Monday, January 30, 2023

‹‹የትግራይ ታጣቂ ኃይሎች በአማራና በአፋር በሚገኙ የማኅበረሰብ ክፍሎች ላይ የፈጸሟቸው ፆታዊ ጥቃቶች የጦር ወንጀል ሊሆኑ የሚችሉ ናቸው›› የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን የምርመራ ሪፖርት

- Advertisement -spot_img

በብዛት የተነበቡ

‹‹አንደኛው ታጣቂ ሊደፍረኝ ሱሪዬን ሲያወልቅ ደም ሲመለከት አስጠላሁትና ተፋብኝ፣ ሰደበኝ፡፡ እኔም ተስፋ ቆርጬ ራሴን ላጠፋ እያሰብኩ ስለነበር አልፈራሁትም፡፡ መልሼ ስሰድበው ተናዶ የጠመንጃውን አፈሙዝ በማህፀኔ ውስጥ ከተተው። ሕመሙ ከአቅም በላይ ስለነበር ራሴን ሳትኩ፡፡ አሁን የፊስቱላ ሕክምና እየተከታተልኩ ነው፡፡›› 

ይህንን የተናገረችው በንፋስ መውጫ ከተማ ሁለት የትግራይ ኃይሎች ታጣቂዎች አስገድደው የደፈሯት ሴት ስትሆን፣ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን መጋቢት 2 ቀን 2014 .ም. ይፋ ካደረገው የሰብዓዊ መብቶች ጥሰት ምርመራ ሪፖርት ላይ የተወሰደ ነው።

የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) ከተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የሰብዓዊ መብቶች ጽሕፈት ቤት ጋር በመሆን በትግራይ ክልል ከተከሰተው ጦርነት ጋር በተያያዘ፣ በተለይ በትግራይ ክልልና በተወሰነ መጠን በሌሎች አካባቢዎችም ስለነበረው የሰብዓዊ መብቶች ሁኔታ ምርመራ በማድረግ የግኝቱን ሪፖርት ጥቅምት 23 ቀን 2014 .. በጋራ ይፋ ማድረጋቸው ይታወሳል። 

ይህ ምርመራ በኢሰመኮና በተመድ የሰብዓዊ መብቶች ካውንስል ባለሙያዎች በጋራ የተከናወነ፣ እንዲሁም በዓለም አቀፍ ደረጃ ተቀባይነት ያገኘ ቢሆንም በሕወሓት አመራሮችና በኤርትራ መንግሥት ተቀባይነት አላገኘም።

የጣምራ ምርመራ ሪፖርቱ በጊዜ ረገድ በወቅቱ ለመሸፈን የቻለው ጦርነቱ ከተነሳበት ከጥቅምት 24 ቀን 2013 .. እስከ የፌዴራሉ መንግሥት የተናጠል ተኩስ ማቆም አድርጎ ከትግራይ ክልል መውጣቱን እስካስታወቀበት ሰኔ ወር 2013 .. ድረስ ብቻ በመሆኑ፣ ከዚያ በኋላ በቀጠለው ውጊያ የተፈጸሙ ጥሰቶች አልተካተቱበትም ነበር። 

ስለሆነም ኮሚሽኑ የትግራይ ኃይሎች ከሐምሌ ወር 2013 ዓም አንስቶ በአፋርናአማራ ክልሎች በከፈቱት ወታደራዊ ጥቃት፣ እንዲሁም በሁለቱ ክልሎች ተቆጣጥረዋቸው በነበሩ በርካታ አካባቢዎች የተፈጸሙ የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶችን ለማጣራት ምርመራ አድርጓል።

በዚህም መሠረት ኮሚሽኑ ከመስከረም እስከ ታኅሳስ ወር 2014 .. ድረስ የሰብዓዊ መብቶች ምርመራ ቡድን አሰማርቶ፣ በአፋርና በአማራ ክልሎች ተስፋፍቶ በቆየው ጦርነት የተከሰቱ የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶችን በመመርመር ሪፖርቱን መጋቢት 2 ቀን 2014 ዓ.ም. ይፋ አድርጓል።

ኮሚሽኑ ያከናወነው የሰብዓዊ መብቶች ጥሰት ምርምራ በዋናነት ትኩረት ያደረገው በአፋርናአማራ ክልሎች የተፈጸሙ ጥሰቶችን ለማጣራት ቢሆንም፣ በተወሰነ መጠን በትግራይ ክልል የተፈጸሙ የአየር ጥቃቶችን በሚመለከትም ኮሚሽኑ ክትትልና ምርመራ ማድረጉን አስታውቋል።

በአጠቃላይ በአፋርና በአማራ ክልሎች በሚገኙ የማኅበረሰብ ክፍሎች ላይአሰቃቂ›፣አዋራጅ› እና ሆን ተብሎበበቀል ስሜት› የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች እንደተጸሙና በርካታ ሲቪል ሰዎችም በአንድ በኩል ጥበቃ ሊደረግላቸው ሲገባ ባለመደረጉ፣ እንዲሁም ሆን ተብሎ ታቅዶበት በዘፈቀደ ግድያ እንደተፈጸመባቸው ኮሚሽኑ ይፋ ባደረገው ሪፖርት አስታወቋል። ኮሚሽኑ ይፋ ያደረገው የምርመራ ሪፖርት ዋና ዋና የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች እንደሚከተለው ቀርበዋል።

ወሲባዊና ፆታ ጥቃቶች

የትግራይ ኃይሎች በአፋርና አማራ ክልሎች የሚገኙ ቦታዎችን ተቆጣጥረው በቆዩበት ጊዜ መጠነ ሰፊ፣ ጭካኔ የተሞላበትናልታዊ የሆነ በተናጠልና በቡድን የተፈጸመ የአስገድዶ መድፈር ጥቃት በሴቶች፣ በሕፃናት ሴቶችናአረጋዊያን ሴቶች ላይ ማድረሳቸውን የሚገልጸው የኮሚሽኑ ሪፖርትይህንን የሚያሳዩ አብነቶችን አካቶ ይዟል።

ለምሳሌ በደቡብ ጎንደር ዞን ጋይንት ወረዳ ንፋስ መውጫ ከተማ ሁለት የትግራይ ኃይሎች ታጣቂዎች አስገድደው ደፍረዋት ብዙ ደም የፈሰሳት ሴት በጓደኛዋ ቤት ስታገግም ቆይታ፣ ከአንድ ሳምንት በኋላ ወደ አክስቷ ቤት ስትሄድ በመንገድ ያገኟት ሌሎች የትግራይ ታጣቂ ኃይሎች በድጋሚ አስገድደው እንደ ደፈሯት ይጠቁማል። ታጣቂዎቹ ሊደፍሯት ሲወስዷት ስለነበረው ሁኔታም ከተጓጂዋ አንደበት የሰማውን እንደሚከተለው አቅርቦታል። 

‹‹አንደኛው ታጣቂ ሊደፍረኝ ሱሪዬን ሲያወልቅ ደም ሲመለከት አስጠላሁትና ተፋብኝ፣ ሰደበኝ፣ እኔም ተስፋ ቆርጬ ራሴን ላጠፋ እያሰብኩ ስለነበር አልፈራሁትም፡፡ መልሼ ስሰድበው ተናዶ የጠመንጃውን አፈሙዝ በማህፀኔ ውስጥ ከተተው። ሕመሙ ከአቅም በላይ ስለነበር ራሴን ሳትኩ፡፡ አሁን የፊስቱላ ሕክምና እየተከታተልኩ ነው፤›› ማለቷን የኮሚሽኑ ሪፖርት ገልጿል።

በሸዋሮቢት ከተማ በትግራይ ኃይሎች የአስገድዶ መድፈር ጥቃት ከደረሰባቸው ተጎጂዎች መካከል 34 ዓመት ሴት ጥቃቱ በተፈጸመባት ማግሥት በገመድ ታንቃ ሞታ እንደተገኘች የሚገልጸው ሪፖርቱበደረሰባት ጥቃት የተነሳ ሕይወቷን አጥፍታ ሊሆን እንደሚችል የሚገመት መሆኑን አመልክቷል።

በአማራ ክልልይቅ ከተማ ነዋሪ የሆነች ተጎጂ አራት የትግራይ ኃይሎች ታጣቂዎች እየተፈራረቁ የአስገድዶ መድፈር ጥቃት ፈጽመውባት መንግሥት ቦታውን ከተቆጣጠረ በኋላ ሕክምና ስታደርግ፣ በተላላፊ በሽታ መያዟ እንደተነገራት ከተጎጂዋ መስማቱንም ሪፖርቱ ይገልጻል።

 በመሀል ሜዳ መንዝ ጌራ ምድር ወረዳ ቀበሌ 03 የቡድን አስገድዶ መድፈር ጥቃት የደረሰባት 20 ዓመት ተጎጂ፣ ቀኑን በማታስታውሰው ዕለት ሻይና ቡና ንግድ በምትሠራበትና በምትኖርበት የኮንቴይነር ቤት የትግራይ ኃይሎች ታጣቂዎች በመምጣት አብረዋት የነበሩትን 80 ዓመት አባቷን አውጥተው ውጭ ግንድ ላይ ካሰሩ በኋላ፣ ሁለት ዓመት ሕፃን ልጇ ባለበት ለሦስት እንደ ደፈሯት ለምርመራ ቡድኑ እንዳስረዳች ሪፖርቱ ያመለክታል።

በደባርቅ ወረዳ ድብ ባህር በትግራይ ኃይሎች ታጣቂዎች በተደጋጋሚ አስገድዶ መድፈር ተጎጂ የሆነች ሴት በበኩሏ፣ ለኮሚሽኑ የምርመራ ቡድን የደረሰባትን ጥቃት እንደሚከተለው ተናግራለች።

‹‹በየተራ እየመጡ ይደፍሩኝ ነበር፡፡ ሲደፍሩኝ የእናንተ ሰዎች የእኛን ሴቶች አሥር ሆነው ነበር የሚደፍሩት ይሉኝ ነበር፡፡ እኛ እነሱን ለመበቀል ነው የመጣነው እንጂ በአክሊል ነበር የምንዳረው ይላሉ፡፡ እየተመላለሱ 15 ታጣቂዎች ደፍረውኛል፤›› ማለቷ ተገልጿል፡፡

በአፋር ክልል ፈንቲ ረሱ ዞን ያሎ ወረዳ ነዋሪ የሆነች ተጎጂ የትግራይ ኃይሎች ታጣቂ ቤቷ መጥቶ የባሏን መሣሪያ እንድትሰጠው ሲጠይቃት ባለቤቷ ምንምይነት መሣሪያ እንደሌለው በመግለጿ፣ ካራ አውጥቶ ሊወጋት ሲል ይተወኛል በሚል ብር እንደሰጠችውና ብሩን ከወሰደ በኋላ ግን በልጆቿ ፊት አስገድዶ እንደ ደፈራት መግለጿን ኮሚሽኑ ይፋ ባደረገው ሪፖርት ገልጿል። 

በአማራ ክልል ከሚሴ ከተማ የኦነግ ሸኔ ታጣቂዎች የአስገድዶ መድፈር ጥቃት እንደፈጸሙ የሚገልጸው ይኸው የምርመራ ሪፖርት፣ የኦነግ ሸኔ ታጣቂዎች ጥቅምት 24 ቀን 2014 .. ፍተሻ ለማድረግ በገቡበት አንድ መኖሪያ ቤት የነበረችን ሴት ብሔሯ አማራ መሆኑን ጠይቀው ከተረዱ በኋላ ደብድበው በቡድን በመሆን አስገድደው እንደ ደፈሯትና ቤቷ ውስጥ የነበረ ገንዘብም እንደወሰዱባት አስረድቷል።

የትግራይ ኃይሎች በሁለቱም ክልሎች ተቆጣጥረው በቆዩባቸው ሥፍራዎች የቤት ለቤት ብርበራ ሲፈጽሙ እንደነበርና ሴቶችን የመከላከያ፣ የአማራ ልዩ ኃይልና የፋኖ ሚስት ናችሁ በማለት የማንገላታት፣ ምግብ እንዲያበስሉ የማስገደድና በተናጠልና በቡድን የአስገድዶ መድፈር ጥቃት ይፈጽሙባቸው እንደነበር ኮሚሽኑ ከሰባሰባቸው መረጃዎች መገንዘቡን ገልጿል።

‹‹ኮሚሽኑ በርካታ ማስረጃዎች የሰበሰበ ሲሆን፣ ቢያንስ በመቶዎች የሚቆጠሩ ሴቶች የጥቃቱ ሰለባ እንደሆኑ ይገመታል፤›› ሲል የጥታቁን መጠን ለማሳያት ሞክሯል።

ይሁን እንጂ ተጎጂዎች የደረሰባቸው ወሲባዊ ጥቃት በማኅበረሰቡ ከታወቀ ሊደርስባቸው የሚችለውን መድሎና መገለል በመፍራት ብዙውን ጊዜ ጉዳታቸውን ለመናገር የማይፈልጉ በመሆኑ፣ ኮሚሽኑ ብዙ ተጎጂዎችን ለማነጋገር ባለመቻሉ የጥቃቱ ስፋት በዚህ ሪፖርት ከተመለከተው በእጅጉ ከፍ ያለ ሊሆን እንደሚችል ጠቁሟል።

በትግራይ ኃይሎች ታጣቂዎች በአፋርናአማራ ክልሎች ተስፋፍተው የተፈጸሙ ፆታዊና ወሲባዊ  ጥቃቶች የተጎጂዎችንና የጥቃቱ ዒላማ የተደረጉ የማኅበረሰብ ክፍሎችን ሰብዓዊ ክብር ለመጉዳትና ለማዋረድ፣ በአብዛኛው በሴቶች ላይ በሙሉ ያለ ልዩነት የተፈጸመ እንደሆነም የኮሚሽኑ ሪፖርት ያስረዳል።

አልፎ አልፎም አጥቂዎቹ ለጥቃቱ ዒላማነት በመረጧቸው ሴቶች ላይ ሆነ ተብሎ ታቅዶ በግፍና በጭካኔ፣ በግልጽ የበቀል ስሜት፣ በቡድን አስገድዶ በመድፈር፣ ድርጊቱን ሆነ ተብሎ በቤተሰብ ፊት በመፈጸምና ባዕድ ነገር (የጠብመንጃ አፈሙዝ) በማህፀን በመክተት ጭምር፣ በታጣቂዎቹ ኃላፊዎች ይሁንታና ዝምታ የፈጸሙት እንደሆነ ሪፖርቱ ይገልጻል። 

‹‹በመሆኑም የትግራይ ኃይሎች ታጣቂዎች በሴቶች ላይ የፈጸሙት ፆታዊና ወሲባዊ ጥቃትን ሥልታዊ በሆነ መንገድ ለጦርነት ዓላማ እንዳዋሉት የሚያስረዳ ነው፡፡ እነዚህ የመብት ጥሰቶችም በጦርነት ዓውድ ውስጥ የተፈጸሙ በመሆናቸው የጦር ወንጀልም ሊሆኑ የሚችሉ ናቸው፤›› በማለት ኮሚሽኑ ይፋ ባደረገው የምርመራ ሪፖርት ላይ ድምዳሜ ሰጥቷል።

ጭካኔ፣ ኢሰብዓዊና አዋራጅ አያያዝና ቅጣት

የትግራይ ኃይሎች በቁጥጥራቸው በገቡ የአፋርና አማራ ክልል አካባቢዎች የሚገኙ ሲቪል ነዋሪዎችን ገንዘብ አምጡ፣ መረጃ አምጡ፣ የደበቃችሁትን መሣሪያ አውጡ በሚሉና በሌሎች መሰል ምክንያቶች ጭካኔ የተሞላበት ድብደባ፣ የማዋረድና የማሰቃየት ተግባር መፈጸማቸውን ኮሚሽኑ በሪፖርቱ ይፋ አድርጓል።

ለዓብነት ከጠቀሳቸው መካከልም በጋሸና ከተማ ኅዳር 3 ቀን 2014 .. የትግራይ ኃይሎች ታጣቂዎች አንድ ግለሰብን ገንዘብ እንዲሰጣቸው ለማስገደድ ከደበደቡት በኋላ ወንዝ ውኃ ውስጥ እንደ ደፈቁት፣ በኋላም እግሩ ላይ ሚስማር መትተው እንዳሰቃዩትእንዲሁም ብልቱን በካራ እንደተለተሉት ኮሚሽኑ ይፋ ያደረገው ሪፖርቱ ይገልጻል። በዚህም ሳያበቁ ወደ ተጎጂው ቤት በመሄድ ገንዘቡን ከወሰዱ በኋላም ሚስቱን በመደብደብ እንዳሰቃዩ ገልጿል፡፡ 

የትግራይ ኃይሎች ሐምሌ 29 ቀን 2013 .. በአማራ ክልል ወረባቡ ወረዳ ቀበሌ 020 ነዋሪ የሆነ ከብቶች በመጠበቅ ላይ የነበረ 20 ዓመት ወጣትን፣ ‹‹የሶዶማ አካባቢ ተዋጊዎችን ትመስላለህ›› በማለት ድብደባና ማሰቃየት ካደረሱበት በኋላ በጥይት ተኩሰው እንደገደሉት ኮሚሽኑ በሪፖርቱ ገልጿል፡፡

በዚሁ ወረዳ በስድስት ቀበሌዎች ውስጥ አሥር ሰዎች (ስምንት ወንዶችና ሁለት ሴቶች) ላይ የትግራይ ኃይሎች ድብደባና የአካል ጉዳት ማድረሳቸውን የሚገልጸው ሪፖርቱ፣ ጉዳት ከደረሰባቸው መካከል በቀበሌ 018 ነዋሪ የሆነ 30 ዓመት ወጣትን ከቤቱ በመውሰድ ከሐምሌ 25 ቀን 2013 .ም. እስከ ነሐሴ 30 ቀን 2013 .ም. ድረስ እግሩንና እጁን ገልብጠው በማሰር ድብደባ እንደፈጸሙበትና በዚህም ለጉዳት እንደተዳረገ ሪፖርቱ አስረድቷል። 

ጥበቃ በሚደረግላቸው ሰዎችና ሲቪል ተቋማት ላይ የደረሱ ጥቃቶች 

በጦርነቱ ተሳታፊ የሆኑ ወገኖች በዓለም አቀፍ የሰብዓዊነት ሕግ ልዩ ጥበቃ የሚደረግላቸው ሲቪል ሰዎች ላይ በተለይም በሴቶች፣ በሕፃናት፣ በአካል ጉዳተኞችናአረጋዊያንና በሲቪል ሰዎች ቁሶች ላይ ተገቢው ጥንቃቄ ያልተደረገበት፣ የመለየት መርህን ያልተከተለና ያልተመጣጠነ ጥቃት መፈጸማቸውን የኮሚሽኑ ሪፖርት ይገልጻል።

የጦርነቱ ተሳታፊ የሆኑ ወገኖች ሲቪል ሰዎችን እንደ ከለላ በመጠቀም በመኖሪያ ቤቶችና በከተሞች ውስጥ ጦርነት በማካሄድ በሲቪል ሰዎች ላይ የሞት፣ የአካል ጉዳትና የንብረት ውድመት እንዲከሰት ማድረጋቸውን አመላክቷል። በጦርነቱ ተሳታፊ የሆኑ ኃይሎች ዓለም አቀፍ የሰብዓዊነት ሕግን በመጣስ ከባድ መሣሪያዎችን እንደተኮሱ፣ የአየርና የድሮን ድብደባዎችንም እንደፈጸሙም ገልጿል።

ኮሚሽኑ ምርመራ ባደረገባቸው በአፋርና በአማራ ክልሎች የተለያዩ ሥፍራዎች ሆነ ተብለው የተፈጸሙ ሕገወጥ ግድያዎችን ሳይጨምር፣ በጦርነት ውስጥ በሲቪል ሰዎች ላይ በደረሰ የሕይወትና የአካል ጉዳት ብቻ ቢያንስ 403 ሲቪል ሰዎች መሞታቸውን፣ እንዲሁም 309 ሲቪል ሰዎች ለቀላልና ከባድ የአካል ጉዳት መዳረጋቸውን ሪፖርቱ ይገልጻል። 

‹‹ለምሳሌ የትግራይ ኃይሎች ሐምሌ 28 ቀን 2013 .. ከሌሊቱ 900 ሰዓት አካባቢ በአፋር ክልል ጋሊኮማ ቀበሌ የጋሊኮማ ተራራ ላይ ሰፍረው የነበሩ የአፋር ልዩ ኃይሎችን በሚያጠቁበት ወቅት ሲቪል ሰዎችን ሳይለዩ በፈጸሙት ጥቃት 27 ሕፃናትን ጨምሮ 107 ሲቪል ሰዎችን ገድለዋል፣ 35 ሰዎች ላይ ደግሞ የአካል ጉዳት አድርሰዋል፤›› በማለት ሪፖርቱ አመላክቷል፡፡ 

ከዚህ በተጨማሪም የትግራይ ኃይሎች በአማራ ክልልና በአፋር ክልል የሚገኙ በርካታ ከተሞችን ከመቆጣጠራቸው አስቀድሞ ከተሞች ላይ በተኮሷቸው ከባድ መሣሪያዎች ሲቪል ሰዎች እንዲሞቱና እንዲቆስሉ ማድረጋቸውን፣ ጥበቃ ሊደረግላቸው የሚገባ የሲቪል ሰዎችን መኖሪያ ቤቶችን፣ የትምህርት፣ጤናና የሕዝብ አስተዳደር ተቋማትን፣ እንዲሁም የሃይማኖት ተቋማትን ማውደማቸውንም ጠቁሟል። 

‹‹የትግራይ ኃይሎች ከነሐሴ 12 እስከ 29 ቀን 2013 .. በደባርቅ ወረዳ የአዲጋግራ፣ የአብርሃምና የአዳጋት ቀበሌዎችን በመያዝ የአርሶ አደሮችን ቤት እንደ ምሽግ አድርገው በመዋጋታቸው፣ በመከላከያ ሠራዊት በተተኮሱ ከባድ መሣሪያዎች ስድስት ሲቪል ሰዎች ተገድለዋል፤›› ሲል የኮሚሽኑ ሪፖርት ይገልጻል።

የትግራይ ኃይሎች በአማራ ክልል በወረባቡ ወረዳ በቆዩባቸው ቀናት የተለያዩ ፈንጂዎችን ቀብረውና በሜዳ ጥለው በመሄዳቸው አምስት ሕፃናት ሲሞቱ፣ አንድ ሕፃን ደግሞ አካል ጉዳት እንደደረሰበት በሪፖርቱ ቀርቧል።

በሌላ በኩል የመከላከያ ሠራዊት በአማራ ክልል ወልዲያ ከተማ ታኅሳስ 9 ቀን 2014 .. ከቀኑ በግምት 900 ሰዓት ከሕዝብ ጋር ተቀላቅለው የነበሩ የትግራይ ኃይሎች ታጣቂዎች ላይ በፈጸመው የድሮን ጥቃት በአንድ ሕንፃ በረንዳ ላይ ሻይ ቡና፣ ምግብና ውኃ የሚሸጡ በተለምዶሱቅ በደረቴ› በመባል የሚጠሩ የጎዳና ላይ ነጋዴዎችና አገልግሎት በመጠቀም ላይ የነበሩ ስድስት ሲቪል ሰዎች መገደላቸውንና ሌሎች አራት ሰዎች ደግሞ መቁሰላቸውን ሪፖርቱ ያመለክታል።

‹‹የትግራይ ኃይሎች ሲቪል ሰዎችንና አካባቢዎችን እንደ ከለላ በመጠቀም፣ ፈንጂዎችን ያለ ልዩነትና ጉዳት በሚያደርስ መልክ በመጠቀም፣ እንዲሁም ሁለቱም ተፋላሚ ወገኖች ሲቪል ሰዎችንና ተቋማትን ከጉዳት ለመከላከል ተገቢውንና የተሟላ ጥንቃቄ ባለማድረግ ባካሄዱት ጦርነት ለብዙ ሲቪል ሰዎች ሕይወት መጥፋት፣ የአካል ጉዳት፣ ንብረትና መሠረተ ልማት ውድመትና መፈናቀል ምክንያት ሆነዋል፤›› በማለት ሪፖርቱ ሁለቱንም ወገኖች ተጠያቂ አድርጓል፡፡ 

ሕገወጥና ከዳኝነት ውጪ የተፈጸመ ግድያ 

ኮሚሽኑ ምርመራ ባደረገባቸው የአማራና የአፋር ክልሎች አካባቢዎች በጦርነቱ ተሳታፊ በሆኑ ኃይሎች፣ በተለይም በዋነኝነት በትግራይ ኃይሎች ቢያንስ 346 ሲቪል ሰዎች በሕገወጥ መንገድ መገደላቸውን ይፋ የተደረገው ሪፖርት አመላክቷል።  

የትግራይ ኃይሎች ይህን መሰሉን ሕገወጥ ግድያ ሲፈጽሙ፣ ‹‹ለመንግሥት ኃይሎች ሰላይ ናችሁ፣ የግላችሁን የጦር መሣሪያ አምጡ፣ ንብረት እንዳይወሰድ ተከላክላችኋል፣ የመከላከያ፣ የልዩ ኃይል ወይም የፋኖ ታጣቂዎችን አግዛችኋል፣ የት እንዳሉ ታውቃላችሁ፣ የእነዚሁ አባላት የሆኑ ሰዎች ቤተሰብ ናችሁ፤›› በሚል ምክንያት እንደሆነ በምርመራ ሪፖርቱ ተገልጿል።

በተጨማሪም፣ ‹‹የትግራይ ኃይሎች አካባቢዎችን በሚቆጣጣሩበት ወቅት ቀድሞ ለደረሰባቸው ጥቃት ወይም የትግራይ ታጣቂዎችና ትግራይ ላይ ለደረሰ ሞትና ጉዳት፣ የበቀል/አፀፋርምጃ መሆኑን ጭምር በግልፅ እየተናገሩ ብዙ ሲቪል ሰዎችን በጅምላና በነጠላ ገድለዋል፤›› በማለት ሪፖርቱ ይገልጻል። 

በተመሳሳይ የኦነግ ሸኔ ታጣቂዎች በተቆጣጠሯቸውፍራዎች በነበሩ የመንግሥት አስተዳደር ኃላፊዎችና ቤተሰቦቻቸው ላይ፣ እንዲሁም መንግሥትን ይደግፋሉ ያሏቸው ሲቪል ሰዎች ላይ ያነጣጠረ ግድያ መፈጸማቸውን አመልክቷል።

በሌላ በኩል የመከላከያ ሠራዊት፣ የአማራ ልዩ ኃይል፣ ፋኖና ሚሊሺያዎችም የትግራይ ኃይሎችና ኦነግ ሸኔ አባላት ወይም ደጋፊ ናቸው በሚል በጠረጠሯቸው ሰዎች ላይ ሕገወጥና ከዳኝነት ውጪ የሆኑ ግድያዎችን እንደፈጸሙና የአካል ጉዳት እንዳደረሱ በሪፖረቱ ቀርቧል።

‹‹ለምሳሌ የትግራይ ኃይሎች በአማራ ክልል ሰሜን ወሎ ዞን ዳባት ወረዳ ጭና ቀበሌ ከነሐሴ 24 እስከ 29 ቀን 2013 .. በቀበሌው በቆዩበት ወቅት ቢያንስ 47 ሲቪል ሰዎችን (41 ወንዶችና ስድስት ሴቶች) ገድለዋል፤›› በማለት ሪፖርቱ ተገልጿል።

ሲቪል ሰዎች በመኖሪያ ቤታቸው ውስጥ ሳሉ መረሸናቸውንና ከተያዙ በኋላ እጆቻቸውን ወደኋላ ታስረው የተገደሉ መኖራቸውን የሚገልጸው የኮሚሽኑ ሪፖርት፣ ‹‹በተለይም የመንግሥት ኃይሎች ወደ ቀበሌው እየተቃረቡ በመምጣታቸው፣ የትግራይ ኃይሎች ከአካባቢው ሲያፈገፍጉ በየቤቱና በየሠፈሩ ያገኟቸውን ነዋሪዎች እየገደሉ ሄደዋል፤›› ብሏል።  

በተጨማሪም በሰሜን ሸዋ ዞን በአንፆኪያ ገምዛ ወረዳ፣ አሰለሌ ቀለበት ወንበር ቀበሌ፣ አምቦ ውኃ ጎጥ ኅዳር 23 ቀን 2014 .. ለቀብር የተሰበሰቡ ሲቪል ሰዎች ላይ በመተኮስና ቤት ለቤት በመግባት 40 ሲቪል ሰዎችን እንደገደሉ ሪፖርቱ ጠቁሟል።

የትግራይ ኃይሎች ጥቅምት 24 ቀን 2014 .. ከጠዋቱ 300 ሰዓት በአፋር ክልል ካሳጊታ ከተማ አትኮማ አካባቢ፣ የዘጠኝ ዓመት ሕፃንና 18 ዓመት ወጣት ሴት ደረትና ጭንቅላታቸው ላይ በጥይት መትተው መግደላቸውን ገልጿል። 

የኦነግ ሸኔ ታጣቂዎች ኅዳር 14 ቀን 2014 .. በአጣዬ ከተማ 01 ቀበሌ የቀበሌው አመራር የነበሩ ግለሰብን አባትና ወንድም ልጃችሁን አምጡ በሚል ከያዟቸው በኋላ፣ ልዩ ስሙ ቆሮ ከሚባል ቦታ ላይ እንደ ገደሏቸውም ሪፖርቱ ገልጿል።

የመከላከያ ሠራዊት ወታደሮች ቁጥራቸው ወደ 30 የሚጠጉ በአማራ ክልል የኦሮሞ ብሔረሰብ አስተዳደር ዞን ደዋ ጨፋ ወረዳ ልዩ ቦታው እንቶሊ አካባቢ ነዋሪ የነበሩ ሰዎችን፣ በታኅሳስ ወር 2014 .. በጅምላ በጥይት ደብድበው እንደገደሉ ሪፖርቱ አመልክቷል።

ኅዳር 21 ቀን 2014 .. በአማራ ክልል በሰሜን ወሎ ዞን በላስታ ወረዳ 024 ቀበሌ ዳቦ ከተማ የአማራ ልዩ ኃይል አባላት የትግራይ ኃይሎችን ቀልባችኋል በሚል የተዘጋ መኖሪያ ቤት ላይ ተኩሰው አንድ እናትን ግራ እግሯ ላይ፣ ሕፃን ልጇን ደግሞ ግራ እጇ ላይ በጥይት መምታታቸውንና ሕፃኗ ሕክምና በማጣቷ ደም ፈሷት መሞቷን ሪፖርቱ ገልጿል።

በተመሳሳይ በሸዋሮቢት ከተማ ኅዳር 23 ቀን 2014 .. የትግራይ ኃይሎችን ደግፋችኋል በሚል፣ አራት ወንድ የትግራይ ተወላጅ የሆኑ ሲቪል ሰዎች ፋኖ በሚባሉ ኃይሎችና በአርሶ አደር ታጣቂዎች መገደላቸውን ሪፖርቱ ያመለክታል።

ኮሚሽኑ ምርመራውን ያደረገበት ሥልትና የሕግ አግባቦች 

የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) ይህንን የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች ምመርመራ ሲያካሂድ በተጠቀሱት አካባቢዎች በአካል በመገኘት ተጎጂዎችን፣ የተጎጂ ቤተሰቦችን፣ የየአካባቢው ነዋሪዎችንና የዓይን ምሰክሮችን በማነጋገር በመረጃ ምንጭነት መጠቀሙን ገልጿል።

በተጨማሪም የሆስፒታልናጤና ተቋማት ባለሙያዎች፣ዕርዳታ ድርጅቶችንና፣ ሲቪል ማኅበራትንም በመረጃ ምንጭነት መጠቀሙን አስረድቷል።

በምርመራደቱ በአጠቃላይ 427 ሚስጥራዊ ቃለ መጠይቆችን፣ ከልዩ ልዩ መንግሥታዊ መሥሪያ ቤቶችና ኃላፊዎች ጋር 136 ስብሰባዎችንና ከአገር ውስጥ ተፈናቃዮች፣ ከሃይማኖት መሪዎችና ከአገር ሽማግሌዎች ጋር 12 የቡድን ውይይቶችን እንዳደረገም አስረድቷል።

ከዚህ በተጨማሪም ኮሚሽኑ ለምርመራው የሚያስፈልጉትን መረጃዎችና የሰነድ ማስረጃዎች ጭምር ጉዳዩ ከሚመለከታቸው ልዩ ልዩ መንግሥታዊና መንግሥታዊ ካልሆኑ ምንጮች ሰብስቦ በግብዓትነት መጠቀሙን ጠቁሟል። ሆኖም የምርመራ ሪፖርቱ ጦርነቱ የተካሄደባቸው አካባቢዎች የተፈጸሙ ጥሰቶችን በሙሉ የሸፈነ እንዳልሆነ ጠቁሟል፡፡

‹‹ይህ ሪፖርት ጦርነት በተካሄደባቸው አካባቢዎች የተፈጸሙ ሁሉንም ጥሰቶችን የሚሸፍን አይደለም። ሆኖም ምርመራው በተከናወነባቸው ሥፍራዎች የተፈጸሙ ዋና ዋና የሰብዓዊ መብቶችና የሰብዓዊነት ሕግ ጥሰቶች ዋነኛ ጠባዮችን፣ ሁኔታዎችንና አጠቃላይ የጥሰት ዓይነቶችን ወካይ በሆነ መልኩ ያካተተ ነው፤›› ብሏል፡፡       

 ኮሚሽኑ ምርመራውን ያከናወነው አግባብነት ያላቸው ዓለም አቀፍ የሕግ ማዕቀፎችን በተለይምዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብቶች ሕጎችን፣ የሰብዓዊነት ሕጎችን ወይም ዓለም አቀፍ የጦርነት ሕጎችን፣ ዓለም አቀፍ የወንጀል ሕጎችን እንዲሁም፣ ሌሎችም ዓለም አቀፍ መርሆዎችንና የኢትዮጵያ ብሔራዊ ሕግጋትን መሠረት በማድረግ እንደሆነ አስታውቋል።

ኮሚሽኑ የሰበሰባቸውን መረጃዎችና ማስረጃዎች መነሻ በማድረግ በማስረጃ ምዘናልት፣ እንዲሁም በሰብዓዊ መብቶች ሁኔታ ምርመራዎች ጥቅም ላይ የሚለውን ‹‹ምክንያታዊ አሳማኝነት›› (reasonable grounds to believe) የተሰኘውን የማስረጃ ምዘና በመጠቀም በምርመራ ግኝቶቹ ላይ ድምዳሜ እንደሰጠም አመልክቷል።

ኮሚሽኙ የምርመራ ግኝቱን መሠረት በማድረግ ለሁሉም የጦርነቱ ተሳታፊ ኃይሎችና ጉዳዩ ለሚመለከታቸው ዝርዝር  ምክረሳቦችን የሰጠ ሲሆን፣ ከእነዚህ ምክረ ሐሳቦች መካከልም የጦርነቱ ተሳታፊዎች በአባሎቻቸው ለተፈጸሙ ጥሰቶች ኃላፊነት በመውሰድና ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ ተኩስ አቁም በማድረግ ለጦርነቱ ሰላማዊ መፍትሔ ለማፈላለግ በቁርጠኝነት እንዲሠሩ የሚለው ይገኝበታል።

በተጨማሪም ፆታዊ ጥቃት የፈጸሙትን ጨምሮ የሰብዓዊ መብትና የሰብዓዊነት ሕጎች ጥሰት የፈጸሙና ያስፈጸሙ ሰዎችና ቡድኖች ሁሉ ተጠያቂ ለማድረግ ገለልተኛ፣ ተዓማኒና የሰብዓዊ መብቶች ደረጃውን የሚያሟላ የወንጀል ምርመራና የክስደት በአስቸኳይ እንዲጀመር በምክረ ሐሳቡ አሳስቧል።

ተጎጂዎችን፣ የተጎዱ አካባቢና ተቋሞችን መልሶ የማቋቋም በልዩ ትኩረት መከናወን አንዳለበትም ኮሚሽኑ በብጠው ምከረ ሐሳ አሳስቧል።

ይህ የኮሚሽኑ ሪፖርት ይፋ የተደረገው የተመድ የሰብዓዊ መብቶች ካውንስል በሰሜኑ የኢትዮጵያ ጦርነት የተፈጸሙ ሰብዓዊ ጥሰቶች በዓለም አቀፍ ገለልተኛ ቡድን እንዲጣሩ በወሰነው መሠረት፣ ምርመራውን የሚያከናውኑ ሦስት አባላት ያሉት የባለሙያዎች ቡድን ከሰየመ ከጥቂት ቀናት በኋላ ነው።

የኢትዮጵያ መንግሥት ይህንን የተመድ የሰብዓዊ መብት ካውንስል ውሳኔ በወቅቱ በመቃወም ውሳኔውን እንደማይቀበልና እንደማይተባበር ማስታወቁ የሚታወስ ሲሆንበኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽንና በተመድ የሰብዓዊ መብቶች ካውንስል ቀደም ሲል የተደረገውን ምርመራ በመቀበል በጋራ ቡድኑ የቀረቡትን ምክረ ሐሳቦች ተግባራዊ ለማድረግ የሚኒስትሮች ኮሚቴ አቋቁሞ ወደ መግባቱ ይታወቃል። 

በኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽንና በተመድ የሰብዓዊ መብቶች ካውንስል የጋራ ቡድን የተደረገውን የሰብዓዊ ጥሰቶች ምርመራ ውጤት እንደማይቀበል አስታውቆ የነበረው የሕወሓት (የትግራይ ኃይሎች) አመራር በበኩሉየተመድ የሰብዓዊ መብቶች ካውንስልን ውሳኔ፣ እንዲሁም በውሳኔው መሠረት የተሰየመውን መርማሪ ቡድን በይሁንታ መቀበሉን ማስታወቁ አይዘነጋም፡፡

spot_img
- Advertisement -

ትኩስ ጽሑፎች

ተዛማጅ ጽሑፎች

- Advertisement -
- Advertisement -