Friday, May 24, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -

ስፖርት‹‹የለውጥ ሐዋርያው›› መቶ አለቃ ፈቃደ ማሞ

‹‹የለውጥ ሐዋርያው›› መቶ አለቃ ፈቃደ ማሞ

ቀን:

ትውልዳቸው በቀድሞ ልደታ አየር ማረፊያ ተብሎ በሚጠራው ሠፈር ነበር፡፡ የመጀመርያ ደረጃ ትምህርታቸውን በበየነ መርዕድ ጀመሩ፡፡ በአካባቢው ጉምሩክ፣ ቅዱስ ጊዮርጊስና ፍል ውኃ የሚባሉ የእግር ኳስ ቡድኖች ነበሩ፡፡ በጊዜው ጥቁር አንባሳ ሆስፒታል ያረፈበት ሥፍራ ላይ ቢጫማ መልክ የነበረው አሸዋማ ሜዳ ላይ እግር ኳስ ይጫወቱ ነበር፡፡ ሜዳው ቢጫ አሸዋ ይመስል ስለነበር ‹‹ስኳር ሜዳ›› እያሉ ይጠሩት ነበር፡፡ በካምቦሎጆ ጨዋታ ያለ እንደሆነ በወቅቱ ናይል ሆቴል ተብሎ በሚጠራው አካባቢ፣ ባለ ጉድጓድ ውስጥ ተሽለኩልከው ቀጥታ ወደ ስታዲየሙ በመግባት የእግር ኳስ ጨዋታ ይመለከቱ ነበር፡፡ በክለብ ደረጃ የመጫወት አጋጣሚ ባይኖራቸውም ወደ አየር ኃይል ሲገቡ የጊዜው ድንቅ ክለብ የነበረው ንብ እግር ኳስ ቡድን ደጋፊና አባል ነበሩ፡፡ በተለይ በ1960ዎቹ ወደ ዩኒቨርሲቲው ከገቡ በኋላ ስምንት ክለቦች የሚሳተፉበት  የኢትዮጵያ ሻምፒዮና የእግር ኳስ ፍቅራቸውን የበለጠ የሚያጣጥሙበት አጋጣሚን ፈጠረላቸው፡፡ መቶ አለቃ ፈቃደ ማሞ ጨዋታ የማረካቸውን የወቅቱን ክለብ እንዳሻቸው ይደግፉ እንደነበር ያስታውሳሉ፡፡ መቶ አለቃ በአየር ኃይል አካዴሚ እንዲሁም፣ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ በማኔጅመንትና በአካውንቲንግ በዲግሪ ካጠናቀቁ በኋላ ‹‹መቶ አለቃ›› የሚል ማዕረግ አግኝተዋል፡፡ ከእዚያም የበረራ ትምህርታቸውን መከታተል ቢጀምሩም በ1967 ዓ.ም. የለውጥ ጊዜ መምጣቱን ተከትሎ የበረራ ትምህርታቸውን አቋርጠው በመንግሥት ‹‹የለውጥ ሐዋርያ›› በመባል፣ በብሔራዊ ባንክ ባንኮችን፣ የኢንሹራንስ ድርጅቶችን እንዲሁም፣ ጠቅላላ የፋይናንስ ተቋማትን እንዲቆጣጠሩ ተመድበው ነበር፡፡ በ1970 ዓ.ም. ላይም የኢትዮጵያ ቡና ገበያ ኮርፖሬሽን ዋና ሥራ አስኪያጅ በመሆን ለ15 ዓመታት መምራት ችለዋል፡፡ በወቅቱም ቡና ውስጥ የንጋት ኮከብ የሚባል ቡድን ነበር፡፡ ከንጋት ኮከብ እግር ኳስ ቡድን የጀመረው ጉዞ ቀጥሎ፣ የኢትዮጵያ ቡና እግር ኳስ ክለብ ተብሎ ስያሜ እስኪያገኝ ድረስ ክለቡን ሲያገለግሉ ቆይተዋል፡፡ የኢትዮጵያ ቡና እግር ኳስ ክለብና የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ካምፓኒ አክሲዮን ማኅበር ፕሬዚዳንት መቶ አለቃ ፈቃደን ስለአጠቃላይ የእግር ኳስ ጉዞ ዳዊት ቶሎሳ አነጋግሯቸዋል፡፡

ሪፖርተር፡- በ1967 ዓ.ም. ደርግ ወደ ሥልጣን መምጣቱን ተከትሎ በተለያዩ የሥራ ዘርፎች ላይ ኃላፊነትን እያገኙ ይሠሩ ነበር፡፡ በጊዜውም ‹‹የለውጥ ሐዋርያ›› የሚል ስያሜ ተሰጥቶት የተለያዩ ተቋማትን ሲመሩ ቆይተዋል፡፡ ስያሜው እንዴት መጣ? የለውጥ ሐዋርያው ዋና ተግባር ምን ነበር?

መቶ አለቃ ፈቃደ፡- ስያሜው የመጣው ደርግ ሥልጣን እንደያዘ፣ የደርግ መንግሥትን ወክሎ ኃላፊነትን መወጣት ነበር፡፡ የመንግሥት ሹመኛ ካድሬ መሆናችንን ተከትሎ ‹‹የለውጥ ሐዋርያዎች›› ተብለን እንጠራ ነበር፡፡ ከእዚያም በየመሥሪያ ቤቱ ተመድበን ሕዝብ የሚያቀርባቸውን ጥያቄ መቀበል፣ ከተቻለ መመለስ ካልተቻለ ወደ ደርግ ጽሕፈት ቤት በማምራት ማቅረብና ምላሽ መስጠት ነበር ኃላፊነታችን፡፡ የለውጥ ሐዋርያ ሆኜ ከአራት ዓመት በላይ በብሔራዊ ባንክ አገልግያለሁ፡፡

- Advertisement -

ሪፖርተር፡- በ1970ዎቹ የክለቦች አደረጃጀትና ስያሜዎቻቸውም ተቀይሮ ነበር፡፡ በጊዜው የነበረውን የክለቦች ስያሜ ለውጥና የውድድር አደረጃጀት ምን ይመስል ነበር?

መቶ አለቃ ፈቃደ፡- በወቅቱ ደርግ ከመጣ በኋላ እስከ 1975 ዓ.ም. ድረስ ቀድሞ የነበሩትን ክለቦች አፍርሶ በአዲስ መልክ እንዲቋቋሙ አደረገ፡፡ መጀመርያ ቡድኖችን ካፈረሰ በኋላ በኢንዱስትሪ ውስጥ አደራጃቸው፡፡ በጊዜው የነበረው ኢንዱስትሪም የመላው ኢትዮጵያ ሠራተኞች ማኅበር (መኢሠማ) ይባል ነበር፡፡ ከዚያም በየፋብሪካዎች ውስጥ ያሉትን ክለቦች ካደራጀ በኋላ አንደኛ፣ ሁለተኛና ሦስተኛ ዲቪዚዮን እያለ አደራጃቸው፡፡ በጊዜው የሚያራምደውን ርዕዮተ ዓለም በእግር ኳሱም ላይ ማንፀባረቅ ጀመረ፡፡ የቡድኖችንም ስም ትግላችንና ዕርምጃችን የሚል ስያሜ ነበራቸው፡፡ በ1975 ዓ.ም. ላይ ግን ይኼን አካሄድ ትክክል አይደለም በማለት በወቅቱ የአልጀሪያን እግር ኳስ አካሄድ እንደ ምሳሌ ለመውሰድ ተስማማ፡፡ በምሳሌነት በተወሰደው አደረጃጀት መሠረትም ትልልቅ ክለቦችን በመንግሥት ድርጅቶች ውስጥ አካቶ የእግር ኳስ ተጫዋች የመንግሥት ሠራተኛ ይሆናል የሚል ነበር፡፡ በመጀመርያም 51 ቡድኖች ተመዘገቡ፡፡ የኢትዮጵያ ቡና ገብያ ኮርፖሬሽን ቡድን የነበረውም የንጋት ኮከብ ቡድን ቡና ገብያ ተብሎ ተመዘገበ፡፡

ሪፖርተር፡- የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ከተቋቋመበት ከ1990 ዓ.ም. በኋላ በኢትዮጵያ ቡና እግር ኳስ ክለብ ውስጥ የነበሩበትን የአመራርነት ጉዞ እንዴት ያዩታል?

መቶ አለቃ ፈቃደ፡- የፕሪሚየር ሊጉ አመሠራረትና የቡና ስፖርት ክለብ በፕሪሚየር ሊጉ ተሳታፊነት በአንዱ በኩል ውድድሩ በየዓመቱ እየተካሄደና አሸናፊዎች በየዓመቱ እየተሸለሙ መቀጠሉ፣ ከፋም ለማም ክለቦቹ እየተጠናከሩ መጥተዋል፡፡ በሌላ መልኩ ግን ለኢትዮጵያ ቡና ግን የፈተና ጊዜ ነበር፡፡ ምክንያቱን ኢሕአዴግ ሥልጣን ከያዘበት ከ1983 ዓ.ም. ጀምሮ የኢትዮጵያ ቡና ኮርፖሬሽን ፈርሶ፣ ዘርፉ ወደ ግል የሄደበት መንገድ ነበር፡፡ በፊት ኮርፖሬሽን ውስጥ እያለ የገንዘብ ችግር አልነበረበትም፡፡ በኋላ ግን ኮርፖሬሽኑ ፈርሶና የቡና ኢንዱስትሪው ወደ ግል ዘርፍ ሲዞር እንቅስቃሴው እየተዳከም መጣ፡፡ ምክንያቱም እንደ በፊቱ ቡና አይገዙም፡፡ መንግሥትም በፖሊሲ ድጋፍ አያደርግላቸውም ነበር፡፡ በዚህም ምክንያት ክለቡ እየተዳከመ መጣ፡፡ በአንድ ወቅት እንደውም ከአቅም በላይ ነው ማስተዳደር አልችልም ተብሎ ተበትኖ ነበር፡፡ ነገር ግን በአንዳንድ በጎ አድራጊ ግለሰቦች፣ ደጋፊዎች አማካይነት እንዲሁም ቡና ላኪው የግል ዘርፉ፣ እንዲሁም ቡና አቅራቢው የግል ዘርፉ፣ በቶን አምስት ብር እየከፈልን ክለቡ ይቀጥል የሚል ስምምነት ላይ ከተደረሰ በኋላ ክለቡ ከመበተን ተርፏል፡፡ ይኼ የገንዘብ ድጋፍ በሙሉ አቅሙና ጉልበቱ ተወዳዳሪ የሚደረገው አልነበረም፡፡ ምክንያቱም ሌሎች ክለቦች ያለ ምንም ችግር በመንግሥት ድጋፍ በቂ ድጋፍ ይደረግላቸው ነበር፡፡ ለምሳሌ ኢትዮጵያ መድን፣ ንግድ ባንክን የመሳሰሉ የመንግሥት ክለቦች ትልልቅ ነበሩ፡፡ ሌሎች ክለቦች ልክ እንደ ቡና በግል የሚተዳደሩ የነበሩ እንደ ሕንፃ ኮንስትራክሽን ክለብ ነበር፡፡ ግን ድርጅቱ መፍረሱን ተከትሎ ክለቡ አብሮት ፈርሷል፡፡ ማሪ ታይምም ክለብ ቢኖረውም፣ ከጊዜ በኋላ ክለቦች ይዘውት የሚመጡት የገንዘብ መጠን እየጨመረ ሲመጣ ፈርሷል፡፡ ባዚህም በሻገር ኪራይ ቤቶች፣ መድንና ንግድ ባንክም ፈርሰዋል፡፡

ሪፖርተር፡- በግል ድርጅቶች እንዲሁም፣ በመንግሥት ሲደጎሙ የነበሩ ክለቦች በሊጉ መቀጠል ተስኗቸው የፈረሱትን ተመልክተናል፡፡ በአንፃሩ በሊጉ ላይ ውጤታማ ለመሆን ወይም ለመቀጠል ገንዘብ ብቻውን በቂ ነው ማለት ይቻላል?

መቶ አለቃ ፈቃደ፡- በጊዜ ሒደት የገንዘብ አቅም የነበራቸውን ንግድ ባንክን ጨምሮ በርካታ ክለቦች ፈርሰዋል፡፡ ሁሉም ግን በገንዘብ ችግር ብቻ ነው የፈረሱት ማለት አይቻልም፡፡ አንዳንዱ ገንዘብ ኖሮት ዝግጁነት ያልነበረው ክለብ ነበር፡፡ ለምሳሌ ቡና እህት ድርጅቱ ሲፈርስ ደጋፊዎቹና ክለቡን በተለያዩ ኮሚቴዎች ተዋቅረው ሲያስተዳድሩ የነበሩ ኃላፊዎች ክለብ መፍረስ የለበትም የሚል ፅኑ አቋም ስለነበራቸው ክለቡን ማትረፍ ችለዋል፡፡ ከዚያም የተለያዩ ስፖንሰሮች ክለቡን ስፖንሰር ማድረግ ጀመሩ፡፡ ለምሳሌ ቢኤም ደብሊው የመኪና አስመጪ፣ ሜታ ቢራና ዳሸን ቢራ ስፖንሰር አድርጎት ነበር፡፡

ሪፖርተር፡- እግር ኳስ በዓለም ላይ ከሚከናወኑ ስፖርታዊ ክንውኖች በርካታ ተመልካች ያለው እንዲሁም በማስታወቂያ ዘርፍም ከፍተኛ ስፖንሰር በማግኘት ይታወቃል፡፡ በአንፃሩ የእኛ አገር ወደ ኋላ የቀረ ነው፡፡ ምክንያቱ ምንድነው ይላሉ?

መቶ አለቃ ፈቃደ፡- የስፖንሰር ስምምነት ዓለም ላይ ከተጀመረ ዘመናት አልፈውታል፡፡ ወደ እኛ አገር ግን ሲመጣ ግንዛቤው ዝቅተኛ ነው፡፡ በዚህም ምክንያት ነው በርካታ ክለቦች ለመፍረስ የተዳረጉት፡፡ የኢትዮጵያ ቡና አመራሮች ግን በተለያዩ ድርጅቶች ተዘዋውረው ማስታወቂያና ክለቦችን በማስተዋወቅ ሒደት ፈር ቀዳጅ ነበሩ ማለት ይቻላል፡፡ በኢትዮጵያ ውስጥ የስፖንሰርሺፕ ስምምነትና በማስታወቂያ ተጠቃሚ የመሆን ሒደቱ አሁንም ገና ነው ማለት ይቻላል፡፡

ሪፖርተር፡- አሁንስ የተወሰነ ለውጥ አለ ማለት ይቻላል? 

መቶ አለቃ ፈቃደአሁንም ገና ይቀረዋል፡፡ ምክንያቱም የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ስያሜ የወሰዱት የውጭ ድርጅቶች ናቸው፡፡ ለምሳሌ ቴሌ ሦስት ጊዜ ማድረግ ይችል ነበር፡፡ ግን ድርጅቱ ትርፉን ማሳደግ እንጂ ከደንበኛው ጋር የሚገናኝበትን መንገድ ፈጥሮ አያውቅም፡፡ ቴሌ ፓኬጅ ከመስጠት በስተቀር ወደ ታች ወርዶ ከደንበኞቹ ጋር የሚገናኝበትን አጋጣሚ መፍጠር ይችል ነበር፡፡ በቀጣይ ዓመት ቴሌ ለግሉ ዘርፍ መሰጠቱን ተከትሎ፣ ከውጭ አገር አሸንፈው የሚመጡ የግሉ ዘርፍ ድርጅቶች ቀጥታ ወደ ስፖርቱ ገብተው ቴሌ የሚቆጭበት ጊዜ ይኖራል፡፡ የዓመት በዓል ፓኬጅ ሰጥቻለሁ ብሎ ተወዳዳሪ መሆን የሚያስችለው አይመስለኝም፡፡ ስለዚህ ተወዳዳሪ ሆኖ ለመቆየት በኢትዮጵያ እግር ኳስ ተጠቃሚ የሚያደርገውን አጋጣሚ መመልከት ያስፈልጋል፡፡

ሪፖርተር፡- በኢትዮጵያ እግር ኳስ ውስጥ የሚታየው መሠረታዊ ችግር ምንድነው?
መቶ አለቃ ፈቃደ፡- መሠረታዊ ችግሩ አጠቃላይ የአገሪቷ ኢኮኖሚ ነው፡፡ ለምሳሌ በንጉሠ ነገሥቱ ዘመንን ብንመለከት ከመለዮ ለባሹ በስተቀር እግር ኳሱ በሙሉ የግሉ ዘርፍ ነበር፡፡ ኤርትራ እንዲሁም ድሬዳዋ የነበሩት ክለቦች የግል ነበሩ፡፡ መንግሥት እጁን አስገብቶ ፋይናንስ አይሰጥም ነበር፡፡ ደርግ የሶሻሊዝም ርዕዮተ ዓለም ይዞ ሲመጣ፣ ይኼ ዘርፍ መንግሥት ሊያቅፈው ይገባል፣ ወጣቱ ያለው እዚህ ነው የሚል ሐሳብ አመጣ፡፡ እስካሁን ከእዚያ ውስጥ አልወጣንም፡፡ ምክንያቱም መንግሥት ገንዘብ በጅቶ በክፍለ ከተማ ወይም በከተማ አስተዳደር ስም ክለብ እያቋቋመና ተጫዋች እንዲሁም አሠልጣኝ ይቀጥራል፡፡ ግን የተደራጀና የራሱ የሆነ ግብ ወይም መዋቅር የለውም፡፡

እኛ ፕሪሚየር ሊጉን ስናቋቁም 16 ክለቦች የሼር ካምፓኒው አባል ሆነው ተመዝግበዋል፡፡ ግን አንድ ክለብ አባል ሆኖ ውል ክፍል ሲመዘገብ፣ መተዳደሪያ ደንብ አለው ወይ? እንዲሁም በመተዳደሪያ ደንብ መሠረት ነው ሰዎችን የሾምከው? የሚለውን መሠረታዊ መዋቅሮችን ማሟላታቸውን ስንመለከት፣ ያሟሉት ከሁለት ክለቦች አይበልጡም፡፡ ይኼም እኛን አስቸግሮን ነበር፡፡ ከፋይናንስ ጋር ከተያያዙ ችግሮች ባሻገር በርካታ ክለቦች መሠረታዊ መተዳደሪያ ደንብ እንኳን የላቸውም፡፡ በዚህም ምክንያት ከፍተኛ ችግር ነው የገጠመን፡፡

ሪፖርተር፡- የሊግ ካምፓኒው ከተቋቋመ ሁለት ዓመት ሆኖታል፡፡ በቀጣይ ችግሮችን ለመፍታት ምን ታቅዷል?

መቶ አለቃ ፈቃደ፡- ይኼን ችግር በአጠቃላይ የጋራ ችግራችን ነበር ብለን ተቀብለናል፡፡ ችግሩን ለመፍታትም አማካሪ ለመቅጠር ጨረታ አውጥተን አሸናፊውን ለይተናል፡፡ የአማካሪ ባለሙያው በፕሪሚየር ሊጉ ብቻ የሚሳተፉትን ክለቦች ብቻ ሳይሆን፣ ወደ ታችኛው ሊግ ክለቦች በመውረድ፣ መሠረታዊ ጉዳዮችን ማሟላት አለማሟላታቸውን እንዲያጣራ ያደርጋል፡፡ ክለቦቹ ቢሮ አላቸው ወይ? ቢሮውን የሚያስተዳድሩ መሪዎች አላቸው ወይ? የሒሳብ ክፍላቸውን የሚያስተዳድር ባለሙያዎች አላቸው ወይ? እንዲሁም ኦዲት ያደርጋሉ ወይ? የሚለው ይፈተሻል፡፡ ሌላው ከዚህ በኋላ ክለቦች ከሼር ካምፓኒው ጋር ለመቀጠል አንደኛው በትንሹ ከ15 እስከ 17 ዓመት፣ ከ23 ዓመት በታች እንዲሁም የሴቶች እግር ኳስ ቡድኖች ሊኖራቸው ይገባል፡፡ ሁለተኛ  ነፃ ኦዲተር ኖሮት ወጪና ትርፉን ለይቶ ማሳወቅ እንዲሁም የሰው ኃይል ሊኖረው ይገባል፡፡  ስለዚህ ከዚህ በኋላ የምዝገባ አንዱ መሥፈርት ለማድረግ እንገደዳለን፡፡ በዚህ መሠረት ክለቦቹ በአግባቡ መቋቋም አለባቸው፡፡ ይኼ ከፊታችን የተደቀነ ትልቅ ችግር ነው፡፡

ሪፖርተር፡- ከዲኤስቲቪ አጋር ሆናችሁ ከተፈራረማችሁ በኋላ ዘንድሮ የሊጉን ጨዋታዎቹን ማስተላለፍ መቻሉ እንደ አንድ ስኬት መውሰድ ይቻላል፡፡ ያለፈውን የውድድር ዓመት እንዴት ይገመገማል?

መቶ አለቃ ፈቃደ፡- ለእኛ ያለፈው ጊዜ በጣም አስቸጋሪ ነበር፡፡ ቢሮ እንኳን አልነበረንም፡፡ ቢሮ ተብሎ በስታዲየም ዙሪያ አግኝተን ነበር፡፡ ዝናብ በመጣ ሰዓት የሚያፈስና በነፋስ ውልቅልቁ የወጣ ነው፡፡ ከዚህም ባሻገር ይኼን ሁሉ ሥራ መሥራት የቻልነው ከሦስት ሰዎች አንበልጥም፡፡ በተለይ ሼር ካምፓኒው ሲቋቋም የተለያዩ ጉዳዮችን በተለያዩ ቢሮች እየዞሩ መጨረስ፣ ባለሥልጣናት ማሳመን፣ ማስረዳትና ማስፈጸም ግድ ይል ነበር፡፡ ይኼን ሁሉ በየቢሮ እየዞርኩ የፈጸምኩት እኔ ነበርኩ፡፡ በተለያዩ ሥፍራዎችም ሳመራ ሳማክራቸው የነበሩ ሰዎች ያለምንም ክፍያ ሲተባበሩኝ ነበር፡፡ በተለይ በርካቶቹ የቡና ደጋፊዎች ስለነበሩ ሲተባበሩኝ ነበር፡፡ የማስተላለፍ ፈቃድ ጨረታ ስናወጣ በኮቪድ-19 ምክንያት የጉዞ ዕገዳ ስለነበር፣ ጨረታው ላይ የሚሳተፉ ሰዎች በጊዜው እንዳይደርሱ ትልቅ ተፅዕኖ አድርጎብናል፡፡ ከእዚያም ባሻገር ለሁሉም ሒደቶች ባለሙያ ቢያስፈልገውም፣ እኛ ግን በጊዜው ባለሙያ ባይኖረንም በተለያዩ ዘዴዎችን በመጠቀም ማለፍ ችለናል፡፡
 

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

የማዳበሪያ አቅርቦትና ውጣ ውረዱ

በቅፅል ስሙ “The Father of Chemical Warfare” እየተባለ የሚጠራው...

የኢትዮጵያ ልማት ባንክ የትርፍ ምጣኔውን ከ70 በመቶ በላይ አሳደገ

ከሁለቱ መንግሥታዊ ባንኮች መካከል አንዱ የሆነው የኢትዮጵያ ልማት ባንክ...