Monday, December 5, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -

    የተመረጡ ፅሑፎች

    የግብይት ሥርዓቱ በሕግና በሥርዓት አለመመራቱ ሸማቹን ያስከፈለው ዋጋ

    እንደ ሸማች ተደነጋግረናል፡፡ የገበያ ሥርዓቱ ፍፁም ተዛብቶብናል፡፡ የዋጋ ንረቱን መሸከም አልቻልንም፡፡ በሕግና በሥርዓት የሚነግድ ነጋዴ በእጅጉ ናፍቆናል፡፡ ሕገወጦችን ተቆጣጥሮ ዕርምጃ የሚወስድ የመንግሥት አካል አጥተናል፡፡ ዜጎች እንዳይጎዱ ሕግና ሥርዓትን የሚያስከብርልንም አጥተናል፡፡

    በየሰፈሩ ያሉ ነጋዴዎች እንኳን ያላቸውን ዘይት አውጥተው ለመሸጥ የህግ አስከባሪዎች እየፈተሹ ይወስዱብናል ስለዚህ ያለንን ለመሸጥ ተቸግረናል እያሉ ነው፡፡ የኢትዮጵያ የግብይት ሥርዓት መያዣና መጨበጫ የሌለው፣ ሁሉም እንዳሻው   የሚፈነጭበት ሆኖ ለፈተና ዳርጎናል፡፡

    በሕግና በሥርዓት የሚሠራ ገበያ ለመፍጠርም አልተቻለም፡፡ ምክንያት አልባ የዋጋ ጭማሪ የገበያው መገለጫ ሆኖ ቀርቷል፡፡ አጋጣሚን በመጠቀም ያልተገባ ትርፍ ለማካበት የሚደረገውም ጥረት አሁን ላይ እንደ ሕጋዊ ሥራ እየታየ በዝምታ ይታለፋል፡፡  

    ከሰሞኑም ከምግብ ዘይት አቅርቦትና የተጋነነ ዋጋ ጋር ተያይዞ  ያየነው ትርምስ ጠቅለል ብሎ ሲታይ ሁሉንም የሚገዛ የገበያ ሥርዓት የሌለ መሆኑን ያሳየናል፡፡ ተጠያቂነት የሠፈነበት የንግድ ወይም ግብይት ሥርዓት አለማበጀታችን የኢትዮጵያን ገበያ በዘፈቀደ እንዲመራ መዳረጉ ነጋ ጠባ ገበያው ሕገወጥ ተግባራት እንዲበራከቱበት አድርጓል፡፡

    ንግድ ራሱን የቻለ ሥነ ምግባር ያለው ቢሆንም፣ ይህ እጅግ ወሳኝ የሆነ ጉዳይ ለኢትዮጵያ ባዳ ሆኗል፡፡ ይህ ሁሉ የሆነው ደግሞ የኢትዮጵያን የንግድ እንቅስቃሴ እንዲከታተሉ፣ እንዲቆጣጠሩና እንዲመሩ የተቋቋሙ ትልልቅ መንግሥታዊ ተቋማት ሥራቸውን በአግባቡ እየሠሩ ባለመሆኑ ነው፡፡ ሥራቸውን በአግባቡ ቢሠሩ ኖሮ ገበያው እንዲህ ባልተበላሸ ነበር፡፡

    ዛሬ አናታችን ላይ የወጣው የዋጋ ንረት አሁን የደረሰበት ደረጃ ላይ እንዲደርስ የእነዚህ ተቋማት እጅ አለበት ብለን ደፍረን ለመናገርም እንገደዳለን፡፡  ኃላፊነታቸውን በአግባቡ ባለመወጣታቸው በገበያ ውስጥ ለሚፈጠር ለትንሹም ሆነ ለትልቁ ችግር ዘወትር በእሳት ማጥፋት ሥራ መወጠራቸው በራሱ ይህንን ሀቅ ያረጋግጥልናል፡፡

    ሌሎች ለሸክም የሚከብዱ ብዙ ነገሮችን ትተን በሰሞኑ የምግብ ዘይት ጉዳይ ብቻ ብናወራ ችግሩ እነዚህ ተቋማት ምን ያህል ሥራቸውን በአግባቡ እየተወጡ ያለመሆኑን ለመረዳት ያስችለናል፡፡ ችግራቸው እርስ በርስ ካለመናበብ ይጀምራል፡፡

    የኅብረተሰቡ የምግብ ዘይት የአቅርቦት እጥረት ዛሬ የተፈጠረ ካለመሆኑ አንፃር በዚህ ጉዳይ ላይ በየጊዜው ለምን ችግሩ ይደጋገማል? ኅብረተሰቡስ ለምን ይማረራል? ብለው ዘላቂ መፍትሔ ያለማበጀታቸው በራሱ ደካማነታቸውን ያሳያል፡፡ ዘላቂ መፍትሔውን ለመስጠት ቢቸገሩ እንኳን ሁሌ እንደሚያደርጉት እሳት በማጥፋት ዕርምጃቸውን በአግባቡ እንዲከወን አለማድረጋቸው በራሱ እጀግ የሚያስተዛዝብ ነው፡፡ ከሁሉም በላይ ደግሞ ጉዳዩ ይመለከታቸዋል የተባሉ ተቋማት የሚሰጡት መረጃ የተምታታ ሆኖ መገኘቱም ችግሩ ምን ያህል ሥር እንደያዘ ያመላክተናል፡፡

    ገበያውን በግልጽም ሆነ በሥውር ሊያሾሩ የሚፈልጉ አንዳንድ አልጠግብ ባዮች ገበያውን ሲያጋግሉና አንድ ምርት ባልታሰበ ሁኔታ ዋጋው እንዲጨምር ሲያደርጉ  በእነዚሁ መንግሥታዊ አካላት ዕርምጃ ሲወሰድ አይታይም፡፡ ዕርምጃ ወሰድን ቢሉ እንኳን ለይምሰል እየሆነብን ተቸግረናል፡፡

    ሰሞኑን እንደሰማነው ሳይታሰብ የዘይት ገበያ ጉዳይ መጀመርያ ዋጋው አንድ ሺሕ ብር ገባ ተባለ፡፡ ከዚያም ገበያ ውስጥ ያለው ዘይት ጠፋ፡፡ በየሸማች ማኅበራት የሚከፋፈው ዘይትም በብዙ ቦታዎች አልነበረምና ሸማቾች ተደነጋገሩ፡፡ በዚህ መሀል መንግሥት ‹‹የተሸሸገ ዘይት ተያዘ›› የሚለውን ወሬ በተደጋጋሚ አስነገረ፡፡ በዚህ መልኩ በአግባቡ ይሸጡ የነበሩትም ተጠቂ መሆናቸውን መዘንጋት የለብንም፡፡

    እዚህ ላይ ዘይቱን እንጂ ዘይቱን ሸሸጉ የተባሉ ግለሰቦች ሁሌ ያለመገኘታቸው ነገር አሁንም ተደግሟል፡፡ ከዚያም ቀጠለና በሸማቾች ማኅበራት ዘይት በተመጣጣኝ ዋጋ እየተከፋፈለ ነው ተባለ፡፡ እዚህ ላይም ልብ በሉ ከሸማች ዘይት ጠፋ ተብሎ እንዳልነበር ትርምሱ ሲፈጠር የለም የተባለው ዘይት ወጣ፡፡ ሸማች ማኅበራት ራሳቸው የሸሸጉትን አወጡ ማለት ነው? እጥረቱን ለመቅረፍ ይህንን ያህል ዘይት ይገዛል የሚለውም ዜና ቀጥሎ መጣ፡፡ ለዘይቱ ግዥ የገንዘብ ምንጭ የሆነው መንግሥታዊ ተቋም ተነሳና ይህንን የግዥ ፕሮግራም እኔ አላውቅም ብሎ ገለጸ፡፡

    በዚህ እየተገረምን ይገባል ስለተባለው ዘይት ጉዳይ አላውቅም ያለው ይኼው ባለ ፍራንካው መሥሪያ ቤት፣ ትንሽ ቀናት ቆይቶ የዘይት ችግርን ለመቅረፍ ይህንን ያህል ዘይት ይገባል፣ አሁንም ከጂቡቲም ተገዝቷል፣ እየተጓጓዘ ነው የሚል መረጃ ሰጠ፡፡ ሌላም በፍጥነት የሚመጣ ዘይት ስላለ ትንበሸበሻላችሁ ዓይነት መልዕክት ተላለፈ፡፡ እንዲያውም ዘይት ጭኖ የማያውቀውና ገበያ የናፈቀው የኢትዮ ጂቡቲ የምድር ባቡር ኦፕሬሽን ዘይት እየጫነ መሆኑን አስታወቀ፡፡ ኃላፊውም በፍጥነት እናመጣለን ብለው ተናገሩ፡፡

    የሰሞኑ የዘይት ወሬ ይህ ብቻ አይደለም፡፡ በሙሉ አቅማችን ለማምረት አንድ ቢሊዮን ዶላር እንሻለን ያሉ ትልልቆቹ የዘይት ማጣሪዎች ‹‹ይኼው እኛ በዚህ ዋጋ እያከፋፈልን ነው፡፡ እኛ ዋጋ አልጨመርንም፤›› በማለት ጠዋት ማታ ሲነግሩንም እንደነበር አንዘንጋ፡፡ ገበያው ላይ የተተከለውን ዋጋ ግን አልቀነሰም፡፡

    በዚህ ጉዳይ በጣም አስገራሚ ነገሮችን ሰምተናል፡፡ የዘይት ዋጋ ጨመረ የሚለውን ወሬ የሰማ ሁሉ ተደነጋግሮ አንዳንዶችም በ1,200 ብርም ከየቦታው ዘይት ሸመቱ፡፡ ያላግባብ ወጪ ካወጣ በኋላ፣ ለመፍትሔ ተብሎ ከጂቡቲ ጭምር እንዲገባ በታዘዙ ተሰማ፡፡ እዚህ ላይ ፍጥነቱ ደስ ይላል፡፡ ግን መሆን የነበረበት ገበያ ውስጥ ያለውን ችግር ቀድሞ ተረድቶ ኅብረተሰቡ ሳይጉላላ መፍትሔ መስጠት ነው፡፡

    ዘለዓለም በተደጋጋሚ ችግሮች ሲከሰቱ እሳት ለማጥፋት በሚሠሩ ሥራዎች መጠመዳችን ያሳዝናል፡፡ ለዚህም ነው ጉዳዩ የሚመለከታቸው አካላት ሥራቸውን እየሠሩ አይደለም የምንለው፡፡ ከሁሉም በላይ ግን ቅድሚያ የውጭ ምንዛሪ ያግኙ የተባሉት የዘይት ማምረቻዎች ባነሰም አቅም ቢሆን ያመረቱት ምርት ባገኙት የውጭ ምንዛሪ ልክ ያመረቱት ነው ወይ? ተብሎ መጠየቅ አለበት፡፡ መንግሥት ምንም ይቅርብኝ ብሎ ከታክስ ነፃ እንዲገቡ የተደረገው ዘይት በእርግጥ የት ደረሰ? የገባውስ አልበቃ ብሎ ነው? ለሚለው ጥያቄ መልስ ላገኝለት አልቻልኩም፡፡

    እዚህ ላይ ነው እንግዲህ አንዱ ችግር በሒሳብና በሥሌት እንዲሁም በዕቅድ እየተሠራ ያለመሆኑ በግልጽ የምናየው ፡፡

    ኢትዮጵያ ዓመታዊ የዘይት ፍጆታዋ ይህንን ያህል ነው ከተባለ፣ በዚያው ልክ ዘይት ያስፈልጋል፡፡ እንግዲህ ከመንግሥት እንደምንሰማው ያስፈልጋል የተባለውን ያህል ዘይት መግባቱን ነው፡፡ አጠረ ሲባልም እንደ ሰሞኑ ገዝቶ እያስገባ ከሆነ ችግሩ አቅዶ ያለመሥራትም ጭምር ነው ማለት ነው፡፡

    ስለዚህ መንግሥት ራሱ የሚያስገባው ዘይት ካለ የውጭ ምንዛሪ እየተሰጣቸው የሚያመረቱ ዘይት ማጣሪያዎች ካሉ ከታክስ ነፃ ወይም በፍራንኮ ቫሉታ ዘይት የሚያስገቡ ኩባንያዎችም እየሸጡ ከሆነ የዘይት እጥረት እንዴት ተፈጠረ ይባላል? ይህ ብቻ አይደለም በተለያዩ መንገዶች ዘይት ለማስመጣት ተብሎ እየወጣ ያለው ወጪ፣ እየተጠየቀ ያለው የውጭ ምንዛሪን አስባችሁታል? መንግሥትስ የሚቀርበትን ታክስ ካሠላችሁ ደግሞ ለምግብ ዘይት ኢትዮጵያ ውስጥ እየፈሰሰ ያለው ገንዘብ ከነዳጅ ቀጥሎ ከፍተኛ ወጪ የሚወጣበት ሊሆን ነው ማለት ነው፡፡

    ይህ ከሆነ ዘንዳ ለምን እጥረት ይፈጠራል? ግራ የሚጋባ ነው፡፡ ዞሮ ዞሮ ግን እንዲህ ያሉ ውትብትብ ያሉ አሠራሮችና ችግሮች ደግሞ እዚህ ‹‹ሥራ›› ውስጥ ረዣዥም እጆች ያሉበት መሆኑን ያሳያል፡፡ ሌብነት ሥር የሰደደበት ቦታም ስለመሆኑ ሁኔታዎቹ ይገልጻሉ፡፡ ኃላፊነት ያለባቸው ተቋማትም ይህንን ችግር እንደ ጥቅም ማግኛ አድርገውት ቢሆንስ? ስለዚህ ችግሩ ብዙ ቢሆንም ለዚህ የበቃንበት ዋነኛ ምክንያት ግን የግብይት ሥርዓታችንን በሕግና በሥርዓት ያለማበጀታችን ነው፡፡

    ምን ያህል ዘይት መቼ ገባ? ለማን ተሠራጨ? እንዴት እጥረት ተፈጠረ? ብሎ መጠየቅና ዕርምት መውሰድ የሚችል አካል ከሌለ ነገም ችግሩ ከዚህ ይገዝፋል፡፡ ሸማቹ በምንም ሥሌት አሁን ከሚሸጥበት ዋጋ በግማሽ ሊገዛ የሚችለውን ዘይት 1,200 ብር እንዲገዛ የሚፈረድበትም ለዚሁ ነው፡፡

    ለዘይት ወጣ የሚባለውን ወጪ ያህል ገበያው ለምን ሊረጋጋ አልቻለም? ኅብረተሰቡ ጋርስ ለምን አልደረሰም ብሎ የሚጠይቅና መልሱን የሚሰጠን እንሻለን፡፡

    መንግሥትስ ይህንን ያህል ወጪ እያወጣ ኅብረተሰቡ ጋር ካልደረሰና ወቅት እየጠበቀ ችግሩ እየገፋ መሆኑን ካወቀ የችግሩን ምንጭ ለይቶ ዕርምጃ ለመውሰድ ለምን ዝም ይላል?

    ስለዚህ በዘይት ዙሪያ ዘላቂ መፍትሔ ላለመገኘቱ እየተወሰዱ ያሉ የተዘበራረቁ ዕርምጃዎች ዋነኛ ምክንያት ተደርገው ሊወሰዱ ይችላሉ፡፡ ለዚህ ምርት የሚሆን ጥርት ያለ የግብይት ሥርዓት ባለመፈጠሩ እንዲሁም በዘይት ምርት ዙሪያ በየደረጃው ያለውን ሌብነት ተቆጣጥሮ ዕርምጃ ባለመወሰዱ ለዚህ አድርሶናል፡፡

    ለዘይት ተብሎ የሚከፈለው የውጭ ምንዛሪ፣ ለዘይት ድፍድፍ መግዣ የሚጠየቀው የውጭ ምንዛሪ፣ እጥረት አለ ተብሎ መንግሥት ገዛ ለሚባለው ዘይት የሚከፍለውም ይሠላልን፡፡ በተለያየ መንገድ የሚገባ የምግብ ዘይት ምን ያህል እንደሆነ ይታወቃልና አድራሻው ይነገረን፡፡

    በሸማቾች ማኅበራት ዘንድ የሚሠራጨውም ዘይት የት እንደደረሰ ይነገረን፡፡ እንደሸማች ዘወትር የሚገጥመን የአቅርቦት ችግርን የሚቀርፍልን ይምጣ እንላለን፡፡ እዚህ የገበያ ትርምስ ውስጥ የሆነ ነገር ኮሽ ባለ ቁጥር እጥረት ተፈጠረ የተባለን ምርት በብድር ጭምር ገዝቶ ቤቱ የሚያኖር ሸማችም የችግሩ አንድ አካል መሆኑን መጥቀስ ይገባል፡፡ በዚህ ሰበብ ደንብ ለማስከበር የሚወጡ አካላትም ከየሰፈሩ ሱቅ እየሰበሰቡ ከሚወስዱ ለህዝብ እንዲሸጥ ያድርጉ፡፡

    Latest Posts

    - Advertisement -

    ወቅታዊ ፅሑፎች

    ትኩስ ዜናዎች ለማግኘት