Friday, September 30, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -

    የተመረጡ ፅሑፎች

    መንግሥት ያቃተውን ኮሮና አበጀው

    ለዓመታት የወጪ ንግድ ገቢያችንን ለማሻሻል ታስበው የሚዘጋጁና የሚተገበሩ ዕቅዶች አንድም ጊዜ ሰምረው አያውቁም፡፡ ኢትዮጵያ ለወጪ ንግድ የሚውሉ በርካታ ምርቶች አሏት፡፡ በዚህ ስሌት በዓመት እስከ አሥር ቢሊዮን ዶላር ማገኘት ትችላለች ተብለው የተዘጋጁ ዕቅዎች ነበሩ፡፡

    ይህን ያህል ሰፊ ዕቅድ ሲዘጋጅ የነበረው ግን የአገሪቱን ተጨባጭ የማምረት አቅም ባገናዘበ መንገድ አልነበረም፡፡ በዚህ ሳቢያ አንድ ሦስተኛውን እንኳ ገቢ ማሳካት ሳይቻል ቀርቷል፡፡ ከአሥር ቢሊዮን ዶላር በታች ወደ ሦስትና አራት ቢሊዮን ዶላር ዝቅ ተደርጎም ማግኘት የተፈለገው ገቢ ላም አለኝ በሰማይ ሆኖ ቀርቷል፡፡

     ከሰባት ዓመታት ወዲህ እየባሰበት የመጣው የወጪ ንግድ ገቢ ማሽቆልቆል፣ የአገሪቱን የገቢና ወጪ ንግድ ሚዛን በማዛባት ክፍተቱን እያሰፋ፣ የአገሪቱን የክፍያ ሚዛን ሲያናጋው ቆይቷል፡፡

    ይህ ሁኔታ መጠነኛ ለውጥ ማሳየት እንደጀመረ ከሰሞኑ ተደምጧል፡፡ የዘንድሮ በጀት ዓመት አሥር ወራት ይህን አፈጻጸም አመላክተዋል፡፡ ለተከታታይ ዓመታት ቁልቁል ሲወርድ የኖረው፣ የሚታቀደውና በተጨባጭ የሚገኘው ለየቅል ሆኖ አልገጥም ብሎ ኖሯል፡፡ የዓለም ኢኮኖሚ ሲቃ ውስጥ በሚገኝበት በዚህ ወቅት፣ የኢትዮጵያ የወጪ ንግድ አፈጻጸም የተሻለ ሆኖ መገኘቱ ሳያስገርም አልቀረም፡፡ የተፈራው ቀርቶና የወትሮው አካሄድ በማይመስል አኳኋን የኮሮና ቀውስ ሳይበግረው የኢትዮጵያ የወጪ ንግድ ከዚህ በፊት ከነበረውም የተሻለ ሆኖ መገኘቱን መንግሥት አስታውቋል፡፡

    የኮሮና ወረርሽኝ እንደተከሰተ ከመገለጹ ሦስት ወራት ቀደም ብሎም፣ የተወሰኑ የወጪ ንግድ ምርቶች መሻሻል እያሳዩ እንደነበር መረጃዎች ይጠቁሙ ነበር፡፡ ይህም የበጀት ዓመቱ አፈጻጸም መልካም እንደሚሆን ጠቋሚ ነበር፡፡ ወረርሽኙ ባይከሰት ኖሮ ምናልባትም ከበጀት ዓመቱ አጋማሽ በኋላ ወራት በኋላ የበለጠ ውጤት ሊመዘገብ ይችል እንደነበር ይገመታል፡፡

    ይህም ሆኖ ወረርሽኙ የአገሪቱ የወጪ ንግድ እንደተፈራው ብዙ ጉዳትና ቅናሽ  ሳይደርስበት የተሻለ አፈጻጸም እያሳየ መምጣቱ የልብ ልብ የሚሰጥ ብቻም ሳይሆን፣ በዚሁ ቢቀጥል የሚያስብል መነሳሳት ሊፈጥር እንደቻለ ከመንግሥት ይነገራል፡፡ ለአብነትም የአፍና አፍንጫ መሸፈኛዎችን ለውጭ ገበያ ማምረት መጀመር አንዱ አብነት ነው፡፡  

    የኢትዮጵያን የወጪ ንግድ አፈጻጸም በማስመልከት በሳምንቱ መጀመርያ፣ ሰኞ ሰኔ 1 ቀን 2012 ዓ.ም.  ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ማብራሪያ የሰጡት ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር)፣ ኮሮና አደጋ ብቻም ሳይሆን መልካም አጋጣሚ ይዞ እንደመጣ መጥቀሳቸውን ልብ ይሏል፡፡

    በአጋጣሚው ኢትዮጵያ አዲስ ገበያ ያገኘችባቸው ምርቶች የተሸጡበት ወቅት ነው፡፡ ይህ ሲታይ፣ ወደፊትም የተሻለ የውጭ ምንዛሪ ለማግኘት የሚያስችሉ ዕድሎች እንዳሉ በመገንዘብ የበለጠ ተጠቃሚ መሆን የሚያስችል ስትራቴጂ ነድፎ ለመጓዝ ይህ ወቅቱ መልካም አጋጣሚ ሊሆን እንደሚችልም ይጠበቃል፡፡

    ነገር ግን የውጭ ምንዛሪ ግኝታችንን ሊያሳድጉ የሚችሉ ምርቶችን በሚገባ በማምረትና ብዛታቸውን በማስፋፋት፣ የዓለም ወቅታዊ የገበያ ሁኔታን በማጥናት ወደ ዓለም ገበያ በገፍ እንዲገቡ በብርቱ ማሰብ እንደሚገባ መካሪ አያሻውም፡፡

    በተለይ ኢትዮጵያ የምትታወቅባቸውን የወጪ ንግድ ምርቶች በብዛትና በጥራት ለገበያ ለማቅረብ የሚያግዙ ሥራዎችን በትኩረት በመሥራት በደካማነቱ የሚንገታገተውን የወጪ ንግድ አዲስ መስመር ለማስያዝ አመቺ አጋጣሚ ሊሆን ይችላል፡፡

    ላኪዎች በራሳቸው በሚያደርጉት ጥረት ገበያ የማፈላለግ ሥራቸው ላይ መንግሥትም ከዚህ ቀደም ከሚያደርገው በተሻለ ከንግድና ኢንቨስትመንት አጋሮቹ ጋር የመንግሥት ለመንግሥት የኢኮኖሚ ዲፕሎማሲን በማስፋት የወጪ ንግዱን ማሳደግ የሚቻልበትን መንገድና ዘዴ ሁሉ መጠቀም መቻል አለበት፡፡

    አገሮች እንዲረዱን ከሚደረገው ውትወታና ‹‹ልመና›› የበለጠ አምራች ኢኮኖሚ በመፍጠር ምርት ለውጭ ገበያ እንደልብ የሚቀርብበትን ከእስካሁኑ የተለየ ዘዴ መቀየስ ይጠበቃል፡፡ መንግሥት አቅም ያላቸው አዋቂዎችና አገር ወዳዶችን በብዛት ማሰለፍ የሚጠበቅበት ወቅት ነው፡፡ እንዲህ ባለው መንገድ ስንዴ፣ ዘይትና ነዳጅ ለመግዛት የሚያስፈልገውን ገንዘብ ማውጣት ብቻም ሳይሆን መልሶ ወደ እኛው እንዲመያ ማድረግ ትልቅ ሚና ነው፡፡

    የንግዱ ዘርፍ መንግሥት ለመንግሥት በሚደረግ ግንኙነት ከሚያገኘው ገበያ ባሻገር በኮሮና ምክንያት ኢትዮጵያ እንደ አዲስ ገበያው እየሠመራለት መምጣቱ የሚነገርለትን የሥጋ ወጪ ንግድ እያደገ እንዲሄድ የሚያስችል ሰፊ ምርትምርት ማምረትና ገበያውን ማስጠበቅ መቻል ተቀዛቀዞ የሰነበተውን እንዲህ ያለውን ዘርፍ ነፍስ እንዲዘራበት የሚያደርግ፣ አስተማማኝ ገበያ በመፍጠር ቋሚ ተጠቃሚነትን ማስፈን ከመንግሥት የሚጠበቅ ተግባር ነው፡፡

    የመካከለኛው ምሥራቅ አገሮች ከመቼውም ጊዜ ይልቅ ሥጋ ፍላጎታቸውን ማሟላት በተቸገሩበት በዚህ የኮሮና ቀውስ ወቅት፣ ለኢትዮጵያ ሰፊ ዕድል ተፈጥሯል፡፡ በሥጋ አቅራቢነት የሚታወቁ አገሮች በመዳከማቸው፣ ኢትዮጵያ ለወደፊትም የሚሆናትን አስተማማኝ ገበያ ማግኘት እንድትችል መሥራት ያስፈልጋልለ፡፡ እርግጥ ነው ገበያው ቀድሞው የነበረ ነው፡፡ በሥጋ አቅራቢነት ብቻም ሳይሆን፣ በምርቱ ተፈላጊነት ለኢትዮጵያ ትልቅ የውጭ ምንዛሪ ገቢ ማስገኘት የሚችል ገበያ ከመካከለኛው ምሥራቅ ባሻገር እስከ ሩቅ ምሥራቅ ባለው ክልል ተንሰራፍቶ ይገኛል፡፡ ችግሩ የምርቱ ጥናትና የማምረት አቅም ውስንነት ነው፡፡ 

    በርካታ የኤክስፖርት ቄራዎች ተከፍተዋል፡፡ ይሁን እንጂ አንዳቸውም በአቅማቸው ልክ ማምረት ሳይችሉ ዓመታት ተቆጥረዋል፡፡ በገፍ እየተነዳ ድንበር አልፎ ወደ መካከለኛው ምሥራው የሚጋዘው የኢትዮጵያ የቁም እንስሳት ሀብት፣ ለእነዚህ አምራቾች ሊቀርብ አልቻለም፡፡ ይህ የሆነው ደግሞ በበርካታ ምክንያቶች ሲሆን፣ አንዱ አርብቶ አደሩ ተጠቃሚ ሊሆን አለመቻሉ ነው፡፡ በሰባራ ዋጋ እንስሳቱን እንዲያቀርብ ይገደዳል፡፡ በሌላ በኩል የሥጋ ማነቀነባበሪያ ፋብሪካዎቹና ቄራዎቹ ደካማ አቅም ያላቸውና የምርት ወጪያቸው ተወዳዳሪ ሊያደርጋቸው ባለመቻሉ በጥራትና በብዛት ማምረት አልቻሉም፡፡ አብዛኛው ምርት ከተላከ በኋላ በተደጋጋሚ ውድቅ እየተደረገ አገሪቱም ዳግመኛ የሥጋ ምርት እንዳትልክ ማዕቀብ የሚጥሉ አገሮች ጥቂት አይደሉም፡፡

     ከፍተኛ ገቢ ልታገኝበት የምትችልበትን እንዲህ ያለውን ምርት በተገቢው መንገድ ባለመያዟ ወርቃማ ዕድል ስታጣ ቆይታለች፡፡ በዚህ ዙሪያ መንግሥት ከላኪዎች ጋር አብሮ በመሥራት፣ ጥራቱንም ብዛቱንም ለማሻሻል የሚረዱ የይስሙላ ያልሆኑ ተጨባጭ ድጋፎችን በመስጠት ገበያ ማግኘት የሚቻልበት ሰፊ ዕድል አለ፡፡ የኢትዮጵያ አቀማመጥ ለየትኛውም የዓለም ገበያ ምቹ ያደርጋታል፡፡ ይህም ሌላው መልካም አጋጣሚ ነው፡፡

    የሥጋ ምርት ብቻም ሳይሆን ሌሎችም የወጪ ንግድ ምርቶች ላይ መረባረብ ጊዜ የማይሰጠው ጉዳይ ነው፡፡ የአገሪቱ የወርቅ ንግድ ገቢ መሻሻሉ ብዙ የሚያመላክተው ነገር አለ፡፡ በምርት ችግር ብቻም ሳይሆን፣ በሕገወጥ መንገድ የሚንቀሳቀሰው የወጪ ንግድ ምን ያህል ቅጥ ባጣ መንገድ ይካሄድ እንደነበር የወርቅ ንግድ አሳይቷል፡፡

    በዓመት ከ600 ሚሊዮን ዶላር በላይ ይገኝበት የነበረው፣ የወርቅ ንግድ ወርዶና ዘቅጦ 30 ሚሊዮን ዶላር መድረሱ በምን ምክንያት እንደሆነ የአደባባይ ምስጢር ነው፡፡ ሰፊ የኮንትሮባንድ ንግድ ሲመራው በመቆየቱ ነው፡፡ ይህ ችግር ታውቆ ተገቢው ዕርምጃ ሊወሰድ ባለመቻሉ ወርቅ ከአገር ሀብትነት ይልቅ የግለሰቦችና የቡድኖች ሲሳይ ለመሆን በቃ፡፡ ኮሮና ባመጣው ጦስ የተዘጉ ድንበሮች ወርቅን ወደ መደበኛ ገበያ አመጡት፡፡ አገርም በኮሮና ሰበብ ተገቢውን የውጭ ምንዛሪ ከወርቅ ማግኘት ቻለች፡፡

    ይህም ሆኖ ካምናው የተሻለ የውጭ ምንዛሪ መገኙ ይነገር እንጂ፣ ተገኘ የተባለው ገቢ በንፅፅር ሲታይ ግን ኢምንት ነው፡፡ የወርቅ የወጪ ንግድ እንደ ቀድሞው 600 መቶ ሚሊዮን ዶላርና ከዚያም በላይ እንዲያስገኝ ከተፈለገ፣ በሕገወጥ ንግድ የሚባክነውን ምርት ማስቆም ነው፡፡ በተጨማሪም በተለያየ ሰበብ የተዘጉ ወርቅ አምራችና ላኪ ኩባንያዎች ወደ ሥራ እንዲገቡ በማድረግ፣ አዳዲስ አምራቾችም እንዲበራከቱ በማደረግ የማዕድን ሀብቱ የሚያስገኘውን ጠቀሜታ ለአገር ማዋል ይቻላል፡፡

    አግባብነት በሌላውና ግብታዊነት ላይ በተመሠረተ ዕርምጃ ብዙ የተለፋባቸው  ኢንቨስትመንቶች ምን ያህል ዋጋ እንደሚያስከፍሉ በሚገባ የታየ ይመስለኛል፡፡ በመሆኑም የወርቅ ንግዱን ሊያሻሽሉ የሚችሉ ውሳኔዎች ከመንግሥት ይጠበቃሉ፡፡  ዛሬ ጥቂት ለውጥ የታየበት የውጭ ምንዛሪ ገቢና የወጪ ንግድ እንቅስቃሴ ዘላቂ እንዲሆን፣ ኮሮና ባመጣው ሲሳይ ላይ መንጠላጠል ብቻም ሳይሆን፣ ምቹና ተዓማኒነት ያለውን ተገቢውን ዋስትና የሚሰጥ የንግድና የኢንቨስትመንት ማዕቀፍ በመፍጠር አጋጣውን ሁሉ እንጠቀምበት፡፡