Wednesday, November 30, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    ተሟገትበድል ማግሥት ሽንፈት እንዳይከተል ምን ይደረግ?

    በድል ማግሥት ሽንፈት እንዳይከተል ምን ይደረግ?

    ቀን:

    መስፍን ብቱ

    ሳናጣጥማቸው ከጃችን ያፈተለኩ አንዳንድ ድሎች የፈላጭ ቆራጮችን አገዛዝ እንዳስከተሉብን የቅርብ ታሪካችን ይነግረናል። የኃይለ ላሴ ፈላጭ ቆራጭ አገዛዝ በ66ቱ ዝባዊ አብዮት ተገፍቶ ሲወርድ ‹‹አለሁላችሁ፣ ለኔ ተ›› ብሎ ደርግ 17 ዓመት ረገጠን። በመሉ የተወሰኑ መንኖች እንደ ነ መንግቱ ነዋይ ደርግን ሊያወርዱ ሞክረው በቅጡ ሳይደራጁ ቀርተው ሌላ ድል አመለጠ። ደርግ በተራው ሲወርድ ደግሞ ራሱ ብቻ ታግሎ የጣለው ይመስል ወያኔ ‹‹በሉ ዞር በሉ፣ ተራው የኔ ነው›› ብሎ ልጣን ላይ ቂጢጥ አለ። አሁን በመጨረሻ በለውጡ ኃይሎችና በወያኔ መል ፍትጊያ ከተካሄደ በኋላ መጨረሻ ላይ ይኼው ወያኔ ከልጣን ወረደ። ዋናው ነቀርሳ ይወገድ እንጂ አሁንም አያሌ መለስተኛ ነቀርሳዎች እንዳሉ ሳይታለም የተፈታ ነው።

    ገራችን በዘመ ታሪኳ ለሃው ዝብ ብልግናን ለራሷሞክራሲን ሊያጎናጽፉ የሚችሉ አያሌ ድሎችን አጥታለች። የመጀመያው ኃይለ ላሴ የወረ ጊዜ፣ ሁለተኛው ደርግ የወረደ ጊዜ ነበር። አሁን ደግሞ ወያኔ ሲወርድ ሌላ ስተኛ ድል ተፈጥሯል። የመጀመያዎቹ ሁለቱን ድሎች ያጣንባቸው ከዋነኞቹ ምክንያቶች አንዳንዶቹ በአንድ በኩል አጠቃላይ የፖለቲካ ግንዛቤ እጥረት ሲሆን በሌላ በኩል ደግሞ አለመደራጀ መሆኑ የሚያጠያይቅ አይደለም። አንዳንድ አገሮች ተመሳሳይ ድሎችን በተከታታይ ካጡ በኋላ በመጨረሻ ግን ዝቡን ያደራጀ፣ ያስተማረና ያታገለ ፓርቲ በማግኘታቸው ወሳኝ የሆነ ለውጥ ሊያመጡ ችለዋል።

    ይህ የሚያሳየን አገሮች የራሳቸው ዓይነተኛ የፖለቲካ ታሪክ ስላላቸው የለውጡም ድል ማድረግ የአንድ አገር ዓይነተኛ የታሪክ ክስተትን ከመተንተን እንደሚጀምር ነው። በርግጥ ስተኛው ዓለም ተብለው የሚፈረጁ አገሮች ታሪካዊ ተመሳሳይነት ቢኖራቸውም ልዩነቶቻቸው ግን በመጡት ለውጦች ላይ ዓይነተኛ አስተዋጽኦ ነበራቸው። ምንም እንኳ የአፍሪካ አገሮች በተለይም ከሰሃራ በታች ያሉት በአብላጫው ታሪካዊ ተመሳሳይነት አላቸው ቢባልም የፖለቲካ ለውጥን በማምጣት በኩል ዓይነተኛ የሆኑት ልዩነቶቻቸው የሚመጡትን ለውጦች ድል ለመወሰን አሁንም ቁልፍ ሚና አላቸው።

    ይኼ በተራው የፖለቲካ ሳይንቲስቶች የቀውስ ትንተና ወደሚሉት ይወስደናል። የቀውስ ትንተና እጅግ ዋነኛ የትንተና ዘዴ የሚሆንበት ምክንያት፣ የፖለቲካ ለውጥ ሁልጊዜ የተወሰነ ቀውስ ውጤት በመሆኑ ነው። ስለሆነም በአንድ የፖለቲካ ሁኔታ ውስጥ ገንኖ ያለውን ዋነኛ ቀውስ ወይም ለቀውሱ አስተዋጽኦ ያደረጉ ዋና ዋና ችግሮችን ማውጣትና መተንተን የለውጡን አቅጣጫ ፈር ሊያሲዙ ይችላሉ።  ዋና ዋና ችግሮች የሚባሉት ደግሞ የአገሪቱን የፖለቲካ አካሄድ የሚወስኑት ችግሮችን ለማለት ነው።

    የዋናው ቅራኔና የዋና ዋና የፖለቲካ ችግሮች መፈታት ለሌሎቹ መለስተኛ የፖለቲካ ችግሮች መፈታት፣ መንገዱን ይጠርጋሉ ማለት ነው። አሁን በአገራችን ባለው የፖለቲካ ችግር ዋነኛ የፖለቲካ ችግር የሚባለው ለሌሎቹ የፖለቲካ ችግሮች መፈታት በሩን የሚከፍተው በብር ጥያቄ ዙሪያ ያለው ችግር ነው። ይህም የሆነው የብር ጥያቄ የአገሪቱን አንድነት የሚወስን ጉዳይ በመሆኑ ነው። ስለሆነም በአሁኑ ጊዜ ማለትም ከወያኔ መወገድ በኋላ በአገሪቱ ያለው ዋነኛው ቅራኔ በወያኔ የፖለቲካ ቅርስና በኢትዮጵያዊነት መል ያለው ቅራኔ ነው። 

    ፖለቲካዊ መልካምነትና ቅንነት ቢኖር የብር ጥያቄ በራሱ ችግር ሊሆን አይገባውም ነበር። ይሁን እንጂ በአገራችን ገንነው የነበሩት አገዛዞች ምንም ዓይነት የፖለቲካ ቅንነት ስላልነበራቸው የብሔር ችግር ሊባባስ ችሏል። በተለይም በወያኔ አገዛዝ ወቅት የተጀመሩና የገነኑ የፖለቲካ ሸውራራነት (Platitudes) ህችን የፈረደባት ሃ አገር ሲያምሷት ኖረዋል።

    ነዚህም ዋነኛው ይኼው የብሔር ጥያቄ የሚባለው ነው። ወያኔ ቀደም ብሎ በተማሪዎች እንቅስቃሴ ጊዜ ከዚያም በኢአፓ ተውገርግሮ የነበረውን የብሔር ጥያቄ አጣሞና ሌላ ትርጉም ሰጥቶ ጉዳዩ ቅጥ አምባሩ እንዲጠፋ፣ ከዚያም በላይ የፖለቲካ አገዛዙን በፌዴራልና በክልል ደረጃዎች የልጣን መወጣጫ ሆኖ እንዲያገለግል አድርጓል። በዚህም ወያኔ የራሱን ልጣን ከማደላደል አልፎ በየክልሉ የኮለኮላቸው ጥንትም ትግል ሲባል ‹‹ወዴት?›› ያሉ ልጣን ሲባል ‹‹አቤት›› ላሉት ደህና የልጣን መወጣጫና በዚህም ልጣን በመጠቀም ንብረት ማካማቸት ችለዋል። በአጭሩ የብሔር ጥያቄ መረታዊ ትርጉሙን ስቶ የልጣንና የንብረት ማካማቻ ሆነ።

    ወያኔ በሥልጣን በመባለጉ እንዲሁም ንብረት ካካበተ በኋላ የዝብ አመ ተነስቶ ካስወገደው ለውጡ ከመጣ በኋላ ይኼው በብሔር ጥያቄ ላይ ያለው የአመለካከት ሸውራራነት በክልል ደረጃ በተኮለኮሉት በኩል ሌላ ደረጃ ደርሷል። የብሔር ጥያቄ ገና ከጠዋቱ ሲነሳ በብሔር ማንነት ላይ ተመርቶ የነበረውን መገለልና መጨቆን ለማስቀረት ነበር። በዚህም ትክክለኛ አመለካከት መረት ዋናው ጉዳይ የብሔር ጭቆናን በማስቀረት እኩልነት እንዲሰፍን ማድረግ ነበር የተፈለገው። ተጨቆንኩ የሚል ብሔር ሁሉ የጭቆና ቀንበሩ እንዲነሳለትና እኩልነት እንዲሰፍን ነበር ዋናው ፍላጎት።

    አንዳንድ ብሔርተኞች ግን ከዚህ አልፈው ልክ ወያኔ ያደርግ እንደነበረው ከራሳቸው ክልል ው ያሉትን የሌሎች ክልሎች ግዛቶችን የኛ ነው ማለት ሲጀምሩ ልክ እንደ ወያኔ ፍላጎታቸው የፖለቲካ ሥልጣንን ተጠቅመው ከሌሎች ግዛቶችም ንብረት ማካበት ነው ማለት ነው። አንድ ብሔር የብሔር ጭቆና ቀርቶለት እኩልነት ከሰፈነ በኋላ ከዚያ በላይ ሄዶ በሌሎች ብሮች ውስጥ ያሉ ንብረቶችን የኛ ነው ማለት ከጀመረ ከብሔር ጥያቄ በላይ ሄዶ የመደብ ጥያቄ ሆኗል ማለት ነው። ምክንያቱም እንዲህ ያለው ፍላጎት የሃው ዝብ ጥያቄ ሳይሆን የፖለቲካ ሥልጣንን በወያኔ ጊዜ ያጣጣመው የልሂቁ ፍላጎት ነው ማለት ነው። ችግሩ ጥያቄው አሁንም የሚቀርበው ‹‹የብሬን መብት ለማስከበር ነው›› እየተባለ መሆኑ ነው።

    እንዲህ ያለው ዝንባሌ የሚወስደው በቀደም ዓ አህመድ (ዶ/ር) እንዳሉት ወያኔ ወደሄደበት ዝቅጠት መሄድን ያስከትላል። ይህ ሆነ ደግሞ አሁን አገሪቱ ዋነኛውን የፖለቲካ ነቀርሳ (ወያኔን) ባስወገደች ማግት ሌላ ነቀርሳ ይነሳል ማለት ነው። ከሁሉ የሚደንቀው ደግሞ እንዲህ ያሉ ብሔርተኞች ‹‹እንቆረቆርለታለን›› የሚሉት በድህነትና በኋላቀርነት የሚማቅቀው ዝብ እንዴት ከድህነት እንደሚወጣና በልማት ጎዳና እንደሚጓዝ ምንም ዓይነት ስትራቴጂ ሳይኖራቸው፣ ‹‹በክልላቸው›› ያለው ጥሬ ብት እንዴት ወደ ልማት ሊያሻግር እንደሚችል እውቀቱ የሌላቸው በሌላ ክልል ባለው ጥሬ ብት ላይ ዓይናቸውን ተክለው ‹‹ይኼም ግዛት የኛ ነው›› ብለው ሙዝዝ ሲሉ ነው። እንዲህ ያሉ በብሪት የተወጠሩ ‹‹ብሔርተኞች›› ይዋል ይደር እንጂ ልክ እንደ ወያኔ ዋናው መዳረሻቸው ዘብጥያ መሆኑ አያጠያይቅም።

    አሁን ወያኔ ከሥልጣን በጠቅላላው መውረዱ የተገኘው ድል ታሪካዊና ፖለቲካዊ ትርጉሙ እጅግ ከፍተኛ ነው። በርግጥም አብዮቱ (ሬቮሉሽኑ) ተሳክቷል ለማለት ስኬቱን በሁለት ከፍለን ማየት አለብን። የወያኔ መውረድ አንድ ስኬት ሲሆን ለውጡ ሞክራሲን ማጎናፉ ወይም አለማጎናፉ ደግሞ ሌላው የስኬት መለኪያ ነው። ወያኔ ከሥልጣን አኳያ ሲታይ ያለቀለት ቢሆንም እስካሁን የዘራው መርዝ ግን አብሮት ጠፍቷል ማለት አይደለም። እንዲያውም ይበልጡኑ የሚያጋንና በድል ማግንፈት ተከሰተ እንዳንል የሚያስፈራን ይኸው ወያኔ የዘራው መርዝ አብሮት ካልጠፋ ነው። በድል ስካር ውስጥ ሆነን ውስጣችን አሁንም ነቀርሳ እንዳለ ማየት ካቃተን ራሳችንን እያሞኘን ነው ማለት ነው።

    አሁን ለውጡ ከሁሉ አስቀድሞ ድል መቀዳጀት ያለበት በወያኔ የአመለካከት/ፖሊሲዎች ቅርስ ላይ ነው። ከዚህም ዋነኞቹ በብሔር የበላይነት መወጠርና የበላይ እኛ ነን ማለት፣ ኢትዮጵያንና ኢትዮጵያዊነትን ሳያስቀድሙ የሌላውን ብሔር ግዛት የኛ ነው ማለት፣ አንድን ብሔር በጅምላ አንደ ጠላት ማየት፣ ስግብግብነት፣ በተገኘው መንገድ ሁሉ ብሮችን መከፋፈልና እንዳይቀራረቡ ማድረግ ወዘተ ይገኙበታል። እነዚህ በወያኔ የተፈጠሩ ነቀርሳዎች ከራቸው ተመንግለው መጣል አለባቸው። እነዚህ ሳይከናወኑ ለውጥ ማለት ሌላ ወያኔ መፍጠርና ይህችን አገር ዝንተ ዓለም ለማመስ ቆርጦ መነሳት ማለት ነው። የተገኘው ድል ንፈት እንዳያስከትል ምን ይደረግ?

    ን ዋና ጉዳይ ለመመለስ መጀመያ አሁን ያለው እንቅፋት የቱ ነው የሚለውን ማንሳት ያስፈልጋል። አንዳንድ ሰዎች ስለብሔር መስማት እንኳ አንፈልግም ይላሉ። ኢትዮጵያ የብዙ ብሮች አገር እስከሆነች ድረስ የነዚህ ዝቦች እኩልነት ምንጊዜም የሚያሳስብ በመሆኑ የብሔር ጥያቄ መኖሩ የማይቀር ነው። የወያኔን ቅርስ እናጥፋ ስንል ስለብሔር በፍም አንወያይም ማለት አይደለም። አሁን የተጎናፍነው ድል በርግጥም ታሪካዊ የሚሆነው የወያኔን አመለካከትና ፖሊሲ ላንደግም የተነሳን እንደሆነ ነው። በዚህ ረገድ ካሁን ወዲያ የብሔር ጥያቄ አመለካከት/ፖሊሲ መረት መሆን ያለበት የብሮችን እኩልነት በተግባር ማረጋገጥ፣ የበላይነትን ማስቀረትና ብሔር-አቀፍ የሆነውን ኢትዮጵያዊነትን መያዝና ማስፋፋት ነው። ስለዚህ የብሔር ጥያቄ አብሮን የሚኖር ጉዳይ ነው። ማስቀረት ያለብን ጥያቄውን ወያኔ ባየበት መነጽር ማየን ነው። ዓለም በግሎባላይዜሽን ደት አንድ እየሆነ በሚሄድበት በአሁኑ ጊዜና ወያኔ ያውገረገረውን አስፀያፊ ፖለቲካ መተው ሲገባ ‹‹እኛ ትልቅ ብሔር ወይም የለጠንን ብሔር ነን›› ብሎ መኮፈስና የሌላውን ብሔር ግዛት የኛ ነው ማለት ተመልሶ ወያኔን መሆን ነው።

    በተጨባጭ ምን ይደረግ ሲባል የሚከተሉትን እንደ ቋሚ ፖሊሲ መከተል ያስፈልጋል።

    • የብሮችን ራስን በራስ የማስተዳደርን መብት አሁንም ማክበር በየክልሉ በራስ ቋንቋ መጠቀም (ትምህርት ቤት፣ ፍርድ ቤት፣ ወዘተ…)፣ አስተዳደሮቹና ምክር ቤቶቹ እንዲሩ ማድረግ
    • አሁን ያለውን የፌዴራል መዋቅር በገ መንግቱ እስኪቀየር ድረስ ማስቀጠል
    • ራስን በራስ ማስተዳደር ማለት በሌላው ላይ የበላይነትን መጫን ወይም ጠባብነትን መከተል አለመሆኑ በተግባር እንዲረጋገጥ ማድረግ
    • በቅስቀሳ ደረጃ የብሮች ወንድማማችነት/እህትማማችነት እንዲስፋፋ ማድረግና በብሔር ልዩነቶች ላይ ሊኖር የሚችለውን ትኩረት (Ethnicization) ሥራዬ ብሎ መቀነስ፣ ችግር ፈጣሪ ሊሆኑ የሚችሉ እንደ ክልል ልዩ ኃይል ያሉ ተቋማትን አፍርሶ ወደ ፌዴራል መከላከያ መቀላቀል
    • የክልሎችን መንግታት (ለምሳሌ የቤኒሻንጉል) በድጋሚ ማየትና መሻሻሎችን ማድረግ
    • የክልል አስተዳደሮችን አስተዳደራዊ ብሔርተኝነትን (ለምሳሌ ራን በራስ ብሔር አባል ብቻ ማራትን) መቀነስና ወደ ብረ ራዊ ተቋም እንዲሸጋገሩ ማድረግ።

    ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን፣ በኢሜይል አድራሻቸው [email protected] ማግኘት ይቻላል፡፡

    spot_img
    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img

    ተዛማጅ ጽሑፎች
    ተዛማጅ

    በችግር የተተበተበው የሲሚንቶ አቅርቦት

    ሲሚንቶን እንደ ግብዓት ተጠቅሞ ቤት ማደስ፣ መገንባት፣ የመቃብር ሐውልት...

    ‹‹የናይል ዓባይ መንፈስ›› በሜልቦርን

    አውስትራሊያ ስሟ ሲነሳ ቀድሞ የሚመጣው በተለይ በቀደመው ዘመን የባህር...

    ‹‹ልብሴን ለእህቴ››

    ለሰው ልጅ መኖር መሠረታዊ ፍላጎት ተብለው ከተዘረዘሩት ውስጥ ልብስ...

    የአዲስ አበባ ትምህርት ቤቶች የምርመራ ውጤት እስከምን?

    በፍቅር አበበ የትምህርት ጥራትን፣ ውጤታማነትንና ሥነ ምግባርን ማረጋገጥ ዓላማ አድርጎ...