሩ ይደመጣሉ፡፡

ከዚህም ባሻገር የሚያቀርቧቸው የወጪ መዘርዝሮች ተቀባይነት እያጡ ውድቅ መደረጋቸውም ተኮንኗል፡፡ መቀጫና ወለድ የሚሰላበት አግባብ እንዲታይ የጠየቁት የአምቻም ኃላፊ፣ ከኢትዮጵያ ጋር ተደራራቢ ታክስን ለማስቀረት ስምምነት ከፈረሙ አገሮች ለመጡ ኩባንያዎች በዚህ ስምምነት ተጠቃሚ መሆን እንዳልቻሉም አመላክተዋል፡፡

ኢትዮጵያ ምንም እንኳ ተደራራቢ ታክስን ለማስቀረት ከበርካታ አገሮች ጋር ብትፈራረምም፣ እስካሁን ስምምነቶቹን እንዳልተገበረቻቸው ርብቃ አውስተዋል፡፡ በዚህ ሳቢያም የውጭ ኩባንያዎች መጠየቅ የማይገባቸውን ተደራራቢ ታክስ ለመክፈል ተገደዋል፡፡ ስለዚህም ኢትዮጵያ የገባቻቸውን ግዴታዎች እንድታከብር ጠይቀዋል፡፡

ከዚህ ባሻገር በታክስ ላይ በሚቀርቡ ቅሬታዎች ላይ ለይግባኝ ቅድመ ሁኔታ የሆነው የ50 በመቶ የታክስ ዕዳ ክፍያና ይህንን ሒደት ለመቋጨት የሚፈጀው ጊዜና የሒደቱ መጓተት ጥያቄ ቀርቦበታል፡፡ ገቢዎች ሚኒስቴር በታክስ አስተዳደር ሕግ መሠረት ለይግባኝ ሰሚ የሚቀርብ የታክስ ከፋዩ ቅሬታ ሲኖር፣ የተጣለው ታክስ 50 በመቶ በቅድሚያ እንዲከፈል ያስገድዳል፡፡ ይሁን እንጂ ቅሬታ አቅራቢዎቹ እንደሚሉት፣ ይህ ከተከናወነ በኋላ ያለው መጓተት እንዲነሳ የጠየቁት ኃላፊዋ፣ መፍትሔ ያሏቸውንም ሐሳቦች አቅርበዋል፡፡ ምንም እንኳ የግብር ይግባኝ ሰሚ ጉባዔ በሕግ ከተቋቋመ ረጅም ጊዜ ቢሆንም፣ በገለልተኝነት የሚንቀሳቀስና የንግድ ማኅበረሰቡ የሚወከልበት የግብር ይግባኝ ኮሚሽን እንዲቋቋም ተጠይቋል፡፡

አነጋጋሪው የኤክሳይስ ታክስ ጉዳይም ጥያቄ የቀረበበት ሲሆን፣ ከወትሮው በተለየ አካሄድ መንግሥት የግሉን ዘርፍ ሳያነጋግርና ሳያወያይ የኤክሳይስ ታክስ ረቂቅ የማሻሻያ አዋጅ ወደ ሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ለመላክ መዘጋጀቱ ሥጋት መፍጠሩ በውጭ ኩባንዎች ተወካዮች ዘንድ ሲነሳ ተደምጧል፡፡

በገንዘብ ሚኒስቴር በኩል የቀረበው ረቂቅ የኤክሳይስ ታክስ አዋጅ በአሁኑ ወቅት በሚኒስትሮች ምክር ቤት ውይይት እየተደረገበት እንደሚገኝ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ይሁን እንጂ በገቢና በወጪ ንግድ ላይ የሚጣለው ይህ ታክስ በሁለቱም ጎራ ያሉ አካላት እንዲነሳላቸው ሲጠይቁ ይደመጣሉ፡፡ በአገር ውስጥ የሚያመርቱ ኩባንያዎች ከውጭ በሚያስገቡት ጥሬ ዕቃ ላይ እስከ 40 በመቶ የኤክሳይስ ታክስ መጣል የለበትም ይላሉ፡፡

ላኪዎችም ተወዳዳሪነታችንን እየጎዳው ነው በማለት ስሞታ ያቀርባሉ፡፡ በተለይ በአምራችነት የተሠማሩ ኩባንያዎች፣ የኤክሳይስ ታክስ የሚሰላበት አግባብ እንዲቀየር ጭምር ይወተውታሉ፡፡ ይኸውም ሽያጭ የሚመዘገበው በተመረተው ምርት መጠን መሆኑ ወይም በወጪ መጠን ላይ ተመሥርቶ ከመሆን ይልቅ ቋሚ የታክስ መደብ ተሠርቶለት እንዲሰላ የሚል ጥያቄ ቀርቦበታል፡፡

የገቢዎች ሚኒስቴር ኦዲተሮች የሙያ ብቃትና ክህሎትም አጠያያቂ ሆኖ ተገኝቷል፡፡ አብዛኞቹ ልምድ የሚያንሳቸው ጀማሪዎች እንዲሁም ‹‹ዓለም አቀፍ የኦዲት ሥርዓትን ያልተገነዘቡ›› ተብለው ከመተቸታቸውም ባሻገር፣ ያሉትም ቢሆኑ በየጊዜው ስለሚለቁ ጥራት ያለው የኦዲት ሥራ ማግኘት ከባድ እየሆነ መምጣቱ ተመላክቷል፡፡ ይህ በመሆኑም፣ ለብቻው የኦዲተሮችን ሙያዊ ክህሎትና ብቃት ብሎም የሥራቸውን ደረጃ የሚከታተልና የሚመዘን የኦዲት ምክር ቤት እንዲቋቋም ርብቃ ጠይቀዋል፡፡ ከዚህም ባሻገር ልምድና ዕውቀቱ ያላቸው የኦዲት አማካሪዎችን በመቅጠር የኦዲት ሥራ ላይ የሚታየው ክፍተት እንዲሸፈን ጠይቀዋል፡፡

ለቀረቡላቸው ጥያቄዎች ምላሽ የሰጡት የገቢዎች ሚኒስትር ዴኤታ አቶ ዘመዴ ተፈራና የሚኒስቴሩ ከፍተኛ አማካሪ አቶ ነብዩ ሳሙኤል ሲሆኑ፣ በተለይ አቶ ነብዩ ምላሽ ከሰጡባቸው ጉዳዮች መካከል ልምድ ያላቸው የውጭ አማካሪዎችን ቅጠሩ የሚለውን ምክረ ሐሳብ መንግሥት እንደማይቀበለው አረጋግጠዋል፡፡ መንግሥት በገቢው ላይ አይደራደርም ያሉት አቶ ነብዩ፣ የኦዲት ሥራዎችን ለውጭ አማካሪዎች በመስጠት ማሠራትም ሆነ የአገሪቱን የታክስ ሕግጋት ለማስከበር የውጭ ኦዲተሮች እንደማያስፈልጉት አስረግጠው መልሰዋል፡፡ አቶ ነብዩ የኩባንያዎች ወጪዎች ትክክለኛ ማረጋገጫ እስካላቸው ድረስና ያልተጋነኑ ምክንያታዊ እስከሆኑ ድረስ ውድቅ እንደማይደረጉ አስታውቀዋል፡፡

የኤክሳይስ ታክስን በተመለከተ አቶ ዘመዴ በሰጡት ማብራሪያ ከአሁን በኋላ ሕጉ አከራካሪ እንደማይሆን በርካታ ጥያቄዎችንም እንደሚመልስ፣ በተለይ አምራቾች በወጪዎቻቸው ላይ በሚጣልባቸው ታክስ ላይ ምላሽ ሊሰጥ የሚችልባቸው ድንጋጌዎች እንደሚኖሩት አብራርተዋል፡፡ ይሁን እንጂ ረቂቅ ሕጉ መቼ ፀድቆ እንደሚወጣና ተግባራዊ እንደሚደረግ ቁርጥ ቀን ባይገለጽም፣ በተያዘው በጀት ዓመት ወደ ሥራ እንደሚገባ ለውጭ ኩባንያዎች ተስፋ ተሰጥቷቸዋል፡፡

በጉምሩክ ጉዳዮችም በርካታ ጥያቄዎች ተስተናግደዋል፡፡ በተለይ የሞሐን ግሩፕ ማኔጂንግ ዳይሬክተር አቶ ሃርሽ ኮታሪ ካነሷቸው ጥያቄዎች መካከል ከውጭ በሚገቡ ምርቶች ላይ የሚጣለው የጉምሩክ ቀረጥ ማስከፈያ ዋጋ፣ ከዓለም ወቅታዊ ዋጋ አኳያ ከ30 እስከ 50 በመቶ የተጋነነ የዋጋ ጭማሪ እንደሚጣልበት አንስተዋል፡፡

የኢትዮጵያ ጉምሩክ ኮሚሽን የሚጠቀምባቸው የዋጋ ማስከፈያ ሰንጠረዦች ከሦስት እስከ ስድስት ወራት ሳይለወጡና ከዓለም ወቅታዊና የዕለት ተዕለት ዋጋ አኳያ የማይቃኙ በመሆናቸው ጥሬ ዕቃ የሚያስመጡ አምራቾችን ፈተና ላይ እንደጣላቸው ተብራርቷል፡፡ በመሆኑም ጉምሩክ ኮሚሽን ተለዋዋጭ የዓለም ዋጋን በመከታተል ትክክለኛ የምርትና የአገልግሎት ዋጋን የሚያሳዩና በርካታ አገሮች የሚገለገሉባቸውን ሶፍትዌሮች እንዲጠቀም ሚስተር ኮታሪ ጠይቀዋል፡፡ የኢትዮ ኔዘርላንድስ የንግድ ማኅበር በኩልም ሌሎች አንኳር አንኳር የጉምሩክ ሥነ ሥርዓትን የተመለከቱ ጥያቄዎችና ማሻሻያዎች እንዲሁም የመፍትሔ ሐሳቦች ሁሉ ተካተው ቀርበዋል፡፡

የጉምሩክ ኮሚሽን ምክትል ኮሚሽነር አቶ አዘዘው ጫኔ፣ የጉምሩክ ዋጋ ትመና ላይ የዕቃዎችን ትክክለኛ ዋጋ ለመተመን የሚያስችል ትክክለኛ ቴክኖሎጂ ኮሚሽኑ ማግኘት እንደሚፈልግ፣ የውጭ ኩባንያዎችም ለዚህ ቢተባበሩና ቢያግዙ የተቋሙ ፍላጎቱ መሆኑን አስታውቀው ለቀረቡላቸው ጥያቄዎችና አስተያየትም ምላሽ ሰጥተዋል፡፡  

spot_img
- Advertisement -spot_img

የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

- ማስታወቂያ -

በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች