Sunday, November 27, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    እኔ የምለዉችላ የተባለው ረቂቅ የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ሕገ መንግሥታዊነት በአንድነት አድነውና በእንዳልካቸው...

    ችላ የተባለው ረቂቅ የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ሕገ መንግሥታዊነት በአንድነት አድነውና በእንዳልካቸው አበራ

    ቀን:

    የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ረቂቅ የጊዜ ሰሌዳ መግለጹን ተከትሎ በተደረገው ውይይት፣ ከምርጫ ሰሌዳ መንግታዊነት ይልቅ ምርጫን ለማከናወን ክረምት ምቹ ነው፣ አይደለም የሚል ጭብጥ ተይዞ አስተያየቶች እየተሰነዘሩ ይገኛሉ። የቦርዱ ሊቀመንበር ወ/ት ብርቱካን ሚደቅሳ ነሴ 10 ቀን 2012 ዓ.. የድም መስጫ ቀን እንዲሆን ረቂቅ የጊዜ ሰለዳ ባቀረቡበት ወቅት የገ መንግቱን አንቀጽ 58 ጠቅሰ እንደገለጹት የምርጫ ጊዜ ሰሌዳገ መንግቱ ድንጋጌ ጋር የተጣጣመና በአዲሱ የምርጫ አዋጅ ቁጥር 1162/12 ከድም መስጫ ቀን በፊት ሊከናወኑ ሚገባቸ ቅድመ ዝግጅቶችን በተመለከተ የወጡ ድንጋጌዎችን ባከበረ መንገድ የተዘጋጀ ነ ብለዋል።

    ይህን ተከትሎም በተለያዩ የፖለቲካ ፓርቲዎች የሚሰጡ አስተያየቶች ሊቀመንበሯ ካነሱት የሕግ ሁኔታ ይልቅ፣ ምርጫው በክረምት መካሄድ አለበት ወይም የለበትም የሚለው ጉዳይ ላይ ያተኮረ ይመስላል ነገር ግን ስለምርጫዳም ሆነ የድም መስጫ ዕለትመወሰን መጀመሪያ በገ መንግቱ ድንጋጌዎች ዙሪያ መነጋገሩ አግባብነት ያለ ጉዳይ ነ

    ገ መንግቱ መረት ምርጫ መቼ መካሄድ አለበት?

    ገ መንግሥቱ አንቀጽ 54 ንዑስ አንቀጽ 1 እና በአዲሱ የኢትዮጵያ ምርጫ አዋጅ ቁጥር 1162/2012 አንቀጽ 7 ላይዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት ምርጫ በየአምስት ዓመቱ እንደሚካሄድ በግልጽ ተደንግጓል። በዚህ ጉዳይ ላይ ብዙም ብታ የሌለ ቢሆንም የምርጫ ቀን በ መንግቱ መረት እንዴትና ለመ መቆረጥ አለበት የሚለው አንገብጋቢ ጥያቄ፣ ኢትዮጵያ አሁን ካለችበት ነባራዊ ታ አንፃር መልስ ሊያገኝ ይገባል።

    ገ መንግቱ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትን የሥራ ዘመን በሚደነግገ አንቀጽ 58/3/ መሠረት የምክር ቤት አባላ የሚመረጡት ለአምስት ዓመታት መሆኑን አስቀምጦ “የሥራ ዘመኑ ከማብቃቱ ከአንድ ወር በፊት አዲስ ምርጫ ተካሂዶ [የሥራ ዘመኑ] ይጠናቀቃል” በማለት ምርጫ መቼ መካሄድ እንዳለበት በግልጽ ያስቀምጣል። እዚህ ላይ የሥራ ዘመኑ መቼ ነ የሚያበቃ የሚል ጥያቄ መነሳቱ አይቀርም። ገ መንግቱ በዚህ ጉዳይ ላይ የሚከተለን ግልጽ ድንጋጌ በተመሳሳይ አንቀጽ ማለትም አንቀጽ 58 /2/ ላይ “የምክር ቤቱ የሥራ ጊዜ ከመስከረም ወር የመጨረሻ ሳምንት ሰኞ እስከ ሰኔ 30ው፤ በማለት አስቀምጧል። በመሆኑም በኢትዮጵያ ምርጫ መካሄድ ያለበት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አምስተኛ ዓመት የራ ዘመን ከመጠናቀቁ ማለትም ከሰኔ ወር 2012 ዓ.. አንድ ወር ቀደም ብ። እዚህ ላይ ከዚህ ቀደም የተካሄዱ ተከታታይ ምርጫዎች በግንቦት ወር እንደሆኑ ልብ ይሏል።

    በዚህም መረት በሥራ ላይ የሚገኘ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሥራ ዘመኑ ሰኔ 30 ቀን 2012 ዓ.ም. ተጠናቆ አዲስ ሚቋቋመ ምክር ቤት አባላት በተጠቀሰ ጊዜ ተመርጠ የሥራ ዘመናቸን በ2013 ዓ.. መስከረም ወር የመጨረሻ ሳምንት ሰኞ ለት ይጀምራ ማለት ነ። በመሆኑም የ2012 ዓ.. ገራዊ ምርጫ በገ መንግቱ መረት መካሄድ አለበት ከተባለ እጅግ በጣም ዘገይ እንኳን ከግንቦት 30 ቀን 2012 ዓ.ም. በፍፁም ማለፍ የለበትም። በመሆኑም ከዚህ ቀን በኋላ የሚካሄድ የትኛውም ይነት ምርጫ ገ መንግታዊ አይደለም ማለት ነ

    ከዚህ ጋር ተያይዞ የድም መስጫ ቀን ሴ 10 ቀን 2012 ዓ.. እንዲሆን የተወሰነበትን ምክንያት የቦርዱ ሊቀመንበር በአዲሱ የምርጫ አዋጅ ቁጥር 1162/12 መረት ከድም መስጫ ጊዜ በፊት መከናወን አለባቸ ተብለ የተቀመጡ ተግባራትን ለማከናወን ታስቦ መቅረቡን ያስረዳሉ። ይህ ምክንያት ከገ መንግቱ ድንጋጌ አንፃር ውኃ የማይቋጥር መከራከሪያ ከመሆኑም በላይ፣ በአዋጁ መረት እነዚህ ቅድመ ራዎች መከናወን ያለባቸ ከላይ የተብራራን የገ መንግት ድንጋጌ ከግምት ስጥ በማስገባት ነ

    የምርጫ ቦርድ ይይት ተሳታፊዎች ትኩረት

    የምርጫ ቦርድና የፖለቲካ ፓርቲዎች ገዥው ፓርቲን ጨምሮ በቀረበው የምርጫ ሰሌዳ ላይ ሦስት መሠረታዊ ጉዳዩችን አንስተዋል፡፡ በዚህም መሠረት በቀረበው ረቂቅ የጊዜ ሰሌዳ ላይ የተስማሙ፣ ወቅቱ ዝናባማ ስለሆነ ያልተስማሙ፣ ከተጠቀሰው የጊዜ ሰሌዳ ቀደም ብሎ እንዲካሄድ የጠየቁና በአገሪቱ ሰላምና መረጋጋት ስለሌለ ምርጫው መካሄድ የለበትም በሚሉ ሐሳቦች መካከል የተወጠረ ይመስላል።

    በመሠረታዊነት እነዚህ ሐሳቦች ከሕገ መንግሥቱ አንፃር ምን ዓይነት አንድምታ አላቸው የሚለውን መመልከት ወሳኝ ሆኖ እናገኘዋለን። በአገሪቱ እየተስተዋሉ ካሉ አለመረጋጋቶችና የሰላም ዕጦት አኳያ የምርጫው ዕጣ ፈንታ የአደባባይ አጀንዳ ከሆነ ሰነባብቷል። ምርጫ ቦርድና መንግሥት ምርጫው እንደሚካሄድ በተከታታይ ከማሳወቃቸውም በላይ፣ ሕጋዊነት ሳይጣስ ቅቡልነት ያለው መንግሥት መመሥረት የሚያስችል አገር አቀፍ ምርጫ ለማካሄድ ዝግጅት ከተጀመረ ጊዜያት ተቆጥረዋል። ይሁንና በምርጫ ቦርድ የቀረበው ረቂቅ ከመነሻውም ሕገ መንግሥቱን የጣሰና የሚፃረር እንደሆነ፣ ከላይ በሕገ መንግሥቱ መሠረት ምርጫው መቼ መካሄድ አለበት በሚለው ሥር የተነሳውን ሐሳብ መመልከት ብቻ በቂ ሆኖ እናገኘዋለን የምርጫ ቦርድ በሕገ መንግሥቱ መሠረት አወጣሁት ያለው ረቂቅ የምርጫ ሰሌዳ ፍፁም ሕገ መንግሥቱን የጣሰ ከመሆኑም በላይ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎችም ሕገ መንግሥቱን የሚፃረር አቋም አንፀባርቀዋል። በአንድ በኩል ገሚሱ የፖለቲካ ፓርቲዎች ነሐሴ 10 ቀን 2012 ዓ.ም. እንዲካሄድ በቀረበው ረቂቅ ሰሌዳ ላይ ከሰኔ 30 በፊት ይካሄድ የሚል አቋም ያነሱ ሲሆን፣ ይህም ወቅቱ ዝናባማ ስለሚሆን ምርጫ ማካሄድ አይቻልም ከሚል ሐሳብ የመነጨ እንጂ፣ ከላይ እንደተጠቀሰው ሕገ መንግሥቱን ይጥሳል በሚል አልነበረም።

    በሌላ በኩል የምርጫ ቦርድ ባወጣው የጊዜ ሰሌዳ ላይ የተስማሙ ፓርቲዎችም ኢሕገ መንግሥታዊ አካሄድ መሆኑን ለማንሳት አልደፈሩም። ከሁሉም በላይ ቀልብን የሚስበው ሁኔታ ግን ምርጫ ቦርድም ሆነ በምርጫው መካሄድ ላይ የተስማሙ፣ ነገር ግን በረቂቅ ሰሌዳው ላይ የተለያየ አቋም የያዙ የፖለቲካ ፓርቲዎች በመሠረታዊነት በአንድ ሐሳብ ላይ ይስማማሉ፡፡ ይህም ሕጋዊነት እንዳይጣስ ምርጫውን ማካሄድ ነው። ይሁንና አንዳቸውም በአቋምም ሆነ በሐሳብ ደረጃ የቀረበው ረቂቅ የምርጫ ሰሌዳ ኢሕገ መንግሥታዊ ነው ለማለት አልደፈሩም።

    በሌላ በኩል ፍፁም የምርጫውን መካሄድ የማይደግፉ አካላት ምርጫው እንዳይካሄድ አገሪቱ ያለችበትን አለመረጋጋት ከመጥቀስ ባለፈ፣ በሕገ መንግሥቱ መሠረት የምርጫው አለመካሄድ ከሚኖረው ውጤት ጋር በተያያዘ አቋማቸውን ግልጽ አላደረጉም።

    የምርጫ ጣ ፈንታ

    የምርጫ ጣ ፈንታ የሚወሰነ አንድ መንግቱን በመከተል ያሉ አማራጮችን አሟጦ መጠቀም አልያም በፖለቲካ ይሎች መካከል አሳታፊ የሆነ ድርድር በማድረግ አቅጣጫ በማስቀመጥ ነ። ሁሉም አማራጮች የተለያዩ ጥያቄዎችን የሚያስነሱ ሆንም አንዱን አማራጭ መምረጥ ግድ ነ

    ገ መንግቱ መረት ያሉ አማራጮች ሁለት ሆነ እናገኛቸዋለን። ከላይ እንደ ተጠቀሰ ምንም እንኳን ምሉዕ ዴሞክራሲያዊ ምርጫ ማካሄድ ባይቻልም፣ ገ መንግባስቀመጠው የጊዜ ሰለዳ መረት ምርጫውን ማከናወን አንደኛው አማራጭ ነው። ሁለተኛ አማራጭ ምርጫው በተቀመጠው የጊዜ ሰሌዳ መሠረት ካልተካሄደ፣ በጠቅላይ ሚኒስትሩ አማካነት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሥራ ዘመን ከማብቃቱ በፊት ምክር ቤቱን መበተን ነው።

    በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 60 /1/ ላይ፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የፓርላማው የሥልጣን ዘመን ከማለቁ በፊት አዲስ ምርጫ ለማካሄድ፣ በምክር ቤቱ ፈቃድ ምክር ቤቱ እንዲበተን ለማድረግ ይችላል፤ በማለት ይደነግጋል። በመቀጠልም ከታች ባሉ ንዑስ አንቀች ላይ እንደ ተጠቀሰው ምክር ቤቱ በጠቅላይ ሚስትሩ የምክር ቤቱ ቃድ ታክሎበት የተበተነ እንደሆነ፣ ከስድስት ወራት ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ አዲስ ምርጫ መደረግ እንደሚኖርበት፣ እንዲሁም ምክር ቤቱ ከተበተነ በኋላ ሥልጣን ላይ የነበረው የፖለቲካ ድርጅት ጊዜያዊ አስተዳደር ሆኖ ሕግ የማውጣትና የመሻር ሥልጣኑ ተገድቦ  የዕለት ተዕለት የመንግሥትን ኃላፊነት ማስፈጸምና ምርጫውንማከናወን ኃላፊነት ብቻ እንደሚኖረው ተደንግጓል። ነገር ግን ከላይ የተጠቀሰን ድንጋጌ ስንመለከት ጠቅላይ ሚስትሩ በዚህ እጅ እግር በሚያስር አማራጭ ሳብ ላይ ውሳኔ ያሳልፋሉ ማለት አዳጋች ነ

    ገ መንግከሚያስቀምጠው ድንጋጌ ዉጪ ምርጫን ማካሄድ ከተፈለገ ደግሞ በፖለቲካ ይሎች መካከል አሳታፊ የሆነ ድርድር በማድረግ አቅጣጫ ማስቀመጥ ግዴታ ይሆናል። ይህም ከዚህ በፊት በተለያዩ አጋጣሚዎች እንደ ተስተዋለው ዋልታ ረገጥ ከሆኑ የፖለቲካ ፓርቲዎች ፖለቲካ ልሂቃን አቋም አንፃር ብዙ ጥያዎችን የሚያስነሳ ሆኖ እናገዋለን። በመሆኑም ከገዥው ፓርቲ ጀምሮ ሁሉም የፖለቲካ ይሎችና የምርጫ ቦርድ ገ መንግቱ አንቀጽ 58 ላይ የተጠቀሰን ድንጋጌ ዓይተው እንዳላዩ ሆነው አልፈታል ማለት እንችላለን? ይህ ከሆነ እንዴት ነገ ገ መንግቱን አክብረን ምርጫ አካሄድን ማለት እንችላለን?

    ከአዘጋጁ፡ ጸሐፊዎቹ የሐረማያ ዩኒቨርሲቲ መምህራን ሲሆኑ፣ ጽሑፉ የእነሱን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን በኢሜይል አድራሻቸው [email protected]   ወይም [email protected] ማግኘት ይቻላል፡፡

    spot_img
    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img

    ተዛማጅ ጽሑፎች
    ተዛማጅ

    በችግር የተተበተበው የሲሚንቶ አቅርቦት

    ሲሚንቶን እንደ ግብዓት ተጠቅሞ ቤት ማደስ፣ መገንባት፣ የመቃብር ሐውልት...

    ‹‹የናይል ዓባይ መንፈስ›› በሜልቦርን

    አውስትራሊያ ስሟ ሲነሳ ቀድሞ የሚመጣው በተለይ በቀደመው ዘመን የባህር...

    ‹‹ልብሴን ለእህቴ››

    ለሰው ልጅ መኖር መሠረታዊ ፍላጎት ተብለው ከተዘረዘሩት ውስጥ ልብስ...

    የአዲስ አበባ ትምህርት ቤቶች የምርመራ ውጤት እስከምን?

    በፍቅር አበበ የትምህርት ጥራትን፣ ውጤታማነትንና ሥነ ምግባርን ማረጋገጥ ዓላማ አድርጎ...