Wednesday, February 8, 2023

የብሔራዊ መግባባትና የብሔራዊ ዕርቅ ጥሪ ለኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ቀውስ መፍትሔ ያመጣል?

- Advertisement -spot_img

በብዛት የተነበቡ

የፖለቲካ ተመራማሪና መምህሩ እንዲሁም ፖለቲከኛው መረራ ጉዲና (ፕሮፌሰር) በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ያሉ የሚጋጩ ህልሞች ካልታረቁ አገሪቱን ሊያፈርሱ እንደሚችሉ ፅኑ ሥጋት አላቸው፡፡ ለዚህ ሥጋታቸውም ‹‹ብሔራዊ መግባባት›› በመፍትሔነት ደጋግመው በመወትወት ይታወቃሉ። 

‹‹ለእኔ መፍትሔው ብሔራዊ መግባባት ነውይህንን ማድረግ ካልቻልን ለሁላችንም የምትሆን ዴሞክራሲያዊት ኢትዮጵያን የምትፈጠር አይመስለኝም፤›› ሲሉምምቱው ፖለቲከኛ ይደመጣሉ። 

በአሁኑ ወቅት ደብዛው የጠፋው የኢትዮጵያ ራዕይ ፓርቲ (ኢራፓ) የአገሪቱን የፖለቲካ ምስቅልቅል ለመፍታት የሚያስችለው፣ ‹‹ብሔራዊ ዕርቅ›› ነው በማለትና ይህንንም የፖለቲካ ፕሮግራሙ ማዕከል አድርጎ ሲንቀሳቀስ እንደነበር አይዘነጋም። 

እንዲያውም የዛሬ አራት ዓመት ገደማ አገሪቱን ሲመራ የነበረው ገዥ ፓርቲ ኢሕአዴግ ገጥመውት የነበሩ አሁን ካለው ጋር ተያያዥም ተመሳሳይነትም ያላቸውን ፖለቲካዊ ቀውሶች መፍታት የሚቻልበትን መንገድ ለመለየት አዘጋጅቶት በነበረው የፖለቲካ ፓርቲዎች የውይይት መድረክ ላይ የተገኙት የኢራፓ ሊቀመንበር አቶ ተሻለ ሰብሮ፣ በወቅቱ የነበሩትን ቀውሶች ለማለፍ ‹‹ብሔራዊ ዕርቅ›› በመፍትሔነት እንዲካተት ሲሟገቱ እንደነበር ይታወሳል። 

በወቅቱ ኢሕአዴግን በመወከል በመድረኩ ይሳተፉ የነበሩት የግንባሩ ሕፈት ቤት ኃላፊ የነበሩትና በአሁኑ ወቅት በአምባሳደርነት ተመድበው እያገለገሉ የሚገኙት አቶ ሽፈራው ሽጉጤ፣ ‹‹የተጣላ በሌለበት የምን ዕርቅ ነው?›› ሲሉ በሰጡት ምላሽ የቀረበውን ሐሳብ አጣጥለውት ነበር። 

አቶ ሽፈራው በወቅቱ ባደረጉት ክርክር በአገሪቱ የሚታየው የፖለቲካ ልዩነት በመሆኑ፣ ልዩነቶቹን ለመፍታት የሚቻልባቸው መንገዶች ተለይተው ምክክር ሊደረግባቸው እንደሚገባ ተናግረው ነበር። 

ሰሞኑን የአገሪቱ የመገናኛ አውታሮች ካሠራጯቸው መረጃዎች መካከል፣ ‹‹በኢትዮጵያ ሁሉን አቀፍ ብሔራዊ መግባባት ለማምጣት ያለመ መድረክ በሁለት ወራት ጊዜ ውስጥ መካሄድ ሊጀምር ነው፤›› የሚለው ይገኝበታል። ይካሄዳል የተባለውን የብሔራዊ መግባባት መድረክ ያዘጋጁትም የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት፣ ዴስትኒ ኢትዮጵያና የሐሳብ ማዕድ የተባሉ ተቋማት በጋራ እንደሆነ ተጠቅሷል። 

ባለፉት አምስት ወይም ከዚያ በላይ ለሆኑ ዓመታት በኢትዮጵያ ለነገሠው ፖለቲካዊ ቀውስ ተደጋግመው የሚጠቀሱት ሁለት መፍትሔዎችም፣ ‹‹ብሔራዊ መግባባት›› እና ‹‹ብሔራዊ ዕርቅ›› የተሰኙ ሁለት ሐረጎች ናቸው። 

በአንድ በኩል ብሔራዊ መግባባት፣ በአንድ በኩል ብሔራዊ ዕርቅ፣ በሌላ በኩል የተጣላ ሕዝብ በሌለበት ዕርቅ ሳይሆን ሁሉን አቀፍ ምክክር ነው ተብለው የሚነሱት ሐሳቦች ቀለል ባለ መንገድ ይገለጹ እንጂ ጥልቅ ይዘት ያላቸው ናቸው። 

ብሔራዊ መግባባት ወይም ብሔራዊ ዕርቅ ምንድን ናቸው?

ላለፉት በርካታ ዓመታት ኢትዮጵያን ሰቅዞ የያዛትን ፖለቲካዊ ቀውስ ለመፍታት የተለያዩ ወገኖች በአማራጭ መፍትሔነት፣ የብሔራዊ መግባባት ወይም የብሔራዊ ዕርቅ ጥሪን ያቀርባሉ። 

እነዚህ የመፍትሔ አማራጮች በኢትዮጵያ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ተደጋግመው ይሰሙ እንጂ፣ ላለፉት ሁለት አሠርት ዓመታት በዓለም አቀፍ ደረጃ በስፋት የሚነሱ የግጭት መፍቻ አማራጮች ናቸው። 

ብሔራዊ መግባባት (National Dialogue) ወይም ብሔራዊ ዕርቅ (National Reconciliation) ተብለው በአማራጭ የግጭት መፍቻ ዘዴነት በስፋት ይቅረቡ እንጂበተለያዩ የዓለም አገሮች በተለያዩ ስያሜዎች ጥቅም ላይ መዋላቸውን መረጃዎች ያመለክታሉ። 

ከእነዚህም መካከል ... 1991 እስከ 1993 በደቡብ አፍሪካ የተካሄዱት ተመሳሳይ መድረኮች ብሔራዊ ጉባዔ ለዴሞክራሲያዊት ደቡብ አፍሪካ (Convention for Democratic South Africa) የፖለቲካ ፓርቲዎች የድርድር መድረክ (Multi Party Negotiation Process) የሚል ስያሜ ይዘው ከአፓርታይድ አገዛዝ የተላቀቀችው ደቡብ አፍሪካሬንቦ ኔሽንየተባለችበትን ዲሞክራሲያዊ ሽግግር እንድታደርግ ረድተዋታል። በሌሎች አካባቢዎችም ብሔራዊ የሰላም ጉባዔ (National Peace Conference) የሚል ስያሜ ተሰጥቶት ለግጭት መፍቻነት ጥቅም ላይ የዋለ አማራጭ ነው። 

ከላይ የተገለጹትና ሌሎች የተለያዩ ስያሜዎች ለተለያዩ መድረኮች ይሰጡ እንጂ፣ ሁሉም ዓላማቸው ወይም ማሳካት የሚፈልጉት ግብ ሁለት ጉዳዮችንእነዚህም
ዴሞክራሲያዊ ሽግግርን ወይም ልዩነቶችን አስታርቆ ስምምነት የተደረሰበት ፖለቲካዊ ፍኖተ ካርታን መተግበር፣ አልያም ሁሉም ወገኖች ከሞላ ጎደል ስምምነት የደረሱበትን ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት መትከል ላይ እንደሚያተኩር ታኒያ ፓፌንሆልዝና ሌሎች ተባባሪዎች “What Makes or Breaks National Dialogues” በሚል ርዕስ ባካሄዱት ጥናት ያብራራሉ። 

እነዚህ ተመራማሪዎች ... 1990 እስከ 2014 ድረስ በተለያዩ የዓለም አገሮች 17 የሚሆኑ ብሔራዊ መግባባት ወይም ብሔራዊ ዕርቅ፣ አልያም የተለየ ስያሜ የተሰጣቸውን መድረኮች በመዳሰስ ባቀረቡት ጥናት የመድረኮች ማዕከላዊ ዓላማ የሚጋጩ የፖለቲካ ፍላጎቶች ዙሪያ መግባባት ሳይችሉ ቀርተው የሚቋሰሉ ብዝኃነትን የተላበሱ ማኅበረሰቦች ልዩነቶቻቸውን ለመፍታት ያካሄዷቸው፣ በተራዘመ ፖለቲካዊ ሽግግር አጣብቂኝ ውስጥ የወደቁ ማኅበረሰቦች፣ ከእርስ በእርስ ጦርነት በኋላ ቅቡልነት ያለው መንግሥት ለማቋቋምና ዴሞክራሲያዊ ሥርዓትን ለመትከል የነደፏቸውን የተለያዩ ሥልቶች ለማስታረቅ፣ ከተራዘመ ግጭት መውጣት ያቃታቸው ማኅበረሰቦች ከአጣብቂኙ ለመውጣትአልያም በአገራዊ የፖለቲካ ሪፎርም (ለውጥ) ዙርያ የሪፎርም አቀንቃኝና በፀረ ሪፎርም ጎራ ተሠልፈው ዴሞክራሲን በአገራቸው ለመተክል አጣብቂኝ ውስጥ የገቡ የፖለቲካ ኃይሎች መውጫ መፍትሔ ለመፈለግ የሚያካሂዱት መድረክ እንደሆነ ይገልጻሉ። 

እነዚህ መድረኮች የፖለቲካ ልሂቃን ብቻ ከሚሳተፉበት ልማዳዊው ሥልት የተለየ እንደሆነ የሚገልጹት ተመራማሪዎቹ፣ ብሔራዊ መድረኮቹ ሁሉንም የማኅበረሰብ ክፍሎች በሚያሳተፍ ሥርዓት የሚተገበር እንደሆነም ያስረዳሉ። 

በዚህም ከፖለቲካ ፓርቲዎችና ሊሂቃን ውጪ፣ ችግሮቹ በቀጥታ የሚመለከታቸው የማኅበረሰብ ክፍሎች፣ የታጠቁ ኃይሎች፣ የፀጥታ ተቋማት፣ የትምህርት ተቋማት፣ የሲቪክ ድርጅቶች፣ የንግድ ማኅበረሰብ፣ የሃይማኖት ተቋማት፣ ሴቶች፣ ወጣቶች፣ ተሰሚነት ያላቸው አዛውንቶችና እንደ አገሮች ነባራዊ ሁኔታ ሌሎች የሚሳተፉበት መሆኑን ያመለክታሉ። 

መድረኮቹ እንደ አገሮች ነባራዊ ተግዳሮትና ሁኔታ የሚቀረፅ ሲሆን፣ መድረኮቹ እንዲዘጋጁ የማነሳሳት ሚናውን የተረከቡ አካላትን መሠረት በማድረግም አምስት ዓይነት ብሔራዊ መድረኮች በዓለም አቀፍ ደረጃ ሊኖሩ እንደሚችሉ በጥናታቸው አመልክተዋል። 

ዓይነቶቹን ሲያስቀምጡም፣ “Summit Dialogue” (አንድን ችግር በምክክር ለመፍታት) የሚደረግ መድረክ አንደኛው ሲሆን፣ ይህም በአመዛኙ ሥልጣን ላይ ባለ መንግሥት አነሳሽነት የሚዘጋጅ ሁሉን አቀፍ የምክክር መድረክ ነው። ይህ ዓይነቱ መድረክ አንድ ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ ተያያዥነት ያላቸውን ተግዳሮቶች ለመፍታት የሚዘጋጅ ሲሆን፣ ለአብነትም ... 2007/8 በኬንያ ምርጫን ተከትሎ የተቀሰቀሰውን ግጭት ለመፍታት የተካሄደውን መድረክ ያነሳሉ። 

በሁለተኛነት የሚያነሱትCivic Society Generated Dialogue” የሚል ስያሜ የሰጡት ሲሆን፣ በዚህም የብሔራዊ መግባባት መድረኩ በሲቪክ ተቋማት አነሳሽነት የሚዘጋጅና በሁለት ወይም ከዚያ በላይ በሆኑ የፖለቲካ ኃይሎች መካከል ያለን የተራዘመ ግጭት ለመፍታት የሚደረግ ድርድር ሆኖ፣ በይዘቱ ግን በግጭቱ ቀጥተኛ ተጋላጭነት ያላቸው የማኅበረሰብ ክፍሎችን የሚያሳትፍ መሆኑን ያመለክታሉ። 

በሦስተኛ ደረጃ የሚያነሱት ደግሞ “Issue Centered Dialogue” የሚሰኝ ሲሆን፣ በአንድ ወይም በጥቅል የመንግሥት የፖሊሲ አማራጭ ላይ ሁሉን አሳታፊ ያደረገ ውይይት በማካሄድ ውሳኔ የሚደረስበት መድረክ እንደሆነ ይገልጻሉ። 

በሌላ በኩል የሚያቀርቡት ሁለት የብሔራዊ መግባባት መድረኮች በአመዛኙ የዚህ ጹሑፍ ዓላማ ትኩረት ያደረገባቸው ሲሆኑተመራማሪዎቹ “Multilevel Dialogue” የሚሉት ነው። ይህ መድረክ በአንድ ማኅበረሰብ ውስጥ ያለን የጎንዮሽ አለመግባባት ወይም መከፋፈል፣ እንዲሁም በፖለቲካ ኃይሎችና በማኅበረሰቡ መከከል ያለን ያልታረቀ የተዋረድ ግጭት ወይም አለመግባባት ለመፍታት የሚውል እንደሆነ ይገልጻሉ። እንደ ቅደም ተከተላቸውም በደቡብ አፍሪካና በሶማሊያ ... 1990ዎቹ መጀመርያ ላይ የተካሄዱ መድረኮችን በምሳሌነት አውስተዋል።

እንደዚህ ያሉት መድረኮች ባለብዙ ወገኖች ተሳትፎን የሚጠይቁና ደረጃዎችን በጠበቀ ሥልት ማኅበረሰቦችን በየእርከኑ የሚያሳትፉ መሆናቸውን ያመለክታሉ። ከዚሁ ጋር ተቀራራቢ የሆነው የመጨረሻውና አምስተኛው አማራጭ ደግሞ “National Dialogue for new Social Contract” የተሰኘው ሲሆን፣ ይህም ስምምነትን መሠረት ወዳደረገ አዲስ የዴሞክራሲ ሥርዓት ለመሸጋገር የሚውል እንደሆነ ጠቅሰዋል። በዚህኛው አማራጭ አገሮች የነበረውን ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት አስቀርተው ስምምነትን መሠረት ያደረገ አዲስ ሕገ መንግሥት የሚቀርፁበት፣ ወይም በነበረው ላይ ማሻሻያ የሚያደርጉበትና ልዩነቶቻቸውን የሚፈቱበት ሁሉን አካታች ሥልት እንደሆነ አመልክተዋል። 

የብሔራዊ መግባባት ወይም ዕርቅ ጥሪዎች በኢትዮጵያ 

ካለፉት አራት ወይም ከዚያ በላይ ዓመታት ወዲህ ኢትዮጵያን ሰቅዞ የያዛትን ፖለቲካዊ ቀውስ ለመፍታት የተለያዩ ወገኖች ብሔራዊ መግባባትን፣ ወይም ብሔራዊ ዕርቅን እንደ ቁልፍ መፍትሔ አድርገው ይወተውታሉ። 

የቀድሞው ገዥ ፓርቲ በነበረበት ወቅትም ቢሆን እነዚህ የመፍትሔ አማራጮች እንዲተገበሩ የተለያዩ ውትወታዎች ቢደረጉም ሳይተገበሩ ቀርተዋል። አሁን አገሪቱን እያስተዳደረ የሚገኘው ብልፅግና ፓርቲ ሊቀመንበር ዓብይ አህመድ 2010 ዓ.ም. በጠቅላይ ሚኒስትርነት ተሰይመው ሥልጣን ከተረከቡ ወዲህ፣ በራሳቸው አነሳሽነት የተለያዩ የፖለቲካ ውይይት መድረኮች እንዲዘጋጁ በማድረግና በመሳተፍ ላይ ቢሆኑም፣ አገሪቱ ካለችበት የፖለቲካ ምስቅልቅልና ግጭቶች አሁንም መውጣት አልቻለችም። 

በመሆኑም አገሪቱ አሁን ላለችበት የፖለቲካ ሁኔታ መፍትሔ የሚሆነው ብሔራዊ መግባባት ወይም ብሔራዊ ዕርቅ እንደሆነ፣ የተለያዩ የፖለቲካ ኃይሎችና የፖለቲካ ልሂቃን እየጠየቁ ይገኛሉ። 

ይህ ጥያቄ ጎልቶ እየተደመጠ ቢሆንምየአገሪቱ የፖለቲካ ኃይሎች ገዥውን ፓርቲ ጨምሮ ሁሉን አቀፍ የፖለቲካ ውይይት በአሁኑ ወቅት ጎን ለጎን እያካሄዱ ይገኛሉ። ይኸው የፖለቲካ ፓርቲዎች የውይይት መድረክ በፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ መድረክ አዘጋጅነት ሐሙስ ጥቅምት 5 ቀን 2013 ዓ.ም. የተካሄደ ሲሆን፣ በዕለቱም ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓትና ሕገ መንግሥታዊነት ላይ በማተኮር መሻሻል ይገባቸዋል የተባሉ የአገሪቱ ሕገ መንግሥት ድንጋጌዎች ውይይት ተደርጎባቸዋል። ይህ መድረክ ተከታታይና ካለፈው ተመሳሳይ መድረክ የቀጠለ ነው። 

ባለፈው ተመሳሳይ መድረክ ላይ የጥናት ጹሑፋቸውን ያቀረቡት መረራ (ፕሮፌሰር) ሲሆኑየጽሑፋቸው ይዘትም ያልተጠናቀቀውን የብሔር ግንባታ በቅን ፖለቲካዊ ፍላጎትና ቁርጠኝነት ላይ መሠረት አድርጎ ለማጠናቀቅ የሚቻልበት ብሔራዊ መግባባት፣ ወይም ብሔራዊ ዕርቅ በማካሄድ የሚጋጩ ህልሞችን በማስታረቅ ለሁሉም የምትሆን ዴሞክራሲያዊት ኢትዮጵያ መገንባት ላይ ያተኮረ ነበር። 

በዚህ መድረክ ላይ ፕሮፌሰሩ ያቀረቡት መፍትሔ የብሔራዊ መግባባት ወይም የብሔራዊ ዕርቅ መድረክ ተዘጋጅቶ፣ ሁሉም ባለድርሻ የሚሳተፍበት አዲስ ሕገ መንግሥት ሊቀረፅ ይገባል የሚል ነው። 

እሳቸው፣ ‹‹ለእኔ መፍትሔው ለአዲሲቷ ኢትዮጵያ ፈጠራ የሚሆን አዲስ ማኅበራዊ ውል (New social contract) ከመፈራረም ውጪ የተሻለ ማጂክ ፎርሙላ ያለን አይመስለኝም፤›› ሲሉ በመፍትሔነት የሚያቀርቡት ብሔራዊ መድረክ ግብ ይህ መሆን እንዳለበት አሳስበዋል፡፡

መረራ (ፕሮፌሰር) ካቀረቡት የብሔራዊ መግባባት ወይም ዕርቅ ጥሪ በተጨማሪ ተመሳሳይ ጥሪም አሁን ካለው የኢትዮጵያ ፖለቲካ ራሱን ለብቻው በነጠለ ሁኔታ እየተንቀሳቀሰ የሚገኘው የትግራይ ክልል ገዥ ፓርቲ ከሆነው ከሕወሓትም በኩል ቀርቧል። 

ሕወሓት የያዘው አቋም ወይም እያቀረበ የሚገኘው የመፍትሔ አማራጭ ደግሞ ሁሉን አሳታፊ የሆነ ብሔራዊ ሸንጎ እንዲዘጋጅ የሚጠይቅ ነው። ብሔራዊ ሸንጎው አሁን አገሪቱንጋጠሙ የፖለቲካ፣ የሕግ የበላይነት፣ የሰላምና የመሳሰሉ ችግሮች እንዴት ማውጣት እንደሚቻል መክሮ ስምምነት የሚደረስበት መፍትሔ እንዲያቀርብ የሚጠይቅ ሲሆን፣ በዚህ ሸንጎ ላይም ሁሉም የፖለቲካ ኃይሎች መሳተፍ እንደሚገባቸው ያስረዳል። 

ብሔራዊ ሸንጎው ለአገሪቱ ፖለቲካዊ ችግሮች መፍትሔ እስኪያስቀምጥና ከዚያም በኋላ መፍትሔዎቹን ለመተግበር የሚችል ቅቡልነት ያለው መንግሥት በምርጫ እስኪቋቋም ድረስ፣ አሁን ያለው መንግሥት ፈርሶ የባለሙያዎች የባለአደራ መንግሥት እንዲመሠረትወሓት ይጠይቃል።

በሌላ በኩል ደግሞ ዴስትኒ ኢትዮጵያና የሐሳብ ማዕድ የተባሉ ሁለት የሲቪክ ተቋማት፣ ከፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት ጋር በመተባበር በቀጣዮቹ ሁለት ወራት ውስጥ የብሔራዊ የምክክር መድረክ እንደሚጀምሩ ሰሞኑን አስታውቀዋል።

የምክክር መድረኩ እስካሁን በፖለቲካ ፓርቲዎች መካከል ሲደረጉ ከነበሩት ውይይቶች የተለየ መሆኑን አስተባባሪዎቹ ባለፈው ሳምንት ለጋዜጠኞች በሰጡት መግለጫ ተናግረዋል። 

የብሔራዊ መግባባት መድረኩ የሚለየው በተሳታፊዎቹ ዓይነትና ስብጥር መሆኑን የመድረኩ አዘጋጆች ገልጸዋል። የፖለቲካ ፓርቲዎችን ጨምሮ በርካታ የኅብረተሰብ ክፍሎች የሚሳተፉበት እንደሆነና በዚህም ምሁራን፣ የሚዲያ ባለሙያዎች፣ ሴቶች፣ ወጣቶች፣ አርብቶ አደሮች፣ በሌላም ሙያ ያሉ አካላት እንደሚሳተፉበት አስታውቀዋል። 

በኢትዮጵያ ሊካሄድ ከታሰበው ምርጫ በፊት መመለስ ያለባቸው ጥያቄዎች እንዲመለሱ መድረኩ የራሱን ሚና እንደሚጫወት የተናገሩት የመድረኩ አዘጋጆችየምርጫ ጉዳዮችን ጨምሮ የተለያዩ የፖለቲካ ትኩሳቶች፣ የፌደራልና የክልል መንግሥታት ግንኙነቶች፣ የክልልና የክልል መንግሥታት ግንኙነት መሻከርን ለመቅረፍ ያለመ እንደሆነ ጠቁመዋል።

ተቋማቱ ተባብረው ለመሥራት ከመወሰናቸው በፊት ወራት የፈጀ ጥልቅ ውይይት ማድረጋቸውንና ከሰላም ሚኒስቴርም ለሥራው ይሁንታና ዕውቅና ማግኘታቸውን በመግለጫቸው አውስተዋል። ሚኒስቴሩ ይህንን ውጥን ለማስፈጸም አስተዳደራዊ፣ ፖለቲካዊና የደኅንነት ድጋፍ ለማድረግ መስማማቱንና የሒደቱ አካል ለመሆንም የመግባቢያ ሰነድ መፈራረሙን በመግለጫቸው ይፋ አድርገዋል።    

በሌላ ጎን ደግሞ የፌዴራል የፍትሕ ጥናትና ምርምር ኢንስቲትዩት የብሔራዊ ዕርቅ መድረክ ለማዘጋጀት የሚያስችል የልሂቃን አስተያየት መገምገሚያ መድረክ እያካሄደ መሆኑን፣ ሪፖርተር ከምንጮች ለማወቅ ችሏል።

የዚህ መድረክ ዓላማ ደግሞ በአገሪቱ ያሉ ተቃርኖዎችን አንጥሮ ማውጣትና በቀጣይ ለሚካሄድ ብሔራዊ የምክክር መድረክ በአጀንዳነት የሚቀርቡ፣ በልሂቃን ስምምነት የተለዩ አጀንዳዎችን ለውይይት መድረኩ ቀርፆ ማዘጋጀትን ዓለማው አድርጓል። 

ብሔራዊ መግባባትናርቅ የኢትዮጵያን ቀውስ ይፈታሉ?

ታኒያ ፓፌንሆልዝና ሌሎች ተባባሪዎች “What Makes or Breaks National Dialogues” በሚል ርዕስ በተለያዩ አገሮች በተለያዩ ወቅቶች የተካሄዱ 17 ብሔራዊ የምክክር መድረኮችን በመዳሰስ ባካሄዱት ጥናት የደረሱበት መደምደሚያ፣ በመድረኮቹ ከተደረሰው ስምምነት ከግማሽ በላይ የሚሆነው ሳይተገበር እንደቀረ ገልጸዋል። 

ለመድረኮቹ አለመሳካት ካቀረቧቸው ምክንያቶች በመሠረታዊነት የሚጠቀሰው አንዱ ጉዳይ በመድረኩ የዝግጅት ሒደት፣ መድረኩ የሚመራበት ሒደትና በኋላም ከመድረኩ የመነጩ መፍትሔዎች የሚተገበሩበት ሒደት ላይ የቅቡልነት ጥያቄዎች በመነሳታቸው ነው። 

ለዚህ ምክንያቱ ደግሞ መድረኮቹ የተዘጋጁበት ወይም የሚካሄዱበት፣ እንዲሁም መፍትሔዎቹ የሚተገበሩበት ማዕቀፍ በየአገራቱ ከነበሩ ፖለቲካዊ ሁነቶችልዩነቶች አካል በመሆናቸው አልያም ጠርተው መውጣት ባለመቻላቸው ነው።

ለዚህ ደግሞ የየአገሮቹ የፖለቲካ ልሂቃን ተቃራኒ ፍላጎቶቻቸውን ለማሳካት የሚሰነዝሩት ጉተታ መድረኮቹ ውጤታማ እንዳይሆኑ፣ ትልቁን አሉታዊ አበርክቶ እንደሚያደርግ በጥናታቸው ደምድመዋል። 

ይሁን እንጂ መድረኮቹ ሙሉ በሙሉ ውጤታማ ባይሆኑም ልዩነቶችን ወይም ተቃርኖዎችን ለመፍታት የሚያስችሉ ሐሳቦችና አማራጮች በአንድ መድረክ ጨዋነትን ተላብሰው እንዲቀርቡ በማድረጋቸውበሥልጣን ላይ ለሚቆይ ኃይል ግብዓትነት የመዋልና ልዩነቶቹ እንዲተነፍሱ ለማድረግ በጎ አስተዋጽኦ ማበርከታቸውን ገልጸዋል። 

የፌዴራል የፍትሕ ጥናትና ምርምር ኢንስቲትዩት የብሔራዊ ዕርቅ መድረክ ለማዘጋጀት የሚያስችል የልሂቃን አስተያየት መገምገሚያ መድረክ ላይ እየተሳተፉ የሚገኙ አንድ የሕግ ባለሙያ፣ ከላይ በተገለጹት የጥናቱ ድምዳሜዎች እንደሚስማሙ ለሪፖርተር ገልጸዋል።

በተለይ በኢትዮጵያ ላለፉት አምስት ዓመታት ብሔራዊ ዕርቅ ወይም መግባባት የሚሉት የመፍትሔ ጥሪዎች፣ እንዲሁም መለስተኛ መድረኮች እየተካሄዱ በመክረማቸውማኅበረሰቡም ሆነ ልሂቃኑ ከእንዲህ ዓይነት መድረኮች ሁሉንም የሚያስማማ መፍትሔ ይገኛል የሚል እምነት እየተዳከመ እንዲመጣ በማድረጉ እንደ አዲስ የሚዘጋጅ መድረክ እንኳ ቢመጣ የቅቡልነት ችግር ይገጥመዋል የሚል ሥጋታቸውን ለሪፖርተር ገልጸዋል።

በተለይ ብሔራዊ መድረኮቹ እንዲዘጋጁ የሚፈልጉ የፖለቲካ ኃይሎችና ልሂቃን ከመድረኮቹ የሚፈልጉት ውጤት በሁለት ጫፎች ላይ ተራርቀው የሚገኙ በመሆናቸው፣ ሁለቱን ጫፎች ለማሰታረቅ ይቅርና ለማቀራረብም ያስቸግራል ብለዋል። 

መድረኩ አሁን ካለው ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት በመውጣት እንዲካሄድ፣ አዲስ ማኅበራዊ ውል ወይም ሕገ መንግሥት እንዲቀረፅ መድረኮቹን በሚፈልጉ ኃይሎችና አሁን ባለው ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት ውስጥ የፖለቲካ ልዩነቶችን ለመፍታት በሚጠይቁ ኃይሎች መካከል አማካይ መፍትሔ ማመንጨት አስቸጋሪ እንደሚሆን ይገልጻሉ።

ቢሆንም ከመድረኩ ምንም ጠቃሚ ነገር አይገኝም ደግሞ ማለት እንደማይቻል የሚገልጹት እኚሁ ምሁር፣ ቢያንስ የታመቁ የልዩነት ሐሳቦች በግልጽ ወጥተው የሚተነፍሱበትና በመካከል ያሉ መፍትሔዎች የሚደረሱበት፣ እንዲሁም በአንድ መድረክ የመወያየት ባህል የሚጀመርበትን ዕድል ይፈጥራሉ ብለዋል።

spot_img
- Advertisement -

ትኩስ ጽሑፎች

ተዛማጅ ጽሑፎች

- Advertisement -
- Advertisement -