Wednesday, June 19, 2024
- Advertisment -
- Advertisment -

የመዋቅር ለውጥ እንዴት?

ግርማ አውግቸው ደመቀ

በየወቅቱ በንፁዝብ ላይ የሚደርሰው ማንነት ላይ ያተኮረ ጥቃት መቆያ ያለው አይመስልም። የችግሩ ምንጭ በማንነት/ዘር ላይ የተመ የአስተዳደር መዋቅርና ከት መፈጠርና በተለይም ወደ ልጣን መምጣት ጀምሮ የተነዛው (በተለይ በአማርኛ ተናጋሪው ላይ ያነጣጠረ) የጥላቻ ስብከት መሆኑ እራስን ለማታለል ካልሆነ በስተቀር ለማናችንም የተሰወረ አይደለም።

የዚህ የጥላቻ ስብከት መነሻ 1960ዎቹ የተማሪዎች ንቅናቄ ጋር ይያያዛል። ገና የመጀመ ግሪ እንኳን ያልያዙ ወጣት ተማሪዎች፣ ከእነ ያና ቻይና አብዮት የወሰዱትን ርዕዮተ ዓለም ገር እውነታ ጋር ሳያዋህዱና ሳያገናዝቡ ተቀብለው የትግላቸው መነሻና (በተለይ እንደ ዓይነቱ) መዳረሻ አደረጉት። በዋለ መኰንን አማካነት የብረሰብ ጥያቄ በሚል የቀረበው ለዚህ ሁሉ መርዛማ ስብከት መነሻ ነው ማለት ስህተት አይመስልም፡፡ የዚያ ዘመን ትውልዶች ከ20 እና 30 ዓመ በኋላም ወደ ልጣን ሲመጡ ንኑ መተግበር ጀመሩ። እነዚህ የፈጠሩት ማንነትን መረት ያደረገ አከላለል ለዚህ ሁሉ ችግር ዳርጎናል።

በማንነት ላይ የተመረተ አከላለል ከተመረተ ጀምሮ በተለያዩ አካባቢዎች በአማርኛ ተናጋሪው ላይ እንደተከሰተው ይነት የዘር ጭፍጨፋ አይሁን እንጂ በተጎራባች ብረሰቦች መከል በድንበር ውዝግብ ምክንያት በርካታ ግጭቶች ተከስተዋል። በቅርቡም የተከሰቱ አሉ። በእነዚህም ግጭቶች የተነሳ የሰው ይወትና የንብረት ውድመት ደርሷል። የማንነት/ዘር ፖለቲካ መዘዙ ለበርካታ ዘመናት ወንድሜ ወንድሜ ተባብለው በሚኖሩ ብረሰቦችም መከል ሳይቀር አስከፊ ግጭት መቀስቀሱ አልቀረም። ለዚህ የጌኦንና የጉጂን በርካታ ዝብ ያፈናቀለና በም አቀፍ ደረጃ መነጋገሪያ የነበረን ክስተት ማንሳት ይቻላል። የአሁኑ አስተዳደር ከቀድሞው በተሻለ ቢያንስ ገርን በማስቀደም የፖለቲካ ስብከት ቢያደርግም፣ ዋናውን ሰንኮፍ ነቅሎ ለመጣል አቅሙም፣ ዜውም ያለው አይመስልም። ከምርጫ በኋላ የሚመጣው መንግት ይህን ማንነትን መረት ያደረገ የአስተዳደር ክፍፍል እስከሚያስወግድ ድረስ፣ በሚቀጥለው ክፍል የፖሊስ አስተዳደሩንና የፍት ርዓቱን በተመለከተ የንፁንን ልቂት የአሁኑ መንግት ለማስቆም እንዲረዳው የሚያስችሉ ሁለት አማራጮች አቀርባለሁ። በማስከተልም በየክልሉ ስለሚገኘው ጦር ከዚህ በፊት በግለሰቦችም ሆነ በድርጅቶች ሲቀርብ የነበረውን አማራጭ አነሳለሁ። እነዚህ አማራጮችን የማቀርበው መንግት የዝብን ልቂት ለማስቆም፣ የበለፀገችና ሁሉም ዜጎች በእኩልነት የሚኖሩባት ገርን ለመገንባት ቁርጠኝነቱ አለው ከሚል እምነት በመነሳት ነው።

የፖሊስና  የፍትሕ  ሥርዓትን  በተመለከተ

ማንነትን መረት ያደረገ ክፍፍል እስከሚወገድ ድረስ የፖሊስ መዋቅሩንና የርዓቱን ከየክልሉ አስተዳደር አውጥቶ ራሱን በቻለ አዲስ አስተዳደር መተካት አንደኛው አማራጭ ሲሆን፣ ሁለተኛው ደግሞ ሁለቱንም በአንድ አጣምሮ ማስኬድ የፖለቲካ ችግር የሚያስከትል መስሎ ከታየ ቢያንስ የፖሊስ አስተዳደሩን ለብቻ ማድረግ ነው። ሁለቱም ዜ የማይፈጁና በቀላሉ ሊተገበሩ የሚችሉ አማራጮች ናቸው።

እነዚህ ሁለት አካላትን ነጥሎ ለማዋቀር ወይ በደርግ ዜ ወይም በንጉ ዜ በነበረው አስተዳደር መንገድ መሄድ ይቻላል። ለምሳሌ፣ የጎጃም ክፍለ ገር ፖሊስና ፍት አስተዳደር፣ የሸዋ ክፍለ ገር ፖሊስና ፍት አስተዳደር፣ የጎንደር ክፍለ ገር ፖሊስና ፍት አስተዳደር፣ የረር ክፍለ ገር ፖሊስና ፍትአስተዳደር፣ ወዘተ. የሚሉ መዋቅር መፍጠር ይቻላል። ከዚህም የተለየ አማራጭ ማቅረብ ይቻላል። ዋናው ነጥብ የፖሊስና የፍትአስተዳደሩ በቀጥታ ከየክልሉ ፖለቲካ ካርታም ሆነ የአስተዳደር መዋቅር ጋር እንዳይገጥም ማድረጉ ላይ ነው። የበጀት ጉዳይ በቀጥታ ከፌራል መንግት መሆን ይችላል።

ይህ ከላይ የቀረበው አማራጭ አሁን በቀላሉ ሊተገበር የሚችልበት አጋጣሚ ያለ ይመስላል። አንደኛ፣ ለዚህ እንቅፋት የሚሆነው የት አስተዳደር እየተመታ ነው። ይህም ማለት የአሁኑ የአስተዳደር ክፍፍል መራች የሆነው የፖለቲካው አካል ቃድ አያስፈልገውም። ሁለተኛ የዚህ ይነቱ አስተዳደር ዝብን ከጥፋት ሊታደግ ያለመና የወቅቱን ማንነትን መረት ያደረገ የፖለቲካ ሹመኞችን የማይነካ በመሆኑ ተቃውሞ እንኳ ቢነሳ የጎላ እንደማይሆን መገመት ይቻላል። አንድ ትልቅ ችግር መንግት በሚል የቀረበው ጉዳይ ነው። ለዚህ መንግቱን ማሻሻል የሚለው የራሱን ችግር ይዞ ስለሚመጣ ያንን መጠበቅ አስፈላጊ አይሆንም። የንፁዝብ ጭፍጨፋ በየለቱ በሚባል ሁኔታ እየተካሄደ በመሆኑ የፖሊስ አስተዳደር መዋቅሩን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አውጥቶ ማስተካከልና መተግበር ይቻላል። ለትግበራው አዲስ የፖሊስ መዋቅርም ላያስፈልግ ይችላል። የየክልሉን ፖሊስ በፌራል ፖሊስ ር አደራጅቶ የአስተዳደር ክፍላቸውን ከላይ በቀረበው አማራጭ መሠረት ማዋቀር ይቻላል። የፍትአስተዳደሩንም በፍት ሚኒስር ማዋቀር ይቻላል።

ከላይ የፍትና የፖሊስ አስተዳደሩን አሁን ካለው የፖለቲካ አደረጃጀት መነጠል ካልተቻለ የፖሊሱን ብቻ ለይቶ ማዋቀር የሚል አማራጭ አቅርቤ ነበር። ይህ አማራጭ የራሱ ችግር አለው። ትልቁ በደል እየደረሰ ያለውና በየአስተዳደር ክልል ውስጥ የሚኖረው ዝብ ቅሬታ በፖሊስ መዋቅር ብቻ የሚፈታ አይመስልም። ለዚህ የርዓቱን ልክ በፖሊሱ መልክ ማዋቀር ይጠይቃል። ይህ ካልሆነ ግን የተጠበቀው ንፁንን የመታደግ ዓላማ የሚሳካ አይመስልም። ከዚህ ጋር ተያይዞ የሚነሳው ችግር እያንዳንዱ ክልል የየራሱ ግ አለውና የግ አስፈሚው ከክልሉ አስተዳደር ከተነጠቀ እንዴት ሊሆን ነው የሚል ነው። ለዚህ የግ ባለያዎች በአጭር ዜ መፍት እንዲያቀርቡ ማማከር ይቻላል። ወይም በዜያዊ መልኩ ገሪቱ በአጠቃላይ በአንድ ይነት የፍትሕ ሥርዓት እንድትተዳደር ማድረግ ይቻላል። ይህ ዜያዊ አማራጭ በአጭር ዜ ሊፈም የሚችል ሲሆን፣ ከምርጫ በኋላ ግን ዝብ የተሳተፈበት ማንነትን መረት ያላደረገ የአስተዳደር መዋቅርና የ መንግት መሻሻል በጥናት ማቅረብ ያስፈልጋል።

የየክ  ልዩ  ኃይልንና  ሌሎች  የተደራጁ  ታጣቂዎችን  በተመለከተ

በየክልሉ ልዩ ኃይል በሚል የተደራጁ አካላት በሁሉም ክልል ባይሆንም ከችግር ፈጣሪ ውስጥ ምናልባትም ግንባር ቀደሞቹ ሳይሆኑ አይቀርም፡፡ ፉክክር በሚመስል መልኩ የየክልሉ ኃይል እየፈረጠመ ሲመጣ ያስተዋለ ሁሉ በየዜው የከፋ ችግር እንዳይመጣ በማስገንዘብ ለመንግት ውትወታ ማድረጉ አልቀረም። እነዚሁ ልዩ ኃይል የሚባሉ ታጣቂዎች በአንዳንድ አካባቢዎች በንፁን ግድያ ላይ በቀጥታ ተሳታፊ የነበሩበት ዜ ትንሽ አይደለም።

ለማችን ታሪክ በማከላዊ መንግት የማይተዳደር ጦር ሲኖር ማዕከላዊ መንግቱንና ገርን መፈታተኑ የታመነ ነው። ለዚህ ከታሪክ ከገራችንም (ለምሳሌ ዘመነ መሳፍንቱን) ከገራችን ውጭም ከጥንታዊ መንግታት እስከ ቅርብ ዘመናችን ታሪክ ያሉ በርካታ ምሳሌዎችን መጥቀስ ይቻላል። ለምሳሌ በጥንታዊ ግብፅ ቀዳማይ፣ መከለኛና ዳህራይ የሚባሉት ዘመናት ‹‹ፔሬድስ›› ዋናው መንግት በጦር የማዘዝ ኃይሉ ተዳክሞ የተለያዩ ግዛቶች (አብዛኛውን ዜ የታችኛውና የላይኛው ግብፅ ግዛቶች) የራሳቸውን መንግታት መርተው የኖሩበትን የሚመለከቱ ናቸው።  በአሁኑ ወቅት በትግራይ የተከሰተውም ይኸው ከማከላዊ የጦር ር ያፈነገጠ በክልሉ ብቻ የሚታዘዝ ራሱን የቻለ ጦር መፈጠሩ ነው።

አሁን አንድ ትልቅ ፈተና ገጥሟል። እንደተጠበቀው የትግራዩ የክልል ጦር ጦርነት በማከላዊ መንግት ላይ ከፍቷል። መንግትም ቀዳሚ ተግባሩ መሪዎቹን/ወንጀለኞቹን ይዞ ያደራጁትን ጦር ትጥቅ ማስፈታት እንደሆነ ገልጿል። ይህ ሌላ መዘዝ አለው። የትግራዩ ኃይል ትጥቅ እንዲፈታ ተደርጎ በሌላው ያለው እንደታጠቀ እንዲቆይ ከተደረገ በራሱ ሌላ ፈተና ማምጣቱ የማይቀር ነው። ከዚህም በላይ ሌላው ክልል ዜ ጠብቆ ተመሳሳይ አመፅ በማከላዊ መንግቱ ላይ ላለማስነሳቱ ምንም መተማመኛ የለም። ለዚህ አንድ አማራጭ ማቅረብ ይቻላል።

ከዚህ በፊት በጉዳዩ ላይ በግለሰብም ደረጃ ሆነ በድርጅት መልክ አካሄዱ ያላማራቸው  በርካቶች ፈዋል፡፡ ምክርም ለግሰዋል። እነዚህ አካላት እንዳመላከቱት ልዩ ኃይልንና በተለያየ ስም ተደራጅቶ የሚጠራ የታጠቀ ጦርን በመደበኛው ጦር ወይም በፖሊስ ራዊት ውስጥ መካተት የሚፈልገውን ብቃቱን እያረጋገጡ ማካተት፣ የሲቪል ይወት የሚፈልገውን ከጦሩ እያሰናበቱ ይወቱን እንዲመራ ማድረግ ነው። ይህ ዜ የሚሰጠው አይደለም፡፡ ዜ ለመስጠት ቢታሰብም፣ በዚህ ሰዓት በትግራይ ያለው ሁኔታ አይፈቅድም።

ማጠቃለያ

በእዚህ አጭር መጣጥፍ ሁለት መረታዊ ነጥቦች ተነስተዋል። አንድ በክልል ልዩ ኃይል ወይም ሌላ የተደራጀ ታጣቂ ኃይል የሚባል ነገር እንዳይኖር ማድረግ የሚል ነው። ሁለት የፖሊስንና የፍት መዋቅሩን ወይም የፖሊስ መዋቅሩን ብቻ ከየክልሉ የአስተዳደርና የፖለቲካ ካርታ መዋቅር ነጥሎ በተለየ መልክ ማደራጀት ነው። በየክልሉ ያለው የተደራጀ ጦር/ታጣቂ ሲወገድ፣ ምናልባት በእሱ ይሸፈን የነበረ ጥበቃ (ካለ) ክፍተት ሊያመጣ ይችላል። ይህ እንዳይሆን፣ ክፍተቱን በፖሊስ እንዲሸፈን፣ ከፖሊስ አቅም በላይ የሆነውን መከላከያ እንዲፈታው ማድረግ አግባብ ይመስላል። ለዚህ የፖሊስንና የመከላከያ ኃይልን በብቃት ከማጠናከር በተጨማሪ በሙያዊ ምግባር የበሰሉ በማድረግ ረገድ መንግት ልዩ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል።

ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካካት ብቻ የሚያንፀባርቅ ሲሆን፣ በኢሜይል አድራሻቸው [email protected] ማግኘት ይቻላል፡፡

spot_imgspot_img
- Advertisment -

በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

Related Articles