Thursday, June 13, 2024
- Advertisement -
- Advertisement -

ማኅበራዊሥፍራ ያልተሰጠው የአዕምሮ ጤና

ሥፍራ ያልተሰጠው የአዕምሮ ጤና

ቀን:

ከዓለም ሕዝብ 450 ሚሊዮን ያህሉ በተለያዩ የአዕምሮ ሕመሞች የተጠቁ መሆናቸውን የዓለም ጤና ድርጅት ሰሞኑን የለቀቀው መረጃ ያሳያል፡፡ ከ300 በላይ ዓይነት ያለውና ከዝቅተኛ እስከ ከፍተኛ ደረጃ ያለው የአዕምሮ ሕመም በተለይ በዕድገት ኋላ ለቀሩትና በሕክምና አገልግሎት ተደራሽነት ችግር ላለባቸው አገሮች ፈተና ነው፡፡

 

በርካታ የአዕምሮ ሕሙማንም ችግራቸው በቅጡ ታውቆላቸውም ሆነ ሳይታወቅላቸው ለስቃይ ይዳረጋሉ፡፡ ይታመማሉ፣ ይራቆታሉ ይገለላሉ፡፡ ከሕክምና ዕጦት የተነሳም ራሳቸውን የሚያጠፉም ሆነ ሌሎች ላይ ከቀላል እስከ ከባድ ጉዳት የሚያደርሱ ቀላል አይደሉም፡፡

- Advertisement -

ግንዛቤውና የተሻለ የጤና ሥርዓት ባሉባቸው አገሮች የአዕምሮ ጤና መታወክ የገጠማቸው፣ ሕመማቸው በቁጥጥር ሥር ውሎ ምርታማ እንዲሆኑ፣ ቤተሰብ እንዲመሠርቱና መደበኛ ሕይወታቸውን እንዲመሩ ማድረግ ቢቻልም፣ አብዛኛው የአዕምሮ ሕመምተኛ ለዚህ የታደለ አይደለም፡፡

በታዳጊዎች ላይ የሚበረታው ይህ ችግርም ለዓለም ፈተና እየሆነ መጥቷል፡፡ ፈተናነቱን ያጎላው ደግሞ ፍትሐዊ የሆነ የጤና ሥርዓት አለመኖሩ ነው፡፡

የአዕምሮ ሕመም ባደጉት እንደሆነ እንጂ ባላደጉ አገሮች ቅድሚያ ከሚሰጣቸው ሕመሞች የሚመደብ አይደለም፡፡ የአዕምሮ ሕመም ያለባቸውም ሕክምናና መድኃኒት በቅጡ አያገኙም፡፡ በቂ ባለሙያም የለም፡፡

ማኅበራዊ፣ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ሁኔታው የሰውን የመኖር አቅም በፈተነበት፣ ጦርነት፣ ስደት፣ ረሃብ በበዛበት ዓለም ከትንሽ እስከ ትልቅ ደረጃ ያላቸው የአዕምሮ ሕመሞች ሊከሰቱ እንደሚችሉ ቢታወቅም፣ በዕውኑም የአዕምሮ ሕሙማን ቁጥር እየጨመረ ቢመጣም ዛሬም ሕክምናው ከፍተኛ ችግር ያለበት ነው፡፡

እንደ ዓለም ጤና ድርጅት 20 በመቶ ታዳጊ ሕፃናት ለአዕምሮ ሕመም ተጋላጭ ናቸው፡፡ 50 በመቶ ያህል የአዕምሮ ጤና ችግር የሚከሰተውም ከ19 ዓመት በታች በሚገኙ ታዳጊዎች ላይ ነው፡፡ አብዛኛው በዚህ የዕድሜ ክልል ውስጥ የሚገኙት የሚኖሩት ደግሞ በታዳጊ አገሮች ውስጥ ነው፡፡

በታዳጊ አገሮች ያለው የጤና ሥርዓት ደግሞ የአዕምሮ ሕመም ሕክምናን የዘነጋ፣ በቂ የሰው ኃይልም ሆነ የሕክምና መስጫ ያልተሟላለት ነው፡፡ የአገልግሎቱ ተደራሽ አለመሆንና በቂ ባለሙያ አለመኖር የኢትዮጵያም ትልቁ ፈተና ነው፡፡ ለአዕምሮ ሕክምና በቂ ትኩረት ሰጥተው ካልሠሩና ለሕመሙ አነስተኛ ግንዛቤ ካላቸው አገሮችም ትመደባለች፡፡

የአዕምሮ ሕመም ያለባቸው ወቅታዊና ክትትል ያለው ሕክምና ስለማያገኙ ሕመማቸው ይፀናል፣ ሥር ይሰዳል፡፡ ይህም በሌሎች ላይ ከቀላል እስከ ከባድ ጉዳት እንዲያደርሱ፣ ራሳቸውም ለከፋ ሕመምና ስቃይ እንዲዳረጉ ብሎም ራሳቸውን እንዲያጠፉ ምክንያት ይሆናል፡፡

በዓለም በየዓመቱም አንድ ሚሊዮን ሰዎች በአዕምሮ ጤና መታወክ የተነሳ ራሳቸውን ያጠፋሉ፡፡

በዘርፈ ብዙ ችግሮች መንስዔነት የሚከሰተው የአዕምሮ ሕመም ግንዛቤ እንዲያገኝ፣ ሕሙማን በቂ ሕክምና እንዲያገኙ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ መስተጋብራቸው ተስተካክሎ አምራች ሆነው እንዲኖሩና የአእምሮ ጤናን ለመጠበቅ  በየዓመቱ ኦክቶበር 10 የአዕምሮ ጤና ቀን በዓለማቀፍ ደረጃ ይከበራል፡፡

ዛሬ ኦክቶበር 10 (መስከረም 30 ቀን 2014 ዓ.ም.) በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚከበረው የአዕምሮ ጤና ቀን ‹‹የአዕምሮ ጤና፣ እኩልነት በጎደላት ዓለም›› የሚል ጭብጥ አለው፡፡

ቀኑን አስመልክቶ በኢትዮጵያ የተለያዩ በዘርፉ የሚሠሩ ተቋማት ባሳለፍነው ሳምንት የየራሳቸውን መርሐ ግብር አድርገዋል፡፡

የአዕምሮ ጤና የባህሪ፣ የስሜትና የአስተሳሰብ ጤንነት ተብሎ ሊወሰድ ይችላል፡፡ አንድ ሰው በባህሪ፣ በስሜትና በአስተሳሰብ የተረጋጋ ሆኖ በሕይወት ለሚያጋጥሙት የተለያዩ ጫናዎች መፍትሔ ማበጀት የሚችልበት ሁኔታ ላይ ሲገኝ የአዕምሮ ጤናው የተሻለ ነው ተብሎ ይገለጻል፡፡

በቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ሕክምና ኮሌጅ የአዕምሮ ሕክምና ትምህርት ክፍል ኃላፊና የኢትዮጵያ የአዕምሮ ሐኪሞች ማኅበር ፕሬዚዳንት ሙሉቀን ተስፋዬ (ዶ/ር – ረዳት ፕሮፌሰር) መስከረም 27 ቀን 2014 ዓ.ም. የዓለም አዕምሮ ጤና ቀንን አስመልክቶ በተዘጋጀ መድረክ እንደገለጹት፣ በአገርና በዓለም አቀፍ ደረጃ የአዕምሮ ጤና መታወክ ሥርጭት ከፍተኛ ሆኗል፡፡

በተለይ ግጭቶች በበዛባቸው አካባቢዎች ከአራት ሰዎች መካከል አንዱ በሕይወት ዘመኑ ላይ ዕርዳታ የሚሻ የአዕምሮ ጤና ችግር እንደሚገጥመው፣ ይህ ዓይነቱም ሁኔታ በአገራችን ጭምር መኖሩን በቅርቡ የተሠሩ ጥናቶች እንደሚያሳዩም ተናግረዋል፡፡

ኢትዮጵያ ውስጥ የአዕምሮ ጤና ሁኔታ ሲታሰብ በጣም ብዙ የተጎዱና ራሳቸውን የጣሉ ሰዎች ብቻ እንደሆኑ ተደርጎ እንደሚታሰብ ገልጸው፣ በዚህ መልኩ የሚገኙት ሰዎች ከአንድ በመቶ በታች እንደሆኑ የቀሩት 99 ከመቶ የሚሆኑት ግን እንደማንኛውም ጤናማ ሰው የሆኑና ማሰብም እንደሚችሉ፣ የተሻለ መሥራትና ፍሬያማና ውጤታማ መሆን ሲገባቸው ነገር ግን በገጠማቸው የባህሪ ስሜት ጫና የተነሳ ችግር ውስጥ የወደቁ መሆናቸውን አክለዋል፡፡

ችግሩን አሳሳቢ ከሚያደርገው አንዱ የሥርጭቱ መስፋፋት ወይም መንሰራፋት ሲሆን፣ ሌላው ደግሞ የትኛውንም የማኅበረሰብ ክፍል ማጥቃቱና ሕይወትን ለአደጋ መዳረጉ ነው፡፡ በዚህም የተነሳ ዕድሜያቸው ከ15 እስከ 29 ዓመት ያሉ አምራች ወጣቶች ራሳቸውን እስከ ማጥፋት ይደርሳሉ፡፡

ራስን ለማጥፋት ከ90 በመቶ በላይ መንስዔው ያልታከመ የአዕምሮ ጤና ችግር እንደሆነም ጥናቶች ያሳያሉ ብለዋል፡፡

ረዳት ፕሮፌሰሩ ዓለም አቀፍ መረጃዎችን ዋቢ አድርገው እንዳብራሩት፣ ዓለም በድባቴ ሕመም ምክንያት በየዓመቱ ከ2.5 እስከ 8.5 ትሪሊዮን ዶላር የሚገመት ሀብት ታጣለች፡፡ ሕክምናው ቀላል ቢሆንም፣ ተደራሽነቱ አናሳ ነው፡፡ ወደ ሕክምናው የሚሄዱትም እንዲሁ፡፡

በኢትዮጵያ ወደ አሥር በመቶ የሚሆኑ የአዕምሮ ሕሙማን ወደ ሕክምና ተቋም ሄደው ባለሙያ የሚያገኙ ቢሆንም፣ ከእነዚህ ውስጥ ክትትላቸውን ከውነው አስፈላጊውን እንክብካቤ የሚያገኙት ከአንድ በመቶ በታች ናቸው፡፡

የአማኑኤል የአዕምሮ ሆስፒታልና የቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ሚሌኒየም ሕክምና ኮሌጅ የአዕምሮ ጤና ክብካቤ መስጠት ከጀመሩ አራት አሠርታት እንደሆናቸው ጠቁመው፣ የአዕምሮ ጤና እንክብካቤ ሕክምና በየሆስፒታሎች ከሌሎች ሕክምናዎች ጋር አንድ ላይ መሰጠት እንዳለበት፣ የአዕምሮ ጤና ሆስፒታልን ለብቻው ማቋቋም እንደማይመከር አስረድተዋል፡፡

ይህም የሆነበት ምክንያት ማኅበረሰቡ በያለበት የጤና ተቋም የአዕምሮ ጤና እንክብካቤ ተደራሽ እንዲሆን ለማድረግ በማሰብና መገለልን ለማጥፋት ነው፡፡ ለዚህም ዕውን መሆን የአዕምሮ ጤና ሙያተኞችን ማብቃትና ሁኔታዎችን ማመቻቸት አስፈላጊ መሆኑን ተናግረዋል፡፡

እንደ ረዳት ፕሮፌሰር ሙሉቀን ማብራሪያ፣ ኅብረተሰቡ በአዕምሮ ጤና ላይ ያለው ግንዛቤ አናሳ መሆንና በመድኃኒት እጥረት ምክንያት የአዕምሮ ሕሙማን ለእንግልትና ለተስፋ መቁረጥ ሊዳረጉ ይችላሉ፡፡

 በተለይ አሁን ላይ ተፈላጊ ናቸው ተብለው ቅድሚያ የሚሰጣቸው መድኃኒቶች ገበያ ላይ አለመገኘትና አቅርቦታቸው ማነስ ችግሩን ያሰፋዋል፡፡

በኢትዮጵያ የአዕምሮ ጤና ክብካቤ ላይ የሚሠሩ ሙያተኞች ቁጥር ከ90 የዘለለ አለመሆኑም ሌላው ችግር ነው፡፡ ከዚህ አኳያ ለ115 ሚሊዮን ሕዝብ የተጠቀሰውን ቁጥር ያህል የሆኑ የአዕምሮ ሐኪሞች (ሳይካትሪስቶች) ችግሩን አይሸከሙም፡፡

spot_img
- Advertisement -

ይመዝገቡ

spot_img

ተዛማጅ ጽሑፎች
ተዛማጅ

[ክቡር ሚኒስትሩ በመንግሥት የሚታወጁ ንቅናቄዎችን በተመለከተ ባለቤታቸው ለሚያነሱት ጥያቄ ምላሽ ለመስጠት እየሞከሩ ነው]

እኔ ምልህ? እ... ዛሬ ደግሞ ምን ልትይ ነው? ንቅናቄዎችን አላበዙባችሁም? የምን ንቅናቄ? በመንግሥት...

የመንግሥት የ2017 ዓ.ም በጀትና የሚነሱ ጥያቄዎች

የ2017 ዓመት የመንግሥት ረቂቅ በጀት ባለፈው ሳምንት መገባደጃ ለሚኒስትሮች...

ከፖለቲካ አባልነትና ከባንክ ድርሻ ነፃ የሆኑ ቦርድ ዳይሬክተሮችን ያካተተው ብሔራዊ ባንክ ያዘጋጃቸው ረቂቅ አዋጅና መመርያዎች

የኢትዮጵያ የብሔራዊ ባንክ የፋይናንስ ተቋማትን የተመለከቱት ድንጋጌዎችንና የባንክ ማቋቋሚያ...

የልምድ ልውውጥ!

እነሆ መንገድ ከቦሌ ሜክሲኮ። አንዱ እኮ ነው፣ ‹‹እንደ ሰሞኑ...