Skip to main content
x

ኢሕአዴግና ባለሥልጣናቱ የሕዝብን አደራና ኃላፊነት እንዴት መወጣት ይችላሉ?

በተሾመ ብርሃኑ ከማል

በአገራችን በኢሕአዴግ የበላይነት ተጠናቋል የተባለው አምስተኛው የምክር ቤት ምርጫ የተካሄደው በ2007 ዓ.ም. ነው፡፡ ምርጫው ከመካሄዱ በፊትም ሆነ ከተካሄደ በኋላ በዚህ ጋዜጣ ስለዴሞክራሲያዊ ምርጫ መልኮችና ፍትሐዊ አስተዳደር በተከታታይና በሰፊው መቅረቡ ይታወሳል፡፡ ለማወቅ ለሚፈልግም በየቤተመጻሕፍቱ ሄዶ መመልከት ይቻላል፡፡ በእርግጥም የዚያኔዎቹ ተመራጮች ከሁሉ አስቀድሞ ለመሆኑ ከአምስት ዓመታት በፊት የነበሩ ተመራጮች ሕዝብ የጣለባቸውን ኃላፊነት ተወጥተዋል? ምን ያህሉስ የተጣለባቸውን ኃላፊነት ወደ ጎን በመተውተመረጡበት ዓላማ ተቃራኒ የሆነ ተግባር አከናወኑ? ሕዝቡስ ባለፉት ሦስት ዓመታት ምን ይላቸው ነበር? የሚሉትንና የመሳሰሉትን ጥያቄዎች ዛሬ ከጅምሩ ማለትም ወደ ሥልጣን ኮርቻ ከመውጣታቸው፣ ወይም ለመውጣት በሚዘጋጁበት ዋዜማ ላይ ሆነው ራሳቸውን በመጠየቅ ለሥልጣን ራሳቸውን እንዲያዘጋጁ ተመክረዋል፡፡

ሕዝብን ለመምራት ራስን ማብቃት ያስፈልጋል

በሥልጣን ላይ በቆዩባቸው ሦስት ዓመታት ብዙ ማንበብን፣ መስማትን፣  ማየትን፣ መንቀሳቀስን፣ ማሰላሰልን ይጠይቃቸው ነበር፡፡ አንዳንድ ባለሥልጣናት ግን በዚህ የጥድፊያ ጊዜ እንኳንስ አዲስ ሐሳብ ሊያመነጩ በአዋቂዎች ተረቆወጣ ሕግ፣ ደንብ፣ መመርያ ከመፅደቁ በፊት እንዲገመግሙት ሲሰጣቸው አንብበውት ወደ ስብሰባ አዳራሽ የማይገቡ እንደነበሩ በተለያዩ ስብሰባዎች ተስተውለዋል፡፡ ለምን? ባለማንበባቸው፣ ቢያነቡም ባለመረዳታቸው የበሰለ አስተያየት ሲሰጡ አልታዩም፡፡ አንዳንዱ ‹‹ጠይቁ›› የተባሉትን ጥያቄ እንኳን በደንብ ማንበብ የማይችሉ እንደነበሩ፣ አንዳንዶቹም የሚጠይቁትን ጥያቄ የሚያውቁ የማይመስሉ አልጠፉም፡፡ ያፀደቁትን ሕግ፣ ደንብ፣ መመርያ፣ ወዘተ ምን እንደነበር ባለማወቅም ያወቁ መስሏቸው ሐሳብ የሚሰነዝሩና እንዲያስረዷቸው የጠሯቸው ባለሥልጣናት ሲያስረዷቸውም ተስተውሏል፡፡ ተዘጋጅተው ያለመምጣታቸው ትልቁ ምክንያት አለማንበባቸው ቢሆንም፣ ያላነበቡትም ምክንያት የማንበቢያ ጊዜያቸውን በሌላ ተግባር ላይ አውለውት ሊሆን ይችላል የሚል ስሜት ያስነሳል፡፡ አሜሪካዊው ፕሬዚዳንት አድላይ ሰቲፈንሰንም ‹‹ከመመረጥ ይልቅ አገርን ማስተዳደር የበለጠ ነው፡፡ የአንዳንድ የፖለቲካ ፓርቲ ችሎታ የሚመነጨውም በሥልጣን ላይ ሲቀመጥ ነው፤›› በማለት ያስገነዘበው መመረጥ እጅግ ከፍተኛ እንቅስቃሴ የሚጠይቅ በመሆኑ ነው፡፡

እንደ እውነቱ ከሆነ ለአንዳንድ ተመራጮች ኢሕአዴግ ስላስመረጣቸው ዓላማቸው ሁሉ የኢሕአዴግ የበላይ ባለሥልጣናት የሚሰጡትን መመርያ መጠበቅ ሊመስላቸው ይችላል፡፡ አንዱ ቀልደኛ ‹‹ለጓድ እከሌ፣ ያስታጠቁኝ የርዕዮተ ዓለም ትጥቅ አልቆብኛልና እንዲልኩልኝ በትህትና እጠይቃለሁ፡፡ አሽከርዎ ጓድ…›› አለ እንደተባለው ማለት ነው፡፡ እንደዚህ ያሉት በአጋጣሚ ሥልጣን ላይ የወጡ አንዳንድ ሰዎች ዴሞክራሲ ማለት ተቀናቃኝ ኃይሎችን መጥላት ብቻ ሳይሆን ከአካባቢው ማራቅ፣ ኢፍትሐዊ አሠራርን ማራመድ፣ ጉቦኝነት፣ አድሎዓዊነትና ሙስናን ማረመድ የኢሕአዴግ ዓላማ ነው ብለው ያመኑ እስኪመስሉ ድረስ ሕዝቡን አማረዋል፡፡ በተለይም ሰው ያወቃቸው፣ ፀሐይ የሞቃቸው ሌቦች ‹‹ቁራ ራሱን ይጠራል›› እንዲሉ ‹‹ሙሰኞችን፣ ጠባቂዎችን፣ ምንጥርሴዎችን እንቃወማለን፣ እንመነጥራለን…›› ሲሉ ተደምጠዋል፡፡ እነዚህ በኢሕአዴግ ጥላ ከለላ ሥር ተደብቀው የነበሩ አስመሳዮች ብቃት ያላቸው መሪዎች እንዲሆኑ ሲጠበቅ ብቃት ያላቸው መንታፊዎች ሆኑ፡፡ ድርጅታቸውም እንደዚህ ያሉትን ማፈሪያዎች እየመነጠረ ከሥልጣን ማባረርና በምትካቸው ሀቀኛ ማስቀመጥ ሲገባው ‹‹ዋ አንተ ልጅ ነግሬሃለሁ›› ብላ እንደምታልፍ እናት እያለፈ፣ ድርጅቱ የሌባ ጎሬ ተብሎ መገመት ደረሰ፡፡ አንዳንዶቹኮ ከእነሱ ዘንድ ለጉዳይ የመጣ ሁሉ መተያያ ይዞላቸው የመጣ ይመስላቸው ነበር አሉ፡፡

መሪዎቻችን ያራሳቸው የሆነ ፍልስፍና ሊኖራቸው ይገባል

አንዳንድ ሊቃውንት ‹‹ያለ ፍልስፍና የሚያስተዳድር መሪ በእውር ፈረስ የሚጎተት ጋሪ፤›› በማለት ይገልጻሉ፡፡ ዛሬ የበለፀጉት አገሮች በኢኮኖሚና በማኅበራዊ ኑሯቸው እጅግ በተሻለ የኑሮ ደረጃ የደረሱት መሪዎቻቸው ፍልስፍናን እንደ ዋነኛ መሣሪያቸው አድርገው በመነሳታቸው ነው፡፡ የፍልስፍና ድህነት ባለባቸው አገሮች፣ ጠበብት ‹‹መንግሥት እንደ ሳይንስ በፍልስፍና ዕጦት እየተሰቃየ ነው፤›› በማለት የሚያስጠነቅቁትም፣ የፖለቲካ መሪዎች ከሕዝብ ፍላጎት ውጪ የራሳቸውን ዓላማ በጭፍን እንዳያራምዱ ነው፡፡ ያለ ሳይንስና ፍልስፍናም ፖለቲካው ብቻውን አፍራሽ ተፅዕኖ ያለው ባዶ ጩኸት ስለሚሆን ነው፡፡ አንዳንድ ታላላቅ መሪዎች ተብለው የሚነገርላቸው የፖለቲካ ሰዎች አንድም ራሳቸው ፈላስፎች፣ አለበለዚያም ፈላስፎችን ከጎናቸው ያደረጉ ወይም ሁለቱንም ሁኔታዎች በማመቻቸታቸው እንደሆነ አያጠያይቅም፡፡ እስቲ ከምክር ቤት አባላት፣ ከክልል ፕሬዚዳንቶች፣ ከሚኒስትሮች፣ ከረዳቶች የራሱ የሆነ ፍልስፍና ወይም ኢሕአዴግ የሚከተለውን ፍልስፍና አውቆ የሚከተል ሰው ይኼ ነው ማለት የሚችል ካለ ይናገር? በዚህ ጸሐፊ ግምት እንዲያውም ‹‹ፍልስፍናም ያስፈልግ ነበር እንዴ?›› የሚሉ ሳይበዙ አይቀሩም፡፡ ኧረ በየመሥሪያ ቤቶቻቸው የለጠፏቸው ቅንነትን፣ ታማኝነትን፣ ሕዝባዊ አገልጋይነትን፣ ወዘተ. የሚያወሱ የመልካም ሥነ ምግባር (እሴቶች) መገለጫዎች ምን እንደሚሉም ያልገቧቸው ባለሥልጣናት ብዙዎች ሳይሆኑ አይቀሩም፡፡ እናም ኢሕአዴግ እነዚህን ይዞ ነው የተጓዘው፡፡ አንድ የኢሕአዴግ ባለሥልጣን በሚሠራበት ቦታ እህቱን፣ ወንድሙን፣ ዘመዶቹን ያለ አንዳች ቅድመ ሁኔታ ይቀጥርና ለምን እንዳደረገ ሲጠየቅ ‹‹ምን ላድርግ መሥራት እየቻሉ እቤት ሲውሉ አሳዘኑኝ፤›› በማለት ይመልሳል፡፡ ምንም አልሆነም፡፡ ምን ያድርግ? በአንድ ጀምበር ሀብታም የተደረጉ ሰዎችን ያውቃል፡፡ አንድ የወሎ ሼክ ‹‹እባክህ ስጠነ እንደ ሰጠሃቸው፣ ብትወዳቸው እንጂ ዝምድናም የላቸው፤›› እንዳለው መሆኑ ነው፡፡

ያም ሆነ ይህ ኧርቪን ኤድማን የተባሉ ፈላስፋ ‹‹ ፊሎዞፊ ኩዌስት›› በሚል ርዕስ እ.ኤ.አ. 1947 ባሳተሙት መጽሐፋቸው ‹‹በፍልስፍና አዕምሮን ማንቃት ከጠባብነትና በምኞት ዓለም ከመኖር ያድናል፡፡ … (ፍልስፍና) ሰዎችን እርስ በርስ የሚያግባቡ፣ አንዳቸው የሌላው አባል የአንድ ዓለም ዜጎችና ወንድማማቾች እንዲሆኑ ያደርጋቸዋል፤›› ሲሉን ቪክቶር ሁጎም፣ ‹‹ፍልስፍና የሐሳብ አጉሊ መነጽር ነው፤›› በማለት አስፈላጊነቱን ያጎላዋል፡፡ ..አ. ጃንዋሪ 22 ቀን 1561 ዮርክ ሻር በሚባለው የለንደን ክፍለ ከተማ የተወለደው ዝነኛ ፈላስፋ ፍራንሲስ ቤከን፣ ‹‹እኔ የተወለድኩት ለሰው ልጅ መልካም አገልግሎት ለመስጠት ነው ብዬ አምናለሁ፡፡ እንደ ሕዝብ መብት መጠበቅ ያሉ የሰው ልጅ የደስታ ምንጭ የመሳሰሉት መልካም ነገሮች ሁሉ ክብካቤ ሊደረግባቸው እንደ ውኃና አየር ሁሉም እኩል ሊጠቀምባቸው እንደሚገባም አውቃለሁ፡፡ ስለዚህም ለሰው ልጅ የሚበጁ ነገሮችን ለማከናወን እንደምን ተፈጥሮዬን ማስተካከል እንዳለብኝ ራሴን እጠይቃለሁ፡፡ በዚህም ጥያቄ ሁኔታዎችን ስዳስስ ኪነ ጥበብን ከማሳደግና ከመፍጠር የተሻለ የሰው ልጅን ብልጽና (ሥልጣኔ) የሚያመጣ ሥራ አላገኘሁም፤›› ካለ በኋላ፣ ‹‹ከሁሉም በላይ ደግሞ የሰው ልጅን ከጨለማ ወደ ብርሃንሚያወጣ ሐሳብ የሚያመነጭ እውነተኛ ሰውን የዓለማችን የበላይ የሚያደርግ፣ የነፃነት ሻምፒዮንና በአሁኑ ጊዜ ባርያ አድርጎ ከያዘው ችግር (ፍላጎት) አስወጋጅ የሚል መጠሪያ ሊሰጠው ይገባል፤›› ያለውን እንደ ጸሐፊው ያለ ተራ ሰው ማስታወስ ይገባው ይሆን?

ስለሕዝብ ነፃነት አጥብቀው ከተከራከሩት ዕውቅ ፈላስፎች አንዱ የሆነው ጆን ሎክ፣ ‹‹ከፍተኛ የሕዝብ ነፃነት ፍላጎት መንግሥት ከሚሰጠው እጅግ አነስተኛ ፍላጎት ጋር መታረቅ አለበት፤›› ሲል የመከረው ነፃነትና ሰላም በአስተማማኝ ሁኔታ ሰፍኖ የተሻለ ማኅበራዊ ሕይወት እንዲገኝ፣ ሕዝብ የሚፈልገውን እንዲሾምና እንዲሽር ነው፡፡ ሕዝብን እንደፈለገ የሚነዳ የፖለቲካ ፓርቲ ሲኖር ግን በሌላው አገር ሁሉ አልፀደቀምና በእኛም አገር ደርሶ ፋይዳ ሊኖረው አይችልም፡፡ እውቁ ጸሐፊ ተውኔት ሼክስፒርም ‹‹ጁሊየስ ቄሳር›› በሚል ርዕስ የደረሰው ተውኔትም ‹‹ሕዝቦች ሆይ ፓምፔም፣ ጁሊስ ቄሳርም፣ ብሩተስም፣ ማርክ አንቶኒዮስም ያው አምባገነን መሪዎቻችሁ ናቸው፤›› ይለናል፡፡

ሞሎቫን ዲጂላስ የተባሉና የዩጎዝላቪያ ምክትል ፕሬዚዳንት የነበሩ ግለሰብ ‹‹ ኒው ክላስ›› በሚል ርዕስ እ.ኤ.አ. 1958 ባሳተሙት መጽሐፋቸው ‹‹በሩሲያም ሆነ በሌሎቹ የኮሙዩኒስት ሥርዓት በሚከተሉ አገሮች ሁሉም ነገር ሌኒን፣ ስታሊን፣ ትሮትስኪና ቡካሪን ከጠበቁት የተለየ ሆኗል፡፡ እነዚህ ሰዎች ዴሞክራሲ ተጠናክሮ የፈላጭ ቆራጭ መንግሥት አገዛዝ ይወገዳል ብለው ነበር፡፡ በመፈጸም ላይ ያለው ግን ግልባጩን ነው፡፡ እነዚህ ሰዎች በአጭር ጊዜ ውስጥ ዕድገት ተገኝቶ የሕዝብ ማኅበራዊ ሕይወት እንደሚሻሻል አምነው ነበር፡፡ ነገር እንደ ጠበቁት ሊሆን አልቻለም፤›› ካሉ በኋላ፣ ይህም የሆነው አዲሱ የወዛደር (ላብአደር) መደብ ከፊውዳሉ መደብ እንደተነሳው ዘውዳዊ መደብ ልፍለጥ ልቁረጥ በማለቱ ነው፤›› ሲሉ ያስገነዝባሉ፡፡ የአዲሱ መደብ ሌላ ችግር ካፒታሊስትም፣ ወዛደርም፣ ላባደርም፣ ሠራተኛም ለመሆን የማይችል ነገር ግን በሠራተኛው ላይ የተለጠፈና በስሙ የሚገዛ እንደሆነም ያስገነዝባሉ፡፡አዲሱ መደብ ዕጣ ፈንታ 40 ዓመታት በኋላ ምን እንደሆነም ዛሬ ከአገራቸው ዩጎዝላቪያ የበለጠ ማስረጃ አይኖርም፡፡ ይህ ግን የጥሩ ነገር ምሳሌ ሊሆን ከቶ አይቻልም፡፡ በዓሉ ግርማም ‹‹ኦሮማይ›› በተሰኘው መጽሐፉ የሚያስተምረን ይኼንን ሀቅ ነው፡፡

‹‹ሁሉን ቢናገሩ ሆድ ባዶ ይቀራል›› እንደሚባለው፣ ሁሉንም በአንድ ጊዜ ዘርዝሮ መናገር ይቸግራልና አሜሪካዊው ፈላስፋ ጆን ዲዩ (1859-1952) ‹‹ሪኮንስትራክሽን ኢን ፊሎዞፊ›› በሚል ርዕስ ባሳተመው መጽሐፉ (1920 ገጽ 140) ያሰፈረውን ልብ ብለ እንመልከተው፣ ‹‹መጥፎ ሰው የሚባለው ሰው ምን ያህል ጥሩ የነበረ ቢሆን፣ ከዕለት ወደ ዕለት ጥሩነቱ እየቀነሰ ነው፡፡ ጥሩ ነው የሚባለው ሰው ደግሞ ምንም ያህል ፋይዳቢስ የነበረ ቢሆን ከዕለት ወደ ዕለት ወደ ጥሩነት እያደገ የሚሄድ እንደሆነ ነው፡፡ እንዲህ ያለው ግንዛቤ ያለው ራሱንና ሌሎቹን ሊገመግም ይችላል፤›› ይላል፡፡ የዚህ ፈላስፋ አመለካከት ትክክል ነው ብሎ የሚያምን መሻሻልን ያመጣል፡፡ ካለማወቅ ባርነትም ራስን ማላቀቅና ራስን በተሻለ ሁኔታ መቅረፅ ነው፡፡ የሰዎች የወደፊት ብሩህ ተስፋ የሚመሠረተውም ከመጥፎ ወደ ጥሩ በመጓዝ እንጂ ከጥሩ ወደ መጥፎም ሆነ፣ ከመጥፎ ወደ መጥፎ በመሻጋገር ሊሆን አይችልም፡፡ ለምሳሌ ደርግ መሬትን ለአራሹ በማድረጉ በገበሬው ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነት እንዲያገኝ አድርጎታል፡፡ በግድ በአምራቾች የኅብረት ሥራ ማኅበራት ተደራጁና በመንደር ተሰባሰቡ በማለቱ አብዮቱ የመሬት ባለቤት አድርጎናልና ለአብዮቱ ህልውና ዝመት ብሎ በማስገደዱ ወዶ እስኪጠላው ድረስ አንገፍግፎታል፡፡ የሕዝብ መንገፍገፍም ደርግን ከጥሩ ወደ መጥፎ እንዲሄድ አድርጎታል፡፡ ወቅቱ ዛሬ ነውና የአሁኑ መንግሥትም በዚህ መነጽር ራሱን ይመርምር፡፡ ሕዝብን በእርግጥም ነፃ የሚያደርግ ፍልስፍና ይጨምር፡፡ እስካሁን ምን ሠራሁ? በዚህ የሥራ ሒደትስ ምን ዓለማሁ ብቻ ሳይሆን ምን አጠፋሁ? ብሎ ራሱን መጠየቅ ይኖርበታል፡፡

አዳዲሶቹ ባለሥልጣናት

ሰዎች ሰላማችንን ለማደፍረስ የጦርነት ነጋሪት ሊጎስሙ፣ እንቢልታ ሊነፉና ሊያስተጋቡ ይችላሉ፡፡ ዳሩ ግን ደኅንነታችንከፋ አደጋ ላይ የሚወድቀው እነዚህ  ሰዎች ስለፎከሩም ሆነ ዘመናዊ የጦር መሣሪያ እጅግ በተራቀቀ መንገድ በመሠራቱ ከቶ አይደለም፡፡ የጦር መሥሪያዎች በሳይንሳዊ ዘዴ ተሠርተው ከሚያስከትሉት አደጋ ይልቅ ኅብረተሰቡ አንዱ የሌላውን ነፃነት ለማደፍረስ ህልውናውን ደምስሶ፣ የራሱን ህልውና ለማረጋገጥ ምቾቱን በሌሎች ችግር ለማግኘት ጥረት ያደረገ እንደሆነ ነው፡፡

ኤልቶን ትሩብለድ የተባሉ አሜሪካዊ ጸሐፊዲክሌሬሽን ኦፍ ፍሪደምበሚል ርዕሰ ባሳተሙት መጽሐፋቸው እንደገለጹት፣ብዙዎቻችን የኅብረተሰቡን ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ውህደት እንመኛለን፡፡ ነገር ግን አልፎ አልፎ የሚፈጠሩ መናኛ ግጭቶችን ለማናርና በዚህ ችግር ተጠቃሚ ለመሆን የሚፈልጉ ኃይሎች አንድነትን ለመሸርሸርና ውህደቱን ለማደፍረስ ይጥራሉ፡፡ ከአንድ ይልቅ ለሁለትናሦስት የተከፈለ ልብ እንዲኖረንም ይወተውቱናል፤ብለዋል፡፡

አንዲህ ያለው ከጦር መሥሪያ ይልቅ አንድነትን የመበተንና ውህደትን የመሸርሽር ችግር ሊወገድ የሚቻለው ግን ፍትሐዊ፣ ዴሞክራሲያዊና ነፃ የሆነ አስተሳሰብ ያላንዳች ገደብ በሕዝብ ዘንድ የተናኘና የሰረፀ እንደሆነ ነው፡፡፡ እርግጥምየእኔን አመለካከት አንጂ የሌላውን አትመኑ፣ የኔን ድርጅት አምልኩ የሌላው ሁሉ ፋይዳ ቢስ ነው፤የሚሉ ግለኛ አስተሳሰቦች ሲወገዱ የተሻለ ዘመን ይመጣል፡፡

ኤልተን ትሩብለድ በግልጽ እንዳስፈሩት ደግሞ፣ነፃ ኅብረተሰብ የሚባለው ሁሉም  ነው፡፡ ጥቁሩም ሆነ ነጭ፣ ድሃም ሆነ ሀብታም፣ በአገሩ ተጠቃሚ መሆኑ የተረጋገጠ እንደሆነ ነው፡፡ መንግሥት የሚኖረው ለግለሰቦች እንጂ ግለሰቦች ለመንግሥት ሲሉ አይኖሩም፡፡ እያንዳንዱ ግለሰብ ጠቃሚ በመሆኑ፣ የማንኛውም ሥርዓት ዴሞክራሲያዊነት የሚለካው መንግሥት ለዚያ ግለሰብ መብት መጠበቅ በሚያደርገው አስተዋፅኦ ነው፡፡››

ልዩነትን በአንድነት ለመፍታት

ዛሬ በአገራችን የተለያዩ አመለካከቶች፣ አስተሳሰቦች፣ እምነቶች፣ ርዕዮቶችና ዴሞክራሲያዊ መንገዶች እየታዩ ናቸው፡፡ ይኼ ከተለያዩ ብሔር ብሔረሰቦች፣ ቋንቋዎች፣ ባህሎችና ልምዶች ጋር ሲደመር አንድነታችንን የበለጠ እንደሚያጠናክረው አያጠያይቅም፡፡ አንድነታች ባለን ልዩነት ላይ የተመሠረተ መሆኑንም ተዋህዶት ለኖረው ሕዝብ እንደገና ማስተማር አስፈላጊ አይሆንም፡፡ ማንኛውም በሥልጣን ላይ ያለ አካልም ሆነ ወደ ሥልጣን ለመምጣት የሚሻ የፒራሚድ ቅርፅ ያለውን የፖለቲካ ሕይወት እያለፈ ሲሄድ ማስተዋል የሚኖርበት ይኼንን ሀቅ መሆን ይኖርበታል፡፡

ፖለቲከኞችና የፖለቲካ ድርጅቶች በእርግጠኛነት ለአገር ዕድገትና ብልፅግና ለመሥራት ቁርጠኛ ዓላማ ካላቸው እንደምንም ብለው በማለፍ ከሥልጣን ኮርቻ ላይ መንጠልጥል ብቻ ሳይሆን፣ ሕዝብ ሌሎች አማራጮችም እንዳሉት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ እንዲያውቃቸው ተወዳድረው ከተሸነፉበት ጊዜ ጀምሮ ማስተማር ይኖርባቸዋል፡፡ በእነሱና በተቀናቃኞቻቸው መካከል ያለውን ልዩነት ቁልጭ አድርገው ማሳየት ቀዳሚ ተግባራቸው መሆን ይገባዋል፡፡ ተቀናቃኝን በተለያየ መንገድ በሕገወጥ ጭምር ካልጎዳሁት በስተቀር ሥልጣን ልይዝ አልችልም ከሚል በጣም የተሳሳተ አመለካከት በመነሳት የሚያከናውት ተግባር፣ ራስን ከፍተኛ የፖለቲካ ክስረት ውስጥ የሚጥልና ሕዝብን ለአደጋ የሚያጋልጥ ነው፡፡ ..አ. 1809 እስከ 1865 የነበሩት አብርሃም ሊንከን ‹‹ባሪያ ለመሆን እንደማልፈልገው ሁሉ ጌታ ለመሆን አልሻም፡፡ የበኩሌ ዴሞክራሲያዊ አመለካከት ይህ ነው፤›› ያሉትም ዛሬ ለብዙዎቻችን አርዓያነት ያለው ይመስለኛል፡፡ በፖለቲካው መስክ የተሠሩ ሁሉ ሕዝብን ከጭቆና፣ ከሰብዓዊ መብት ረገጣ፣ ከድህነት ከበሽታ ለማላቀቅ እንጂ ተቃራኒውን ለመፈጸም እንዳልሆነ በቀና አስተሳሰብ እንደገና እንዲያጤኑት ወቅቱ ይጠይቃቸዋል፡፡ እኝህ ሰው እንዳሉትም የሕዝብ ድምፅ የተሻለ ሆኖ መገኘት አለበት፡፡

የተለያዩ የፖለቲካ ድርጅቶች ለሥልጣን የሚወዳደሩበት ሥርዓት ከተዘረጋ ገና 26 ዓመት ብቻ ስለሆነ፣ ከአሮጌ አስተሳባብ ወደ አዲስ አስተሳሰብ መቀየር በጣም አስቸጋሪ ሊሆን ይችላል፡፡ ምናልባትም ይኼው ዴሞክራሲያዊ ጮራ ካለመለመዱ  የተነሳ የፀሐይ ጨረርን ቀና ብለን ስንመለከት እንደሚወጋን ሁሉ ዐይነ ህሊናችንን ሊወጋ ይችል ይሆናል፡፡ በዚህ ጊዜ ልናስተውለው የሚገባ ዓብይ ቁም ነገር ግን ከዴሞክራሲው የሚፈነጥቀው ጨረር ብቻ ሳይሆን፣ ጨረሩ በሕዝብ ላይ አርፎ የሚያሳየውን ክስተት መሆን ይኖርበታል፡፡ ወትሮም ሰው የሚመለከተው ፀሐይን ሳይሆን ፀሐይ የምታሳየውን ነው፡፡ ይኼው የዴሞክራሲ ጮራሁነቶችን አንድነትና ልዩነት፣ መግባባትንና መስማማትን፣ የሰዎችን ፍላጎት፣ሰብዓዊ መብቶች መከበር አለመከበራቸው በትክክል ለማሳየት የሚችለው ደግሞ እንደ ደመና የሚከልል ወይም የመሬት ነውጥ ይመስል የሚያውክ፣ እንዲሁም እንደ ጎርፍ የሚያደፈርስ ኢዴሞክራሲያዊ ድርጊት የሌለ እንደሆነ ነው፡፡

 “ጥሩን መጽሐፍ የሚያጠፋ ዕውቀትን ራሱ እንደገደለ ይቆጠራል፤›› በማለት እውቁ እንግሊዛዊ የሥነ ጽሑፍ ሰው ጆን ሚልተን እንደገለጸው ሁሉ፣ ዛሬ ለአገር ዕድገትና ብልፅግና ብለን በሀቅ ካልተነሳንና ዓለማችንን ዳር ለማድረስ ካልቆረጥን በስተቀር ሁላችንም የምታናግረን፣ የምታሳስበን፣ የምታጽፈን፣ እንድንደግፍና እንድንቃወም የምታደርገን አገራችን ልንጎዳት እንችላለን፡፡

ስለዚህም በዚች አገር ፍትሕ፣ ርትዕ፣ ሰላምና አንድነት ተከብረው ለመቆየትም ሆነ፣ ኢትዮጵያን ለአንዱ እናት ለሌላው እንጀራ እናት ሆና ከቆየችበት ዘመን ልትላቀቅ የምትችለውና ሕዝቡ በፍቅር ዓይን መተያየት የሚጀምረው ልዩነቱ እንደተጠበቀ ሆኖ አንድነቱን ሲያጠናክር ነው፡፡ ሰዎች በፈለጉት የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የማኅበራዊ ኑሮ መስክ ሊራመዱ የሚችሉትም አንድ አገራዊ እምነት ሲኖራቸው እንደሆነ እያጠያይቅም፡፡ ስለአንድነታችንና ልዩነታችን ለማስገንዘብ በየፊናችን ስንሰማራ ደግሞ የብዙ ዘመናት የብሔር ብሔረሰብ ጭቆናን አስወግደን ፍጥነት የሰፈነበት ዴሞክራሲያዊ አስተደደር ለመመሥረት ባለን ዓላማ እንጂ በአሜሪካ እንዳሉት ሞንጎሎይድ፣ ካውካሶይድና ኔግሮይድ አንድ ኢትዮጵያዊ መሆናችንን በመዘንጋት አይደለም፡፡ አሜሪካን በምሳሌነት የጠቀስኩት የዘመናችን ትልቅ አገር በመሆኗ ነው፡፡ኢትዮጵያ ሕዝብም እየተፈራረቀ በተገዛበት ዘመን ከፍተኛ ማኅበራዊ ውህደት እንደተፈጠረ ለመተንተን መሞከር ደግሞ ለቀባሪው አረዱት እንደሚባል ይሆናል፡፡

ይህም ብቻ አይደለም ኢትዮጵያውያን በልዩ ልዩ ምክንያት ወደ ኢትዮጵያ ከመጡ አጎራባች አገሮችና ቀይ ባህርን ተሻግረው ወደ አገር ቤት ከገቡ ዓረቦችም ተዳቅለን ኖረናል፡፡ እንደሚታወቀው ለረጅም ዘመናት በአንድ ላይ ስለኖርን ልምዳችን፣ ባህላችን፣ ባህሪያችንና ትውልዳችን ስለተዋሀደ በአንድ ላይ ኢትዮጵያዊ ሊያሰኘን ችሏል፡፡ ከዚህም አንፃር ብሔርና ብሔረሰብ እያልን የምናራምደው እንቅስቃሴ ዘመን የወለደው የፖለቲካ ስትራቴጂ፣ እንዲሁም ጭቆና የፈጠረው ጥያቄ ስለሆነ ነው እንጂ ኢትዮጵያዊያን በኢትዮጵያዊነታቸው ያላቸውን መብት ከቶ የሚነካ አይደለም፡፡  ስለዚህ  ሕዝቦች በፈለጉት አቅጣጫ ይደራጁ ልዩነታቸው አንድነታቸው ላይ የተመሠረተመሆኑ በጦር መሣሪያ ሳይሆን፣ በዴሞክራሲያዊ መድረኮች ይገለጽ የሚል አስተሳሰብ ቢነሳም በአግባቡ ሊስተናገድ ይገባል፡፡አጭሩ አንድ ኢትዮጵያዊ የአገሪቱን ሕግና ደንብ አስካከበረ ድረስ በፖለቲካ ፓርቲና በብሔር ብሔረሰብ ተደራጅቶ ቢንቀሳቀስ መብቱ እንደሆነ ሊታወቅለት ይገባል፡፡

የጥላቻ ፖለቲካን ማስወገድ

ጥላቻ የሰው ልጅ የገነባውን ሕይወት ድር ከመበጣጠሱም በላይ ማኅበራዊ ይዘትና ቅርፅ ከያዘ መዘዙ በቀላሉ የማይነቀል መርዝ ነው፡፡ በጥላቻ መንፈስ የተመረዘ ኅብረተሰብም ከጊዜ ወደ ጊዜ የኑሮው ድርና ማግ እየተሸማቀቀ ወደ ድህነት መዘቅዘቁ አይቀሬ ነው፡፡ ጥላቻ ከፍርኃት፣ ወይም ከመንፈስ መጎዳት የሚመነጭ ይኼንን ሁሉ የሚገልጥ ስሜት ነው፡፡ አንድን ነገር በመረረ ሀኔታ አለመውደድና ነገሩ ሥር ሰዶ ለመበቀል የሚያነሳሳ ድርጊትም ነው፡፡ ጥላቻ በአንድ አገር ውስጥ ጥሩ ነገር ቢኖር እንኳ ያንን መልካም ገጽታ የሚከልል መጋረጃ ነው፡፡ ስሜቱ በጥላቻ የተጋረደም ለጥፋት እንጂ ለልማት ከቶ ሊነሳሳ አይችልም፡፡ አንዱን በመጥላቱ ምክንያት ሌላው ከሱ (ከዚያ ከሚጠላው) ጋር የተያያዘ መሆኑን ጭምር ይረሳዋል፡፡ ለምሳሌ ወተት የማይወድ ሰው ከወተቱ ጋር የተያያዘውን ጥቅም ሁሉ ሊያስታውሰው እንደማይፈልግ ሁሉ ማለት ነው፡፡ ይኼም በወተት ውስጥ ምንም ቢሆን ጥቅም ሊኖረው አይችልም ብሎ እንደማሰብ ይሆናል፡፡ ይሁንና አንድ ሰው በልዩ ልዩ ምክንያት ወተትን ቢጠላ ደግሞ ሌሎች እንዲጠሉት ማድረግ ለራሱም ቢሆን አይበጀውም፡፡ በማኅበራዊ ኑሮም ቢሆንም ግለሰብን በግል መጥላት አንድ ነገር ሲሆን፣ ኅብረተሰብን በጅምላ መጥላት ግን ለራስም ቢሆን የሚሰጠው ፋይዳ አይኖርም፡፡ ያለፈን፣ ያረጀንና ያፈጀን በግል መጥላት ይቻላል፡፡ የሚጠሉትን ነገር እየደጋገሙ መጥላት ግን ለመውደድ ሊውል ይችል የነበረውን ጊዜ በከንቱ ማጥፋት ይሆናል፡፡ የደርግ መንግሥት ለአሥራ ሰባት ዓመታት ያህል ከኃይለ ሥላሴ ዘመነ መንግሥት ጀምሮ ወደፊት ያለውን ሁሉ እጅግ በመረረ ጥላቻ ዓይቶት ነበር፡፡ እርሱ ራሱ ጥላቻን ሲዘራ በሕዝብ የሚያስፈቅር ተግባር ለማከናወን ጊዜ ባለማግኘቱ ግን አይወድቁ አወዳደቅ ወደቀ፡፡

ነፃነትን ማረጋገጥ

አንዲት አገር ለመበልፀግና በትክክለኛ አቅጣጫ ለመጓዝ የምትችለው የፕሬስ ነፃነት፣ የሐሳብ ነፃነት፣ የመሰብሰብ ነፃነት፣ የመናገር ነፃነት፣ የእምነት ነፃነት የተረጋገጠ እንደሆነ ነው፡፡ እነዚህ መልካም ነገሮች ሁሉ በአገሪቱ ሕገ መንግሥት በትክክል ሠፍረዋል፡፡ ነገር ግን በሕገ መንግሥት ላይ መሥፈራቸው ብቻ መንግሥቱ የሕዝቡን ነፃነት አረጋግጧል ማለት እንዳልሆነ የታወቀ ነው፡፡ ስለሆነም ኢሕአዴግ የሕዝቡን የፕሬስ ነፃነት፣ የሐሳብ ነፃነት፣ የመሰብሰብ ነፃነት፣ የመናገር ነፃነት፣ የእምነት ነፃነቱ የተረጋገጠ መሆኑን በተግባር ማሳየት ይጠበቅበታል፡፡ በተለይም የመንግሥት መገናኛ ብዙኃን አሠራርን በሚገባ ገምግሞ የተሻሉ እንዲሆኑ ማድረግ ይጠበቅበታል፡፡ የግሉ ሚዲያንም በጥላቻ ወይም በንቀት ዓይን ማየት፣ መጠራጠር፣ ወዘተ አስወግዶ ብሔራዊና ዓለም አቀፍ አስተዋፅኦ እንዲያደርግ የማስቻሉ ኃላፊነት በመንግሥት ላይ የተጣለ ነው፡፡ 

የሃይማኖትንና የፖለቲካን መቻቻል ዕውን ማድረግ

ስለሃይማኖትና ፖለቲካ መቻቻል ሲነሳ የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ባራክ ኦባማ ያነሱት ልብን የሚነካ ነውና እንደሚከተለው እንመልከተው፡፡ በዓለም የሚከናወነውን አስመልክተን ስንናገር እምነት ያላቸው ሰዎች እርስ በርስ ተደጋግፈው ለመነሳት፣ ረሃብተኞችን ለመታደግና ድሆችን ለመንከባከብ፣ የተጨነቁትን ለማፅናናትና ፀብን አብርዶ ሰላም ለማስፈን ጥረት የሚያደርጉ መኖራቸውን እንገነዘባለን፡፡ ይህም ሆኖ እምነት ተጠምዝዞና ተዛብቶ ሕዝብን የሚከፋፍል ሽብልቅ እንዲያውም ከዚያ የከፋ የጦር መሣሪያ እየሆነ ነው፡፡ በአሁኑ ጊዜ የምናየው የጽንፈኛነትና የሁከት ድርጊት ለአንድ ቡድን ወይም ሃይማኖት ተነጥሎ የሚተው ሳይሆን፣ በእኛም ውስጥ ሃይማኖታችንን የሚያዛባና የሚያፋልስ አዝማሚያ አለ፡፡ በዛሬው ዓለም ጥላቻን የሚያራምዱ ኃይሎች በኢንተርኔት  የራሳቸውን በዘረኝነት፣ በጠባብነት፣ በትምክህተኛነት፣ በእብሪተኝነት የተሞላ አስተሳሰባቸውን እያሠራጩ ነው፡፡

እናም በመጀመርያ በቅንነት እንጀምር፡፡ በእኔ አመለካከት እምነት የሚጀመረው በመጠነኛ ጥርጣሬ ነው፡፡ በዚህ ጥርጣሬ ውስጥ ስንሆን ትክክለኞቹ እኛ ራሳችን ብቻ ስለሆንን፣ ፈጣሪ ለእኛ እንጂ ሌሎችን የሚያነጋግር አይመስለንም፡፡ ፈጣሪ እኛን የሚንከባበከበን እንጂ ሌሎችን የሚንከባከብ አይመስለንም፡፡ እውነትን የያዝን እኛ ብቻ የሆንን ይመስለናል፡፡ መወናበዳችንን፣ መደናገራችንን፣ ምን እያደረግን እንደሆነ አለማወቃችንን፣ አስከፊና ጥርጣሬ በተመላበት ሁኔታ እምነታችንን ማራመዳችንን በቅንነት ለመገንዘብ መጣር አለብን፡፡ ይህም ማለት የፈጣሪን ስም ጭቆናቸውን፣ ወይም አመፃቸውን ወይም የጥላቻ ድርጊታቸውን በአጠቃላይ ዕኩይ ዓላማቸውን ለማስፈጸም ሲሉ ያላግባብ የሚጠቀሙበትን በመቃወም ድምፃችንን ማሰማት ይኖርብናል፡፡ ሽብር እንዲፈጸም የሚሻ ፈጣሪ ከቶ የለም፡፡ የንፁኃንን ሕይወት መቅጠፍ ወይም የእነዚያ ደካሞችና ውህዳን ጭቆና በማንኛውም ትችት የሚወገድም አይደለም፡፡ 

ይህችን አገር መሥርተው ያስረከቡን አባቶቻችን የቅንነት አስፈላጊነት ይረዱ ስለነበረ ትተውልን ባለፉት ጽሑፍ የሃይማኖት ነፃነት የመኖርን አስፈላጊነት የሚያወሳ መርህ አስፍረውልናል፡፡ በጽሑፍ ነፃነትና በሃይማኖት ነፃነት ይገነዘቡ ስለነበርም የመናገር ነፃነትን ጠብቀውልን ቆይተዋል፡፡  በመሠረቱ አንዱን ከጥፋት ለማዳን ሲባል ሌላውን ማጥፋት ማለት ሁለቱን እንደ መክዳት የሚቆጠር ነው፡፡ ቅንነት በዘመናዊ፣ ውስብስብ በሆነውና ብዝኃነት ባለው ኅብረተሰብ እነዚህ መብቶች በሥራ ላይ እንዲውሉና ተጠብቀው ይቆዩ ዘንድ ከእያንዳንዳችን መልካም ሥነ ምግባር፣ ራስን ለመቆጣጠር መቻልና የህሊና ፍርድ ይጠበቃል፡፡ አንድ ሰው የሌላውን ሰው ሃይማኖት የመስደብ ሕጋዊ መብቱ እንዲከበር የምንፈልግ ከሆነ፣ በመናገር መብታችን ተጠቅመን እንደዚህ ዓይነቱን ስድብ ለማውገዝም መቻል ይኖርብናል፡፡ እንዲህ ዓይነቱ ዘለፋ የሚደርስባቸው በቁጥራቸው አነስተኛ ከሆኑ፣ ከሃይማኖት ማኅበረሰቦች ጋርም ትከሻ ለትከሻ ተደጋግፈን መቆም ይኖርብናል፡፡ አንተ አንዳች ነገር ለማለት መብት ስላለህ የተቀረነው በንግግር ነፃነት ስም ሌሎችን ሲሳደቡ ዝም ብለን እናያለንም ሆነ ተሳዳቢዎችን አንጠይቅም ማለት አይደለም፡፡ ይኼንንም የምናደርገው አገራችን ሁሉንም የእምነት ተከታዮችን እጆቿን ዘርግታ የምትቀበል፣ እነሱም ሙሉና እኩል የአገራችን አባላት በመሆናቸው ነው፡፡ ስለሆነም ቅንነት ያስፈልጋል፡፡ ሁለተኛ የሚያስፈልገን በእምነታችንና በመንግሥት መስተዳድር መካከል፣ እንዲሁም በቤተ ክርስቲያንና በመንግሥት መካከል ያለውን ልዩነት ማወቅ ነው፡፡ እርግጥ ነው ኦፍ አሜሪካ በዓለም ከዋነኛዎቹ የሃይማኖት አገሮች መካከል አንዷ ናት፡፡ ከአብዛኛዎቹ ካደጉት ምዕራባውያን አገሮች ደግሞ የበለጠች የሃይማኖት አገር ናትም፡፡ ይኼም የሆነው የአገሪቱ መሥራቾች ቤተ ክርስቲያንና መንግሥትን ለይተው በማስቀመጣቸው ነው፡፡

ሃይማኖታችን ምንም ይሁን ምን፣ ባህላችን ምንም ይሁን ምን የሰላም መሣሪያዎች ለመሆን መሻት፣ ጨለማ ባለበት ብርሃን ማምጣት፣ ጥላቻ ባለበት ፍቅርን መዝራት አለብን፡፡

ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ ሲሆን፣ ጸሐፊውን በኢሜይል አድራሻቸው [email protected] ማግኘት ይቻላል፡፡